장음표시 사용
81쪽
euiusvis ad vitam beatam momentum, pendeat Ap. I. simul ab ipsius grati sensus dignitate, sive juc ditatis Intenssione, et Diuturnitate locus erit facili cuidam ratiocinationi, aut potius recorda 'ioni ut inter diversarum perceptionum digni tates aut gradus comparatio instituatur. De Diuturnitate autem bonorum, rerum usu et eX- perientia, judicandi facultatem comparamus. similia fere de mali dijudicandis, sunt tenen
Sensuum gratorum et molestorum alii passio Voluptates. nem, alii Actionem hominis comitantur; ipse oliue cespan- licet sensus, utrobique passo dici possit suam. ψμm 'init vis vero beatitudo omnis in aliquo sensussit ita; ,
recte tamen dicitur, Beatitudinem Omnis natu comitantur.
4ae quae ad agendum est nata, in actione stam esse; riuum longe praestantiores sint illae o Lssetiores luptates, homine lono disiniores, stabiliores 't 'si
A. trones comi que, quae certas comitantur hommum actiones, ibitis inuam quae ex ulla passione, aut corporum im- pulsione oriri possint. Melectationes enim aliae alias, in immensum superant, neque omne Na turae quae vere beatae, pariter etiam sunt beatae suae enim paucis sensibus, aut leviores admittentibus voluptates sunt praeditae, beatitudinem quantam capere possunt minimam, iis haurient rebus, quae naturam praestantio
82쪽
PAR H. rem, nobiliori sensu a natura subornatam, neu-ὸ - liquam eXplebunt ad vitam beatam. 1 otili , ill ALicdenique est, et in animo, et a pq corpores mira dispossitio, quod excrebra acti tentiam is i. nati iser ne Orὶ tur m polierum agendi facilitas quae sciens. Habitus dicitur unde mirum in modum vires insitae promoveri possunt: meque in sola emoria habituum omnis vis 1ta esse videtur. Corporis sensu quovis saepius commoto aut diutius sensim imminuitur voluptas aut dolor:
ZUgetur tamen rerum jucundarum, si quando desint, molellum desiderium, ex eo quod crebrior fuerat antea earum UsUS. Ideae relati IX QUUM lens inter se comparat Ideas, vae ubi insensu quovis interno vel externo acceptas, sub- μ μΦ nascitur Idea nova, quae dicitur RELATIVA ;btis es ali .
rationem, aut hiabitudinem, Inter re compara- qua comm ruis assectio. ias, repraesentans, nisi sint prorsus disparatae. Si quidem in rebus comparatis, nihil sit utrique commune aut nulla similis in utraque qualitas aut affectio nulla intercedet ratio aut relatio . Pudicia, alia JUDICIUΜ, quod secunda Intellectus ope- AH ructo I ranio dicitur, vix ab omni perceptione distinguio Ab=ω potest. AssoLυτυ enim JUDICIU dicit potest, ' Rei in certo tempore existenti per-
83쪽
ceptio complexa: quae vel sensuum ope Ap. I. proxime excitatur, Vel interveniente ratiocina tione cum rei, de qua est judicium, cernitur connexio cum iis quae sensus monstrat existere. JUDsci autem AB s TRACTA sunt inelatio- num, sive cognationum quae inter res obser- vatas intercedunt, perceptiones: aut, si quis putet judicia potius esse mentis actiones diver- sas, echis vero perceptionibus ortas ciudican- dicietus naplici quadam Idea repraesentatur,
quae definiri nequit. Haec ad Logicam perti
Neque multum in altera quaestione mo-mo modoramur an scilicet, Judicium sit potius men-pζ6 qitis passo, quam actio. In studiis cognitio- . . Vnis, in animadversione acriore, incideis inter se comparandis, mens agere videtur ut etiam in appetitionibus, et agendi propositis. Hoc convenit fere inter omnes nos non ideo judicare, rem hoc aut illo modo se habere, quia voluimus ita judicare. Non alia igitur ratione, nostra sunt penes nos judicia, aut voluntatis imperium sequuntur, quam quod penes nos sit, animi aciem in hanc aut illam partem convertere, atque utramvis sedulo eXaminare. Cumque argumentis certis animum serio advertit vir sanus, eaque intelligit assensum cohibere nequit, aut
si argumenta tantum sint probabilia quae intel-
84쪽
PAR II. ligit; eam partem quam confirmant, esse pro- babilem aut vero similem, etiam invitus percipiet. major igitur circa apprehensiones, quas varie mutare possumus, est libertas, quam circa ijudicia. Quum tamen restet haec praesumptio aut suspicio, contra rationes plerasque quae tantum probabiles sunt, quod aliae in contrariam partem existere possunt vero similiores: penes nos est, plenum mentis assensum, huic parti licet vertamiliori denegare, atque ab agendo bstinere; donec illae etiam, quae in contrariami partem invitant rationes examinentur. Verisi- militudinis autem gradus sunt innumeri; quidam ad plenam certitudinem proxime accedent. tes, qui fidem omnino firmam, et plenam facera
