Institutiones theologiae naturalis et ethicae ab Andrea Aloysio Farnocchia ... in suorum auditorum commodum elucubratae

131쪽

elle negant, qui Deistae appellantur, quique

hoc tempore sere sunt infiniti. Nam post antiquos Revelationis hostes Celsum, Lucia. num , Porphyrium, Iulianum Imperatorem secuti sunt Tyndalus, Collinsus, Molston, auctores Literarum yudaicarum, ac de Religione homini es entiali, a uetores libri de moribus, Tractatus de ratione humana, Extiminis Religionis , Religionis illustrium Iaeminarum, i oelibatus philosoρlmi, Teutamedes, Vostatrius, Elve. rius, Rustibus, aliique, qui supia modum humanae mentis vim, potestitemque extollentes

sacrilegis linguis amrmant, Deum in naturae simplicitate, prout naturalis ratio unum. quemque docet, esse adorandum, nullamque revelationem in colendo Deo, & in hominum vera procuranda felicitate requiri. Io. Cum hic error perniciotissimus sit,& clivinam providentiam in ordine supernaturali omnino destruat, operae pretium erit, illum hic consutare. Itaque I v. utili S, ac ne, cessaria est revelatio, ut generatim hominesideam Dei sibi compareat. M Ad ea etiam

is egit fu un Legislatore verace; e fu . qual, , in fatii dic evasi, figlio di Dio. Dunque lais Rive laetione Cristiana da lui apportata, e, , pubblicata, ella e vera; e come tale, ella ,, e degna, che da un uom ragione vole sia M abbracciata. Questa e una vera dimoitra M Eione, ma dimostra Rione appoggiata η Ialis ti sol cnni, manifeltissimi, e diro cosi uni - , , versali. Ρ. Valiacchius La Itiligion Vinci.,, trice P. Sec. pag. a17. i

132쪽

,, inquit D. Thomas I. p. q. I. a. I. quae , , de Deo ratione humana investigari pos is sunt, necessarium fuit, hominem instrui,, revelatione divina , quia veritas de Deois per ratjon m investigata, a paucis & post

longum tempus, et cum admiΣtione mulisse torum error m homini perveniret, a cujus D tamen veritatis cognitione dependet tota

homitiis saliis, quae a Deo est is Sine revelatione is paucis hominibus prosequitur S.,, Doctor. I. Cont. Gent. cap. q. Dei cogni. tio inesset. A fructu enim studiolae inqui- , sitionis, qui est veritatis inventio, plurimi impediuntur tribus do causis. Quidam si- , quidem propter complexionis indispositio is DC in , ex qua multi naturaliter sunt indi- spositi ad sciendum: unde nullo studio ad hoc sortingere possent, ut summum gra- cum humanae cognitionis attingerent, qui ,, in cognoscendo Deum consitit. Quidam vero impediuntur necessitate rei familiaris; M oporaet enim esse H ter homines aliquos, , , qui Kemporalibus administrandis insistant, is qui tantum tempus in otio contemplativae, , inquisitionis no a possent expendere, ut adis summum fastigium humanae inquisitionis is pertingerent, scilicet Dei cognitionem. is Quidam autem imperii untur pigritiae ad

se cognitionem enim eorum, quae de Deo ra-- tio investigare potest, multa praecognosce se re oportet, cum fere totius Philosophiae se consideratio ad Dei cognitionem ordine is, , tur . . . . Sic ergo non nisi cum magno la-

, , bore studii ad praedictae veritatis inquisi. is dionem perveniri potest; quem quidem la. borem p uel subire Volunt .... Secundum inconveniens est, quod illi, qui ad praedi. veritaιia cognjtionem, Vel inve utio.

133쪽

,, ne in perVenire Πt, vix post longum tem - , , pus pertingerent et tum propter hujusmodiis veritatis profunditatem ., ad quam capien- ,, dam Per viam rationis, nonnisi post longum exercitium intellectus humanus ido' neus invenitur et tum etiam pro 'ter multa, , quae pia e X gurtur, ut dictum est: tum proin pter hoc, quod tempore iuventutis, dum, , diversis motibus passionum anima fluctuat, ' non est apta ad tarn altae veritatis cogni- tionem .... Remaneret igitur humanum ge- ' nus, s i ola rationis via ad Deum cogno- ' scendum pateret, in maximis ignorantia

