Institutiones theologiae naturalis et ethicae ab Andrea Aloysio Farnocchia ... in suorum auditorum commodum elucubratae

181쪽

gnomine Justus fit appellains, tamen rimmistoclis obtrictatione exilio & ipse decem annorum multηtus est, ct Alcibiades inimi corum invidia reus factus, quod sacra violas.set; eapitis damnatus est, cum abest,t, M. Bis publicatis, coactis etiam sacerdotibus, ut eum devoverent, ne alios posequar, quorum infinita εst multitudo. Ηnjusmodi aurem morissus invidi homines volo justitiae, virtutis, meriti obtegere conantur, sed trans hujusmodi velum diligenter consideranti invidia se prodit. f. 37. Invidia vero non solum ei nocet vehementer oui invidetur, sed Θi etiam, qui invidet. Quandoquidem is sempiterno gravissimoque maerore exeditur dies aenoctes i , dc quod miserrimum est, non modo suis malis, aerumnisque cruciatur, quae multae sunt. sed etiam alienis bonis. Invidi ait Theophrastus apud Stob eum tom I. ser m.

58. hoc sum reliquis insemiores, quod alii suis

filum calamitatibus dolent, invidi vero praeter sua mala honis eiiam alienis contristari pergunt . Et cum fortunati plures sint, si minus re, salistem opinione, totidem poenarum generibus, qui invidi sunt, quasi spinis intrinsecus sauisciant ut . Invidorum indolem. calamitatemque

mirifiee describit Ovidius Metamorph lib. I. a Protistis invidia nigro squalientia tabo Tecta petit Pallas . Domus es imis in vallibus amri Abdita, Ble carens, non ulli pervia vento,

182쪽

Igne vacet semper, caligine semper abavdet. Huc ubi pervenit bello metuenda virago, Constitit ante Dinwh neque enim succedere tectis

Fas habet) N poses extrema cuspide put at

Con ti ae patuere fores. Videt intus edentem Vipereas carnes, vitiorum Himenta Dorum. Invidiam, visaque omlos avertit: at illa Surgit humo pure, semesarumque relinquit Corpora ferpentum, passuque in edit inerti. Utque Deam vidit, formaque, armisque decoram Ingemuit, vultumque Deae ad suspiria duxit Pallor in ore ferar, macies in corpore toror Numquam reccta acies, livent Tubigine demes, Pectora felle virent, lingua es suyufa venenor Risus chest, nisi quem vis movere dolores: in ec fiuitur somno , vigilantibus excita curis a Sed videt ingratos, intabescitque videndo successus timimum, carpitque, θ' carpitur una,

Suppliciumque suum est S. 38. Ab invidia distinguenda est remulatio. Nam qui invidet, ira tristitia & odio tanis gitur, quia ob propriam superbiam putat, alterius prosperitatem quidquam suae gloriae ae

dignitati de Igare; contra qui aemulationem sentit, amat & admiratur prosperitates alteis rius, omnelqtae conatus adhibet, ut eas ipse quoquc sibi comparet . in Uidia igitur eos odit, quos sibi superiores agnoscit, contra ae mulatio illos amat, & admiratur. Invidia o. ranes vias tentat, ut illos deprimat, contra aemulatio omnes conatus edhibet. ut eos imi.

retur.

g. ao Quanto igimur magi, vituperabilis,

Re turpis est invidia, eo commendanda magis est aemulatio, Guae generatram est illud no. blle calcar, quo ad grandia, ad heroica stimulamur. Thucidides, quod adhue admodum

183쪽

juvenis cum Herodotum publice suam historiam legentem audiret, tantam aemulationem senserit, ut lacrimare coeperit, celeberri in

graecus historicus evasit. Caesar , quod visa Alexandri statua, tanta aemulatione abreptuS fuerit, ut ipse quoque flere coeperit, & innumeros hostes vicit, & ad Imperatoris id i-gritat om primus pervenit. Themistocles adeo vitiis deditus , Ut a patre inhaeredatus fuerit, quod .a victoria.. quam Miltiades Marathonis retulit, aemulatione incensus fuerit, ita vitam immutavit., iut Xerse Salaminae victo Graeciae liberator extiterit. Magna ieXem pia ad sublimia rapiunt, ct ad scientiam is viro tutem , ad heroica nos provehunt. Hinc in scholis academiis nulla excogitari potest Tatio , qua vehementius juvenes ad studia litterarum eXcitentur, quam aemulatio, iqua factum est, .ut quam Multi summum assecuti sim doctrinae, ac dignitatis gradum, magnamque in diteteraria republica nominis celubritatemg. 4O. Antequam vero rem aliquam aggrediamur, ac aemulo tione utamur, nosmctipsos prius agnoscamus necesse est, ut recte di me. Ii mur , .quid nostri humeri ferre valeant, Ut id Reculent, .simiaque ea impedimeDta e gnoscamus, itoliamusque, quae nostros progrensus aut impedire, aut retardare possunt.. Nosce te ipsum erat praeceptum magnis litteris pro foribus Templi Delphici inscriptum: adeo ea creuitio a Graecis necessaria, utilisque

