장음표시 사용
51쪽
Dis vasa distendat, naturam tamen non grauat, cum vero putrefactus est, graui- ,
latis sensum affert. Quid igitur esse impedimento potest, quin simul hae duae plenitudines complicentur : si plenitudo quo ad vires, dicitur, quae vires premit aggravat v, cur vires premere nequit sanguis adeo auctus, ut vasa ipsa distendat 3 obseruauit quidem, meo iudicio, hoc plenitudinis genus Galenus, dum nono, methodo medendi, capite quinto dixit, plenitudinem quo ad vasa poste
amittere bonitatem suam, det vires aggravare. Vides hic, quod haec multitudo siue plenitudo ea ratione, quatenus vasa distendit, dicitur vasorum respectu: quatenus vero haec copia suam bonitatem amisit, de vites premit, potest merito nuncupari plenitudo vitium respectu. Et hocs militer obseruauit maximus tomnium Medicorum, post Hippocratem & Galenum, Avicenna, dum inquit, recum repletio secundum virtutem est simplex, non sunt venae adeo inflatae, Jquid sibi volunt haec verba. Irepletio secundum virtutem est simplexi nihilare liud, ut sentio, nisi quod potest superueniri plenitudini quoad vasa, plenitudo
quo ad vires, qlio casu venae erunt maxime tumidae. Sed si fuerit simplex plenitudo, quo ad vires, non apparebit eiuscemodi tumor in venis. Hoc est illud plenitudinis genus a recentioribus Medicis praetermissum. CAp. v. In plenitudine non olum quantitatu incrementum d etiam vitium qualistatis reperiri. x et in carecbmia ad sepeccatum
EX iis, quae hactenus dicta sunt a nobis, facile potest unusquisque percipere,
cur plenitudinem ipsam affectu in in quantitate vocaverit Galenus :& qui post Galenum de rebus Medicis scripserunt, unanimi consensu usque ad hanc diem admisere. Nam si utraque plenitudo incrementum sanguinis in vasis denotat, quantitatem adauctam esse oportet: atque idcirco nunquam cons stet plenitudo cum humorii minopia, copiam abundantiamque supponens. Non ita tamen audiendum est quin manente plectorica dispositione vitium in quali- sotate inesse nequeat : propterea grauiter aberrare videntur mihi, Maratione alvexperientia discedere, quicunque id ipsum in plenitudine non admittunt: Ego e . .. - enim nullum inesse in vitium inuenio, cuius rapacem, de non essem me sciam. Intemperiem inquam omnem, crastitiem, visciditatem, agitationem, .oti defluxionem, permistionem flatus ac mali succi, tandem vero putredinem.
qua Graci Quis enim inficias ire audebit in synocho febre, quae ex proficiscitur, sanguinem calida intemperie non esse praeditum P si feruor inest in sanguine,
Poth. . cur frigiditatis etiam incrementum adeste nequibit temperatum Z Hic ego admittere non postum recentiorum quorundam opinionem, putantium, tunc acfectum naturam amittere plenitudinis, generata cruditate, ac non esse amplius Dboni succi copiam. Duplex enim cruditas est, una, quae sequitur mali succi vitium, quam putredinem non immerito vocabis, de qua dicebat Hippocrates, Concocta medicari, Ac mouere non cruda: alia, quae ex diminuta coctione fit. Illam recte statuemus esse Haec vero nomen & naturam adhuc pi nitudinis retinere aliquando posse, minime inficiari potest, quandoquidem licet liuiusmodi cruditas nondum absolutam, omnibusque numeris perfectam sumpserit formam sanguinis, ab illius natura minime tamen destituitur, cum sit sanguis diminute concoctus, qui ex necessitate naturae, non ex illius vitio, propter frigidarum humidarumque partium nutrimentum generari oportuit.
