장음표시 사용
71쪽
et magnitudines. Sunt autem reliquae species Ap. I. sensiles proprie dictae, signa quaedam, aut no
tae earum rerum aut motuum, quae corpus
nostrum laedere possunt aut juvare quae laedunt ut declinemus, molesto sensu monemur; grato vero Xcitamur, ad ea Xquirenda quae juvare possunt.
Haud equidem, sine mente reor, sine m1 mine Divum.
Idearum sensationes Nomitantium, quaedam Ideae sensia- omnem omnino mentis perceptionem comitan tionem om-tur, aut comitari possunt. quales sunt Tempo nem comi Iis et Numeri notiones; quaevis enim mentis
perceptio, et actio, cujus Ipla mens ei Conscia, itemporis alicujus notionem secum trahit Harum plures certa serie succedentes, menti etiam longius quoddam temporis spatium suggerunt. Numerari itidem possunt non solum res sensu CXterno perceptae; verum et quae sensu interno, aut flectione, quam dicunt, percipiuntur. Duobus sensibus, visu nempe et tactu, per Moe. Villi, cipitur Extensio Figura, Motus et Quies. Ha et a tu, corporum affectiones primarias non male vo-ΡUlcS. cantrividam scriptores: quia eas, natura duce, credamus rebus ipsis inesse quales cernuntur doceantque Physici, ex earundem aliqua Pendere corporum vim omnem ideas sensiles
excitandi. At sensiles qualitates dicunt affectio- Η
72쪽
PAR II. ne aut ictalitate tantum secundariasn quibus nihil est in rebus externis simile . licet habeant hae res e stabili naturae lege, vim quandam eas in nobis ideas eXcitandi; quam a qualita tibus suis primariis sortiuntur. Haec prima qualitatum primariarum perceptio, sive mentis actio quaedam, sive passio, dicatur; non alia 1militudinis, aut convenientiae inter ejusmodi deas et res ipsas, causa assignari posse videtur, quam ipse Deus, qui cer'
ta naturae lege hoc efiicit, ut notiones, quae re
bus praesentibus excitantur, sint ipsis 1miles; aut saltem earum habitudines, si non veras quantitates depingant. Primas idearum omnium formas aut primordia efficere videtur ipse Deus, mente nostra interea nihil agente. Ideas tamen admissas varie mu-x re potest mens, atque in eo vires suas strenue CXercere . deas vel retinere potest vel dimittere iisdem contemplandis se intendere, aut ad alia se converteren deas concretas dividere potest abstrahendo, aut simplices conjungere et
Componere Ideas itidem certa ratione augere aut imminuere, inter se comparare, earumque habitudines cognoscere potest. In his omnibus, non minus quam in voluntatis motibus et appetitionibus, se vere aliquid agere, mens sibi conscia est.
73쪽
Ex gratis sensibus, quae Voluptate dicun' Ap. I. tur, Boni prima notitia oritur e molestis, Mali. Quaeque illis parandis, aut his avertendis inserviunt Utilia quaeque iis contraria, n- utilia aut Noxia dicuntur. Ubi se Xeruerint sensus sublimiores, bonorum praestabiliorum,
et malorum graviorum notiones invehunt. Ex
his intelligitur quid sit vita beata aut misera; quae ad sensus quosdam naturales necessario
xeferenda. Species gustu, odoratu et tactu perceptae ad Corpori partes aliquas proXime referuntur;
indicantque ea quae corpori proXime prosint aut obstat, idque jam afficiant. Visu audituque rerum distantium aliquam notitiam acquirimus, et voluptates nonnunquam longe praestantiores: immo in ipsa rerum cognitione et sapientia pa-Tanda, eorum non levis est usus. Utiliter igitur omnes hi sensus a natura dari sunt, vel ad corpora tuenda, vel ad genus humanum conservandum, vel denique ad jucunde, sapienter, honesteque vivendum quod de sensibus nobilioribus mox enarrandis magis est manifestum. IV. ALTERA percipiendi i est SENSU S is os uter
quidam INTERNUS, Ut CONSCIENTIA ; cu ni aut Conia
jus ope nota sunt ea omnia, quae in mentesientia.
