장음표시 사용
91쪽
. Peripatetici, aliique viri doeti et pii, quibus Ap. II. haec duriora, neque satis cum justitia divina cohaerentia videntur, aliam ineunt rationem: statuentes animos, quamvis aliquam boni speciem semper sequantur, inter duplicem tamen speciem, hinc, recti honestique illinc jucundi aut utilis, ad hanc vel illam partem se ultro flectere posse. Sed quaestionem hanc vexatissimam, quae doctorum et piorum ingenia semper torserat, atque de qua utrinque frustra ad sensum cujusque internum provocatur, jam relin
Qualiscunque vero sit hominum libertas, si molasit
modo idonea ipsis proponantur bonorum prae Utanta impe- antlorum Indicia; quicumque ea quae appeti ctum timulare 1olent, aedulo XammaVerit, atque animi nervos huic rei intenderit, illius omnes appetitiones et desideria, pro ipsorum bonorum ratione, acriora erunt, aut remissiora.
poterit igitur quisque, qui hoc serio egerit, appetiones suas quae praestantiora consectantur bona, et graviora omnia mala depellunt, ita validas efficere, ut debiliores rerum viliorum cupiditates, et leviorum malorum fugam, facile possit, ubi opus fuerit reprimere atque, Omnia vivendi consilia ita instituere, ut bona omnia nobiliora consequatur, neglectis humilioribus
92쪽
quibuscunque, quae cum iis consistere neque
Gaudia et Praeter appetitionem et fugam, quae ab Om-MVersirc. 14 sensus perceptione sunt diversae, proximequQet per se ad agendum incitant, Voluntati adscribunt vulgo GAUDIU et o EROR ΕΜ:quae potius sunt sensationes reflexae et secundariae diversae quidem ab iis, quas res praesentes proXime eXcitant, quasque vel antecedere possunt, vel sequi. Oritur enim gaudium, ex rei Xpetitae adeptione sperata, aut mali nunc prementis sperata depulsione moeror vero, ex mali futuri metu, aut expectata boni jactura.
Appbtilis, IV in appetitione autem aut fuga transensitivus, et quilla, quae circa bonum aut malum, nostrum Psipiones vel alienum, occupantur, atque species boni et mali, ab intellectu praemonstratas sequuntur, diversi longe sunt motus animi perturbati, qui Voluntatis PAs si os s et in Appetitu Sensitivo contineri dicuntur; ubi caeco quodam, ast naturali impetu, ad quaedam agenda impellimur, aut cupienda etiam ubi ratio nullas boni aut mali inde nascituri species monstraverat;
neque ea, ad felicitatem nostram, aut eorum qui nobis sunt cari, necessaria esse aut utilia docue-.rat. Motus hosce voluntatis comitatur confusa
quaedam et validi animi perturbatio, rationis
93쪽
usum impediens Perturbationes hujusmodi CΑp. II. saepe animum agitant ubi nulla movetur appe titione pura, aut agendi consilio tranquillo: saepe appetitiones purae sine motibus hisce perturbatis reperiuntur, saepe simul animum in contrarias partes dis rahunt, ' aliudque cupido,
mens aliud suadet: ' nunc passiones hasce reprimunt tranquilla agendi consilia: nunc ab iis- idem vincuntur: qui status est eorum qui nondum continentiam, aut imperium in Animi partes humiliores consecuti sunt. Motuum turbidorum, ad instar placidorum; quatuor sunt genera : Cupiditates, eius, Laetitiae, et Aegritudines : et plures cujusque partes, quarum aliae aliis saepe adjungi implicarique solent quae plenius explicare longum fo
Non autem omnes hi motus perturbati cor Non omnes post tantum voluptatem aut dolorem spectant f V m cc Similes omnino sunt perturbationes, caecique V l μ' animi impetus, apud incautos et incontinentes, erga bona et mala prorsus diversa D ad appetitum Vero serissitivum referuntur, ideo quod sensum molestum admodum aut turbidum secum serant, sanguinem, et totum repe corpus agitantes. In hac classe recensentur, non solum il-
Haec omnia uberius Xposuit Cicero Tusc.
