장음표시 사용
161쪽
9. s. Ut natura, sive Deus, homini dedit
organa corporis ad se ipsum conservandum, perficiendumque , ita etiam eumdem ad 6.nera illi tribuit ae irre intelligentes. Adversatur igitur homo naturae fini ci consilio, quoties vel viribus intelligentibus consulto utitur ad propriam destructionem, .impersectici. rumve, vel re media neglisit, quibus evitet dolores ab exercitio virium intelligentium proficiscentes..
S. Io Generale autem remedium, quo hujusmodi dolores evitet, in hoc consistit, ut dum mimoria, aut imaginatione excitari sentit ideam, quae ope resexionis., judicii, rasios mi lyc. dolorem pariat, statim revoeet animum ad aliquam sensationem, quae impediat. ne in illa id ea contemplantia animus vertetur. Congression os iucundae, spectacula clamoribus pinna, & varia, honestum solatium cum amicis, festa, ludi, venationes, itinera. Peregrinationes , aliaque hujusmodi totidemerunt Opportunae viae, quibus ab hisce doloribus sibi praecaveat. quod si contingat, ut unum, alterum ve ex hisce obli clamentis ad extinguendum dolorem non sufficiat, quo
pertinaciorem experitur dolorem. eo celeis rius ab uno ad alterum transibit. ita enim aut tandem reperiet oblectamentum ad extinguendum dolorem opportunum, aut saltem eorum varietas magis magisque mentem distrahet, doloremque Imminuet. f. II. Plaeter hoc generale remedium, ouod mechanicum dici potest, remedia etiam
philosophica in subsidium vocabit. Hinc si illum cruciet idea patrati mali, malum illud, quantum in eJus potestate est, reparabit, simulque vitam exordietur juxta leges honesta.
vis, ossiciorumque, ne in posterum dolorem
162쪽
illum experiatur. Si illum poeniteat alicujusimnrudentiae alta mente defixum retinebit
dictum: Perpende quid agas, Es antequam rem aliquam aggrediaris, quid tibi contingere possι , sedulo , ac accurate confidera. Si perturbetur idea perlati mali , quia ira α odio ferveat erga caulas, quae malum illud produxerunt, ea servabit, quae de ira & odio nos deinceps praecipiemus. Si honum amissum, ut plerumque accidit, illum affigat. IV. recte judica-hit, an bonum illud fit ad felicitatem consequendam necessarium. Bona nobis necessaria, ut felicitate fruamur, pauca admodum sunt. Et quidem homo tranquillus, ac contentus, selix omnino est, ut omnes fatentur. Ut vivat tranquillus, lassicit, ne malis prematur .. Ut vero vivat contentus, sussicit, ut egestatibus careat .. Si mala egestatesque sub stuleris , cupidit tes euauescent, tranquillus, ct contentus erisia Iam uero quot lane veri nominis mala 2 Soli corporis dolores, ac conis
scientiae stimuli. Quaenam sunt verae egestates 2 Illae luntaxat, qua . ad cor a spectant, nempe victus, ac potus, aco quisquis iisdem satisfacere potest . id omne possidet , quod
requiritur, ut contentus vivat ia Perpendet gi. ur, num bonum amissum sit ad felicitatem necessarium, an potius aliqua ad felicitatem accessio . Bona, quae sunt felicitatis accessio,. dum in nostra potestate sunt, tanquam, quid amp/1us considerari debent,. ideoque iis ita pe frui debemus, ut si rapiantur, nostra non urbetur tranquillitas. inae oeuliω habendus
est Seneca, quid a Claudio fimperatore divi. eiis .. gloria , hcmoribusque spoliatus ,. mistunque in exilium scripsit Da tonsolatione ad Helviam csp 3.) omnia illa, quae in me induι-
gentissime fortuna conferebat, pecuniam, b
163쪽
mores, gloriam eo loco posui, unde posset ea sina
metu meo repetere. Intervallum inter me, N iti Inm mornuin habui. Itaque abstulit illa, non avulsit. 29. Diligenter investigabat, an bonum amissum recuperari possit. Si recuperari possit, imaginationem distrahet a facta amissione , totamque convertet ad illud gaudium & laeti. tiam, uua in recuperatione amissi boni extulistabit. Haec cOD templatio aut dolorem prorissus extinguet, si certa sit spes , ac praepro pera illum perfundet voluptate, aut magistminusve dolorem imminuet, prout spes ula, major, minorVe videatur. Sin vero recuperari nequeat, necesse est legibus necessitatis obtemperare, necesse est Horatii sententiain usurpare: Durum, sed levius fι patientia, quicquid corrigere es nefasia Tunc igitur aut conis1tanter abstinebit a contemplanda imagine a. missi boni, aut si imaginatio pertinaciter ilis Iam offerat, ea simul bona intuebitur, quae ex illa jactura proveniunt omne enim m Ium aliquo semper bono compensatur, ud exisperientia demonstrat. Imo quo majus est main Ium, eo majora bona progignit; cum idem n his contingat, ac fondium aquis, quae eo altius ascendant, quo major est, ex qua ruunt, altitudo Nec leve illi solatium erit, eos homines reis spicere, qui majoribus calamitatibus conflictantur. Circumfer calebat Seneca ad Ma tiam capia Io) per omnem notorum. N ignotorum frequentiam oculos, occurrent tibi ubique majora mala . Senserunt icta magni duces, senserunt principes. Ne Dras quidem fabula immunes reliquerunt, puto ut nosserorum funerum levamentum sisset, etiam divina concidereia Circumspice, inquam, omnes, nullam tam miseram nominabis δε- mum, quae non inveniat in miseriore solatium. 39. Tandem oculos convertet ad illa bona, qua
164쪽
illi adhue superfiunt; horum enim intuitus a.