geruntur.' Novit quisque sensus suos, judisia ratiocinationes volitiones, desideria et con-
74쪽
PAR II silla neque haec mentem cui insunt latere pos- - - sunt viae animi viri novit quisque, Suique sensum habet atque in se adtionesque suas, animum convertere potest: unde et spirituum aeque plena potest isse notitia, ac corporum: intima latet utriusque natura, notae sunt affectio
Cogitandi Horum cogitandi modorum Ideas nos ha--Brμη bere generales, a qualitatibus singulas cogita-Ρ' θ' - tione discriminantibus abstractas, negari ne-
sturos Versas cernitUr, aut plures ad unam referuntur classem, aut communi vocabulo aut symbolo quovis insigniuntur, una comple Xae Ideae parti caeteris omissis, animo observatur. SZAstibiso REsTAT ut deinceps de SENsATiosa re flexae, aut SUB SEUIENTE AEU REFLEXA agamuS aut subsequentei fi de iis rerum speciebus, aut sensu, quae men ii in res prius perceptas conversae occurrunt. quas ideo Sensationes appellamus, quod certa naturae lege, non nostro arbitratu, oriantur hae Ideae aut perceptiones. Harum plura sunt genera, breviter attingenda. Quae sensu eXterno attinguntur, eique media viderentur, eorum quaedam sensui cuidam reflexo grata sunt, quaedam ingrata ubi mens non solum adsensus suos externos, verum etiaIn ad ideas comitantes convertitur; et specie quam
75쪽
dam, a gratis sensationibus externis diversa, CAP. I. commovetur. Imprimis, menti grata est rei se re cujusvis Novitas, pro naturali quodam ad res His grata es cognoscendas impetu, aut scientiae cupiditate. vitos,
Grata item est, rei cujusvis perceptae Amplitu do grata est plurium rerum Similitudo Fae'ὸ Ahori
dam, ubi etiam cernitur Diversitas et arietas. Concentus Sonorum quorundam gratissimae sunt composi gestam. tiones et concentus, ubi non solum ipsi spectantur soni, graviores et acutiores; verum eorundem tempora; atque alia quaedam adjuncta, quae musicis sunt notissima Grata es fere Om Et omnis sinis Imitatio, sive in operibus artium, quae mitsitios κατ εξοχ dicebantur, pingendi fingendi et
coetandi sive in motu, et oratione rythmica. laetissimus etiam Rerum cognitionem, et scien Et rerum tiam, sensus comitatur; nec sine jucunditate Cognitio; observantur quaecunque in certos usus solerterat, omnis
et artificiose sunt fabricata , etiam eis qui nul siri ciosa lana echis rebus utilitatem sibi sperant. δε- tis. Sensibus reflexis annumerandus etiam est ii Sensus ebri te, qui co ΜΜUNIs dicitur: qui ex alterius munis cet. rebus prosperis gaudium, ex adversis tristitiam Uectuum colligit, ubi nulla simultas, odium, inimicitia, qytet Τ- aut turpitudinis causa detestatio intervenerat. Mira etiam naturae nostrae fabrica, plerique aliorum hominum affectus et passi0nes, contZ-
76쪽
Past II. gio quodam, similes etiam in nobis assectiones
eXcitare solent. Sensus De Sensuum reflexorum maxime insignis est il-cori et Iim te DECORI et Hos EsTI; qui quasi de tribu - η γ nali judicium in omnia quae agunt homines exercet; in omnes animi aut corporis voluptates, in sententias, actiones, voluntates, Vota, consilia, affectus es decernens quid pulchrum, quid deceat, quod honestum, quis in quoque sit modus. Huic sensu omnes fere quae cum belluis nobis communes sunt voluptates, viles videntur et erubescendae: quae vero agendi consilia ingenium produnt sublimius quae ani . ni rationisque vires sapiunt; quae benignam monstrant Indolemn praecipue vero quae stabilem ostendunt et constantem voluntatem bene faciendi, et bene de aliis promerendi, omnium movent animos ipsa eorum specie et honestates
eique cui insunt, cuna eorum revocat memoriam,
Haec is in menti innatam esse hanc vim, neque propnsito, gratMi ter suam utilitatem ullam aut voluptatem, suas 'tsi, ip β aliorumve actiones comprobari, X eo constat,
quod quisque ideo honestiora censeat sua erga . alios officia, quo majori cum periculo suo, aut damno fuerant conjuncta; quoque minus adlutilitatem, honorem, aut nominis sui celebri-
77쪽
tatem, fuerant destinata quodque aliorum ac CAP. I. tiones honestas, de quibus legimus aut audivi inus, in seculis licet prioribus, pariter ac praesentes laudemus immo, virtutem, fidem, patriae suae caritatem, nobis damnosam, vel in hoste comprobemus. In his autem aliorum OL sciis, ubi erga alios aliquid amice, fideliter, fortiter gesserant, comprobandis, nos neque honorem, Voluptatem, utilitatem, aut praemia nobis obventura sperare possumus. Quid quod illi ipsi, qui vix praemia post mortem sperabant, dulce tamen aliquando et decorum putabant pro patria mori; eorumque mortem censent et hostes laudandam . Huic assinis est ille sensus LAUDI et Ho-NORIs cum perspicit quisquam conssilia sua et actiones, aliorum sententiis comprobari cui contrarius est molestissimus UiΤUPERII ΕΝ - sus si cujus actiones et consilia, alioruna suffragiis damnentur. Hisce in utramque partem commoventur etiam illi, qui nullam aliam e aliorum comprobatione sperant utilitatem, neque ab aliorum censura, incommodum.