94쪽
PAR II. lae appetitiones quae pastum, aut procreandi voluptatem consectantur; verum et Ambitio, Iracundia, Commiseratio, Invidia, οργὴ, Gratia, et odium, et ejusmodi alia. causa vitis Motibus his perturbatis praecipue imputant μ'i' dum, quod res varie haud quaquam pro ipsarum dignitate aut usu, animum moveant et flectant. Quemadmodum enim ignoti nulla Cu- pido, sic ea quae parum perspicimus, quae que raro animo revolvimus. debilem habent ictum quaeque distantia sunt, ut oculo, ita animo, exigua et levia videntur, nisi crebra altaque meditatione propius admoveantur. Quaedam etiam Perturbationes totum animum ita replent, ut nihil ratione aut conssilio assequi valeamus. Vnde fit ut res terrenae, breves, Viles caducaeque, toties homines a praeclaris, Oelestibus, et aeternis consectandis demoveant. Quicunque enim internum animi sui sensum et intelligentiam excusserit, inveniet speciem formam et notionem viri sapientis et boni, cui nullus mortalium se satis congruere et respondere reperietes immo debilitatem multiplicem, depraVationes, errores, et vitia, s1bi adherentiai Cernet; quibus vel summa cautione studio, , et meditatione viX, ac ne vix quidem se liberare poterit.
V. NEQUE negligendum est insigne illud
95쪽
discrimen inter motus voluntatis nostrae, sive CAP. II. tranquillos, sive perturbatos, quod in quibus dam nostram tantum ultimo sequamur volupta Am m M tem, aut utilitatem, aut nobis mala depellamus: μ),
m aliis vero aliorum felicitatem emcrundam aut . . , . . utilitatem,
conservandam; aut miseriam ab iisdem depel iel ali alendam, spectemus. ibi enim nulla commove-nam. mur invidia, aut ira aut nulla inter alienam felicitatem et nostram, cernitur repugnantia; naturam quamvis enitentena beatam fieri vellemus es laeta illi omnia ex felicia precaremur; atque ab eo dolores omnes et molestias amovere studeremuS. Tranquillo philautias affectui respondet haec Sive perturolatissime patens benevolentia, quae sine discri- sit I
mme omnium felicitatem 1pectat et appetit Tranquillis etiam voluntatibus, patriae, amicorum, Cognatorum, et Virorum quorumvis bonorum prosperitatem appetimus quemadmodum
et nobis ipsis tranquillo voluntatis motu varia quae ratio monstrat bona consectamur. Ab utrisque vero diversos habemus voluntatis motus perturbatos . sive Assio NES; quarum quaedam nostram sequuntur voluptatem aliquam aut utilitatem, quaedam alienam. Beneficia accepta, natura excipit grati antimi sensus, motusque vehementior benevolentiaesrga bene merentes aut meritos ossicia quae
96쪽
PAR II. cernimus ergo quosvis honesta et praeclara, et virtutes quaevis inssignes, animos nostros commovent et plane incendunt, affectu saepe perturbato, studioque ardentiore, viros hisce virtutibus ornatos ad altiores dignitates provehendi. Eximia est in sobolem οργη, molesto sensu comitata: caeco quodam naturae impetu, ad procreandum feruntur onmia animalia: draitidem brevis ille furor, atque indignatio, natu ra excipit injurias, sive nobis, sive aliis immerentibus illatas. Est quaedam Hos autem animi nostri motus benignos, 1-
Eoiruas VI eve tranquillos, si1ve perturbatos, neque antece
a Giμὴ si dente voluntatis imperio Xcitari; meque ΠΟ stram aliquam utilitatem aut voluptatem ultimo spectare, inveniet quisquis in animum suum descenderit, et agendi consilia sua, et affectus exploraverit: praecipue, qui clarorum virorum proposita et facta perspeXerit, morientium sanctissima ossicia, et mortes pro amicis, pro patria voluntarias. Immo, quae apud leviores homines jam jam morituros conspiciuntur, Commendationes liberorum et amicorum, memoria et caritas amicitiae, summorumque officiorum in eXtremo spiritu conservatio, indicant innatam esse hominibus probitatem et bonitatem gratuitam, non invitatam voluptatibus, nec praemio
97쪽
. Sunt etiam mentis propensiones quaedam a CAP. II. turales, aut instinctus, ad quaedam agenda, se vis, quenda, fugienda, nulla praeeunte ratiocina-In stinctustione, nullo de eorum momento ad nostram aut natili alc i.