Hoc animaduertisse mihi videtur Galenus priori libro ad Glauconem, docens socurationem febrium putridarum cum symptomatis, quando sic inquit: Age enim febricitet quis, adsit plectorica dispositio, verum ex recentibus cruditatibus sit: &c. J Vides hic Galenum profiteri plectoricam dispositionem ex recentibus cruditatibus adesse. Hanc eandem x est, audiuit libro de ratione curandi per venae sectionem, quando modum docet huius vacuationis in crudorum
52쪽
dorum humorum copia. Oratio illius in hunc modum habet: ubi ergra muliata vacuatione est opus verum vires sunt imbecilliores in his euacuationem partiri expedit, uti minimu& me fecisse vidistis in iis, quibus crudorum inerat humorum copia. Nam pauculo sanguine detracto protinus mellictatum ex hic beo probe coctum cum incidentium medicaminum quopiam, veluti hyssopo, origano, de interim etiam nepita, aut pulegio, aut certe cum mellicrato oxumeli aut Oxyglyci: ac sic rursus sanguinem minuo.&c.J At si quispiam diceret eius cemodi cruditatem minari putredinem , dcesse veluti inchoatum qhoddam vi. tium , ae nondum absolutam dicerem primum id non fore necessa- Io rium quia coctione potest emendari cruditas: mox autem si id contingeret non video, cur a natura plenitudinis arceri debeat alfectus. Nam pari ratione diceremus esse W---- , quia ipsa etiam non minus, quam cruditas, imo multo magis putredini obnoxia est. Itaque negari non potest, cum plectorica dispositione dirigidam complicari posse leuem intemperiem. Eadem ratione quid vetabit, eundem sicciorem aut humidiorem fieri sine permistio. ne aliorum excrementorum Hoc dicebat Galenus libro de multitudine. capite undecimo, eum sanguinem ob solam intemperiem humidiorem factum maiorem copiam excrementorum atque similium in seipsum aggregare, eamque affectionem simplicem sanguinis intemperiem esse, non autem et o asseuerauit. Porro crassitiem & visciditatem recipere quis dubitat aut ex Medicis quis aliquando expertus non est Permisceri autem posse cum vitiosis hu- moribus, etiam patet, idq; duplici modo, aut quod duplex affetis fit, mixtus
inquam ex quem recte diceres, plenitudinem aut cacochy - --miam notam, pro maiori aut minori bonorum aut malorum succorum abum
dantia: aut quod illis paululum egredientibus modum plenitudinis ratio per. A .
maneat. Neque enim quaelibet excrementitiorum humorum permi stio, cum abundantia sanguinis plenitudinis naturam tollit, sed solum quae magna fueriti Putrefieri autem sanguinem posse, manente adhuc plenitudine, ex Galen id ctrina, non est ambiguum: ut puta qui de hac materia libro secundo Aphoris o i motum fuerit hisce verbis locutus: Nunc vero hoc tantum sufficiat adiungere iis, quae prius a nobis sunt enarrata, quod incipere quidein potest ea, quae ad vires refertur multitudo absque corruptione verum non potest bona permanere: nam omnino necesse est, ut secundum qualitatem transmutetur, & processu temporis corrumpatur. verum etsi istud fiat, interim multitudinem ipsam nominabimus, donec ex superflui vacuatione residuum bonum fieri possit. Quod enim in vinis accidit acescentibus,tale quiddam de in sanguinis alteratione contingit. Quod autem in vinis accidi tale est: Vbi ex toto acida facta sunt, non redeunt rursus ad vini naturam, paruo autem in ipsis facto momento, ita ut acidum quidem habeant saporem, nondum tamen acetum sint, multa multoties o ex his pristinam naturam recuperarunt. Hoc idem in sanguine euenit: nam ta , ipse, ubi magna in eo sit facta corruptio, non redit amplius ad habitum natura lem. Si vero pauca contigerit, ubi id, quod est superfluum, fuerit vacuatum. quod residuum existit, ad suam naturam restituitur. Equidem consuetum est, huiusmodi dispositionem non corruptionem, sed multitudinem nuncupare, illa lut dixit sola vocata corruptione, quae tam aifatu dignam habet cam, qua: ad id, quod praeter naturam est, euersionem,ut non possit iterum ex naturae coctio ne ad primam humoris redire bonitatem. Haec Galenus; qui rem, de qua disci utare proposui, adeo manifestam facit, ut manifestius fere nihil possit inueniri. Cur vero (inquies: si res ita habet, nuncupatur Galeno remis erum, affectus inso quantitate e quia denominationem (inquam; ab eo fieri oportere constat,quod rebus inest secundum essentiam, non autem ab accidentaliter inhaerentibus. Quantitas necessario aucta est in omni multitudine: in ea, qu vasa respicit,sem sibiliter: in alia vero multo obscurius. At certe non est necessarium subire sanai guinem eas mutationes in qualitate, quas praediximus. Res in hoc assectu haud cum insccus habet, quam in in qua licet aliquando mali succi adaugeatui
53쪽
quantitas, non tamen dicitur peccatum in quantitate, sed in qualitate. Quia omnis metui, a contraxit vitiosam aliquampiam qualitatem, haud tamen necesssario quantitatis peccatum supponit. Bilis enim (quod exempli gratia propono quamuis adaucta non sit, putredine tamen & venenatam recipere qualitatem potes , quemadmodum caetera excrementa. Huic igitur nomen allectui imponendum fuit, id exprimens, quod illi inest ex propria natura, non ex acci denti : Nullum is potuit aptius excogitari nomen: cum Galeno & aliis probatis authoribus qualitas, tum rei formam, tum vitium significent, ut in libro huic
tractationi dicato explanavimus. Sed de plenitudinis generibus haec sufficiat dixisse. C A p. v I.