missi boni dolorem aut extinguet. aut saltem imminuet. Hinc idem Seneca ad Martiam Iniquiores fumus adversus relicta ereptorum dest. deris. Sed A exsimare velis, quam tibi valde fortuna, etiam cum saevierit, pepercerit s. scies te habere plus quam solatia .. ig. I 2. At inquies: Nonne vis memoriae 2 imaginationis a nostra libertate nullo modo pendet 2 nonne proinde recensita remedia in utilia prorsus sunt, . cum . in nostra potestate non sit, funestas imagines a memoria & imaginatione excitatas dissipare Sunt quidem, qui ita omnantur, sed perperam prorsusia Etenim quamvis dominatus nesstet in memoriam & im ginationem persectus, numerisque omnibus absolutus dici nequeat, intima tamen experientia nos docet, eum lassicere ad funestas imagines averten indas, praefertim si illum exercere nitamur, antequam Diritus animales , vel quodc umque aliud agens, quod dimovet fibras cerebri habitura contrahant illas fibras dimovendi, ex quarum motu imagines: illae oriuntur in animo . Fatemur quidem in iis , . qui dum, bonum aliquod amittunt, . vel in malum aliquod incidunt, , solitudini se dedunt, sensationes viversantur, ut phantasmata , quae dolorem. affjrunt, comis modius, vividiusque contemplari possint, memoriae ac imaginationis dominatum sensim ac paulatim imminui propter habitum, quem cou trahunt spiritus animales illas potius, quam alias . fibras demovendi sed tamen dominatus hujusmodi nunquam. omnino evanescit, , cum ipsi quoque dolorem tandem prope lant, dum in modo in allatis adhibendis remediis, diutius perseverent.
165쪽
f. i . Causa autem, eur nonnulli homines, dum malis conflictintur, solitudinem amant, atque funestis imaginibus contemplandis diu immorantur, non est ille dolor, qui ex haceontemplatione enascitur, nemo enim potest dolorem appetere , sed secreta illa voluptas , quam percipere sibi videntur, dum proprium intortunium exaggerant, dum fatum aut fortunam exrerantur, dum meditantur vindictam, atque alia hujusmodi sibi repraesentant. Hujus voluptat: s illecebris irretiti colubrum sinu fovent, ac crudeliter dilacerantur. Itaque haec vo uptas est omnino fugienda: ea enim est Alcit at incantatio, est Circes noculum , est Siro' is cantus, unde incauti misere dec4piuntur. Ea memoriae ac imaginationis domina.- tum eripit.
De Mectibus rue νegendis, ae in primis de amore S aestimatum sui ipsus , de superbis, ejusque remediis.
f. I 4. c Uid sint affectus, quaenam eorum modificationes, & signa jam Psychologiae Lib. Il. Cap. U. e plieavimus. Ne igitur actum rursus agamus, statim de affectibus rite rege adis sermonem instituemus: Quia vero elementorum anguis stiae non sinunt de omnibus amoris, odiique modificationibus disser're, eas praeci Pue contemplabimur, quae vel rite regendae sunt, vel penitus eradicandae, ut felicitatem consequamur.
