Eduardi Wunderi emendationes in Sophoclis Trachinias

81쪽

vocem eum interpres formam ituricam esso vocabuli νῆα sera

temere credidisset, non potuit quin υφώσααrι explicaudi causa superscriberet. Ita IIesyclitus: νῆιια' ἴδωρ,-υφασιια. fluodsi' vero IIesychius, vir doctissimus, erravit tu explicando uomitio νῆμα, ita ut ei si is catum vocabuli ναυα etiam attribueret, quid mirum, huius fabulae interpretem, hominem doctrina longo luseriorem, simillime tu explanantis vocabulo place salsum esse Itaque non φαμα rι, sed νώα- scriptum a Sophoclo PSSe credo, quod vocabulum aptissimum esse liuius loci sensui sponte lipparet. Notum autem, saepe id a tragicis omnibus uSurpatum osse. Genuiua illa scriptura expulsa est glossa

υτο ματι, quam consentaneum est iam in eo codice inter

verba Sophoclis locum tenuisse, quo usus interpres ille est, qui tertium scholii, quod adscripsimus, particulam coulacit. ΕΚ. on glossa postmodo orta demum vulgata codicum scriptura. τ ὰσματι, existimauda est. Ut enim in scholio illo vidimus librariorum negligentia υφάσucerι mutatum in φάsua τώ eSSe, ita si φάσματι in textu cum positum casci, quo Inagis adve Sari metro appareret, eo facilius corrumpi tu φάσιιατι potuit. Ineptum autem illud vocabulum φάσυατι necesse est iam tu eo codico scriptum Disso, quo usus ille est interpres, qui scholii ad hunc locum scripti particulam secundalii composuit

hanc: ἡ τω oλέθρω, παρα το πεφάσθαι, το πεφονευσθω. Cuius adnotationis auctorem nou antiquum, veluti Λlexandrianum, grammaticam fuisse, sed hominem aevi multo recentioris, puta saeculi post Chr. n. septimi vel octavi, ipsius interpretationis ineptia satis ostendit. Atque eo sero tempore licet existimari ipsam illam scripturam φάηιατι ortam eSSe.

Contra non est quod dubites, quin, qui primam scholii,

do quo agitur, particulam composuit, ποOςκεκολλ ζαένος τῶ*γ τῆς υδρας, antiquam scripturam ναματι ante oculos habuerit, pro qua non mirum est, quod saepissimo accidit, lemmatis loco corruptam codicum scripturam scholio praepositam se. Ac veram illam vocabuli νάμαrι explicationem si si

tuimus, quod iure statuere licet, legisse eum interpretem, qui Scriptum in textu φάσαατι viderit, tum facile latelligitur, quis actum sit, ut ille, quod aliaου permirum videatur, νάσμα τε

82쪽

lioriim illumini, quae scripta Hi hane sabulam sunt, saepe alios aliorum adnotationes et legisse et compilasse, cum ex aliis locis plurimis apparet, tum ex iis, quae ad v. 843. ων αν

Quae continuo sequuntur verba, in sine antistrophae primae collocata, ea iam supra monuimus in codicibus omnibus ita aeribi: μελαγχαirce τ' Gumrce νιν αἰκiζει Νέσσου θ' υπο

pol νια δολόμυθα κεντρ' ἐπιζέσαντα. . . uuao sive sensum sive metra Spectamus adeo mendosa esse

intelligimus, ur sine melioribus codicibus vix emendari posse videantur. Nihilominus non despero fore, ut hic quoque solius ingenii ope, quid poeta scripserit, investigari queat. Quod antequam in medium proferam, dicendum nocessario videtur de ea ratiune, qua IIermannus huic loco Succurrendum putavit, non quo laudem acquiram oppugnanda viri celeberrimi sententia, a qua re unimus abhorret, sed quod nou paucos huius aetatis homines doctos pleraque eorum, quae ille ad hunc locum propoSuit, secus quam debebant probasse video. Adnotavit rutem haec: isi Libri veteres αἰκίζει Νέσσου θ' υπο ν Οἰνια δολομυθα. Cod. Par. Νέσσου θ' υποφ οίνια δου- λοαυθα Tricliniani, Νέσσου γ υ πο δ ολομυθα, omisso φοίνια. Is runckius delevit θ' υπο, et seri-

pSii φονια, quo metra certe non emenduntur. Er-

surdi ius, ut in libro de metris p. 440. iussi, Nίσσου θ' omisit, quam vocem ignorare videatur se ho-liastes Romanus. Non tamen hoc certo colligas ex verbis eius, quae sic interpungi debent: του δασυ- τρέχου. καὶ rauce τω φασματι τῆς υδρας καὶ τακέντρα του Νέσσου αἰκ ii ει αυτον. δῆλον δέ, orcq oi νια τά κέντρα του Νέσσου. λέγει δἐ ro αἶμα

