장음표시 사용
61쪽
dicebat. Carnis autem&adipis moles eorundem multitudinem indicabit, non tamen plethoricae plenitudinis, quae desideret et aacuationem,sgnum existet. Adde, quae libro de curatione per missionem sanguinis dicebat, corpora scilicet
pinguia exiguum sanguinem habere,& venas admodum exiles. Quamobrem constat neq; ex tumore ac tensione, aut corporis, aut vaserunt, citra distincti nem colligi posse, adesse multitudinis assectum: CAp. X. De propriissimo enitudinis, aer c ab mr V N c vero, quibus distinctionibus utendum sit, secundum Galeni doctriaioNV N c vero, quibus distinctionibus utendum ut, lectandum Galeni doctri nsim explicemus. Primo loco est a nobis considerandus color, tanquam si gnum quoddam proprium Ninseparabile uniuscuiusque plenitudinis, ni sit men humores alte accubuerint. Cutis enim color indicat humores corporis,ut Galenus testatur in commentariis Aphorismorum, & libri de humoribus: pocsunt tamen tam profunde contineri, ut ab hoc signo, nisi alia conueniant, ali quid certi nequeat desumi. Quia igitur singuis rubeus est, colorem adesseru-beum oportet. Atq; hic denuo distinctione indigemus. Dupliciter contrahi potest rubedo: vel a causis internis, vel ab externis, ut a solis aestu, a balneo, exim- moderata exercitatione, ex calore, ex ira, ex verecundia, & ex aliis eius generis et, causis. Si externae concurrant cause, signum necessarium non est: at si ab inte nis duntaxat proficiscatur rubedo, qua totum corpus aequabiliter sit affectum, euadet tunc signum sanguineae multitudinis. Hic etiam communia signa supra explanata in memoriam sunt reuocanda, ex quibus iam certiores facti sumus sanguinis ipsis in vasis adesse incrementum, cum horum omniu syndrome. Sed si tumorem addideris venarum conspicuum de insignem, atq; tensionem, iam amplius nullus dabitur tibi dubitandi locus. Haud abs re diximus tumore conspicuum Acinsignem,J quia sic distinguitur a plenitudine ratione potentiae, in qua ad tale tumorem aliquem oportet in venis, quia sanguinis incrementum sequitur ut dictum fuit. Nequit autem sanguis aura o 's augeri supra mediocritatem,quin sciintumeseant venae, sed in hac plenitudine non adest tumor conspicuus, neque tenso sensibilis: at in ea, quae respicit vasa, ingens adest, imo quanto fuit maior, tanto magis hanc significabit plenitudinem. Tumor igitur atq; tensio sunt tagna plethorica, ubi corpus ita se habuerit, ut neque interna externis, neque haec illis caleant magis: neque praeterea calor immodicus uniuersum corpus detineat. Cauendum etiam erit,ne particula deesiuis existat: neve paulo ante, et ris vehementius mota: in summa vero indicatur vasorum plenitudo, si omnes corporis paries eandem constitutionem obseruauerint, idq; cum mediocri calore : & alia sit nul sunt hic animaduertenda, quorum supra ex Galeno meminiamus. Quibus adhuc addere conuenit venarum amplitudium. Nam si si sin- oguinem immodicum coaceruant, venaei multum tenduntur, opus est amplas ivenas existere. Qui enim fieri posset, ut tantam sanguinis copiam possint reciarere e Pulsus etiam motio digna est consideratione ob mutuu consensum, quem habent simul venae&arteriae. Est enim pulsus plenissimus propter ingentem sanguinis copiam: est velox de maximus ob virtutem validissimam, cum haec plenitudo vires neces Iario minime respiciat.
DO c E A M v s nunc signa plenitudinis , quo ad vires: pro qua cognoscenda illud primum facere fidem videtur, grauitatem, de ad motum pigritiem ab
aegroto percipi.Non tamen propterea quotiescunq; pondus alicui loco insideat, ibi etiam consequitur, hanc humorum multitudine aggregati, quandoquidems facultas sitimbecillior, poterit vel ex ipsi et solidioribus membris gratiari:
62쪽
quemadmodum in corporibus resolutis fieri cernimus, in quibus propter par lysin imbecillioribus redditis musculis perpetuo insignis grauitas percipitur,ita
tamen ut resolutus musculus sibi ipsi minime grauis videatur. Quocirca minimo
potest exquisite dignosci, quid sit id, quod primum gravet, nisi inprimis sciatur id, quod primum in nobis unamquamq; mouet particulam. Ad quod quidem
ait Galenust vir cum in discernendis potentiis, quae nos gubernant, peritus, tum in anatome exercitatus desideratur. Verum contemplari etiam oportet, an simul cum grauitare adsint eae causae, quae sanguinis inerementum ostendunt. Nam quamuis in hac non sit necessarium vasa in tumorem attolli. sensibus conio spicuum, atq; maximam pati tensionem, ego tamen sine aliquo tumore Mali
quatensione fieri hanc non posse,vix mihi persuadere possum: quoniam sanguinis cum adsit multitudo supra mediocritatem, opus est vertas aliqua ex parte intumescere & tendi, licet aliquando stadeo obscurum, ut sensibus percipi non
possc: cum hoc tamen stat, mea sententia, ut aliquando etiam aliquem conspicuum tumorem liceat obseruare. Propterea nunquam potui illorum opinionem admittere, qui dixerunt, in huiuscemodi plenitudine venas exinanitas e se, ac in seipsas veluti contractas. Id enim naturae rei adeo repugnat, ut mihi videatur superuacaneum refellere. Statuamus igitur non esse a rei substantia alienum in plenitudine, quo ad vires aliquando tumorem in venis aliquempiam ac,o moderatam tensionem apparere posse. Hac de causa praecedent, quae copiam sanguinis adaugent, licet non multae causae, neq; multum validae. Aliud polire mo notandum est, non insequi plenitudinem, quo ad vires morsum & acrimo--d . . niae sensum in corpore perceptum, hic enim sensus ulcerositis a Galeno nuncu- . patur,nam hic affect is continuo imitatur malum succum, ac nunquam est cum
plenitudine coniunctus quando plenitudinem simplicem intelligimus. Iure igitur libro de plenitudine,cap. 6. Galenus arguit Erasistratum,ex sensu ulceroso- iudicari plenitudinem ad vires asseuerantem. Atque haec pauca volui dixisse de proposito argumento. Plura enim mihi non suppetunt in re tam obscura,de qui pauca admodum scripserunt antiquiores.
