Josephi Mariani Parthenii S.J. Actiones

351쪽

bris vulgare non dubitarunt. Vos attendite , Florentati ni , & quantum potestis in re gravissima maximique momenti attentionem vestram intendite . Contendam& ego, atque omnes ingenii animique mei nervos in hae causa, quoad potem, exeram. Digna res est genere suo , quae luculenter tractetur, digna, quae diligenter audiatur , digna communi pietate , digna communi Religione , atque huiusmodi, in qua meum in dicendo studium cum vestra in auscultando diligentia certet. II. Sanctorum Martyrum agones, supplicia, eruinciatus , quaestiones, res insa , causa suppliciorum Mnecis , exitus denique ipse , qui vitam sanctissime plemnque atque innocentissime traductam clausit & co secravit, vetustissimis litterarum monumentis continen tur , quae Mar rum Acta nuncupantur. Haec summa diligentia collecta olim fuerunt , ne tantarum rerum sempiterna plane commemoratione dignissimarum mem tia prorsus interiret, ac diuturnitate temporis aboleretur . Egregiam huic rei operam iam inde ab Ecelesiae ipsius exordio Clemens sanctissimus Pontifex & Μa

tyr navandam curavit, qui Urbem in septem regiones a se descriptam totidem Notariis assignavit, quorum mu nus esset Acta Martyrum accurate perquirere , litteris que mandare. Idem praestitit Fabianus eius successor& item Martyr , qui illud praeterea addidit, quo Acta Martyrum fide digniora & quam testatissima essent, ut septem a Clemente ad pium huiusmodi munus iam de-

352쪽

ACTIONI s II. LIBER VI. stinatis Notariis totidem subdiaconi praeessent, qui, quae Notarii collegissent, accurate diligenterque cognoscerent. Ecclesiarum omnium Principis & Magistrae exemplum reliquae secutae sunt Ecclesiae, & eandem ferme rationem in conquirendis describendisque Actis Martyrum adhibuerunt. III. Neque vero quomodo fortissimi Athletae in agone suo se gererent certo cognoscere ac plane habere perspectum dissicile admodum erat, immo vero perfacile. Non enim fere ea iudicii forma adhibebatur, ut indicta causa Christiani nullo more , nullo exemplo, temere condemnarentur . Accusabantur, evocabantur, interrogabantur ἔ nomen edere, Religionem profiteri cogebam tur ; proponebantur edicta Imperatorum , contra quae feci sse arguerentur; ad statuas Deorum , quas colerent, quibus thus adolerent, adducebantur ; quod si recus rent, torquerentur, ac demum morte assicerentur. Omnino in his quaestionibus usitata ac plane forensis ratio servabatur ἔ palam atque aperte res agebatur, in conspectu atque oculis omnium , ut, qui vellet, adesse posset, & Christiani ipsi Ethnicis immixti adesse non nollent , quo Martyrum ipsorum responsis atque exemplis erudirentur, se ad eadem, ubi oblata foret occasio, fortiter atque alacriter perpetienda, & ad fundendum. etiam, si opus esset, libenter pro Christo sanguinem tanta proposita constantia confirmarent.

IV. His de causis factum est , ut, quae gesta erant,

353쪽

aso DE PRAVO ARTIs CRITICAE os υcerto cognosci pollant, quippe quae, aut ab Ethni eis , qui hac in re mentiri non poterant , audita , aut ab ipsis, qui adfuissent, Chri litanis accepta tenebantur . Itaque multa de Sanctis Martyribus praeclarissima ad nostram pervenerunt notitiam, & illa praesertim , quae interrogati Martyres constanter intrepideque respondeis runt , in quibus omnino divina vis & sapientia elucet ,

ut re ipsa impletum manifeste appareat disertum illud oraculum atque illul re , quod jam ante Christus pronunciarat illis verbis ; cum steteritis ante Reges, vir prasides nolite cogitare , quomodo , aut quid loquamini; dabitur enim vobis in illa hora quid loquamini; non enimios estis , qui loquimini, sed Spiritus Paetris vestri, qui Ioquitur in vobis. Et illud aliud non minus disertum atque illustre ; Dabo vobis os , O sapientiam , quibus non poterunt resistere ae contradicere omnes adversarii vestri. mapropter responsa Martyrum & dicta , utpote quae Divino afflatu iuxta Christi ipsius pollicitationem ac vaticinium edita caelestem doctrinam continent, non dubium , quin Catholicis omnibus non solum probata esse maxime & commendata , sed summam etiam apud eosdem obtinere debeant auctoritatem . V. Et sane , si Ait a Martyrum sumere paulisper in manus voluerimus, ubique non tam singularem in perferendis cruciatibus fortitudinem eminere , quam cae testem in dictis atque responsis elucere sapientiam reperiemus. Cum Secunda nobilissima Romana virgo imm