In is vira ueponitudo conueniat, O deplenitudinc particu M. INTER l M vero doceamus, in quibus utram plenitudo conueniat. Primum
autem in hoc uno conueniunt, quod utraque tam in sanis, quam in aegrotantibus esse potest quod testantur Galeni verba, libro de plenitudine,dum ait: De plenitudine demonstratum est bifariam, & fieri, &dici plenitudinem: nempe
uno significato, ut ad vires: altero, ut ad continentium humores vasorum laxitatem, quod quidam vocant a Drmi a. Vtris vacuatione est opus siue in homine valetudinario, siue valente euenerit; sane quemadmodum qui onus gestat, non protinus, ubi grauatur ac fatigatur, tarn cecidit, ac victus ab eo est, ad eundem modum, si virtus a plenitudine grauatur, fieri potest, ut nondum homo aegrotet.l Haec ille. Animaduertere autem oportet hoc loco,quod quamuis plenitudo, quo ad vires in sano corpore possit consistere, diu tamen ut supra docuimus, perdurare non potest, nam vel humores putrefiunt, vel fluxiones concitantur. Commune rursus est utriusq; plenitudinis, quod possunt non solum v nae humorum, succorum o copia repleri, sed etiam corporis habitus. Quamobrem non oportet utraque corporum genera semper inquauis plenitudine r pleri, sed modo hoc, modo illud. Tertio conueniunt, quod utraque fit ab ei cena succis, nempe aut ab omnibus humoribus simul adauctis aut a puriori sui guine excrescente, aut ab aliquo ex succis sanguineis una cum puriori sanguinis parte, nam fieri plenitudinem citra sanguinis abundantiam est impossibile. Posstremo conueniunt, quia aliquando tot urit corpus assiciunt, aliquando autem determinatam eius particulam: illam quidem uniuersalem plenitudinem, hanc vero particularem localemque nuncupamus. Sed quia recordor, dum ego hac de re cum quodam clari stimo Medico disputarem, eum dixisse mihi, nunquam Galenum admittere plenitudinem particularem, sed uniuersalem duntaxat. Confirmare hic oportet ea, quae diximus illius autoritate: rationem quidem non afferam, quoniam compertum est omnibus,eundem allectu in , qui in toto gignitur corpore, posse etiam in determinata quapiam parti cula generari. Is itaque, dum de plenitudine disserit, haec habet: Cavendum praeterea erit, ne particula illa decliuis fuerit, neue paulo ante caeteris vehementius mota.l declarauerat prius, venarum tumorem indicare plenitudinem, quoad vasa , sed monet, ne particula, quae plenitudinem pati dicitur, fuerit destiauis: quia propter decliuitatem tument venae, neve vehementius mota, quia similiter mota facit eundem tumorem. Cur igitur, si non admittitur particu
laris plenitudo, inquit, One particula illa fuerit decliuis; J & parum infra ait:
Plenitudinis autem species, ubi in uniuersum illa corpus dispergitur, his notis sunt distinguendae;J sed quam ob causam, si a Galeno non admittitur nisi plenitudo uniuersum corpus occupans, dixit: sit in uniuersum corpus dispergitur J Haec enitia verba manifestissime indicant, aliquam adesse plenitudinem, quae no dispergitur in uni uersum corpus, de supra docens, quomodo grauitas si nota plenitudinis vires respicientis, clarissime significauit, locale plenitudinem
54쪽
mittendam esse. Sic enim ait: Nam si in aliqua particula quae sensu praedita sit, ulla humorum multitudo aggregetur, in ea statim grauitatis sensus quoque e iritatur: nam quotiescunque pondus loco alicui ins,derit, ibi etiam hum rum multitudo aggregabitur.alii quidem escent loci, quibus hoc ipsum confirmare possem, sed quoniam in re mani sevissima amplius immorati pudet, pro
multis hi suificiant. Potius autem id obiter adnotemus. quoi nodo dixerimus lenitudinem esse communem affectum, tum venarum, cum habitus corpo
ris. Dicimus igitur, quod plenitudo primo, ac principaliter est affectus quidam venosi generis, ut colligere est ex definitione plenitudinis, quam suprato declarauimus. Sanguis in venis primum abundat &hae primum copia tument, distenduntur, disrumpuntur, aggravantur: ab his tamen secundo quodam ordine est habitus corporis. Porro cum in hoc ipso constiterit plenitudo, praesupponit plenitudinem adesse primum in venoso genere: quae vero in venis, aut to. rius corporis, aut determinat particulae consistit, non ex necessitate ponit habitus corporis. V