4 I. Haec autem sui ipsius cognitio, quamvis prima fronte fortasse facilis videri possit,

cum nosmetipsos continuo sentiamus, ac praeoculis habeamus, attamen quatidiana edocemur experientia, esse onmium difficillimam, sum generatim homines nihil magis, quam

Dic Coc

184쪽

semetipsos ignorent. Quod quidem ipse quo.

que Thales animadvertit: nam interrogatus. quaenam esset res facilior, quaenam dissicilior, respondit: alios admonere facillimum, se ipsum agnoscere docillimum. g. 42. Duae autem potissimum hujus igno. rationis causae sunt. Prima, quod foras femper prospicimus , ut ait Plutarchirs de animi

tranquillitate, nempe res nobis externas conistinuo contemplamur, ac fere numquam o uia Ios, mentemque ad ea, quae in nobis sunt, attente Consideranda Convertimus: altera vero, quod propria superbia, dum nos intuemur, emcit, ut semper oculos figamus in ii , quae eidem blandiuntur, ab iis vero a veitaiamus, quae eamdem frangerent, retund Erentiaque. Et revera Conne pauci admodum sunt,

qui suos defectus sibi perspectus esse demonis strent 2 Nonne contra plurimi reperiuntur, qui in aliis ea vitia redarguunt, quibus ipsi pariter 'nfecti sunt Quare quotidie audimus ab hominibus sor o id js avaros, a superbis am. hitiosos, a vindictae cupidis iracundos vehementer reprehendi, oriurgarique. g. 43. Ad nosmetipsos igitur dignoscendos

duo omnino ne cetraria sunt, nem Re Io. meuis te vacua omni assectu de nobis judicemus oportet. div. frequenter, omnique attentione nos contempleis

mur necesse est. Faciebat hoc Sextius inquit Seneca de ira Lib. II l. cap. 36 ut consummato die, cum se ad nocturnam quietem recepisset, interrogaret animum juum: Quod hodie malum tuum sanasti p cui vitio obsitsi P qua parte m ιior es p wιid ergo pulchrius hae consuetudine exiscutiendi totum intem 2 Qualis ille somnus post re-rognitionem sui sequitur, quam tranquilluI, altus ac liber, cum laudatus egi animuI, aut admoniatus,'speculator Ibi censostue secretus cognostae

185쪽

optid me c tisam dico. Cum fretatum e conspecttillimen est .... lottim diem me vim 1crutor, focta ac dicta in ea remetior. Nihil mihi Usse abscondo, nihil transeo; quare enim quicqtiam ex erroribus meis timeam , cum possm dicere: Viae, ne is udamplius facias, nune tibi ignosco. g. 44. Iuverit et lain, dum attentionem ad nos transferimus, varias personas induere ac nos ipsos hoc fere modo interrogare: Si in iisdem circumstantiis, in quibus est Franciscus aut Petrus, consitutus essem, quid agerem 2 Petrus, dum verba illa audivit, ira excanduit, Franciscus vero nullam perturbationem possus est; quid mihi in iisdem circum stantiis c ιliset 2 Commune illud infortunium attulit Petro triglitiam, nullam Nero Franciso, quamnam mihi, f in tua

suspem societate, aιtvlisgetp Quod quidem exa

men duplicis erit ut ii statis; nam non solum ut nostraa propensonos, aversationesque dein tegam , sed etiam ad eventus illos, si sors Lulerit, ut nos praeparemus, em ciet. f. 43. Si vero nostri affectus ita altas in nobis radices egerint, ut fere in alteram naturam se converterint, non semper ad eos detegendos sum ciet Oxamen illud, quod diximus, variasque personas induere. Cum mnim animus a tentione & reflexione utitur, inpe nostris interrogationibus non respondet, quid facturus erat, sed quid ex rationis praeceptis erat ericiendum. Tunc igitur certior, qua illos detegamus, erit via, si attente investigemus, quid a nobis praestari soleat tum cum eX mero habitu, nullaque deliberatione adhibita, o eramur. Cum vero hoc contingat I v. in somniis, et '. in diffractionibus, 3 . inhudis, diligenter somnia, distractiones, ludique considerandi sunt.