Qv i cognouerit plenitudinem ad vasa ad vires, hic etiam sicile cognoscet permixtum ex utralaffectum. Eam in qua adaugentur singuli humo, res cum abundantia sanguinis praeter communia signa, de quibus hactenus diximus, color apertissime ostendit. In sanguinea color adest admodum rubeta :in biliosa rubeus flavescens apparebit: pituitosam albescens: melancholicam nigricans attestabitur rubedo. Quibus per uniuersum corpus apparentibus v.
o niuersalem adesse plenitudinem: in determinata vero parte particularem,sisnr- ficabitur,quemadmodum contingit in phlegmone cerebri,iecinoris, ventri uli, renum aliarumq; partium,tam internarum,quam externarum. Fit enim phi Q.
gmon ex confluxu sanguinis uberioris quam ex usu sit in affectii particula. Non conturbet autem nos, Galenum dixisse in libro de plenitudine, particulares tu- mores non indicare plenitudinem. Eius verba sic habent: Neq; igitur particula rium tumorum, neq; vitiosi succi species in hoc sermone audire desiderandunest sed cum uniuersi iuxta pristinam proportionem increuerint, vel exigi iiii quendam excessiim unus inter eos coeperit.J Haec ille. v ides igitur, quod extra plenitudinis aleam de particulares tumores; qui in variis partibus accidunt, oci so vitiosi succi redundantiam reiiciendam esse. Soluemus autem praesentem dubi tationem,dicentes : particulares tumores no posse indicare plenitudine uniueri ' salem, quam Galenus parii supra definiuerat, dum ait: Plenitudo est humorum in animantis uniuerso corpore redundantia: nihilominus possunt denotare plenitudinem particularem. Secundo dicimus,quod plenitudo est humorum in animantis uniuerso corpore redundantia: nihilominus possunt denotare plenitu-
63쪽
dinem particularem. Secundo dicimus quod plenitudo particularis n5 in die tur ab unoquoq; tumore,quia non ab erysipelate non ab herpete, non a scirrho, non aboedemate, sed ab uno duntaxat tumore, ab eo inquam, qui concitatura sanguinis uberioris confluxu. Plenitudo vero cacochymiae permista indicabitur ab iis signis, a quibus mali succi abundantia, aut cruditas, aut pernicies demonstrari solet, de quibus hic non ago, quia non est huius instituti. duae autem non solum in vasis consistit omnibus, sed etiam in habitu corporis, demon strabitur ex mole optimae carnis cum venarum amplitudine, tumore ,& tensione.
Et hic animaduertendum est,me dixisse carnem,no adipem,aut pinguedinem: quia ubi haec abundauerint, frigiditatis signum est euidens, atque paucum ab- roundate sanguinem significatur. Verum hic Galeni verba facere videntur di bitationem, quae in hunc modii habent: Hallucinantur etiam,qui inter pleth rica indicia carnis tumorem reponunt &pam infra. Camis autem(ait Madipis moles eorundem multitudinem indicabit, non autem plethoricae dispositionis, quae desideret euacuationem,signum existet Huic dubitationi satisfacientes, dicimus, carnis molem non indicare plenitudinem simpliciter, sed consistentem duntaxat in habitu corporis. Cuius rei causa est, quia citra venarum plenitudinem moles carnis inueniri potest, ut nos quotidie obseruamus. Duobus Gnim modis fieri potest carnis incrementum: uno modo cum sanguinis copia in omnibus vasis: alio modo citra venarum plethoricam. Carnis itaque moles cum thrubore, Ac cum venatu satietate mixta, plenitudinem indicat tum vasorum, tum
habitus corporis: idcirco dictum a nobis supra fuit, ex venatum milititudine haud sequi ex necessitate plenitudinem totius habitus. At haec nunqua esse potest sine vasoru multitudine. Plenitudinem actu insinuat nobis, cum adsuerintaini ea signa de quibus mentionem fecimus supra. Potentia vero cum suppreciae fuerint solitae quaedam euacuationes surguinis: vi suppressis mensibus, mari
scis, narium fluore, ac id genus aliis. Verum laus haec de plenitudinis signis.