ridisserentii, Feciebus pleniluae m. AG A M v s nunc de speciebus plenitudinis quae sane parum recte a Medicia
recentioribus explicatae sunt. Sciendum est itaque, tot esse specios plenitudinis, quot sunt modi quibus contingit, sanguinem ipsum supra mediocri tatem augeri. Porro autem hoc tripliciter accidit, uno quidem modo cum . - innes humores veteri seruata proportione adaugentur. quem sane modum mnes Medici admittunt: est enim modorum omnium commimissimus, atque
. diuulgauilinius, ta nunquam a Galeno, cum de plenitudine agit, praetermissus: quamuis multoties alios subsilentio pertranseat. hic ille est uniueti alissimus ple- nitudinis modus, de quo supra ex eius viri autoritate in methodo medendi, in li- . bro de plenitudine, ac de compositione medicamentorum localium locuti s 3 o mus. altera vero est,quotiescunq; purior guinis portio supra mediocritatem suam naturae limites iam egressos nimium abundauerit, reliquis autem tribus partibus eodem modo sese habentibus. nam quemadmodum potest aliquispiami timor citra sanguinem augeri ii sic profecto nihil impedimento esse potest, qui in sola purior pars sanguinis, reliquis ne minimum quidem auctis, increscat. Hunc lane plenitudinis modum Galenus exposuit libro de compositione medicamentorum locat. cum ait:Fit autem plenitudo quatuor humoribus ex q quo auctis:aut etia solo sanguine.Nam cum alius quispiam humor redundauerit,ueluti est pituita flava bilis, itemq; nigra,eiusmodi auctionem, sue redundantiam non plenitudinem,neque simpliciter multitudinem,sed cum appositiohepitu- non admittunt hunc plenitudinis modum recentiores quidam Medici in suis institutionibus: eundem enim esse putant cum superiori. Illorum vetba sicli bent: Neque est cur aliquem turbet, quod hoc loco plenitudinem etiam esse tradat ubi solus sanguis supra modum,aut proportionem augetur; nam,ut paulo ante est comemoratum, sanguinem venarum intellisit, qui purus non est, ecsimplex,sed alios etiam humores sibi perniistos obtinet Quod plane confirmat, . quae ipsemet Galenus in libro de plenitudine scribit,ubi inquit: Fieri haud p
test, ut unquam in venis tam exquisitus, sincerus , sanguis contineatur, ut nihil
vel bilis,vel pituit et vel serosi; humiditatis inseratur. Vnde ae ego in superioribus. so idem intelligendum esse volui, siue humores, siue sangui nem abundare dicerem : quippe immistus, ta ab aliis humoribus sincerus languis nunquam in venis continetunt sacc illorum verba,&opinio .quae prosecta mihi nunqua satis- taciti primum quia, ut iam diximus, cum Galenus inquit. saut solius sanguinis smanifestissime segregate videtur puriorem sanguinis partem, a massa sanguine quatenus pro maioribus omnibus intelligitur Dei nu vero, quemadmodu
55쪽
possunt aliae sanguin is partes, ut bilis flava pituita, de atra bilis, non adaucto sanguine increscere, cur similiter non poterit purior pars sanguinis incrementum capescere, aliis humoribus permanentibus intra limites naturae suae Caeterum posse augeri alios humores in venis non aucto sanguine, unum ex iis est, quNmanifestissima sunt apud omnes ,& ex Galerii verbis, quq infra reseremus, clarissimis fiet. Item causam non assequuntur, propter quam non sit plenitudo,cum sanguis purior duntaxat augetur: quia, inquiunt simplex in venis, atque impe . mistus non est sanguis. fateor, quid tum postea P non poterit purior sanguinis pars augeri reliquis non adauctis, aut si poterit, non erit plenitudo Hoc equidem sequi non videtur. Nam imi hiilmilitet dabitur ratiocinandi locus contra iv Galenum, atque contra experientiam ipsam; quia scilicet flaua bilis, aut tenuior sanguinis pars nunquam invenis est impermista,&simplex, atq; augeri non aucto sanguine non poterit, ac idem esset de reliquis humoribus iudiciv. Quid, inquiet fortasse aliquis 3 haec est Galeni ratio, libro de plenitudine. Ego vero inquam cognoscere me Galerii rationem ;&quamuis absurdum non fuerit huc autorem aliquando reprehendere, hac tamen in parte ut in ali is fere omnibus recipimus & approbamus. Sed eius sententia in hunc modum habet, quod idem significat, sanguinem dicere, atque omnes humores, quia sanguis non est simplex, impermistus, de sincerus invenis ; sed semper cum tribus humoribus confusus. Harum igitur propositionum idem est sensus. Sanguis auctus est: o- L annes succi aucti sunt. At non est idem sensus harum propositionum. Omnes