aliorum utilitatem judicio. In brutis animalibus haec magis manifesta iisdem vero simillima hominum mentibus, benigno Dei consilio,
et in suam cujusque et Omnium communem tilitatem inseruntur, ut indicent quaenam naturae apta, quaenam per se Xpetenda utque sua quisque natura ad vivendum duce utatur. Ne enim iterum loquamur de proborum comprobatione et laudatione, aut beneficiorum crebra commemoratione, et afflictorum commiseratione molesta quodque ad miserabilia visenda proni simus, etiam ubi nullis officiis praestandis est locus. Quam suam aut aliorum utilitatem respiciunt, super defunctos lamentationes, mortuis tributi honores moestissimi, morientium ardentia sobolis superstitis post obitum suum nasciturae desideria, orbitatis fuga, de r-
mitatis in corpore, aut depravationis, eoden
manente usu, summa aversati, Quorsum, quod pueri, res sibi inutiles videndi audiendique cupiditate ducantur, quodque nunquam conquiescere possintd Quid spectant calamitatum, quibus nullum afferri potest levamen, diuturnae deplorationes; eorumque, qui nihil rerum hu-
98쪽
PAR II manarum ad mortuos pertinete arbitrantur, de
fama superstite sibi suisque paranda solicitudi
quuntur corporis nutrimentum respiciunt, et generis conservationem. Caeteras pastiones aut appetitiones, molesti quidam comitantur aut sequuntur sensus, cum desunt ea quibus eXpleri possint. Horum sensuum plura sunt genera, a se invicem non parum diversa. Imperium Quum vero praecipuam suam vim sortiantur animi in me humiliores omnes cupiditates, e incauta qua-αμ pς ιδ dam Idearum complicatione; unde in certis rebus, sine causa naturali, mira virtutes, aut ingens aliquod ad vitam beatam momentum in-eise, nobis fingimus ex eo quod apud incautos quibuscum versamur, ambitiosos, luxuriosos, et
flagitiosos, qui pravis habitibus atque longo
usu, naturalem rerum sensum depravaverint, aut fere Xuerint, haec maximi aestimentur: ut justum consequamur in hasce cupiditates imperium, et veram animi libertatem, plurimum profuerit, temere complicatas hasce notiones evolvere et divellere; resque omneS, quae ap
petitum stimulare solent, furtivis his coloribus
99쪽
nudatas, sedulo perspicere P ut quid veri boni, CAP. II.
quid mali in quaque reperiatur, cognitum ha beamus et exploratum; ne ultra veri boni aut mali mensuram, assurgat earum appetitio aut fuga. VII. QUANDOQUIDE vero non ea erat Passiones non apud homines rationis vis aut solertia, quae 'Vitlta perspicere possit corporum suorum fabricam; et cernere ea quae laederent, aut uVarent, aut quaenam ipsis idonea essent nutrimenta sensu idcirco molesto indigentiae aut inediae fuimus monendi resque utiles a noXiis, sensu, non ratione, secernendae; et saepe caeco naturae impetu, ad ea quae nobis aut generi humano
essent salutaria, fuimus stimulandi. Hisce autem solis, ne belluarum more inhiaremus, stimuli istiusmodi validis, instigati aliis etiam appetitionibus plurimis, earum rerum quas ratio monstraret utiles, similes molestorum sensuum stimuli adjunguntur; quibus animus contra humiliorum voluptatum illecebras magis confir
100쪽
I. FLEBR1s est Quaestio, is res cogi- tans sit ab omni corpore diversa: 'an contra possit ipsa materia, res nempe eXten'sa, solida, mobilis, ex partibus diversis conflata, intelligere, velle, eaque omnia in se conti nere, quae nos spirituum assectiones communi ter appellamus.
Au sit fio In posteriorem hanc sententiam verunt norsantias pauci ex veteribus, philosophi haud mali; tu ρ μ ρ Pq tantes, subtilia quaedam corpora, Aera, scilicet
Ignem aut Aethera esse eam ipsam Rem qua cogitat, licet crassiora omnia corpora, nulam rationis vim aut sensum habere possint. Cartesianorum argutias de ipsa animae natura, quam in actuali cogitatione, eaque generali, sitam volunt, prudentes praeterimus; quia sub stantiarum omnium naturae intimae nos lateant; Cogitatioque omnis, animae actio, passo, aut affectio plane videatur. Neque alia cogitatio generalis intelligi potest, praeter generalem cogitandi deam: neque quicquam affirmamus,