De plenitudinis curatione a. 3
EXPIrCAT vicus hoc libro, quid vere indicet missionem sanguinis, in pά-mis nonnulla in medium asseremus de curatione plenitudinis,quae huic ne gotio maxime conducunt. Itaque sciendum est utrique plenitudini, tam videlicet ei, quae vasorum capacitatem respicit, quam ei quae vires premit, aliquando conueniremissionem sanguinis. Nam plenitudo,quae vires aggravat, pernitque, venae sectione curatur; quia cum vires eam humorum copiam ferre non possint, eorundem custodiam destituunt,atque propter hanc rationem ii cessario computrescunt. Recte igitur praecautum fuerit, si antea quam ad putredinem accesserint, prius vacuentur. Nam opus est continuo putredinem sequi, o
ubi talis fuerit plenitudo, ut Galenus in secundo Aphorismorum tradidit: Alia est quinetiam causa propter quam hoc idem praesidium administramus,nemperatione reuulsionis. Solent enim aggravatae vires illos ad imbecilliores paries protruder sicque fluxione facere,ut traditum est a Galino locis sexcentis, potissimu vero libro secundo de humana natura Sed afferamus in huiusce rei confirmationem eius autoris verba nono methodi medendi,quae sic habent: Potest sanguis vel ita multitudine crevisse, ut aut vires premat; aut tum venas, tum arterias, vel distendat, vel findat, vel obstruat: ac in his quidem mistio sanguinis utilis est ceu euacitantium praesidiorum una: in aliis ceu quod humorum vehemeritiorem impetum ad diuersam partem reuocet,aut per propinqua derivet. Jhaee ille. Ex quibus liquet in plenitudine quo ad vires necessariae emissionem sanguinis tum ratione reuulsionis, tum derivationis, quibus nos addimus, conuenire propter euacuationem,ut inhibeatur imminens putredo.In plenitudine autem quo ad vasa venae sectio administranda est ratione, ut dixit Galenus, euacuationis. Hoc enim pacto nullum amplius imminebit periculum, vel disruptionis
64쪽
sitionis venarum, vel repentinae sustacationis. Quam rem docuit Galenus hiu erbis: Ac illud vel me tacente constat, iis praesertim qui librum de plenitudine studiose perlegerunt, quamquam ac nunc quos a me dicetur, non esset nunc nobis de ea abundantia sermonem. quae ad virtutem comparatur squippe quae
non sic obstruit venarum ora, ut refrigerationem prohibeat, nee tunicas earum distendi nec ruborem,nec tumorem invehit, multoq; minus, vel carnis,vel cu tis tran spirationem moratur. verum de ea, quae contineri a vasis ultro non valet,
quaeq; ob id ipsum tum praerumpere vasa, tum recludere solet, obstructionem, distinctionem, tumorem ..J & paulo post curationem docens enumeratis ao ius symptomatis inquit: Ergo festinare ad sanguinem detrahendum oportet, quo venarum natura ex transpirando, ventilandoq; naturalem temperiem se uans humoribus eo,quo inter initia modo dominetur, quando si ad intemperiem versa laborabit, metuendum estne hi putrescant.J haec ille. Potest etiam in hac plenitudine secari vena propter reuulsionem: si quidem haec eadem potest in partes decumbere tumores efficere, atq; a plexias demoliri, ut a Galeno libro de ratione curandi per missionem sanguinis scriptu legimus. Habet autem dubitationem hoc loco magnam quid agere expediat, ubi non solum sanguis multitudine creverit, sed etia tali astinus putredine fuerit quod impossibilest amplius ad pristinam naturae suae bonitatem redire. Ego sane ex propriis princi-,o piis dubitationi in hunc modum satisfacio: nulla scilicet ratione conuenirem ii sionem sanguinis quia non est amplius plenitudo: sed humorum vitici, cui de betur purgatio; nes vero hoc admirandum est,quoniam sanguis exquisite putrefactus naturam sanguinis non seruat, sed tran sit in alienam speciem. Ei us nim tenuior pars in gauam bilem degenerat, quq prima mutatio est erastior aurum tem in melancholiam; ut a Galeno traditum est libro secundo de febrium di serentiis: idcirco uti debemus purgantibus medicamentis. Secus autem dicendum esset ubi sanguinis putredo non fuerit admodum intensa, sed leuis, Qui se dicam, in ipso ueti: quae videlicet positi eorrigi, ut Galenus admonuit ac scentium vinorum exemplo,lib. 2. Aphoris. Tunc enim quoniam adhuc multi-.3o ludo est,nes in cacochymiam degeneraui anguis mittendus venit. verum de sanguinis putredine, de de ea febre, quam eius putredo concitat, multa disputa uimus praeter aliorum opinionem libris nostris de febribus. Docuimus liactenus cuiq; plenitudini conueniremissionem sanguinis; nunc vero consequitiar, ut doceamus,an semper hoc praesidium administrare conueniat, quod etiam si truliter non mediocrem affert propositae tractationi utilitatem.
oram ob causam in plenitudinesanguinu continuo mitten- . dus non sit.