166쪽
g. I s. Primus affectus , quem homo rite moderetur oportet, est amor sui ipsus, quo commoveri incipit statim ac sibi conscius est propriae existentiae. Donec homo ita seipsum amat, ut se conservet, perficiatque ea tamen lege, ne caeterorum hominum jura, quae ex naturali aequalitate di manant, aut laedat, aut abrumpat; recte ac honeste hoc a Dfectu tangitur; . talis enim sui ipsius amor &est homini ad.vitam tuendam necessarius, ac fini, consilioque naturae respondet. Sed sta isti m ae incipit ita se ipsum amare, ni vel superbe & elate de se ipso sentiat, . vel injuriam, damnum ve alteri inferat, quod si fiat, . non male amorem sui ipsius amorem proprium appellaveris ) naturae aperte adversatur, quae praecipit, recte de rebus esse judicandum, alienamque laedendam non esse felicitatem. Errant igitur, qui amorem= sui reprehendunt
plane omnem, a C docent, eum ex animo r
clicitus esse evellendum. Errant, qui modo εin amorem sui, modo in amorem proprium invehuntur. Errant, ac praecepta naturae violant plerique homines , dum amori proprio
indulgentes omnia suis commodis metiuntur
g. Io. Quod de sui ipsius amore, idem de
sui ipsius aestimatione dicas. Homo ita Da tura Comparatus ust, ut persectiones, quas in aliis commendat, . dum in se ipso illas reperit magis aestimet, augeatque . Etenim nos aestimamus tantum id, quod sub specie vel pti chri, vel boni nobis repraesentatur . . Cum ve ro pulchrum sit quaecumque repraesentatio cum voluptate conjuncta, bonum vero quae. libet voluptatis modificatio , ut Psychologiae I. I 89. & I92. docuimus; evidenter patet, reasdem perfectiones, dum in nobis sunt , gigaere repraesentatiouem cum majori volupta.
167쪽
te coniunctam, vel modificationem majoris voluptatis, quia voluptati quam propria natura haenei sectiones afferunt, additur tam voluptas pos- sonis earumdem, quam voluptas, quam sui ipsius, suarumque rerum amor excitat. Huc accedit, earumdem perfectionum cum in nobis illae sunt, extensionem ac intensitatem nos magis agnoscere: semper enim eas prae oculis habemus, semper illas sentimus, quod ceriste non contingit, dum in aliis hominibus illas ohsservamus. Hinc sui ipsius aestimatio ad coristum usque gradum naturaliter homini inest , quae proinde neque corrigi potest, neque peccati an dolem repraesentat. Ea in vitium, in superbiam nempe degenerare incinit, cum, homo. proprias nerfectiones, etiamsi minores sint, magis aestimat, quam majores alteriuS, Omnesque vias tentas, quibus 'proprias opinio ne augeat, aliena S vero deprimat, minuatque; unde nomen vitio quaesitum est; est enim superbire quasi superire , hoc est aliis anteire
opinione meritorum suorum. g. tr. Superbia summoperct vitanda est . Nam I 0. rectae rationi adversatur, quae praecipit, judiciorum veritatem. 2P. ea reddit
hominem aliis hominibus maxime invisum equisquis enim odit arrogantem , ambitiosum, elatum, execratur 2 vitat si possit, & qua quam interdum, ut mori aut necessitati pareat, eum quadam honoris significatione prosequatur, tamen proscindit absentem male. dictis . nec hero famuli, nec popali gube natori, ac rectori communitatis parcunt, nec plebeji homines senatori. 3'. ea animi perturbationem inducit. Cum enim fieri non possit, ut omnia ad voluntatem fluant, imo quam multa secus accidant necesse sit, quaciscumque isit vitae conditio, a sit assuentia di- .
168쪽
vitiarum; qui superbus - est, is sempiterna tristitia tabescit & roditur, & quasi jaculo ac
ense confoditur, dum videt ad alios deferri honores & dignitates eosdemque aestimari, ac diligi, sibique praeferri. Eum vehementer pungunt etiam minuta & levia, ut dictum aliquod inurbanum , aut factum, aut ossicii praetermissio quamquam fortuita, ac minus voluntaria, & quandoque ne ' debita. Quo autem quiscue in sublimiori gradu collocatus est , eo delicatior soleti esse , dc vel acu a. cerbe sauciari: quocirca numquam pace frui, potest, liquidaque voluptate . . g. 18. sed nulla superbia magis stulta, ac detestabilis est . . quam eorum, qui gloriam captant ab iis , quae sunt aliena, a generis claritate ab opibus &c.. Nihil enim magia stultum ae detestabile eXcogitari potest, quam propter ea se magni aesti mare, quae non pendent a nobis, quae nos meliores non faciunt, .