ειυ του το συμμεμιγμένον τῆ χολῆ τῆς ἴδρας. Certius ex addita prorsus inutili copula intelligitur bis σου nihil esse nisi explicationem ver-

83쪽

borum μελαγχαίτα τε. Insolentius sana posituruest epitheton sine articulo pro substantivo, mors epi eorum; nee sacile hoc indulsisset sibi Sophocles, nisi modo praegressa esset mentio Centauri, ut non ambiguum sit, quem dicat μελαγχαίτην. Λασυστερνον eum Rupra vocaverat V. 557. et με λαγχα ἐτην Mi μαντα apte citavit Wakesiel dius ex Hesiodi scuto v. 186. V o adverbialiter die tum hie displie et propter verbum ἐπιζέσαντα, quod quodammodo repugnare videtur illi notioni. uuare coniunctim scripsi υποφονια. Grammaticus in He kkori A nec dot. I. p. 3I3, 5.: υποφονια, τῶ διδο μενα τοῖς οἰκεiοις του Ραίως τε λευτή σαντος υ πο του φονέως ἐπὶ τω μη ἐξέρχεσθαι τὴν του φωνου δίκην. Harpocration p. 338.: υπωφονια, τά ἐπὶ φονω διδομενα χρηματα τοῖς οἰ- κε ἐοις υπὼ του την αἰτίαν εχοντος υτι ανηρη

ἐν τω κατα Καλλισθένους, καὶ ἐν πω κατὰ Φορμισίου ' Θεοφραστος νομιον ἔκ τευ καὶ δε- κατω. Invenitur apud Philostratum Imag. p. 877 Vocabulum hoc, quod proprie adiectivum est, pro substantivo non videtur in poesi usurpari potuisse. Quare salleretur, opinor, qui υποτονια ἐπιζέσαντα iungeret, ex iisque verbis pendere vellet δολομυθα κέν τοα. Nihil vero impedit, vocabulum quod in prosa oratione pro gubstantivo esse solet, in piseri propria potestate ut adiectivum usurpari. Quamobrem cum κέντρα com, iungendum puto, ut sit, quod diei poterat ποίνιμα κέντρα. Sensus est enim: simulque erueiatur ustus eaedem expiamibus aculeis dolosorum eommentorum Centauri. Dup Iicem memorat dolorem Herculis, alterum corporis, ex Vi Veneni; alterum animi, ex eo, quod easdem Nessi luit dolo, quo is Deianiram deceperat.

Ex his illud primum nego ferri posse, quod Hermannus

84쪽

statuit, nolo adiectivo μελαγχαίτα Νessum Centaurum significari potuisse, siquidem nemo umquam Graecorum ad significandum certum quendam hominem solo adiectivo' non addito articulo usus esSB reperitur. Huc accedit, quod ipsum illud vocabulum μελαγχαίτ ὶς minime. proprium sive perpetuum, quod dicitur, epitheton Centaurorum suit, ita ut ne si additus quidem articulus esset Νessum Centaurum intelligi debere appareret. Ex quo illud statim sequitur, necessario aut retinendum nomen Niσσου esse, quod Hermannun delevit, aut, si deleatur, pro eo restituendum esse aut θηρος aut Κενταυρου nomen. Ac si eontemplatus diligenter eris quae post nomen σσου in codicibus posita sunt vocabula υno, deinde illud tecum reputaveris, quo magis ea SenSu careant, eo minus ab interprete aut librario addita ξudicari posse, ita ut Hermanni rationem τi particulam eiicientis prorsus reiic;endam esse manifestum sit, postremo illud tenueris, quod statim

ostendam, υπο praepositionem cum Sequente vocabulo φοίνια

coniungi non licere, profecto nihil iam dubitabis, quin vero D dorsius nomen θηοος latere in litteris et rem suspicatus sit. Id igitur deleto nomine proprio Νέσσου restituendum; quo sacto et sensui loci et metris, ut deinde apparebit, omni ex parte satisfeceris. Illud vix opus est, ut moneam lectores, saepe in hac fabula Nessum solo nomine ελ ρος significari.