a D autem cognoscere potissim u licebit ex unius qucstionis di 'lutione,quam1Galenus proponit. Eiusmodi autem quaestio est. An in iis hominibus, qui a Si huc praesente affectu plenitudinis solita obeunt nogotia, venae sectionem semper adhibere debeamus. An autem eatenus abstinere, donec morbus aliquispiam magnus seneretur. Quaestioni satisfacerent Empirici, Set praesertim Menodotus illius sectae cultor diligentissimus, semper multitudine praesente sanguinem detrahendum nulla amplius adhibita distinctione. At Galenus id minime pronuntiandum citra distinctionem voluit. Nam quaestioni respondens dicit, aut morbum aliquem magnum expectari,aut non expectari. hi priori casu sta-so tim admissionem sanguinis esse accedendum,sic enim morbi euentum praeca uebimus optima sane ratione. At in posteriori, distinguere multitudinis qualita tem oportere: nam vel fit a sanguine haud multum abundante, quique mediocrem habeat consistentiam talem nuncupat, qui neque admodum crassiis, neq; admodum viscidus existiti vel a sanguine crassiori, vel ab humoribus cri ius. Si temperatus eisiciat sanguis plenitudinem, non oportebit accedere ad vet
65쪽
s, HORATII A v G E N I I LIB. II.
nae sectionem, sed leuiora praesidia sufficient, ut balneum, frictiones, exercita tiones & inaedia. At si fuerit crassus melancholicusq; sanguis, cum per halitum digeri non possit, venam incidere saluberrimum est. Crudis existentibus humoribus non item, quandoquidem opus est amplius percunctari, an multum crudi sint, an parum crudi: re in viros casu considerandum, quantum valeant, robustaq; sit virtus. Si m itum a sanguinis natura recesserint, abstinendum ab eiuscemodi praesidio: si parum, valida exis Iente virtute, venae sectio adhibenda. Sed cui id ipsum in sanis, non in aegrotis inquirendum Galenus proposuit 3 An quia satis videtur manifestum quid sit agendum,ubi adfuerit plenitudo
cum magnitudine morbi, non ita manifestum , si citra magnitudinem morbi sola adsuerit multitudo. Quando Empirici dicerent protinus ad venae sectione accedendum, quod tamen absolute pronunciatum veritatem non habere diximus.. Propterea sanguinis missio suadenda est, tum podagricis, tum artriticis, tum morbo comitiali obnoxiis, cum a sanguinis ubertate nascuntur. Ad haec melancholicis, quique sanguinem ante expuissent, aut in thorace structuram sortiti essent ad id malum idoneam. Praeterea vertiginosis, quis assidue corripi solent angina, peripneumonia, pleurit idibus, hepatidinibus,ophthalmiis v hementibus, aut (vim summa dicam magno quopiam morbo. Nam in illius modi omnibus necessarium esse remedium sanguinis missionem arbitror confestim adhibi am, post habitam virium , atque aetatis rationem , hec si forte aliquando non dicantur, intelligere oportet. Atqui nihil eiuscemodi aliquid per- pesti fuerint, omniumque partium corporis inculpatam sortiti constitutionem
me geminam vacuationis viam proponere nostis. Per euacuationem quidem si in victu sint intemperantes: citra hanc, si temperantes: licet enim frictionibus multis, balneisque&ambulationibus, ut diximus, aliisque eius generis celeri, ter plenitudinem exhaurire, si utique videbitur non esse crassi sanguinis abundantia. Talis est, ut plurimum, maximeque melancholicus, raro vero crudorum quos vocant,humorum.Qtrocirca in redundantia humoris melancholici, aut sanguis mittendus est, aut purgante utendu medicamento. Propterea utilis
est iis,quibus ex suppressis h morrhoidibus multus in corpore sanguis extiterit, 3 etiam si antea grauem experti morbum non fuerint. Fieri enim potest, ut apti quidem ad aliquem huiusmodi fuerint, caeterum ob haemorrhoidum inaniti nem nondum perpess. Porro, si quae illis partes prauam sortitae structuram appareant, ac potissimum in thorace omnino eis ocissime sanguinem detrahes. Quia vero diximus intemperantibus vacuationem conuenire iciendum esst,ii temperantiam quod attinet ad propositam tractationem: esse duplicem. una cum quispiam utatur cibis multis, multumq;&optimum succum generantibus, haec intemperantia multitudinem ad summum augere potest, ut in habitu sethletaru contingit, qui cum non possint in melius proficere ,& non possint quiescere, necessarium est, ut in deterius decidant. Nam aut vasa prae copia san- 'guinis distenduntur, ita ut rumpantur, aut calor naturalis suffocatur, aut interceptis venis, dc arteriis, attoniti, apoplectici i moriuntur. Propterea hunc li bitum statim soluere conuenit venae sectione adhibita. Alia deinde in victu esse potest intemperantia,ut scilicet alimentis mali sacci vescantur, ex quibus cac chvmia generetur: fiatque affectus duplex, ex dispositione plei horica, ex cu chymia cui duplex conuenit remedium. Venae lectio, ratione plenitudinis repurgatio, propter cacoc nymiam, haecque ambo fiunt, si aegrotus Medico p ruerit : N par utriusque extiterit excessus: aut horum alterum fiet, si admittere noluerit: aut cacochymia fuerit multo maior, quam plenitudinis ac
sectus. At intemperatis utimur frictionibus mollibus: nam minime potest quq- solibet frictio multitudinem discutere, sed mollis duntaxat, non dura, de quibus . frictionibus Hippocrates libro tertio de iis, quae in medicatrina fiunt, sic ait: Dura frictione corpus ligatur, molli vero soluitur J Ad haec vero eiuscemodi multitudo dissoluituretiam ambulationibus. Quia pro conditione varia mul titudinis varia possunt adhiberi genera exercitiorum. Ambulatio non P