186쪽

I. 46. Quod somnia nostras propensioneS,

aversationes, affectus prodant, ex eo confirmatur, quod sint vestigia praeteritarum cogitationum, atque, ut plurimum ea referant, quae animus vigilans saepius gesserit, aut cogitarit. O Quod autem distractiones nostros

affectus detegant, nemo negabit, si animadvertat, eas esse somnia vigiliae, atque ante oeulos mentis illa objecta ferre, quae vehementius appetundur. Hinc iracundi suis in distractionibus ultionem , staperbi praeemine Dintias, ac dignitates, voluptuosi res jucundas, ae solatia, a vati divitias contem tantur, ut quotidiana ottendit experientia. Tandem tu, clus semper habitus fuit opportuna occasio homines dignoscendi. Quare quotidie videmus, eos, qui iracundi sunt, dum ludunt, irasci fortunae, & adversariis avidos veh menter tristari, si lucrum non faciant, eonque ludos contemnere, in quibus multum lucrifacere nequeant; superbos, inanisque gloriae cupidos multam siti, in ludo scientiam tribuere, facile alios reprehendere, pertinaci ter suos defendere errores, irridere demum, atque insultare.

187쪽

CAPUT VI .. De Ira, Odia, hy Antipathia.

. A 'ν tae effectus funestissimi sunt Ale- - 1 xander impetu Hae Cariorem amr eum Clytum sua ipse manu in convivio ocineidit, Lysimacum vero &, ipsum catastim in feris damnat . Adrianus Imperator ira conet latus stilo servi sui oculum vulngravit,. atque eruid Omhino. CG Piso. ira commotus tres. innocentes occidi jussit, ud narrat Sen ea lib. I. de ira cap. I6. Plures eta e Mam Ira Pervenerunt, ut non lotum se iplos per cullearint, vel sauciaverint, sed etiam Interemerirint. Qui quidem funestissimi efflictus lice

irae tribuendi sint cum ad summum perueinnit. attamen etiam, eum tantam in ensi talem non habet, incommoda ex ea pr*mana 't grasvissima & maxima in singulos, in familiam, in civitatem in rempublicam, ut quo Mian ostendit experien ja- , . r48. Haec mala Senecae contemplando e Gla iram affectum contra naturam flatuir. is Tuncis quaeramus inquit tib. L. de ira cap. an ira secundum naturam' sit .. An secundum naturam sit, manifestum. erid, si hominem

V, inspexerimus, quo quia est midius,. dum in recto animi habitu est 2 quid autem ira V eludelius est 2 Homine quid alIOrum .aman V tius, quid ira infestius 2 Homo in ado uto-

tium mutuum generatus, est in exi

, , tium. Hidriongregari vult, illa. discedere cis hic prodesse , illa nocere z hic. etiam IgnQ-

188쪽

ri tis succurrere, illa etiam earissimos peteri ree hic aliorum commodis vel impendereri se paratus est: ira in periculum, dummo in do secum deducat alium se parata descenis dere Quis ergo n agis naturam. ignorat, , , quam qui optimo ejus operi & commen- ,, datissimo hoc ferum ac perniciosum. vitium M assignat' g. 4sia officium igitur cujuslibet hominis est, sin minus iram penitus eradicare,.saltem intra eos limites coercere, ut ex ipsa mala non dimanent. Cui quidem officio facilius ho- .mo satisfaciet, .st judicii vi & ratione irae causas praeveniat. Dum irascimuria vel irascimur