φάνσει θηοος. et alibi saepius. Restat igitur, ut illud doceamus, eo, quo Hermannus v luit, vocabulo υποτονια Sophoclem hic usum esSe nun posse. Cuius rei causa prima haec est, quod nullo dum exemplo probatum est, adiectivi loco id vocabulum usurpatum esse. Pro substantivo enim hic esse non posse, et per se patet et ab ipso Hermanno concessum est. Longe gravior altera causa est, quod is eius vocabuli significatus, quo solo Graecos usu passe a Grammaticis docemur, a sententia huius loci alienissimus est. Docent Grammatici illi, υποφονια Significasse poenam, sive potius mulctam eant, quam hominis occisi

cognatis is qui fuerit occisor solverit eo pacto, ut eaedem iam ulcis ei illis non liceret. Atqui mulctae

85쪽

significationem ab huius loci sententia abhorrere manifestum est. Delude notandum, tuter Νessum et Herculem longe aliam tutercessisse rationem, quam inter eum, qui Sumere mulctam, quae numine illo significabatur, et illum, qui solvere solitus EsSet, ex veterum Grammaticorum testimoniis constanter intercessisse intelligimus. Nessus enim cum non cognatus esset eius, qui interseetus erat, sed ipse ab Ilercule occisus esset, exigere amo pOνια ab Hercule nullo modo dici potuit. Itaque quam vocabuli illius potestatem apud Graecos.suisse per veteres Grammaticos cognovimus, eum diversi Ssimam esse patet ab eo significatu, quo luc id vocabulum positum esse He manuus voluit. Qui postremo in eo etiam vehementer salsus est, qu0d toto hoc membro, ι λαγχαirα τε - ἐπι σαντα, nun corporis cruciatus, quos Vis Veneni Herculi paraverit, sed animi dolores significari credidit, positus tu eo, quod caedem Nessi luat dolo, quo is Deianiram deceperit. Etenim Centauri dolo in perniciem se adductum esse, eo tempore, quo chorus haec cecinit, Herculem prorsus latebat, qui tum quidem nihil cognorat nisi hoc, a Deianira sibi missam vestem illam pestiferam esse. Cfr. v. 770 - 776. Immo a Nesso deceptam Deianiram et commotam esse, ut Vestem illam Veneno permunctam sibi mitteret, ab Hyllo demum v. 1136-I142. coinperit. uuo cognito statim sibi moriendum esse vidit. Ita tuo de unimi dolore, quo cruciatum hic Imrculem dici Hermannus putat, cogitari non poSse certum est. uuae cum ita sint, quaeritur iam, quid faciendum sit adiectivis φοίνια et δολο αυδα, quae neque sententiae Ioci satis convenire et metro prorsus adversari putent. VersuS autem strophici cum et sententia aptissima et numeri elegantissimisi ut, ita ut dubitari nequeat, quin ad eius normam antistru-phicus emendandus sit, sic equidem existimo, unum hic a poeta adiectivum substantivo κέντρα appositum, idque duobus illis adiectivis ab interprete illustratum esse. Vix autem erit, quod et metro et sententiae loci aptius sit, quam adiectivum υλοτινος, quod, Si veterum Grammaticorum eius vocabuli explicationes recordamur, facillime hic duobus issis adiectivis explanari potuisse intelligimus. CD. Scholia nutiq. in Hoin. Od. 410. ολοφιυῖα si σκοτειν ἡ καὶ ἀποκρυ sci, ceno

86쪽

Itaque totum illum locum a v. 835. usquo ad v. 840. ita olim a poeta esse Scriptum puto:

πῶς γαρ αν ὁ ριῆ λευσσων cI coς ἔτι ποτ' ἔτι πονέον ἔχοι λατρείαν:Νihil tutem in eo offensionis est, quod in versu nitimo Atrophico iambus secundus tribracho constat. Idem cum alibi iactum, tum in eodem metri genere Electr. v. I83. :oυθ' ὁ πα α τον ζ χέροντα λος ἀνάσσων. Cui respondet v. 164.: βάγματι μολον rα τάνδε γαν 'Ooίσταν.Ρorro sensus totius loci, quem iam emendatum adscripsimus, hic est: quomodo Hercules alium quam hodiernum diem videat, cui vehementissimus hydrae latex adhaereat simul quo nigris comis hirsuti Centauri dolosi stimuli serventes cruciatus et ea nil Illud autemper se quisque intelliget, verbis ολοφω κέντρα λ)oος signifieari dolosum pestiferumque medicamentum Νessi, quo Deia-

87쪽

nira auetors illo ad deliniendum Herculis animum usa sit. Quam interpretationem eaVe ne propterea reiicias, quod ita poeta idem bis dixerit, qui iam membro priore, δεινοταΤ μἐν - νάματι, veneni pestiferi, mortem Herculi paraturi,

mentionem secerit. Duabus enim ex rebus compositum erat modicamentum illud, ex veneno livdrae Lernaoae et ex cruore