nec in nostra sunt potestate. Ii, qui ita suis, perbiunt, redargui possent vel . verbis Scythae
Anacar sis, qui impudenti Atheniensi patriam lilii exprobranti respondit : Mihi patria probra, .
ta patriae, . vel verbis magni ducis Iphicratis, qui Ar in odium suam generis nobilitatem exis ἀtollentem ita reprehendit: Mea nobilitas ama incipit, tua in te definit. Intelligebat enim
Iphicrates , . veram nobilitatem . virtute non
solum gigni, sed etiam conservari, ideoque
superbos a majorumilio estate degenerare , ac proinde non nobiles, politosque, .sed plebejos, rudesque esse judicandos . . g. 19. Ad superbiam expellendam necessaria cst firma persuasio , nostras perfectiones , .
nostrasque dotes , utcumque magnae nobis videantur ita esse exiguas, ac tantis cum
imperfectionibus, vitiisque copulatas, ut uO
169쪽
I So Isolum inter alios se non exeellendi, verum etiam parum admodum se aestimandi oecasio. nem recte philosophanti praebeant. Quae quidem persuasio nititur veritati. Nam I v. ma.. xime verum est, hominis perfectiones , ad quemcumque altitudia is gradum perveBiant, adeo arctas limitibus circumscribi, ut qui iiDdem intumescit, mereatur responsionem, quam. Archidamus III. Rex Spartae Philippo Macedoni Chaeronensi victoria exsultanti dedit, nemper Cum βι ades , tuam umbram intuere, illamque dimetue, ac ne puncto quidem ob relatam victoriam eam majorem reperies. 2'. maxime verum est, hominis perfectiones adeo magnis cum im per se ction ibus, vitiisque copulari, ut major etiam mortalium, si in speculo sua vitia intueri, ac contemplari posset,
nunquAm caput extollere, ac eminere vellet.
Hercules monstrorum terror, ac invicti roburis prodigium, Omphales 3 more captus cla xam in colum commutat. Demosthenes Atheis .RIs eloquentiae fulmen, Syracusis est omnibus militibus vilior. Alexander, qui Iovis filius , . ac ve Iuti Numen habetur, inter pocula soris diua ebrietate percutiIur, ut ne homo quis dem jam esse videatur.
f. eto Quod si & illud amplectamur, quod
praecipit Cicero de insic. Lib. I. cap. 29. quan- ιο superiores fumus, tanto nos submi sitis geramus, non lotum superbiae nunquam indulgebimus, sed etiam tum alienam benevolentiam, cum honorem & gloriam nobis comparabimus: omnes enim, vel improbi fere, elatique homines, qui de se submisse sentit, qui alios obtervat, magni facit, ac sita praefert, eum' amant, & laudant, atque ea una dos satis est ad famam, etiamsi caeteris careat. Quae tamen submissio moderata sit, nec umquam
170쪽
vilem, abiectumque animum prodat oportet. Qui enim pusillo , abjectoque animo est, qui se nihil aestimat, non solum nihil unquam
grande, nihil excelsum emciet gloriosumque, verum etiam in vilia, & vituperabilia ruet: Semper humi reptabit, aliorum semper Opinionibus, ac cupiditatibus inserviet, nulluminque timendi, trepidandique finem faciet.
g. 2I. Ita Gue summopere commendanda est
nobilis illa dexteritas, qua homo se ipsum, sias perfectiones, suasque vires probe percipiens vilem timorem rejicit, seque ab alio-νum injuriis animosus defendit, nec unquam aliquid permittit, aut operatur, quod abjectionis notam ipsi inurere possit.
De Manitate , ae de cura θ' contemptu alienus a limationis. g. 22. V X superbia sponte fluit vanitas II Nam cum homo eo pertingit, ut
proprias perfectiones, etiamsi minores sint, Bliorum persectionibus praeferat, ac propriis maxime delectetur, illud vehementer deside. Fac, ut aliis etiam hominibus hae perfectiones innotescant, & ipsi quoque de iisdem eodem modo judicent, ac proinde laudari , atque aestimari cupit, in quo tota vanitaιis ratio uta
i) Homini vanitate abrepti descriptionem tradit cl. P. Soaves in sua Ethica pag.