'' isnebris, cum Dei cognitio, quae homines', misi me perfectos, & bonos facit, non nisi', quibusdam paucis, & his paucis etiam post', temporis longitudinem proveniret A Ter- ,, tium in ΠVeniens est, quod investigatio, , ni rationis humanae plerumque falsitas ad- ,, miscetur propIer debilitatem intellectus no- ,, stri in judicando, ct phantasmatum adis,, mixtioΠζm . Et ideo apud multos in dubi- , , Iationem remanerent ea, quae sunt verin, si me etiam dWonstrata, dum vim demon', strationis ignorant, & praecipue cum vi- ,, deant a diversis, qui sapientes dicuntur, , , diversa doceri . inter multa etiam vera, , , quae demonstrantur, immiscetur aliquando aliquid falsum, quod non demonstratur, , , sed aliqua probabili vel sophistica ratione,, asserjur ..... Et ideo oportuit per viam ,, Fidei, fixa certitudine, ipsam veritatem ,, de rebus divinis hominibus exhibere. Saluis, , briter ergo divina providit clementia, ut , , etiam quae ratio investigare potest, fide , tenenda praeciperet, ut sic omnes de fa- cili possent divinae cognitionis participesis osse ,, . i

134쪽

3. III. xv. Utilis, ae necessa ta est revela tio quoad morum honestatem , rectamque vi. 'tae institutionem. Etenim, etsi solo naturali lumine universalissima legis naturalis praeceis pia homini sua ratione recte utenti ita comperta sint, ut deleri nequaquam possint; tamen cum multae peculiares conclusiones ad vitam recte dirigendam ex iisdem praeceptis deducendae non sine multiplici ratiocinationum nexu colligamur , utpote quae omnes ab universali mutis principiis eodem non diis stant intervallo, sed aliae sunt propiores, reis

motiores aliae, sine revelatione rudes, atque illiterati homines peculiares has conclusiones non Perciperent, atque generatim concupiis 1centia, cupiditate, mordinatisque animi a Rfectibus illas homines corrumperent. Hanc ratiocinationem fuse exponit idem s. Tnomas I. 2. quaest. 94. a. 5. , , Ad legem naturalem, , pertinent primo quaedam praecepta univer- ,, salissima, quae sunt omnibus nota. Secunisse daria autem quaedam praecepta magis pro- , , pia, quae sunt conclusiones propinquae prin- ,, CipiIS. Quantum ergo ad illa principia comis, , munia lex naturalis nullo modo potest a se cordibus hominum deleri in universiali, de . M letur autem in particulari operabili, secua. dum quod ratio impeditur applicare comis,, mune principium ad particulare operabile M propter concupiscentiam, vel aliquam aliam is passionem. Quantum vero ad alia praece. pta secundaria, potest lex naturalis deleri ,, de cordibus hominum vel propter malas ,, persuasiones eo modo etiam , quo in spe.

, , culativis errores contingunt circa Conclu-

,, siones necessarias, vel etiam propter pra- vas consuetudines, & habitus corruptos . , ,

Tristissima experientia haec confirmat. Ex hiis

135쪽

nem pervenirent, vix post longum tem- is pus pertingerent et tum propter hujusmodi veritatis profunditatem ., ad quam capien-V dam per viam rationis, nonnisi post lon- ' gum exercitium intellectus humanus idoneus invenitur z tum etiam propter multa,

' quae praeexiguntur, ut dictum est: tum pro- ' pter hoc, quod tempore iuventutis, dum ' diversis motibus passionum anima fluctuat, ' non est apta ad tam altae veritatis cogni- ' tionem A. . . Remaneret igitur humanum ge- ' nus, si sola rationis via ad Deum cognΟ- ' scendum pateret, in maximis ignorantia V tonebris, cum Dei cognitio, quae homines ' maxime perfectos, & bonos facit, non nisi ' quibusdam paucis, & his paucis etiam post ' temporis longitudinem proveniret A Te tium inconveniens est, quod investigatio- ' ni rationis humanae plerumque falsitas admiscetur propter debilitatem intellectus no- ' siti in judicando, ct phantasmatum ad in ' mixtionem. Et ideo apud multos in dubi- ' lationem remanerent ea, quae sunt veris '' si me etiam dWonstrata, dum vim demon ' strationis ignorant, & praecipue eum vi ' deant a diversis, qui sapientes dicuntur,'' diversa doceri . inter multa etiam veras '' quae demonstrantur, immiscetur aliquando