66쪽
test magnam discutere plenitudinem , sed exiguam potesst in corporibus molli
carne p ditis, albis, atq; teneris, in quibus laboriosus motus colliquaret. Hie ego nomine ambulationis non idem cum exercitatione intelligo sed quidpiam distinctum audio : quandoquide proprie omnis exercitatio laboriosus est in tus; ideo dicebat Hippocrates: Labor cibum praecedati exercitationem nomine laboris denotans. At ambulatio omnis non est eiuscemodi motus Adde his, quod ambulatio excipiebat exercitationem, nam postquam corpora ad susticientiam fuerint exercitata, leambulatione utebantur, haecque vocabatur, M dicis apotherapeutica, ut Galenus testatur libris de sanitate tuenda: licet me nolo fugiat,nomen aliquando generi cum esse sed hoc loco sumi specifice persuadet mihi primum Galenus, qui,libro de ratione curandi per venae sectionem, docet rationem curandi exiguam multitudinem in corpore temperato victu utente, in quo ambulatio mediocris potest optime satisfaeere. Aliud etiam fidem facit,
nempe quod ille addat postea, aliisq; motibus J quasi quod dicere velit, in quibusdam satisfacere ambulationes, in aliis vero, motus alii necessa ii sunt validiores, quam sit simplex deambulatio. Caeterum,quomodo balneum digerens, inunctio in dia,eiusq; generis alia, multitudinem emendare possint, no doceo, tum quia de hac materia scripsimus in Methodo medendi, ae in epistolatum medicinalium prima parte: tum etiam quia Hieronymus Mercurialis Medicus dio hac nostra aetate clarii simus suis libris de arte gymnas ica videtur mihi omnem mouisse lapidem. Hoc solum concludo, variam existere medendi rationcm conuenientem plenitudini,quoniam varii sunt illius gradus,3 qualitates. Nam' aliquando in axima est in utraq; specie multitudo,aliquado minima, aliquando medio quodam modo se habet Rursus etiam aliquando est simplex, de exquisita, aliquando cum cacochymia permista, variasque recipiens differentias,tum a varia ratione permistionis, tum ab eo quod magis,ec minus: secundum horum graduum variationem , varia praesidia adhibenda sunt: nam assectibus magnis,magna; minimis,minima; mediis vero media sunt auxilia accAmodanda: nam inuicem proportionantur, morbus,&auxilium. Ergo si aliqua tibi osse so tur exigua plenitudo, satisfuerit, vel inaedia, vel excrcitatione ipsam corrigere. at vero si maior si ierit, frictiones, balnea, atque digerentia medi camenta in usum venient viat ubi maxima, flustra quidem tentantur haec leuiora praesidia, sed his relictis ad ea accedere necesssum est, quae magna sunt. Sunt autem magna praesidia quam plura: inpraesentiarum statuamus cum Galeno libro secundo Aphorismorum comm.1 p. duo existere, venae sectionem, & purgatio- nem,at vero simplici existenti plenitudine re exquisita, ni minime conueniat purgatio auxilium enim hoc debetur humoribus sua qualitate peccantibus necessario sequitur accedendum esse ad sectionem venae. Sic sane Hippocrates bonum athletarum habitum, cum in extremo bonitatis constiterit, A in melius o proficere non possit, venae sectione tollit. Quamobrem ubi multitudo magna fuerit, modumque & mediocritatem excellerit, semper viget indicatio demittendo sanguine. CAP. XV. duomodo Artensia a lenitudine nulla distrimine, mas etlam in phlegmon Zepanguis sit mittendus. C E T E R v M, quia dictum a nobis fuit in plenitudine quo ad vasa, non esse protinus mittendum sanguinem, explananda est dubitatio ex Galeni ve so bis emergens, acetiam distinctius docendum, cur dixerimus, in multitudine quoad vires, non semper venae sectionem conuenire. Quod pertinet ad plenitudinem quoad vasa, Galenus causam dubitandi dedit, quia libro de rati ne curandi per venae sectionem dixit: Ubi ergo extantibus plenitudinis signis valentes facultates fuerint, venam incides, videlicet si tensiva quidem fueric
rectio nullo discrimine, magis etiam si phlegmonodri in his verbis nullam fa-
67쪽
cere exceptionem videtur. Respondeo quod quando Galenus in tensua pleu tudine venam esse incidendam consuluit, eo in genere haud omnem intelligit, sed affatu dignam: hac enim de causa in superioribus admonuit, cognoscendam esse quantitatem multitudinis. Porro idem est dicere, magnam plenitudinem at si magnum morbum a plenitudine: quia si non aegrotet adhuc quispiam, i men periculum imiminet proximum, suspiciosi adest futuri mali satis euidens. Nullo itaq; discrimine in plenitudine, quoad vasa, ubi magna fuerit, venam incidito. Alioquin nisi hoc modo interpreteris contextum, vix poteris a contradictionis nota Galenum vindicare. Nam quarto methodi cap. 6. & alibi admonuit,non semper sanguinem mittendum esse in plenitudine, quo ad vasa (de hac x enim syndrome illa Menodoti intelligebatur sed lassicere quibusdam inqdiam. aliis frictionem, nonnullis digerentia praesidia,atq; alia leuiora, de quibus superiori capite tractauitnus. Sed quid sibi volunt haec verbat magis is etiam in phl gmonode an quod phlegmonodes plenitudo omnium maxima est. Nam ii vasa magis implet, magis i tendit, quam plenitudo simplex tensilia: additurquepr terea alter affectus, ulcerosa scilicet lassitudo, cuius causa periculum no in diocriter augetur. Hac de re praecauere oportet; quam citissime, ut immuirem