85쪽
DE VOLUNTAΤΕ. I. pni Μυ menti objicitur Boni aut Voluntas . ali species, exerit se altera animae ' si Facultas, ab omni sensu diversa, quae UOLUNT A dicitur, omnem jucundum in sensu quovis
motum appetens, atque omnes actiones, eventu S, aut res eXternas, quae iisdem eXcitandis vi
dentur inservire atque omnia contraria fugiens et depellens. Innata enim cuique est vitae beatae appetitio constans, quae Oblata occasione, nunquam non se ostendit, in iis quae ad vitam beatam facere videntur appetendis, et contrariis aspernandis neque tamen innata est summi boni, aut bonorum omnium accumulationis notio, ad quam omnia consilia referantur. Hoc Jure dixeris ita mentem esse cons Orma tam dum placido motu fertur et provido, ut bonum quodvis per se appetat, et malum fugiat equum V plura occurrunt, quae simul adipisci nequeat, ad ea se convertat quae majora et praestantiora videntur. Idem etiam de malis depellendis dicendum. Unde saepe voluptates omittendae, quibus Citra majorum et diuturniorum acturam frui non datur aut quas groi-
86쪽
PAR II. petendi dupliavpetitus
ores dolores insecuturi videntur: Dolores itidem nonnunquam perferendi; si aliter majores voluptates adipisci, aut dolores graviores aver
Quemadmodum autem inter operationes Intellectus recensentur, non solum species quae corpore percipiuntur, nobis cum brutis animalibus communes; verum etiam perceptiones nobiliores, hominibus propriae quae bonorum praestantiorum notitiam continent; sic APPE-Υ1Υυ homini est duplex altero cum brutis animalibus communi, qui SENSIT iv Us dicitur, caeco quodam impetu fertur in voluptatem atque perturbato admodum animi motu
impellitur, ad bona quaedam sensilia adipiscenda, et mala declinanda altero, tranquillo, et rationem in consilium advocante, consectatur ea, quae pensitatis omnibus adjunctis, praestantior judicantur, et nobiliori sensu percipiuntur: qui RAT io NALI dicitur; aut, καTἐξοχm, VOLUNT A s. hic ero appetitus primo est explicandus ; qui cum omni natura ratione praedita nobis est communis.
ΙΙ. Ex boni aut mali specie objecta, cumque omnibus adjunctis pensitata, sponte sua existit haec appetitio, aut fuga; ne praevio voluntatis decreto aut imperio. Appetitionem et fugam proxime Xcipit plerumque deliberatio
87쪽
quaedam, de omnibus rei eXpetitae consequen CAP. II. dae, aut rei quam aversamur depellendae, ra tionibus et subsidiis. Post explorata haec subsidia et rationes sequitur Propositum aut Onsilium ea agendi, quae ad finem consequendum videntur aptissima. Primam appetitionem aut aspernationem, appellant scholascici VELLEITATE SIΜPLICEM: agendi autem propositum, postquam omnia quae actionem antecedunt, comitantur, aut insecutura videntur, pro
Agentis solertia et diligentia sunt pensitata di-
s spectatum, natura expetimus et malum e mlatae quodvis fugimus; sc ubi bona cum malis com 'cti at r. missa sunt, inclinat voluntas ad ea quae plura videntur et praestantiora unde et quaedam est deliberatio de sinibus ipsis aut rebus quae per se bonae aut malae videntur: quaeque FINE Sdicuntur OBJECTivi es licet de Fix ultimo, quem vocant, o RΜALi, sive de ipsa felicitate, et miseriae depulssione, nulla sit deliberatio. Atque licet bona vulgaria non eam plerum que habent vim, ut appetitionem efficacem necessario moveant, cum graviora mala cum iis Conjuncta non raro prospicere liceat bonum tamen absolutum, aut infinitum, quodque nullum malum praeponderans comitetur, ubicun-
88쪽
PARS II. que clare conspicitur, appetitionem necessario OVebit, et volitionem eiu cacem excitabit. Solis igitur cordatis et sapientibus unicUS propo nitur finis ultimus, ad quem omnia agendi con silia referuntur. Caeteri magis ex tempore i Vunt, re varias sequentes quae boni specie
quaVis commendantur, et contraria fugientes:
nisi quid conjunctum videant, quod animum ad partem diversam magis impellere valeat. Omnis autem 'ssve de ultimo sine, sive de mediis, deliberatio ad sensum quendam proXimum grati et molesti, tandem referenda est .'