M aliquid falsum, quod non demonstratur, ' sed aliqua probabili vel sophistica ratione asser ur Et ideo oportuit per viam Fidei, fixa certitudine, ipsam verItatem V de rebus divinis hominibus ex bibere. Salu-V briter ergo divina providit clementia, ut ' etiam quae ratio investigare potest, lide

tenenda praeciperet, ut sic omnes de ta-

is cili possent divinae cognitionis participe

136쪽

3. II I. 2'. Utilis rae necessapia est revela

tio quoad morum honestatem, rectamque vitae institutionem. Etenim, etsi solo naturali' Iumine universalissima legis Naturalis praecepta homini sua ratione recte utenti ita com perta sint, ut deleri nequaquam possint; tamen cum multae peculiares conclusiones ad vitam recte dirigendam ex iisdem praeceptis deducendae non sine multiplici ratiocinationum nexu colligantur , utpote quae omnes

ab universali si is principiis eodem non diis stant intervallo, sed aliae sunt pro plores, remotiores aliae, sine revelatione rudes, atque illiterati homines peculiares has conclusiones non Perciperent, atque generatim concupiis scentia, cupiditate, inordinatisque animi a Rfectibus illas homines corrumperent. Hanc ratiocinationem fuse exponit idem S. Tnomas I. a. quaest. 94. a. 5. is Ad legem naturalem, , pertinent primo quaedam praecepta univer-

salissima, quae sunt omnibus nota. Secunis, , daria autem quaedam praecepta magis pro- is pia, quae sunt conclusiones propinquae prinis is cipiis. Quantum ergo ad illa principia comis,, munia lex naturalis nullo modo potest a ,, cordibus hominum deleri In univertiat, de . M letur autem in particulari operabili, secua. duin quod ratio impeditur applicare comis,, mune principium aci particulare operabile, , propter concupiscentiam, vel aliquam aliam is passionem. Quantum vero ad alia praeceis is pia secundaria, potest lex naturalis deleri ,, de cordibus hominum vel propter malas ,, persuasiones eo modo etiam , quo in spe. culativis errores contingunt circa Conclu. M sionea necessarias, vel etiam propter pra- , , vas consuetudines, ct habitus corruptos . , ,

- Tristissima experientia haec confirmat. Ex hi. Fa

137쪽

ditur, quam plurimas, ac diversas , ac longe inter 1e dissitas nationes in uxorum comm nione, aliisque turpesimis sceleribus, a quibus natura summopere abhorret, nihil mali agnovisse, .surtum, ac homicidium licita putasse, imo pietatis opus existimasse, parentes senio consectos enecare. Tanta est sine reuelatione bominum caecitas, ut ipsas e corde deleat conclusiones ex lege naturali proxime deductas Neque barbarae tantum gentes, rudesque homines in dotarina morum sine revelatione errarunt, sed eadem fere mentis caligiae laborarunt acutissimi, doctissimique bomines revelationis auxilio destituti is Ex historia philosophica nu. XXIV. constat. quomodo de moribus ophilosophati sint Cyrenaici, ac Cynici; ac in hi storia versati fatentur, pbilosophos, qui recte de moribus scripserunt, id non praestitisse proprii ingenii viribus, sed acquisito re velati H lumine. S, I I a. a'. utilis, ac necossaria est revelatio in iis, quae ad cultum pertinent. Cum Deus aens praestantissimum perfectissimumquest, ae summum jus, dominiumque in omnia habeat, evidenter patet, tanta nos illum observantia, ct veneratione proseaui debere, quanta supremo rerum omnium Domino, a amantissimo conservatori debeatur. Hinc a moris, timoris, fideia ac spei obsequium necessarium . Hinc Dei invocatio , precesque, Hinc gratiae referendae; quae omnia ad internum cultum attinent. Sed non solum cultui orno, sed etiam externo Deus est colendus, omnibus enim nostris facultatibus supremum Dei dominium testari dehemus, mnes nostras actiones facultatumque nostra. rum usum ad divinae gloriae manifestationem