τὰν γαρ βαλοντ ατρακτον οιδα και θεον Σεψωνα πημηναντα , χωσαπερ θιγη,. φθεiρει τα παντα κνωδαλ ἐκ δἐ τουδ' oδε σφαγῶν διελθὼν ίος αἱuατους αέλας πῶς οὐκ Ολεῖ καὶὶ τονδε; Ex illis autom duabus rebus cum solum venonum eam habere vim inter omnes constaret, ut inevitabilem mortem afferret, summo iure poeta cum totius medicaminis vim perniciosam eruciatusque cientem, tum imprimis ac separatim venenum, ut solum per se necessario interitum parans, commemorars potuit. Denique ut intelligatur, quo sensu participium ἐπιωέ- σαντα additum sit, satis erit comparasSe, quae supra a Deianira ipsa dicta sunt v. 70I sqq.:

προυκειτ, ανα, λυσι θροι ιβώδεις α7ροί. Atque hac quidem interpretatione v. 836 sqq. , δεινοτατορ - ἐπι σαντα, id assecuti sumus, ut horum verborum eadem iam sententia sit atque illorum, quae in initio intistrophae primae posita sunt, εἰ γαρ σφε Κενταsρου φονiα νεφελέχοίει δολοποιος ἀναγκα πλευρὰ προςτακέντος ἰου, ον τε- κετο θάνατος, ετρεφε δ' αἰολος δρακων. Quam rem ne

88쪽

79. quis adversari interpretationi nostra' putet, quod incredibile sit, poetam sententiam illam bis in una antistropha extulisse, tenendum est, tota antistropha poetam nihil nisi hoc et dixisse et dicere debuisse: nam si latera Herculis vir s mortiserum hydrao Nessi eruore mixtum pungit, quomodo alium quam hunc diem cornat Atqui adha ret veneno illi Νessique medicamine summis doloribus cruciatur. Itaque cum verba illa, δεινοτάτω μἐνυδρας - επιζέσαντα, si usitatiorem formam dicendii sequi voluisset, sic esserre posset, ut maiore post ιδοι lacta interpunctione diceret δῖ δεινοτατιο μἐν υδρας προri τακεν ναματι, μελαγχα irce τε θιζοος etc., maluit praeter vulgarem consuetudinem loquendi coniungere haec cum praecedentibus, posito participio προς rετακως, eum verbo finito, quod praecedit, ἔδοι coniungendo. Denique quod relicta rursus quam inchoaverat structura μελαγχαίτα τε θζοος κένrρα νιν αἰ-κiέει dixit pro eo, quod dicere debebat, μελαγχαiτα τε θηρος κεντροις αἰκιζομενος, in eo nihil offensionis esse, inter Dmnes nunc constat. Cis. quae ad 0. R. 447. et Ant. 805. adnotavimus. Postremo de consociatis μέν - τὸ particulis ad Philoct. I038 sqq. ed. sec. dixi. Accedimus ad stropham Reeundam, quae non levioribus librariorum mendis quam quae praecedit antistropha prima depravata est. Editores tamen recentiores M unum omnes, si paucissimas easque levissimas eorrectiones exceperis, constanter codicum scripturam secuti sunt, nihil in ea, ut videtur, mendi esse arbitrati. Sic enim stropham illam scriptam exhibuerunt :ων αδ' ἁ τλααων ἄοκνον μεγαλαν προςορωσα δομοισι βλάβαν νέωναῖσσόντων γάνον,

τέγγει δακρυων προαν.

ia δ' ἐρχομένα μοῖρα προφαίνει δολiαν 850 καὶ μεγαλαν ἄταν.

89쪽

In his haee tantum profecta ab editoribus sunt, δό/ιοισι, ἀλλοθρου, ὀλεθρία- si ναλλαγαῖς, pro quibus in eodicibuη legimus, δουοις, αλλο θροου, ολεθριαις ςvmλλαγαῖς. Unus