Liberius ratione sinita, non a voluntate pendeat ast necessario sequatur ea veri indicia, quae menti proponuntur; neque velleitatem simplicem, sive primam appetitionem aut fugam, Xcitet prae
vium quodvis voluntatis imperium in his nulla est L1BERTAs sive ea notet ' potentiam agendi quae volumus, et omittendi quae nolumus : sive, mentis vim quandam indisse ferentem, qua se huc aut illuc flectere, hoc vel illud pariter velle possit.' LIBERTAS igitur si sit 'facultas, quae positis omnibus ad agendum requisitis, agere possit vel non age
re, hoc agere vel contrarium; locum tantum habebit in ipso agendi proposito, aut volitione effcaei prout eam praevi voluntatis dem
89쪽
creto excitare possumus, aut cohibere; quae Ap. II. quidem potentia, si boni aut mali species objec tu vel non respiciat, vel easdem non sequatur, inutilis videretur et morosa. Si cui igitur absurdum videatur, mentem nostram istiusmodivi, quae judicia nostra neutiquam certo sequatur, esse praeditam illi ita desinienda erit mentis Libertas, ut tantum sonet, potentiam agen- di quae volumus, et abstinendi, ubi nolumus: 'utcunque demum mens ad volendum aut nolendum impulsu fuerat. Stoicis placuisse videtur, sua cujusque indo-Ie, vel naturali, vel adventitia, una cum boni aut mali specie objecta, voluntatem impelli sectique, neque aliter fieri posse credunt enim, ipsis animis leges quasdam naturales esse positas,
aut eam esse ipsorum naturam, ut iis quas diXimus causis necessario lectantur. Plurimis enim rebus eam tribuunt vim, ut per se, sine ulla ratiocinatione, animum impellant, certasque excitent appetitiones aut aspernationes non solum enim res cuique utiles aut jucundae, desideria movent; verum sanguinis conjunctiones, beneficia accepta, virtutum in aliorum moribus significatio, aliaque ejusdemmodi, per se caritatem et favorem excitant ut itidem im- merentium miseria, misericordiam injuriae,
90쪽
PAR II. iram, ultionisque appetitionem Naturalem an tem cujusque indolem, certa etiam lege, varie
a Vari rerum occursu mutari e consuetudine, habitibus ipsiusque corporis temperie. Data tamen indole species Vestae animum ita necessario sediunt, ut possitis his omnibus adjunctis, aliter velle nequeat quamvis aliter agere posset, si modo aliter vellet.
Hanc autem naturae nostrae rationem cum
actionum honestate aut vitiositate, optime cohaerere Contendunt quippe quas in ipsis animi affectionibus praecipue sitas esse volunt; quarum aliae, ea animae nostrae est conformatio per se suaque natura, honestae et laudabiles. aliae turpes et detestandae cuique videntur, Utcunque in nobis eXcitatae fuerant. Neque hine legibus, minis, cohortationibus, vim ullam au ferri, contendunt quum eorum Vis omni ex eo oriatur quod boni aut mali speciem aliquam novam objiciant. Atque quamvis iram omnem inutilem, et summo rerum rectore, viroque etiam sapiente indignam ostendat haec ratio non tamen poenarum comminationes aut irrogationes, inutiles aut injustas essiciet; si modo abG que iisdem nec mala graviora saepe averti; nes Que homines, aliaeque naturae ratione praeditae, parum in virtute stabiles, alia ratione aequτ