354쪽

nissime caederetur , Russina soror, quae cum in eadem eL set causa, non eadem assiciebatur poena, Tyrannum appellans ; Gid est , inquit, quod sororem meam honore, me autem asscis ignominia φ jube ambas simul cadi, qua simul Christum Deum confitemur . ino , quid constantius ae divinius diei potuit Crudelissimis torquebantur cruciatibus Marcus & Marcellianus statres , quos cum his verbis Judex assaretur ; R piscite miseri, O QOs ab his cruciatibus eripite , responderunt ἴ π nquam tam jucunde epulati sumus, quam hae libenter Christi causa perferimus . id Z cum Processus & Martinianus faevissime verberarentur, ecqua alia vox inter dolorem crepitumque plagarum exaudiebatur, quam haec λ Sit nomen Domini benedictum. id φ Joannes & Paulus proposita Imperatoris gratia a Terentiano sollicitati quam intrepide illa intulerunt ρ Si tuus Dominus est 'ulianus habeto pacem eum illo ; nobis non alius Dominus est, nisi 'esus Christus. id denique nobilissimam Virginem &Martyrem Luciam commemorem p quae Praesidem affata ; caste, inquit, Opie viiventes templum sunt vir tus Sancti; cui cum Praeses interminaretur se iussurum illam eo raptari, ubi eius castitas violaretur, & sic tem

plum Spiritus Sancti esse desineret, illa addidit praecla rissima; Si me invitam jusseris miolari, palma mibi is plicabitur ad coronam . Hare aliaque hujusmodi dicta , quae passim in Aetis Martyrum leguntur, & hic colligere non Vacat, nemo non videt plena iuvictissimi ro- boris

355쪽

3sa DE PRAVO ARTIS CRITICIE usuboris esse , plena sapientiae caelestis , Cluberrimorum plena documentorum . into nomine , quemadmodum dixi , nobis Acta Martyrum commendata maxime esse debent, & tanto commendatiora, quanto ea legendo de salubrioribus instruimur praeceptis, & acrioribus ad

omne virtutum genus stimulis excitamur . VI. Jam vero cum tanta, quantam demonstravi, Martyrum Aetis sanctitas , tanta religio, tanta auctoritas insit, tantus inde fructus , tantus in omni virtutum genere profectus consequatur ἔ quis unquam Catholicus esse poterat, qui ea, quoquo modo attentare auderet φDodvvellus fuit homo Heterodoxus, qui cum videret quantum ex prope innumerabili Sanctorum Martyrum numero Ecclesiae Catholicae & ornamentum & firmamentum accederet, illud aggredi non dubitavit, ut, si qua ratione posset, Catholicam Ecclesiam tanto simul de ornamento spoliaret, Sc firmamento nudaret . in propter opus edidit , quod inscripsit , De praeitate

Martyrum , quo in opere negat tantum esse Martyrum numerum , quantus ad vanam ostentationem a.

Catholicis praedicatur. Hoc , ut confirmet , Omnia fere acta Martyrum de medio sustulit , alia falsitatis , alia incredibilitatis insimulavit, alia alio modo labefactare conatus est . Quandoquidem autem contra Omnem omnium saeculorum auctoritatem , contra omne Omnium Scriptorum testimonium pugnare instituerat , ut saeco quodam praeiudicatae opinionis impetu repleba