I v. rebus, tinanimatis, . ut v. g. elavi ,. quae sta- , im Ostium non Aperias, .machinae, quae tu i munere' non bene fungatur &c., vel a v. antis

mantibus , ut equo, cani, qui nobis non'ohe diat, vel 3'. fortuna , cum res pro voto nou. cessit, vel 4 R. nobis triti, ut nostrae manui vel . pedi , cum hoc' vel illud male operautur, vel 3'. . aliis hominibus cum injuriam' aliquam nobis intuleruntia Cauta autem, cur in; hisce omnibus casibus irascamur, est plerumque abdita illa superbia, quae in nos dominatur, ae velleo, ut omnia nos magni faeerent, que parerent. Ea sublata, solus malo. rum tensus superesset,i nullumque amplius ira locum saepe haberet. I O. Quantum rationis praeceptis adversetur ira tu quatuor prioribus istis, quos numeravimus , . eventibus, uenio non videt. Etenim in primis nonne summa dementia est irasci inanimatis rebus, vel, animantibus, . quae ratione carent, quaeque necessariis reguntur legibus, ac nulla libertate operantur 2 Deinde nonne fortuna est concursus rerum quoad uos sortuitus, cum praevisus uoa silerit, sed

189쪽

I quoad universum necessirius, eum ex ordineui iversi necessario oriatur, qui eos effectus, quos producit, sine ulla libertate produciti Irasci igitur fortunae idem est, ac irasci nais 'turae, quia suas leges pro nostra voluntate non immutaverit, quo nihil stultius excogitari potest. Tandem cum nobis ipsis irasci. mur, ab tractionis ope dividimus nos metipsosis duas velRti personas, nempe in illam, quae' nobis injuriam intulit, ae in eam, quae injuriam sentit. Sic curn manui, vel pedi male. dicimus, quia prompte non obedierint, aurmemoriae, quia rem jam perceptam stati in

non repraesentet, conside Lamus pestem, , manum, vel memoriam veluti persenam a n

his distinctam, quae injuriam intulerit. Atm nus, peS, inemoria pollune ne voluntatem,

habere inferendi nobis injuriam 2 sunt ne aliquid reapse a nobis distinctum 2 mane proinde summa stultitia est iis irasci 29. 3 i. Nostra igitur ira videri no potest rationi consona, nisi quoad alios homines.

Sed ut etiam quoad alios homines rationi consona videatur, plura concurrane oportet. Nar

I v. injuria nobis illata certa elle debet. Si enim adhuc incerta sit , praecipitare judi. eium & adversatur rationi, ct gravissima mala saepe gignit. 2'. Injuria illata ejus natu orae eue debet , ut nostram iram mereatur

Concitari enim, qvia ille nos parum humane salutaverit, ille olculo nostro non adhaeserit, aut quia parum aguis sit puer, aut tepidior aqua potui allata, aut turbatus thorus, est indulgere suspicioni & conjecturae, fallacissγ.mis nempe irritamentis, vel minimis, sordidisque rebus. 3'. Qui injuriam inseri, con-- sulto & ex animo inferendi nobis injuriam agere debet. Cur enim irascar, si quis v. g.

190쪽

propter inopinatam' convulsionem, in quam Incidat, me percutiat, aut si quis in tenebris positus nihil tale cogitans me conterat 2 4'. Non solum consulto agere, qui injuriam infert, sed etiam nullum jus hahere debet, injuriam illam inferendi. Cum enim suo jure utitur, ut cum quis de aliquo munere cum aequali contendit, vel justa lite alium mora. tur, nullam juste irascendi occasionem prae-het. 3'. Qui consulto, & sine ullo jure iu- 'juriam infert, ur a nobis antea lacessitus non fuerit necesse est Cum enim nos primi mordemus, cum primi injurias inserimus, nos ipsi eausa id mus se cur alii nos mordeant, in injuriisque assiciant, ac proinde nobis ipsis, si

seri posset, irascendum foret. 'g. 32. Hos ira quae rationi: consona viderim .st, characteres perpendenti sti cim palam eri ζ, nos Plerumque, dum aliis, irascimur, in. justa prorsus ira agitari . Nam, vix aliquis- injuriam nobis illatam narrad, statim excandescimus, absque eo quod in primis perpendamus, an testis ille ndem mereatur, an injuria illa de ore in os delata adulterari potuerit; an gravis sit, vel levis; an injurius homo consulto, jure suo, vel quia a nobis prA vocatus fuerit, injuriam intulerit. Imo nostra injustitia eo usque devenit, ut stinet ira concepta, nullis unquam rationibus' ad estnabjiciendam impelli pollimus. Perseveramus, inquit Seneca Libi se de ira eap st videa- i

metur cvisbe sine causa: S quod iniquissimum es,

pertinaciores nos facit iniquutas ira; retimemus e.

nim illam, augemus: quasi argumetatum; si ι juste irascendi graviter trasci. b. 33. At eum injuria omnes recensitox cha racteres habet, ideoque rationi consona videtur, 'est reapse rationi' consona 8, exped ii t