Mus avius unum praeterea vocabulum mendi suspectum habuit, qui cum omnino in explicando hoc luco minus quam ceteri interpretes a vero mihi aberasse videatur, quae ad quin- quo primos huius antistrophae versus adnotavit, eo magis adscribenda hic putavi, quo saepius ille ab iis, qui secuti sunt, editoribus inventionis laudo defraudatus est. Accedit, quod do huius quidem loci sententia singillorum tuo voenhulorum sensu necessario pluribus dicendum est. Is igitur haec adnotavit:

si V. 84L ἄοκνον. Intor pro tantur eelerem, impigram. II i h i haec interpretatio dii riuscula videtur, neque enmmoda porro quae sic efficitur sententia. Quo enim reseras relativum ων p Si ad Homculis infortunia, non cohaerebit oratio. Si ad mala ex Ioles connubio oritura, plano praeposte-Dum erit antecedens adeo longo in torvallo relativo postpositum. Legendum, ni fallor, αοκνος, Secura. . 0uorum malorum infeliae haee Deianira 3 secura. - V. 842. Constructionem Ric instituo: προς-ορῶσα νέων γάμων cirσσοντων μεγάλαν 'λαβανδο ιοισι, cernon 3 novas nuptias suscitantes magnam noaeam domo. Πεων γ ia ιιιον die tum pro vi ο υς τάφιους. Vido citata supra ad V. 39S.'). Deinde celsa εIν transitive, ut Ai. 40. , ubi alia.

Ad eum locum, i. e. ad v. 394. ed. Br. I9I. ed. meae , qui Vulgo ita seriptus in codicibus editionibusque omnibus legitur: διδαξον, - ες - πονrος εtςορῆς ἐυου, Musgravius haec adnotavit: ,,ῆρποντος εἰς Onias ctitiosi S i in illime Homerus Iliad. J, 357. ως γνεὴν χωοMένοιο. Aratus Phaenona. 108. οἴ- ω λευγ αλέου τότε ri πίσσαντο. Idem Dios m. 2. αερομένοιο διδ ιέσκει μηνος. Vido infra v. 945. τερ πιιιδι vin ρ α ζω τῆ ς τ εχ κω 3ι εἴ ν η ς Ταδε. Homeri Iliad. θ, 42T. Eurip. P lio e n. 13So. At eo ipso loco, ad quem haec notata re Musgravio sunt, corruptam Esse codicum seripturam, ita emendandam, δίδα ον, ως ἔρποντος, ως onῶς, ἐμοὐ. planum ego feci in CenSura Αiac. ab Lobeck.iterum edit. p. II5sqq. Eodem in libro p. 12sqq. illud demonstravi, nullo modo Sophoclem existimari posse, verbiam ασσειν senSu transiti O usurpasse. Itaque iure meritoque ab omnibus, qui secuti sunt. edito ribus Prorsus improbata est haec Musgravit interpretatio verborum illorum, μεὶ Πλαν προςοριυσα - γ μων.

90쪽

-V. 844. τὰ μ/ν ου τι προς έβαλε, illa quidem non animaduertit. Illa, Id est funesta et pestifera illa, quae ab hydrae felle formidari debebant, quae qua nunc Hercules patitur. Προς et αλε subaudito νουν. Plutarch. Vo I. ΙΙ. p. 149. D. o δἐ Θαλης προς έβαλετ φ νεανίσκω πολυν χρονον. βμIbidem. αλλο θροον, fallaci, mendaei: qui aliud mente celat, aliud θροεῖς vel ut Homerus: Oς κ ετερον sa ἐν κευθει ἐνὶ φρεσiri ἄλλο δἐ βαζει.

Tα δ' αn' ἀλλοθροου γνωριας μολοντα interpretor, quae Fessus astute de Herculis amore philtris eone Iiando eommentus erat. uuae sequuntur verba ολε- βρίαισι ξvν αλλαγαῖς, significant in colloquio, quod moribundus eum ipsa habuit, vel, quum moribundus ingratiam cum ipsa redire vellet. His continuo addenda puto, quae Hermannus, eui, qui postea extiterunt editores omnes assensi videntur, ad eundem locum adnotavit: si Libri ἄοκνον, pro quo cum in Diar. Ienens. 802. p. 143. scribendum coniecissem ἄοκνος, receperunt id Εrsurdi ius et Groddockius. Νon debebant

sacere. . Construenda Verba fiunt hoc modo: ων τῶ

στένει. Quam dolosam Νessi orationem misera illa, non cunetanter magnam aedibus imminere perniciem videns, novo instante eonnubio, partim non intellexit, partim aliunde e Onitam funesta eonciliasione auι multum, opinor, gemit, aut uberes Iaerimas effundit. Nesso enim fidem habens, non intellexit dolum eius; ab Hyllo autem cum accepit, quomodo, quod amori Herculis retinendo sors putaverat, tu per uiciem eius verterit, gemero .eam eonile it chorus et stere, quod perdiderit Herculem, quem se sibi reconciliaturam ε pera erat. Cetera in medio posita. Cum enim celerem id est ἄοκνον instare sibi afflictionem ex pellice animadverteret,