tur sDiuitia Corale

356쪽

ACTIONI s II. LIEER VI. tur, eo delatus est, ut Nerones, Decios, Valeri nos, Maximianos , Domitianos , Dioclet ianos, ali 1 que huiusmodi inauditae inhumanitatis monstra atque prodigia crudelitatis absolveret . Verum cum plane constaret, infinita Christianorum millia supplicio esse affecta, absolutis nocentissimis hominibus, saevissimae cladis culpam aut alio derivavit, aut in ipsos innocentissimos Martyres per summam iniuriam contulit. Sed homo alienae laudis invidus ausu suo neque laetatus, ne que vero potitus est . Ipsi Heterodoxi o nimiam hominis in re testatissima abominati licentiam, eundem ad riri ac consulare non dubitarunt. Plus apud eos valuit aequitatis amor , quam qualecumque , quod de propria Secta , cui opinio illa suffragabatur , fovebant studium ; & , damnata iniqui obtrectatoris sententia , praeclarum veritati,& vero etiam perhonorificum Catholicae Religioni testimonium dederunt. VII. Hoc modo omnis prorsus aditus ad acta Ma tyrum non dicam convellenda, sed vel carpenda tantum omnino praeclusus videri poterat; quando Heter doxi ipsi patrocinium veritatis , contra eiusdem S

etae hominem , causamque susceperunt . in id igitur p

ω Dodoellum eonfutarunt Chri- doricus Ruinanius e sacro S. Benestianus Guillelmus Loeschetus , di dicti ordine, vir doctissimus & er Ioannes Leonardus Buinta , ambo ditissimus, ae de S. Martyribus insi Heterod i . Hae confutationes editae miter meritus in praelatione , qu sunt Vittembergae, Hiera an. I6ρ ., preciarissimo operi. suo Praemittit sRltera ari. Σ7 3. Eundem Dodvveru quod Acta Μου=um Lia Ium e nostris egregie consutavit Theo. εue illustrata inscribit.

357쪽

3s4 PRAVO ARTIS CRITICIE usu Haneetne isti opportunitatem sibi tantam exercendi a tem illam sitam elabi sinent λ Nihilne in summa vetuis

stissimorum monumentorum copia molientur nihil machinabuntur Temperabuntne sibi a veneranda anti quitate , quae , cum res tantas, tam varias , tam ill

stres , dc , quod praecipuum est , a memoria nostra diniunctissimas exhibeat, videtur quodammodo istis & ea- villandi ansam praebere, & ingenitam illam , qua laborant , quaelibet carpendi libidinem commovere aer, ter ac provocare λ Hoc certe fieri nullo modo potuit, nisi sorte prorsus ingenium isti exuerint suum , di pravum morem diuturna consuetudine confirmatum com

rexerint. Attendite igitur, Florentini, & videbitis, istos aliam quidem , atque ille Antesignanus, quem

Paullo ante commemoravi, tenuisse viam ; sed tamen eundem spectasse terminum , atque eodem varia per diverticula tandem aliquando evasisse .

Vli I. Ac primo quidem ita ad A eta Martyrum cognoscenda aggressi sunt, ut in ea severissimum examen acerrimamque disquisitionem instituerint . Laudarem consilium , si temperantia eonsilii eomes ac moderatrix affuisset; sed quando una fere hoe in negotio dominata intemperantia filii, consilium ipsum non possum non re prehendere . Tot enim vetitatis notas , tot falsitatis indicia excogitarunt , ut si quis ea singulis Martyrum Aetis accommodet, omnia propemodum tanquam falsa dc commentitia damnare cogatur. Has porro veritatis

358쪽

AcTIONI s II. LI aER VI. notas, haec ipsa falsitatis indicia saltem praecipua ne que enim omnia per tempus licet a nunc, si videtur, paullo diligentius expendamus. IX. Volunt igitur in primis Acta Martyrum , ut veridica habeantur , esin brevia . mid Z quae nova isteste lex est λ quae huiusinodi Actorum Scriptoribus

tanto post tempore edicitur. Lex , si eaa res excipias, quae sponte sua malae sunt, ut, etiam si lex non esset, vitari deberent, futurum tempus respicit, non praeterutum ; sed tamen quae nova isthaec lex est 3 Si multa na rari debuerint,si saepius hic vel ille Martyr cruciatus fuerit , si di versis tormentorum generibus affectus , si non

