장음표시 사용
121쪽
pera indiget sua soboles, amor eXimius et prae CAP. I. cipua quaedam in iis quae proCreaverint, edu candis custodiendisque cura, ad eum usque finem, dum se ipsa possint defendere immo dum possint parentes sua opera iis prodesse Uerum ubi neque parentum auxilio indiget soboles, neque possunt parentes sua opera illi prodesse aut
abest omnino hic amor, aut cessint.
Quanta autem existerent consilii solertissimi nubis vii
indicia, s tota hominis fabrica perspecta fore p. praesertim si corporis totius species et dignitast sensuum Fabrica cor- organa subtilissime fabricata, et aptissime loca-psi cssota Quid loquar de animantium omnium Oculis aut auribus Quid de iis quae intus sunt
inclusa Quid de hominum vultu omnes ani Atque umorum motus indicantes Quanta opera machi Animi par- nata est ad usum orationis natura quam aptas '' quamque multarum artium ministras dedit manus VI UENIAM Us ad animi partes, quarum
est aspectus illustrior; et praecipue ad vim Rationis quae homini in omnia terrestria, sive animata, sive inanima,dederat imperium Hominu naratione et prudentia tot artes inventae, quibus tanta rerum utilium et jucundarum copia suppeditatur. Hominum ratio in coelum usque penetrat, et mundi pulchritudinem contemplatur: quae certe homini non a fortuna, non a
122쪽
PAR III parentum consilio aut arte, vae nulla interve- erat, sed a Deo sapientissimo profeeta est. Et idiibus id memorem alias animi partes quodnabilioritas seli fere homini datum sit, rerum pulchritudinem, ordinem, partium convenientiam et usum
cernere. Quod sentiant homines etiam in animi consiliis, in dictis factisque, quid Pulchrum et Honestum, quid deceat, quis odus Quodque animi affectus, et agendi consilia omnia, eo magis hominum sensui se probent, et ab omnibus laudentur, quo majorem in vita felicitatem, atque ad plures pertinentem efficere sunt idonea; etiam ubi hi qui comprobant et laudant, nullam suae utilitatis cujuscunque habeant ratio
Quid i quod et benignissimo consilio, animi
constituuntur appetitiones Z Natura enim nons solum CUIQUE Commendavit Verum etiam Conjugem, obolem, Cognatos, Vicinota Cives, quos omnes gratuita bonitate prosequimur, ubi nulla extiterat dissidii causa atque boni bonos diligunt, quasi propinquitate conjunctos et natura Serpit etiam longius haec hominum caritas, et totum aliquando complectitur humanum genus. Quid memorem naturalem hones alis, etiam in iis quos nunquam vidimus, comprobationem, miserorum commiserationem, bene meritorum gratam memoriamq
123쪽
DEUM ESSE II rvinculis hisce, quae oculorum aciem saliunt, CAP. I. homines inter se colligavit natura; et ad coe tus, concilia, et civitates instituendas subegit; eosque ad omnia praeclara vitae ossicia subornavit. Haec omnia qui fortuito evenisse putaverit; nescio quaenam solertiae, consilii, aut prudentiae opera relinquere possit. Finge etiam compagem corpoream cogitare posse, quod tamen a vero prorsus absimile esse docuimus ' delicata tamen, arteque exquisitissisima constructa sit oportet, ipsis atheis fatentibus, quae cogitando sufficiet. Quod igitur materia bruta inersque adeo crebro, et constanter, Tato quodam ordine, ita artificiose componatur, ut ad cogitandi vim evehatur idque in singulis quibusque hominibus nascentibus, ne de aliis animantibus loquamur, sine ulla naturae sapientis potentisque ratione et consilio, nemo sine summa pervicacia, garriendique licentia dixerit. VII. In hac autem disputatione sedulo mo Dissolvuκ-nendum est, naturam ratione praeditam, et con 'μ μ g
1ulto operantem, pariter mitramque partem O trarium sta
perari posse ubi voluerit; efficiendo scilicet velibri. res pulchras similes et utiles p vel deformes, dissimiles, et inutiles cimmo destinato consilio aliquando natura vel solertissima quaedam esE- aut II. Cap. III.