humores aucti sunt: solus sanguis auctus est. Quia dictio thae et Italusi &dictio
dis unctiva aut qua Galenus utitur, distinguunt puriore sanguinis parte a macia sanguinea; quod autem haec fuerit mens Galeni,ex ipsiusmet verbis infra cla rissime docebitnus. Sed ii csatis de secunda specie plenitudinis. Quod aute adulteram pertinet, sciendum est postremam esse,cu unus quispiam humor ex ii'. qui in venis cosistunt, supra veterem proportionem auctus fuerit, sed non solus verum simul cum sanguineae partis incremento. Quod dixi de uno simplici humore, idem sane de duobus intelligendum venit. Est enim idem in utroq; casa iudicium. Hunc plenitudinis moduvi Medici fere omnes recentiores ignora- sinuerunt: quem tamen manifestissime Galenus expressit his verbis. Sed cum,aut cuncti pro veteri proportione aucti fuerint, aut unus ex eis breue in quendam ceperit excessum: potest ergo sanguis in plethoricis dispositionibus excessum amplissimo adipisci: nullus aliorum potest, humorum enim prauitas id genus, non etiam multitudo,necli plethora nominat .lde paulo infra. Opus tamen est ut in singulis horum humorum simul sanguis augeatur,alioquin non plenitud aut plet hora sed cochymia potius dicenda venit.J His quidem verbis clarissi me lignificauit tertium hunc plenitudinis modum, cum scilicet unusquispiam humor mediocriter supra suam proportionem auctus fuerit. Causam vero addidit, curis I mediocrem excessumi dixerit: quoniam hi nimirum augeri ne-
queunt,&suam,quam a natura bonitatem habent,conseruare. Secus autem dicendum est de puriori sanguinis parte quoniam is potest maximu assumere ii crementum. Verum quia humores dupliciter augeri in venis postant: uno qui dem modo citra sanguinis auctionem, quod in cacochymia potissimum cor tingit: alio modo cum sanguinis incremento: hic modus est plenitudi nis a n bis declaratus. Ergo quoniam plenitudo est sanguinis supra mediocritatem imcrementum,hoc vero fieri tripliciter potest, vel cum omnes humores aequaliter augentur: vel cum sola purior eius pars increseit aliis non adauctis: vel cum simul cum sanguine aliquispiam humor mediocrem excessum ceperit, idcirco ab hisce tribus incrementi modis tres emanant, ut dictum est, plenitudinis species. Hoc autem loco addere oportet, quid recentiores quidam Medici, qui rnostro tempore floruerunt, & artem medicam suis laboribus non parum illi strarunt de hisce plenitudinis speciebus tradiderint. Hi duplicem esse pleniti dinem dixerunt:aliam sane simpliciter dictam; iam vero secundum quid. Priorem vocant,cum omnes succi qualiter augentur, aut etiam solus sanguis: p
56쪽
steriorem autem , cum aliquispiam humor augetur smul cum sanguine: hane vero denominationem desumere a praedominanti humore, prout is fuerit aut biliosius, aut melancholicus aut pituitosus,ab horum nomine esse plenitudinem ipsam nuncupandam. Velum, profecto hic multa sunt, quae mihi parum sitisfa- caunt, quamuis admittam distinctionem ab illo propositam de plenitudine exacta, & nota, siue secundum quid. Primum quidem, quia ubicunm sanguis supra veterem proportionem auctus fuerit, semper plenitudo exquisita et ac dicitur: siue soliis sanguis adauctus fuerit, siue simul cum aliis humoribus: perinistio enuia alioru humorum cum sanguine non facit, quod plenitudo sit secun-io sit Juid, si quidem ea,quae simpliciter (eo aut ore dicitur,estet vocanda pleni
tudo secundum quid,& cum additione. Praeterea si audiunt incrementum humorum cum sanguine, quod scilicet illi duntaxat aucti sinat i sanguis autem minime, sed tamen sint simul eum sanguine confusi, ea quidem non est dicenda plenitudo secundum quid, sed malus succus, ae cacochvmia,ut Galenus auctor est,tum lib. de plenitud tum lib. i s. Methodi medendi. At vero si intellexerint,