semel , sed si iterum , si tertio, si quarto denique ad Iudicis tribunal adductus, si pluribus interrogationuhus fatigatus, si multae propositae ad dissolvendum quae,stiones , si alia ex alia, uti sit, emergente controversa ferino productus , si amplius pronunciatum & reus comperendinatus, si alia praeterea multa , quae usu in i diciis venire solent, inciderint, quamobrem iudicium ipsum non expeditius transigeretur , haecne omnia istis

auctoribus omittenda a Scriptore erant, ut brevitati, quam Veritatis notam eue contendunt, studeret λ Bre-Vitas , ut ego arbitror, neque veritatis , neque mendacii

indicium est , cum utrisque aeque possit accommodari; sed tamen ista ipsa brevitas Seriptoris negligentiam in terdum oscitantiamque eoaiguit, qui multa omiserit, quὸς lPosterorum memoriae mandare omnino debuisset. Br L a vitas

359쪽

Da pRAvo ARTII CRITICAE Usu vitas quidem inepta , ridicula , supervacanea , ad rem non pertinentia respuit; sed non verborum , nec reiarum paucitate definitur ac circumscribitur . Brevis oratio longa esse potest , si superfitiis redundet; contra vel longi ssima , si nihil redundans in ea sit, brevitatis virtute commendabitur. Cur igitur brevitas ista hie ta topere pollulatur quae Martyrum Actis omnino attemperanda erat, ut Acta ipsa pro natura quaestionum S Judicum & perssinarum , pro varietate rerum & temiaporum , alia aliis contractiora , alia aliis productiora es.se necessario debuerint. X. Brevitati adiunctam esse volunt, quam vocant simplicitatem.Non repugno. Simplicitas,si recte intelligatur, falsitati, quae duplex dicitur, opponitur. Da mihi veram narrationem, non ex ingenio confictam atque compositam , hanc ego simplicem appellabo. Absit mendacii fucus, absint rerum extranearum pigmenta, & meo iudicio, &, ut credo, etiam vestro, narratio & vera & μγ. plex erit. Si quid aliud desideratur, nos doceant. Hic autem , ut quod sentio dicam , tum illa brevitas, tum ista simplicitas mihi valde in istis suspecta est. Certe Ioannes Chrysostomus in arg. Epist. ad Philem. tantum abfuit, ut brevitatem in iis, quae ad sanctos viros quoquo modo Pertinent, reposceret, ut potius minima quaeque posterorum memoriae a Seriptoribus consignari voluis.set. Loquitur ille quidem de sanctis nominatim Apo-

solis; sed nihil prohibet, quomitius . de reliquis sanctis

360쪽

viris eius verba intelligantur. Nam quid ego eam prolixitatem non amem , qua erudior, quae mihi prodest aqua melior fio λ Isti vellent Acta Martyrum esse brevia ; ego contra Chrysestomi sententiae adhaerens mulinto esse vellem , quam re ipsa sunt, productiora . Simisplicitatem vero quemadmodum isti interpretentur plane non assequor; sed veteri subit, ne hanc quoque m lam in partem accipiant atque detorqueant . XI. Et sane tum brevitatis , tum simplicitatis nomine sancti Justini Martyris Acta isti mirabiliter efferunt, de tanquam veridicorum Actorum specimen vulgo legenda proponunt. Gaudeo nobilissimi Martyris Acta istis vehementer probari. Laetor haec saltem eorum feliciter evasit se censuram. id vero , si omnia Efere M a tyrum Acta oppugnari vehementius, quam hac ipsa simulatione laudis non potuerint P Attendite diligenter pnemo Judex bonus esse potest , qui susyli ione non m veatur . Ego sane tanta liberalitate laudum commotus

Acta Iustini illi eo adii, legi, & inter . legendum illud stati m menti obiectum fuit , quod est apud Poetam ;concuFrD- , horae Momento , aut cita mors venit, aut

victoria laeta ; tolle disiunctionis particulam iam prope absoluta Justini Acta habebis atque perfecta. Rustico Praesidi Justinus sitiitur cum sociis; ad obtemperandum

Imperatori , & Diis sacrificandum invitantur, recusa tur ; pauculae fiunt interrogationes, respondetur ; ca

pitalis poena proponitur, excipitur; Judex fecisse .

s Diuitiatio ij, Corale