ab imminentibus malis aegrotum reddamus; idcirco venae scistio ad animi delibquium viris exerceri debet, ut Galenus lib. de sanitate tuenda manifestum si cit his verbis: Sed ad reliquum de tertium lassitudinis genus, cum sponte oraculi transeundum, quod in superioribus phlegmones similitudinem repraesentaret diximus de propter doloris magnitudinem, de quod cum euidenti calore etiam musculos in maiorem molem attollat. Haec lassitudo ne paucis quidem horis, nedum duobus tribusve diebus eodem tenore consistit, prout Erasistrato pla cet sed statim febrem accendit vehementissimam, nisi sanguinis detractiona malo prius iit occursum, quin etiam calidissimus est in huiusmodi lassitudine sanguis, eiusq; plurimum detrahi postulantiqui ea premuntur fere omnes: non pauci vero eorum febricitant, etiamsi sanguinem detraxeris, itaq; nec cunctari,
nec parum detrahere conuenit, sed de mature educere , aenisi quid aliud vetet, ad animi desectum usque, optimum vero fuerit, bis eodem die, si fieri potest, sudetrahere, ac primum quidem ita mittere expedit, ut animi desectum homo non adeat, secundo vero, ne defectus quidem ipse est formidandus, quippe qui priore detractione resolutus est , secundam sustinere haud poterit, in hac vero si quid tale homini contigerit, facile reuocabitur. Qui vero sic affecti sanguinem non miserint, ii si euaserint, utique fortunae bene cio id acceptum ferent:
sed nec euadent,nisii alia quapiam ratione leuentur, aut sanguinis e naribus profluuio, aut largo sudore effuso.l Haec ille. Quae loci huius dilucidationem asse
runt adeo conspicuam, ut alia interpretatione non indigeat.
Cur in plenitudine, quoad vires. M Nprotinus mittendus
DI X r M v s, crudis humoribus existentibus haud semper accedendum advenae sectionem, verum adhibendam esse distinctionem, an multum, an parum fuerint crudi, dein utroq; in casu considerandum, quantum valeat robus laq; sit virtus. Haec verba de plenitudine quo ad vires intelligenda sunt, de qua Galenus hoc modo locutus es 3.Sin infesta sit degravans plenitudo, haud semper sanguinis molienda detractio est: seri enim potest,ut crudus per corpus coli eius sit succus, in quo aduertendum diligenter est, quantum valeat robustaque sost virtus, dc quatenus humor ipse sit frigidus. Nam exoluta ab id genus assectibus victus, adhibita sanguinis missione in extremu malum incidere solet, ut ne quaquam postea restitui possit. Quod ubi euenit, periculu non leuecosequitur, potissimum si febris accedat statu iistiuo,stomacho is male affecto,aut toto adeo corpore natura molli de teperie humido:eiuscemodi enim homini b. multa acci-
68쪽
dit per habitum digestio, repentinuinq; animi deliquium, etiam si febris haud
magna inuadat. J Horum verborum sententia est, ubi fuerit magna plenitudo, quo ad vasa, aut quo ad vires, simplex nulla affectione alia concomitante, cum magnum aliquem fore morbum liceat suspicari, nihil poterit esse impedimento, quin statim ad venae sectionem accedamus. At si non fuerit simplex eiusce. modi plenitudo, sed crudorum humorum copiae permista, non semper conti
nict. Nam aut virtus valida est, ac humores non multum refrigerati sunt: aut
imbecilla virtus est, humoresque a natura sanguinis plut linum distant: in priori casu negabit nemo praesidium: in secundo autem admittet nemo. Animadeto uertendum, humorum crudorum nomine varia intelligi pelle, sed ne singula prosequar: dicuntur crudi humores, pituitos a sanguinis natura plurimum distantes; dicitur etiam crudus sanguis pituitosus: qui etsi absolutam habeat naturam suam, quae talis sanguis est, tamen adhuc abi tutiorem habere pote st. Ad haec vero pituita dulcis crudum excrementum est, sed non ita crudum, ut a natura sanguinis omnino recedat:est enim veluti semicoctus quidam sanguis. Ponamus igitur cum sanguinis abi dantia vitium respectu adesse copiam sanguinis pituitosi, aut saltem pituitae dulcis, qua cum virtus constare potest, utpote humoribus non multum refrigeratis: tunc quidem conueniet venae sectio, ut Galenus in crudorum humorum copia aliquando deesarauit. At s pituita vi. xo trea, quae vere cruda dicitur, aut acida, aut salsa, plurimum in toto corpore abundans appareat, vites s non sint validae, neminem esse putauerim in artis operibus, vel tantillum exercitatum, qui psilebotomiam consulere audeat. Hoc igitur est,quod hisce in verbis dicere voluit. In quo aduertendum diligenter est, quantum valeat, robustaq; sit virtus,&quatenus humor ipse sit refrigeratus. JQuae vero postea sequuntur verba: Nam exoluta ab id genus affectibus virtuss referuntur ad humores vere crudos, qui ob frigiditatem humiditatem o spiritus influentes incrassant, obtunduntq; ita, ut facile admodum substantiam mutent ac temperamentum: neque enim illi humores aut carnosum genus aut solidum alterant dissoluuntq;. Si horum abundantia excrementorum febrem 3o concitauerit aestiuo coeli statu, stomachoque male allecto, totoq; corpore molli &humido quis auderet venam inciderer iam quidem a calido coeli statu, ut regione, anni tempore, ac constitutione particulari, magna st dissolutio spiri tuum propterea magna in corpore imbecillitas: rursusque dissolutio adaugetur in mollibus corporibus algae modo teneris, uti sunt pueri, dc mulieres & eunuchi, in quibus nullo quidem tempore non discutit ut magna portio salutaris huiusce substantiae, maxime stomacho male astecto: cum hisce circumstantiis etiamsi febris haud magna inuadat, quin etiam si nulla febris adsit, venam incidere non leue periculum est,ob digestionem spirituum quae fit per halitum M repentinum animi deliquium. Haec quae hoc loco scriptasunt, eo pertinent, ut