Immo, de fama superstite solliciti sunt homines jamjam morituri, quique nullum ejus sensum se. Hae uberitis confirmantur in Ethica.
78쪽
PAR II habituros putant, non minus quam qui Vitam sperant diuturnam. Senjus ridi Quum autem sensuum horum ope eorum hae nobis occurrunt quaedam venusta, decora, gloriosa, veneranda videantur alia vilia et despiciendan sensum alium reflexum cernere licet, Corum quae RIDICULA sunt, aut risum movere idonea quum scilicet, eadem res contrarios simul excitat sensus. ibi de hominum agitur consiliis et actionibus, quia in ipso hominis nomine inest aliqua dignitas, ex prudentiae solertiaeque quadan, opinione; risum movent Peccata turpia, quae cum gravi dolore, aut interitu non sunt conjuncta : quae enim cum dolore graviore aut interitu conjunguntur, magis commiserationem excitare solent . aliarum rerum illae risum movent, quae simul speciem quandam praeclaram exhibent, una cum specie opposita, vili scilicet, humili et despicienda. Neque Xiguum praebet hic sensus usum, sive ad sermonis voluptatem augendam, sive ad momi es hominum emendandos.
Vt Echisce percipiendi viribus acquirit 1-
b mensi omnem, in qua versatur judicandi et ratiocinandi acultas, dearum supellectilem qUae MEMORIAE Ope conservatur. Ea enim menti inest vis, ut sensus cujusvis praeteriti dein
79쪽
biliorem imaginem, aut notionem revocare pos CAP. I. sit quod et de omni mentis actione judicio,
Oluntate, et motu verum est. Haec facultas, ubi de corporum Ideis agitur, Imaginatio appellatur. Similis etiam in aliis omnibus Ideis versatur is, quae easdem revocare Varieque muta- Te potest. Nulla tamen est imaginatio aut notio cujus primordia simpliciora sensu aliquo externo Vel interno, mens non prius hauserat hujusmodi autem notiones ita condere et seponere Valet mens, ut longo saepe post tempore easdem Tevocare possit'. QuamVis autem a corpore aliquatenus in hoc animae statu pendeat et memoria et imaginatio, ipsi tamen animo vis utraque ines e videtur; quia ideas olim receptas, eas etiam quae cum Corpore aut sensu Xterno nihil commune habent, sponte saepe revocat Phantasitan quidem, sponte sua, imagines etiam invocatae, mira quadam ratione transcurrunt; sive quia cum prioribus quibusdam mirum in modum Connectantur, de quo mox dicen. lum sive ob aliam causam latentem. Quae enim de Spiritibus nescio quibus Animalibus, per cerebri meatus interteXtos et apertos facilius transeuntibus,
De dearum omni gatur Lochi liber saepium origine, ut et de con us laudatus, de Intellec- clusionibus rationis te tu huniano.
80쪽
PAR II tradunt Cartesiani; nimiam rodolent ingendi licentiam.
De sensu externo et imaginatione sedulo cavendum, ne iis nimis assueti, ea quae utrumque fugiunt parum vera aut solida judicemus: quum contra, quae verissima sunt, maXimumque asserunt ad vitam vel beatam vel miseram momentum, his facultatibus neutiquam subjici
Id si Neque silentio praetereunda est altera animi
D. Mae simul animum commoverant Ideas, ita mposterum conjungendas, ut quicquid unam postea suggesierit, alias etiam conjunctas secum trahat Huic dispositioni, facilis sermonis usus, immo omnis sere rerum praeteritarum memoria, accepta sunt reserenda. Bovi Om VII. IENfUUM ope et RAΤIOCINII vatine sensu ae bonorum et malorum species menti suppedi- πο sim, di tantur Quae, sensui cuivis per se sunt grata,' j ' Bou dieuntur: suae molesta, sunt MALA ratibae etiam qu eque in suo genere ultima, et propter se exincernuntur. petenda aut fugienda. Quae autem interveniunt Ratiocinationes, non praecipue in ipsis bonis aut malis ultimis versantur sed in ΜEDIIS,
sive Subsidiis, quibus utimur in bonis ultimis consectandis, aut malis depellendis. In finibus autem ultimis inter se comparandis, cum boni