124쪽
PAR III. cere studeret inculta et horrida in aliis nullum
Ornatum aut pulchritudinem Xpeteret Ex vitamen bruta nunquam essicietur quicquam pulchrum, uniforme aut utiliter constitutum. Non igitur ea, quae in mundo videntur neglecta et inculta, justam praebent causam, cur de provida rerum administratione dubitemus cum tanto plura solertissime constituta, mundum divina regi providentia confirment. Quid quod ea omnia fere in mundo, quaec ab Epicureis ita vitio vertebantur, ut negarent mundum divinitus fuisse constitutum, magis sedulis rerum spectatoribus optime et solertissime fabricata reperiantur, aut X ea machinatione necessario sequi, quae optima est omnino, et
solertissima: adeo ut haec ipsa non levia sint divinae sapientiae indicia.
dducuntur VIII. EX his omnibus non temere colligi- et aliae si inus, naturae sapientissimae potentissimaeque ra β' ἔ tione et Numine mundum fuisse constitutum. Non tamen omittenda sunt alia in hac causa argumenta, acute a philosophis excogitata; quibus etiam ad pleniorem Dei cognitionem pro
s nece Plurimae res nunc sunt ergo et in omΠι ri siliqδi tempore priori, aliquid fuerat. Ratio et
ria , o prudentὶ nunc lunt m mundo ergo et fuerant ab aeterno tempore, et a primo. Virtutes enim
125쪽
lstiusmodi verissimae oriri non poterant ulla ea CAP. . rum rerum vi, quae rationis et consilii fuerant eXpertes Cumque causarum consulto operantium series insnita animo concipi non possit, s1ne natura quadam prima omnino et aeterna, quae a nulla priore fuerat esse ita aeternum colligimus Deum a primo fuisse, eumque summa sapientia et potentia praeditum quo solo hae virtutes ad homines proficisci poterant, quae neque a bruta materiae vi neque a parentibus insciis dimanasse potuerUnt. Docent scriptores metaphysici, materiam sive Materia noucorpus, quod nullam capit virtutem aut per fee 'sepe'
llonem, non ruisse rem primam per e, et aeter-
nam causam vero consulto operantem Xegis pureus. se, a qua figuram et situm acciperet. Fingatur autem materia aeterna sine causa: fuerat tamen omnino natura quaedam altern a qua motum acceperat materia, quae ad motum vel
quietem est indifferens quumque intelligi nequeat motu aut vis impresia, quae non in aliquam plagam tendat: materia vero omnis motu pariter in quamcunque plagam serri possiti in tanta ambiguitate, nulla movendi vis materiae vel naturalis, vel necessaria censeri potest ast omnis quam habet, naturae intelligentis vi fuerat impressa. iungatur tamen materia
126쪽
PAR III. Utclinque mota, aut movendi vim sortita, nul- tum tamen consilium aut prudentiam: nunquam inde extitisset tantus mundi ornatus. Novo, Quid quod rerum causas qui diligentisi1- θ' - - 44 nuper explorarunt, nova cernunt ubique
providi conlitu Vellipta, novas causa cur ad mina timenta. V. . .
vinam vim omnia moventem sit confugiendum. Non igitur naturae inscitia, et causarum igno-xantia, homines ad Deum mundi architectum
Nec pauca sunt in mundo novitatis, et recentioris originis argumenta quae ostendunt neque terram hanc ab aeterno tempore fuisse, neque in aeternum durare posse idoneum animantibus domicilium. Ne quid enim dicamus de sole, perpetuo limainis effluxu aliquando exhauriendo, deque planetis quorum motus in spatiis non prorsus vacuis paulatim retardantur; imbrium et ventorum Vi plurima materia ab editioribus terrae partibus quotannis in alveos maris defertur. Hac continua mutatione, in tempore sinito quodam, altiora omnia deprimentur, et humiliores lacunae replebuntur;
atque terra tota marinis aquis cooperietur. Adde huc, artium et scientiaruna recentiorem
originem historiarum fidem haud admodum
antiquam; et famam de mundi recentis origine, apud Onanes fere gentes conservatam P m-
127쪽
olumque communem de Numine quodam omnia CAP. . moderante consensum, nullis sensuum prejudi ciis subniXUm. Huc accedat rationum quae hanc adstruunt te, iis sententiam comparatio, Cum iis quae in contra si lim ben-riRm partem adduci possint. Spectentur etiam ς' si μm illae angustiae quibus implicantur, qui naturae primae et sapientissimae notionem difficilem declinantes, vel ad mundum per se aeternum, O tertissimeque constitutum, nulla tamen ratione, nullo consilio moderante; vel ad atomoruni concursum fortuitum confugiVnt: atque nemo Cordatus non videbit, utra sententia sit viro gravi et sapienti probanda.