o doceamus in morboru curatione semper inuicem comparandas e econtrarias
indicationes, procurandumque diligenter, ut si quando inuicem conspirau rint, illi magis incumbamus, cuius maior fuerit vis, dignitasque in indicando. Haec regula semper a generoso Medico debet obsertiari. Dignitas vero indi- cationum penes quid attendi debeat, explanatum a nobis fuit in commentariis in quartam sectionem primi libri Canonis Avicennae, ad quem locum lecto rem ipsum relegamus, ne idem sepius repetere cogamur. Sed quid agendum est, si non adfuerit febris, neque status coeli fuerit aestivus, aut stomachus malet affectus, aut corpus natura molle, ac temperie humidum 3 Galenus respondet, avenae sectione abstinendum in contrariis etiam dispositionibus, nempe s hy- id ems fuerit frigida. Et regio eiusdem temperamenti, hominisque natura frigidior, illius oratio cc scribitur: Sin vero hol um nihil sit, caeterum hyems fuerit, regiove natura frigida, tum natura quoque hominis frigidior, iis per sanguinis missionem de totum corpus grata iter res igeratur, & accidunt nonnulla, quae adgrauem sequuntur refrigerationem symptomata. Quocirca, qui se allecti sunt, eos sangui ius missione vacuate non conuenit, sed frictionibus mediocri-
69쪽
terque calefacientibus unctionibus, tum potionibus humorum crassitudineta incidentibus, ac modice calefacientibus. Nam quae valenter calefaciunt, nimis subito vires deiiciunt,ut in reliquam curationem non sussiciant: si pe etiam febres auxere: itaque reinde viribus noxa aduenit: quapropter humorum incidentes crassitudinem, tum cibi, tum potus mediocris sumo in excalefacie do facultatis.J Iam non semel a nobis dictum fuit, omnem immoderatam ii temperiem,uirtutem imbecillam facere: calidam quidem dii luendo spiritus, frigidam vero hebetando, ad actionesque segnes, atque torpidos reddendo: aetetiam illorum generationem prohibendo imbecillitatis causam esse: aliquando etiam calorem naturalem suffocando. Hac de re perniciosissimum est seca tu re venam, qua vacuantur multi spiritus, corpusq; necessario refrigescit ut non immerito dixerit Avicennas, fidus alioquin interpres Galeni, in vena secanda cauendum esse, ne deducamus aegrotum, aut ad biliosorum humorum ei se uescentiam, aut ad crudo tum abundantiam. Quae vero ad refrigerationem ex ivacuatione immodica sequantur symptomata, a Galeno explanatum est ele- gantissime his verbis: Quin etiam aliqui in morbos inciderunt longos, pos quam immodica inanitione resoluta naturalis vis fuit. Aliis cum immodice vacuationis noxam sarcire non potuissent, in omne reliquum vitae tempus to- tius corporis temperatum redditum est frigidius. Ex qua refrigeratione s cile exquauis occasione laesi alii decolorati, ac malo corporis habitu vixerunt: alii ex eo ipso in morbos inciderunt exitiales, aq ua intercutem, & orthopneam,ta iecinoris ac ventriculi imbecillitatem & apoplexiam, & deliria.J atq; indu decimo methodi agens de iis, qui crudorum humorum putredine inciduntinfebres,dicebat capite tertio. Nulli talium sanguis mitti sine maximo dispendio
cum tamen vacuationem desiderent. Verum nec sanguinis missionem, nee
purgationem sustinent, utpote quos sine his syncope subito adoritur.l Et qua to de sanitate tuenda inquit: Quibus bonus sanguis exiguus est, crudi autem
humores plurimi, his sanguis mittendus non est: nam incisa vena bonum sanguinem emittit (is nempe facile fluite malum, qui in primis maxime venis circa iecur colligitur,in totum attrahit corpus.JPorro cum vacuatione indigeant,quq se astecta sunt corpora,&abstinendum iit a venae sectione, quid agendum est. Hi e duplex sese offert indicatio, una est vacuatio, quam postulat copia, tum san guinis, tum crudorum humorum: alia virtutis conseruatio, quae quoniam cum eiuscemodi circumstanti is est imbecilla, vacuationem a copia indicatam ferre non potest: Hac de causa utrim incumbendum, urgentiori tamen magis, ueni reviribus. vacuabimus igitur, sed neque venae sectione, neque purgatione di haec enim duo cum magna sint praesidia, nequeunt tuto administrari nisi ubi vi res validae fuerint, verum frictioni bus emollientibus illis quidem, at 3 digerentibus , quales fiunt cum oleo amygdalarum dulcium, aut camomelino, addita etiam ad robur partium vini portione inunctiones etiam citra frictiones propo nit, potionesque humorum crassitudinem incidentes, ta leuiter calefacientes. Nam quae vehementer incidunt, ubi crudorum humorum in primis venis ades copia, illos violenter in totum attrahendo corpus obstructiones procreant, de si quae sunt in visceribus, aut in alto corpore conduplicant, quae valide calefaciunt spiritus dissipant,&saepe febrem esticiunt, hincque imbecillitatis virium cauti duplex. Quamobrem tum cibi, tum potus, tum etiam medicamenta habere . debent mediocrem facultatem incidendi calefaciendit. Sunt haec a nobis ii undecimo Methodi, atq; in commentariis libri de ratione curandi ad Glat conem copiose declarata: atq; haec de plenitudine, quantum ad praesentem tractationem pertinet, i dixisse lassiciat.