138쪽

re serpe tenemur, ae proinde non sola an l. ma , sed integer homo Deum colere denet. Iam vero si haec omnia sint necessaria , quis solo rationis lumine sine revelatione ea absque erroris periculo noscat 2 Quis quae de . beat esse in Deum fides , quae spes, quae earitas, quae demum gratiarum actio intelligat sine revelatione 2 Si oculos in nationes revelatione destitutas conjiciamus, non solum observabimus eas Deo praestitisse cultus superstitiosos, & phanaticos, sed etiam nefandos, atque inhumanos, ita ut cum impiissi. mo Lucretio exclamemus necesse sit, tantum Relligis potuit suadere maiorum . . S. I 13 49. Utilis, ac necessaria est reve. latio in iis, quae supremae felicitatis consecutionem spectant. Nam ad supremam felieitatem consequendam, quam Deus superna. turalis providentiae munere hominibus largitus est, oportet P'. ut homines agnoscant medium expiandi peccata , Deoque satisfaciendi, ac 2'. iis viribus donentur, quae ne-eessariae sunt ad impugnandos pravos affe- , ac ad vincenda vitia naturae humanae, vae duo revelationi omnino debentur. Nam ne revelation re ratio ignorat medium exnianis di peccata, Deoque satisfaciendi, & praece, Pt a moralia , quae ratio suggerit de impugnandis pravis assese ibuq, ac vitiis, sine re- . velatione non sufficiunt ad hauriendas vires necessurias, cuin, se in per homini contingat illud Medeae: Video meliora, proboque, deteriora sequor. g. ι I4. y'. Tandem revelationis utilitatem, ac necessit tem demonstrat ipsa religionis divinae notio , , Religionis objectum

is inquit iti Iacquier Institui. MN h. pag.,, 3 3, principium, & uais est ipse Deus,

139쪽

Irsis nempe ens infinitum, menti limitatae in ,, comprehensibile. Religio igitur inulta conisse tinere debet supra rationem , seu mysteria se rationi omnino impervia, quae ad Theo-

, , logiam naturalem non pertinent Divina, , attributa, illorumque summa consensio alis, , tissimum sunt mysterium nullo rationis na- ,, turalis lumine cognoscendum. Non misse lum Deus est rerum omnium creator, atque se contervator; sed praeter duo supremi au- , , ctoris beneficia, innotescere etiam debuit, , , an Deus pro sua infinita bonitate aliis no

cumulaverit gratijs, quae ad 1 alutem aeteris, , nam reseruntur; ignorare non debuit homo,

is quid post hanc mortalem vitam sperandum honis, quid timendum improbis. Dogma re- ligionis primarium , quo veluti fundamento, , nititur, est ipsa animae immortalitas quod is quidem dogma licet in I heologia naturali cli.,, mostratum, in dubjuna vocarunt aliqui, ne-D garunt alii; prael niorum, poenarumque aeterriri nitas aliud est sper, tremoriique plenum reis se ijgionis decretum , cujus quidem veritatem, , divina auctoritate hominibus certo cognitam

is esse oportebata, I. IIS. Haec quinque argumenta, quae re. velationis utilitatem,& necessitatem praeclare Oscendunt, eludere conantur Dei stae. Ita enim ratiocinantur: I9. vel utilis ac nec est a-ria dicenda non est revelatio, ut generatim homines Deum agnoscant, vel falsum est, omnes gentes, etsi barbarae immane 1quo fuerint, semper Deum agnovisse, illumque, ut Mundi creatorem, provisoremque coluisse. Sed ex historia constat om es gentes, quam vis revelationis lumine destitutae fuerint, semper Deum agnovisse, illumque ut Mundi creatorem, provisoremque coluisse. Ergo uti-

140쪽

lis, ae necessaria non est revelatio, ut generatim homines Deum agnoscant. 2'. Quis ignorat, quam sublimes , praeclaraeque fuerint antiquorum Philo horum doctrinae quo- ad Deum, morumque probitatem, etsi nutria eis a Tulserit revelatio p Cicero & Epitectus luculentissime exponunt prima principia, quibus omnis Religio innititur. Socrates, &Plato mirifice disserunt de Deo , de animi natura, de altera vita. Philosophia moralis Tullii, Imperatoris Antonini, Plutarchi, Senecae,. Cebetis, a C fere omnium Stoicorum mirabilis omnino est. Politicam, & Ethicam Aristotelis etiam nunc admiramur , laudam unque. Nullo igitui modo dici debet utilis, ac necessaria. revelatio quoad Dei cognitionem, quoad morum honestatem , rectamque vitae institutionem . I . Et si ratio non determinet, una potius, quam altera ratione Deum esse

colendum; attamen ex una parte ratio do.

xk Dζum, colendum esse, ex altera vero

omnes cultus e Xterni, utcumque inter se dinferant, Deo aeque grati sunt, ac eadem ratione, qua contentus est, ut in Romana Ecclesia quaedam communitates religjolae matutinum recitent dimidia nocte,. quaedam mainne , quaedam illud concinant, quaedam tantum legant, ita etiam contentus est, ut in

diversis religionibus diversi cultus externi adis

hibeantur I . Nullo igitur modo dicenda

ci Peut .etre Di eun 'est . il pas plus inlineontent de la diversite des hommages qu'o uiui rend dans les disterentes Religions , qu 'il. ne i' est de ce que dansi P Egli se Roma ine