IX. ARGUΜΕΝΥ1 Cartes1anis non utimur, Argumenta
quippe manifesta fallacia laborantibus. Dicit artes . primo; 'deae cujusque causam esse aliquam, tanta saltem perfectione praeditam, quanta in cipsa Idea repraesentatur. Habemus autem - deam entis infinite perfecti est igitur n*tu- quaedam praestantissima, infinite perfecta. V Quae ad hanc conclusionem sumuntur tanquam aperta sunt, si non falsa, certe ambigua. Ideas enim obscuras et inadaequatas virtutum, suis longe praestantiorum, sibi ipsi sngunt homines : neque quisquam pleniorem aut clariorem habet entis summi deam, quam ipse Larum virtutum Ideas amplificando, et a vitiis
128쪽
PAR III. purgando, sibi essinxit nisi cui Deus ensem
sui clariorem, sia pra communem hominum sortem largitus est. Frustra inllla Cartesius, io- minem satorem, eandem summae perfectio-
nis habuisse deam quumque sibi ad exi- inendum suffecerit, suffecit etiam ad summas sibi perse bones tribuendas. V Quod nihil affirmabit nisi sui causa essiciens dicatur Deus, quod absurdum. Perstat tamen, dicens neces artam Exi- stentiam in Idea entis perfectissimi includi: ens igitur infinite perfectum existit. V Quicunque tamen propositionum abstractarum naturam perspexerit, cernet, hinc tantum Olligendum, quod si modo ulla sit natura perfec- tissima, eam necessario esse, neque ab alterius voluntate pendere haud vero inde confici-
tu esse aliquam ejusmodi naturam. ''
129쪽
UUM satis docuisse videamur, ab omni di modo aeternitate fuisse naturam aliquam prae- innote sunt stantissimam ad ejus Virtutes sive Attributa AE qeXplicanda progredimur. EX Logica satis intelligitur, Ideas nostras omnes e sensu aliquo, vel externo vel interno, oriri. Quae sensibus externis objiciuntur, argumenta suppeditant, ex quibus et Deum esse, et omni virtute eundem es praeditum, merito colligimus : ipsas tamen Dei virtutes nulli sensus externi attingere possimi. Animorum igitur virtutes omnes sensu interno, aut interna sui suarumque assectionum conscientia, intelliguntur. Hinc omnia saltem primordia notionum quae virtutes divi
nas repraesentant, in mente subnascuntur. Quum autem constet naturam primam et prae
stantisamam, vitiis iis omnibus et desectibus, quibus hominum virtutes laborant, se immunemn hasce virtutum nostrarum aut perfectionum Ideas quantum postamus augendo, omnesque ab iisdem defectus amovendo, virtutum divinarum notiones, quas capere postant mentes
nostrae persectissimas informamus unde quo
130쪽
PAR III. dammodo Communicabiles dici possunt omn virtutes divinae; quia earum quaedam simili
Commi nica ludo, aut obscura adumbratio in rebus creatii reperiatur. Incommunicabilia tamen Vocantur
tissimum notant virtutum gradum, ad quem Olius Dei virtutes ascendunt. Tudependeis II. INTER attributa sua: communicaritia et Neces nequeunt, primum locum tenet Independentia, Isiris qua Deus per se, primus omnium, semper fuisse intelligitur es ita ut neque causam ullam agnoscat, neque vim Xtrinsecus advenientem, cui quicquam sui debeat. minc tamen minime somniandum est, vel Deum sui causam esie, jusve attributum vel conjunctum quodvis reliquorum esse causam, aut rationem este stricem. Independentia in se includit quod Deus a primo semperque sit necessario, ideoque, a nullius voluntate pendeat. Naturae autem primae nulla causa aut Ratio Fffciens est quaerenda; neque Naturae Necessitas est causa aut ratio, cui ipsa res sit cui haec inest necessitas; quum nullum conjunctum re cui adhaeret prius esse possito Unitas. II. His etiam colligimus Unum tantum esse Deum, si Dei nomine intelligamus Naturam primam, a nullo creatam. Plures enim istius