70쪽
va V i c quod nos proxime iecimus tandamento, alterum haud pro ecto mi-
a notis momenti addere oportet, hoc autem est solere nos duplici ex causa. sanguinem mittere: harum altera est ut sanguinem reuellamus; altera vero, ut sanguinem euacuemus. Igitur quamuis in sectione venae educatur sanguis, non tamen continuo educitur, propterea, quod is euacuationem indicet, sed aliquando quoniam debet ad alias partes transferri. Nos Hariotis doctrinae graro na duplicem statuemus esse missionem sanguinis, alteram reuulsivam, alteratim euacuatiuam. Quarum Galenus in nono Methodi medendi, capite quinto meminit hisce verbis et Memineris vero mihi ad ea, quae dicenda sunt, quorum gratia venae sectio petitur. Nam quoniam haec sanguinis euacuandi gratia adhibetur; sanguis autem utilis naturae est, utique hanc probe administrari conueniet. sic ut, quod inutile naturae sit, emittat. fitautem sanguis naturae inutilis bifariam vel cum propriam qualitatem ad unguem non seruat, nec amplius sicut prius cum utilis esset, nutrire potest : velita multitudine crevit, ut aut vires premat, aut tum venas, cum arterias vel distendat, vel findat, vel obstruat: ac in his quidem missio sanguinis utilis est ceu vacuantium praesidiorum una: in aliis,ceu quod humorum vehementiorem impetum ad diuersam partem reti cet,vel pro propinqua derivet.J Et in alio opere. Caeterum ait) non contemnenda venae sectio est,tanquam sit auxiliu reuulsorium, cum me saepenum .ro conspexeritis in valida sanguinis e naribus eruptione eo usum repete fluxi nem sedasse. Quoniam igitur nos proposuimus docere, quid vere indicet micii . ionem sanguinis, primum docebimus, quid indicet venae sectionem tanquant. reuulsivum, deinde vero quid indicet tanquam euacuatiuum auxilium. Qudi bus expositis , iam omnia videbor enarrasse quae iudicari pollent pro praesenti tractatione necessaria. nihilque amplius relinquetur, quam iis quaestionibus satisfacere,quae propositas opiniones tueri videntur.
i , docere non possumus, quid indicet sanguinis missionem tanquare-
uulsivum praesidium nisi prius doceamus, quid simpliciter ipsam indicet revulsionem,& quibus humoribus debeatur: propterea primum de hac uniuersali pertractabimus indicatione Sunt igitur,qui dicunt reuulsonem indicari ab humoris motu violento.& a Catina gruente, quia sic videtur natura reuul o sionis ostendere Est enim revulsio in contrarium retractio. in contrarium vero humores trahi debent,cum fluunt: sicque si deorsum tendant, sursum & e contra: si a dextris ad sinistras, si ante retro, si intus extra trahendi sunt: ut admonuit Oribasius libello de reuulsione, cucurbitulis,&scarificatione,&Galenus libro quarto, dedecimotertio Meil odi medendi. Verum licet dum reuellimus hu-
Uores, continuo moueamus motu quodam contrario, quam ferantur,at Te
iam in contrariam partem : nihilominus indicatio reuulsonis non sumitura motu humoris sed ab affect particulae positione&consensu. Quam rem G aenus explicauit libro decimoquarto Methodi cum inquit: Quod autem in pri apisino vomitoriis medicamentis potius, quam subducentibus sit utendum, inio linguae vitio contra, id ex partium situ indicari manifestum est. Nam auersic nis in contrarium. (quae ab Hippocrate dici ur, non a substantiae, sed a curandi membri positu inventio praestatur. J idem Avicenna Galenum lucsolet imitatus, in quarta sectione primi libri explanavit, dum prosequitur indicationes sumptas a situ,hisce verbis usus: Nonnunquam etiam obseruare i cum, d comunionem simul summo reconducit, velut cum materia iam re