a 'gumem etiam cum aliquo ex piaedictis succis adauctum, opus est, ut hanc si cum aliis plenitudinem simpliciter vocemus,quq res confirmatur quia Galenus, quem tamen is auctorem sequitur,ne minimum quidem habet in confir- naacione n opinionis huius, placet hic referre eius verba, ut proposita tractatio ro Ortat ini dissicultate. Sic enim inquit: Nihil in igitur,quod neq; tumorum tigillatim species, neque cacochymiae hoc sermone cupias audire; sed cum aut
cuncti pro veteri portione aucti fuerint, aut unus ex eis breuem quendam ccupent excessumd deinde vero declarans, cur dixerit: Obreuem quendam excessumsaddit. Poteli ergo sanguis in plethoricis dispositionibus excessum amplissimum adipisci : nullus autem aliorum potest. Humorum enim prauitatis id genus, non plenitudo, neq; plet hora nuncupatur. Eam ob rem pulsus quoq; inc cochymiis propriis ad amussim sunt humorum notae, in supradictis vero multitudinibus non perinde euidentes seruant differentias, quoniam supei fluens humor omnino cum copioso sanguine est.)Hqc Galenus. Ex quibus colligere est, io utiterentiam aliquam esse verae plenitudinis non secundum quid dictae cinnv-nus humor breue excessum acceperit simul cum ipso sanguine. Verum. quia di-Xerat, plenitudinem esse, cum aliquispiam humor breuem quendam excessum
acceperit, ne plenitudine S cacochymiam inuicem confundere videretur vovit explicare,quomodo unius humoris abundantiam intelligat sic enim inquit Iorro singulis iis, quo, enumerauimus iuxta sanguinem quoq; oportet augeri: namussatiabilis aliquando sola,vtini ricis,superauerit talis allectus, non pic-nitudo aut abundantia sed cacochymia, hoc est humor i vitium est, idem quon:
in atra bile & pituita.J Non conturbent autem nos Galeni verba, quibus is di itinguens ligna deserentiarum plenitudinis, videtur solum in medium afferre o ligna, quae dominium significant simplicis humoris citra sanguinem. Verba in hunc modum habent: verum, species multitudinis cum scilicet in totum corpus porrecta est distingui hac ratione conuenit. Ruborem prae se fert sanguinis copia: flaua bilis pallorem vi pituita, ubi dominatur ad albidius,quam natura postulat, ut si potior sit atra bilis ad nigrius declinat.J Nam his verbis voluit distinguere species pleoitudinis a signis propriis, quae hoc modo sunt intellistenda. Primum vero omnium hoc simcndum est, quod in hoc conueniunt omnes pi Crisdures, ut ruborem priae se ferant, nisi humores alte occubuerint; verum hic robor aliquando magis, aliquando minus apparet; magis quidem euidens est in ea, in qua omnes humores fuerint aequabilirer auisti, atq; in ea similiter, in qua sci solus sanguis redundauerit. In aliis minus apparet, in ea, in qua sanguissimul cum pituita abi indat color ad albidius vergit,id est apparet quaedam pubedo ad albedinem decimis,& ilaua bile cum sanguine redundante, sese offert nobis rubedo permista cum palliditate: & melancholico succo superante alios humores iube loquaeduin Conspiciturpermixta nigredini. Hic certe sensus est, e
boru Galent. Hucus siet ut diximus, quid sitplenitudo, quot picnitudini g
57쪽
nem,quomodo fiat. Caeterum, ne quid tractationi nostrae desit, methodo diui- sua, omnes differentias at o species plenitudinis inuenire constituita summo
genere in hunc modum exorsus. Statuamus uniuersalissimum genus Lati nis essse abundantiam, Graecis vero aut Haec igitur in uniuersum est duplex: quaedam est mali succi redundantia, quam Graeci, ut saepe diximus vocare solent o---, de qua nihil est agendum hoc loco, cum ad nostrum institutum non pertineat. Alia est abundantia boni succi: hanc Graeci vocant,ut p diximus , i in dic. Solus autem sanguis boni succi nomen per excellentiam meretur. Duplex afferri solet eius genus: unum, quod exacta dicetur pi thora: aliud autem notha; atq; illius etiam genus duplex est: unum ad vasorum i Q capacitatem relatum, quod vocant rum: canina: aliud ad facultatem& virtutem, dictum ab eisdem mc . i. -Ex quibus tertium etiam est a nobis constitutu, ex viros mixtum. Porro horum singulorum primum diuiditur in species tres, prout sunt tres modi, quibus contingit sangui nem adaugeri: horum unus estiquando omnes succi in venis consistentes,veteri seruata proportione adaugentur, qui modus tum a Galeno, tum ab omnibus Graecis frequentissime recens tur: ali us,quando purior sanguinis pars supra tres reliquas incrementum sumit: tertius vero, cum simul cum sanguinis sincerioris incremento una ex aliis partibus,aut duae sanguinis increscunt. Ex hisce autem speciebus quaelibet aui totum corpus invadit ac propterea uniuersalis dicitur,est. maxime propria plenitudi-x enis ratio; aut determinatarnali quampiam partem, ut celebrii, iecur, phlegm Lemve alicuius loci. Rursus quaedam aut in solis consistit vasis, ut venis & arteriis: aut etiam simul habitum corporis obsidet, ut carnes. in hunc modum habere videtur mihi diuisio plenitudinis exactae.Quae vero non exacta dicitur,est, quae fit ex plenitudine & cacochymia simul. Quand 3 igituraxit in venis,aute travenas tex quo duae resultant differentiae plenitudinis nothael malus succus permiscetur sanguini aut alibi continetur,duplex affectus adest specie diuersus. Nuncupatur plenitudo ex maiori sanguinis abundantia: non exquisita vero ob malum si accum, qui si sangui nem superaret, fieret notha ax ou . Hoc autem modo nos plenitudinem cacochymam admittimus,&cacochymiamplet hortia socam, ut alio in opere declarauimus. Hinc dici solet, aliquam plenitudinem esse biliosam, aliquam melancholicam, aliquam pituitosam,& aliquam serosam. Quando scilicet humores excrementitii in venis fuerint cum sanguine permisti: Permistio haec non est sanguinearum partium, ut diei um fuit, sed humorum a sanguinis natura distantium a quibus tanquam a propria materia cacochymia procreatur: idem faciundum est iudiciu , si extra venas malus abundauerit se cus. Sed ne videar nouam afferre in medium complicationem horii affectuum
specie i nter se diuersorum, id persuadere volo Galeni autoritate. Hic habet lib. a. de sanit.tuen l. cap. h. haec verba: Tertium autem laboris genus phlegmonodes scilic. in plet hora simul, cum praedicta fit cacochymia.J hic locus eiuscemo- odi complicationem aperte docet, quando cacochymia extra venas consistit. Quod vero pollini mali succi in venis etiam adaugeri simul cum plethorica dis politione, est (meo iudicio adeo notum, ut nulla indigeat explanatione. Hoc Galenum voluisse scio in .lib.Methodi medendi,cap 6. quando dicebat: pl nitudinem aliquando sanari balneo, aliquando frictione, nonnunquam digerenti bus medicamentis, dc aliquando purgatione, ut in quadam epistola ad lu-lium Pichinum Medicum apprime doctum scripsisse memini. Porro,plenitudines omnes iam enarratae magnam habent in eo, quod magis & minus. latitudinem. Etenim cum omnis plenitudo supponat quantitatis incrementum, non est hoc ipsum in unaquaq; specie aequale. Idcirco quaedam erit plenitudo parua, soquaedam magna, quaedam mediocris: rursusq; in unaquaq; sua aderit latitudo: ut magna plenitudo dicetur tripliciter: quaedam enim est magna simpliciter, quaedam maxima, quaedam mediocris. Adhaec vero plenitudo ita
cum virtutem imbecillam supponat, quae a leui copiam axi ine grauatur, hic et
58쪽
grauitatis, quas ut omnibus notissimas minime persequor. Addo tamen, tanquam maxime utile nostrae huic tractationi, multitudinem duobus adhuc in dis considerari posse: uno, quatenus est in actu: alio, quatenus potestate vi suti raestactu quidem aliquando, talis nuncupatur,cum humores actu in venis, aut habitu corporis, aut alia qualibet particula supra naturalem mediocritatem redundauerit. Aliquando facultate dc potentia dicitur, ut cum ex suppressis manicis, vel menstruali sanguine,vel alia consueta euacuatione plenitudinem certo exspectamus: aut etiam cum humoribus omnibus fluentibus ad determinatam particulam veremur loci illius plenitudinem. Sed de proposito negotio saca * iis diximus 1 quae placet,in sequenti schematein iuniorum gratiam describere. Vniuersalse.
pariter Iest unturum: Solosanguine cum Iovi sese
59쪽
Dominanti bonis Actas vocalitur plenis tua secundum quid, ct Idmplex: Non exacta uenotha plenitudom,
qua 'nsietur cum bc hoc mia: irim Itingit, auti Particular
s niuersalse. Melanch Particulari . . . .essissis vasis.t vasisscam uri
symiaim tra vasa, qua easdem recipit M. siones Ab humori-
in vasis scarniburi me ratione plenitudini, easdem recipit disseremtias: ratione autem carachymiae restatem re cipit ab tu sontibus petitam equitav et bracarachmia ad plenum dicemud. C A P. VIII. De communita Dia plenitudini, EXPLANAT is omnibus, quae ad naturam, genera, differentias ais species plenitudinum pertinebant, nunc ad signotu tractationern accedamus. Quia vero ab uniuersalibus exordiri oportet,doceamus primum signa plenitudinis in genere, mox autem sigillatim de reliquis pertractabimus. Statuendum estit que, communia signa sumi a causis plenitudinis, at metiam a quibusdam symptomatis causae rationem subeuntibus. Quia diximus, omnem plenitudinem esse incrementum sanguinis, quaecunque inueniri poterunt causae sanguinem adaugentes,eae quidem tanquams a reputanda simi, si tamen fuerint conspicua: hoc enim postulare naturam signotu constat. Primo loco est considenda victus ratio, quae si fuerit eus arca&liberalis, alimentorum scilicet optimum&copiosum simul canguinem generantium,statim opus est in suspicione incidere, hominem ruffect impatia plenitudine genitum: praesertim vero si continenter, nulla ipsam cogente, usq; ad satietatem sese ingurgitare consueuerit. Quibus accedit vita mers, Motio dedita: balnei usus immoderatus,pr sertima cibo: hominis
60쪽
ila nis optima constitutio: ut temperamentum calidum, de frigidum, aut etiam temperatum: naturae quaedam proprietas ad sanguinem gignendum accommodata e anni tempus vernum : regio, dc coeli status aequalis, temperat que. Haec enim ubi simul cum iis adfuerint, videbuntur coniecturam certio rem facere. Sed inter signa communia duo sunt multo magis certa : horum vanum est excrementorum suppreta vacuatio, non quorii incuram, sed duntaxat eorum quae sub sanguinis specie educuntur: ut si menstruae purgationes ante statutum tempus fuerint retentae,aut consuetae hqmorroides fluere destiterint ii aut sanguis ex naribus amplius non stillauerit, satis euidens est coniectura san-x o sui ne suppres', qui consueuerat vacuari , multitudinem fuisse adauctam . Aliud est, si membrum aliquodpiam fuerit mutilatum affatu dignum, ut brachium, aut crus, opus est sanguinem in reliquum corpus non mediocriter augeri. Cum enim eadem generetur quantitas, quae prius tamen non eadem fiat distributio, oportet plurimum eius in reliquis partibus cumulari. Sed quia haec in vis niuei tali explicaste non suisicit, te particularibus agamus.
. Aersm eos quiparum recte distinxemit graphnis
di vasta vasa.EXptor rincipere a plenitudine quo ad vasa, cuius inuestigantes nonnulli
signa, dixerunt duo esse certissima: unum est clamor corporis totius: aliud venatum tenso. Sed videntur milii scripsisse de hac materia satis inconsid rate, quia neutrum est huius, de qua agimus, plenitudinis proprium. Nonii mor, quia nihil prohibet, ut etiam indies experientia manifestum facit, carnes, adipem,&quae Graecim v dicere solent intumescere citra venarum sitietatem, de quinimo videbis quamplures perpingues, in quibus vetiae admodum sunt exiles, ita ut parum sanguinis contineant, quae res indicat corpora eiuscemodi esse frigida re exanguia. Neque rursus tensio proprium signumio statuendum est, quia ubi artus tenduntur ex labore, sanguis invadit ambientes partes, etiam in iis, qui modico sanguine abundant. Constat ex his neque tumorem corpolis,nem tensionem sigilum esse certaim huius plenitudinis. At for
lasse dicent tumorem vasorum, eorundemque tensionem indicare hune affectum Sane multo rectius sentirent, sed neque sic bene sentiunt, nisi dillinistio nem adhibeant, quemadmodum nunc ex Galeno sum ostensu ius. Ponamus partes interiores,es earum vasa plurimum incalescere, partes exteriores, aut eodem modo sese habere, quo prius: aut etiam reddiras esse frigidiores: quae in conspicuo partes sunt, nullum quidem in vasis tumorem, nullam is tensionem ostendent: talia aderit tensio& tumor in vasis occultis. Hoc igitur in casu quod o signum multitudinis apparebit Rursus etiam ponamus conirario modo affectas este partes, nempet externas aut exercitatione,aut balneis, aut aere calidiori, aut aliqria eiuscemodi causa vehementi esse praeter naturae modum cales i. vis : necessarium fuerit ad illas sanguinem copiosum confluere, venas imu- inescere,&tensionis molestiam pati, cum in internis nihil horum contingat, quit reses contra natura plenitudinis, quq postulat quale incrementum in omnibus vasis. Hae duae sint Galeni ratiocinationes, quibus vult ostendere ex simplici tumore, ac tensione vasoru non esse colligendum, corpus plenitudine laborare. Addit pit terea, aliam in cap. 8. dc decimo libri de plenitudine: nem- re, quod etiamsi in uniuersi corporis vasis adsit Qqualis tumor, ac tensio, haudio tamen sufficienter demonstrari posse multitudine: quoniam cum fieri possint a pauioia substantia sanguine ob caloris qllum diffuso, aut etia ab litimiditate sero a nihil celli possumus colligere ex hisce duobus symptomatis: cur enim in pisa sanguine, quam a flatu habere origine dixeris Porro in eorum, quae supra diximus confirmatione audire oportet Galeni verba, quae sic habent: Halluci- nantur uti qui interplethorica iudicia carnis tumo, reponunt .la paruit tra