장음표시 사용
201쪽
183 . nobiscum Bascitur, ut in ipsi, pueris videre est, qui, statim ac in iis sese exerit rationis
ulus, proni sunt ad interrogandum, cur hocst, vel non sit. Porro si in rebus etiam minimis, nulliusque utilitatis curiositatem ex inplere, tam magnum bonum reputatur, ut ipsi pueri, incultique homines illudi vehementer appetant, quid dicendum erit de scientia, quae in rebus magni momenti, ac saepe magni uius curiosita. i satisfacit 2 4'. tandem quidquid pulchri est in alienis inventis, α
peribus, videt, admiraturque, ex quo sin. gularem capit voluptatem . Quamvis enim pulchrum semper α ubique delectet, attamen in ingenii operibus majorem. vim habe L ad alliciendum, tum quia voluptati, quam Pul chrum per se gignit, admirationis volup cadadditur, tum quia majorem, ut percipiat intelligentiam exspostulat, ae proinde semper auget aestimationem, qtiam de se habet, qui illud agnoscere, atque aestimare ualec. S. 68b. Quamvis vero scientiae capiditas tam utilis, tamque laudanda sit, tamen ratio Pram cistit, ut illam rite regamus. Ac 1'. ossicium
cujuslibet hominis est animuin ab iis studiis
avertere, quibus ineptum se agnoscit, quod
ad ea se opporsiuno tempore ac necessaria exercitatione minime compararit. 2P. Quan-- tum fieri potest, eam eligere studiorum ra tionem, quae propriis affectibus, ac Lem p ramento magis accomodata est, eum in illa studiorum ratione majori attentione uti possit, ideoque magis proficere. 3'.In quolibet 'studiorum, genere semper fugere vanitatem, quae tamen est scopulus, cui litterati homines plurimum impingunt, .ae contentiones, lites, θ' inimicitias, quae scientias ct literas o. Intino de tarpant. Excellentia . qua viri d
202쪽
ignorantes anteeedunt , nonnullis it teratis viris caullam praebet , cur intumescant, ct aestimari, laudarique vehementer desiderent; aliis autem, cur contentiones, li- ρtes, ac simultates magna litterarum labe mo. veant, foveantque. At si primi non ad ignorantes, sed ad eos, qui longe majoribus cognitionibus pollent , quique iccirco mijor:
excellentia praediti sunt, oculos co D verterent, intumescere amplius non auderent, neque tantum sibi laudis arrogarent. Alii vero . si pro . he perciperent, lites & contentiones non m .do sui ipsius aestimationem, sed etiam veritatem convellere atque obscurare, eas quam
diligenter declinarent. Itaque litteratus homo ac philosophus nunqua tu amore contra is dicendi in alios insurget, sed cum res id expostulet, alienos errore S confutabit, modeste tamen, soloque veritatis amore, atque
ab aliis impetitus quanta poterit moderatione se defendet, s veritatem pro se stare viderit, ingenue vero suum errorem fatebitur, seque corriget, si se errasse cognoverit. Praeocutis habebit Newtonum, ac Fenelonem docti firmos, celeberrimosque viros. Ilete enima Ioanne Bernoullio reprehensus, quod errasset in viribus centralibus refistente in medio dimetiendis, neque respondit, neque suam sententiam defendit; sed in nova editione, quae tunc sub praeso erat, Principiorum mathe.
maticorum, sese emendavit. Alter vero aliquantula amaritudine a C. Bostuetio accusetus non solum correxit, verum etiam dicta publice retractavit. Si se ita gesserit, non mi nus ditteris, quam moderatione hominum laudem , aestimationemque sibi comparabit. S. 69. Communis hominum laus atque aestimatio gloriam constituit, quae generatim est
203쪽
Isoctium praemium praeclaris hominum actionibus constitutum. Diximus solam praemium'. nam licet Principes leges sanciverint, quibus, praeter communem vituperationem, pinna aliqua asscerentur vitiois, noxiaeque actiones; nullas tamen, aut fere nullas statuerunt, qu4bus magnae, ac praeclarae praeter communem laudem, aest Imationemque, praemio aliquo do-narentur. Hoc Tamen praemium tantam vim
in homines habet, cit nonnulli sola gloriae cupiditate fincitati mirifica prorsus praesticerint. Ac profecto Epaminondas Thebis, Licurgus Spartae, Themistocles Athenis, Horatius, Scevola, Brutus, Manlius, Camillus, Fabri-cius, Fabius, Scipio, α Cato Romae, Cum tot praeclara atque admiranda gererent facinora, nihil aliud nisi gloriam pro praemio si.
hi proposuerunt. - g. o. Sed distinguenda est η'. gloria a fama. Gloria enim vel requirit μctioneS magnas, praeclaras uti vitem pro patriae salute imminentibus periculis .objectare , suam gentem magnis inveAtis illuminare, novas artes in . venire dic. vel si actiones ita magnae, ita praeclarae non sint, requirit , ut eo magis multiplicentur quo magis ab illa magnitudine ac praestantia ornant. Contra fama re. quirit actiones, quae in hominum oculos generatim incurrant , valeantque hominem ad aliorum coguntionem perducere , cujuscumque generis ipsae sint vel bonae, vel mala. Hinc fama vel est bona vel mala, ac proinde etiam demens ille homo, nempe Heroli ratus, qui Ephes Templum adussit, famam sibi comparavit. Huic vero famae semper oblivio anteferenda est.
, I. Ti. Distinguenda et'. est gloriae cupidulas a vanilate . Nam homo vanus omnia arti.
204쪽
ileia etiam viliora adhibet, ut laudem obtineat. Contra gloriae cupidus non artificiis, sed magnis meritis ad communem hominum laudem , aestimationi inque pervenire conatur, 'quo Certe conatu, si humana respiciamus, nihil laudabilius excogitari potest. Hinc quantum est vanitas vituperanda, tantum loriae cupiditas commendanda est: ac Proinde, ut oli in Graeci ac Romani, in pueris hanc euispiditatem .eXcitare, ac fovere totis viribus
g. 72. Homines, qui gloriae cupiditatem sentiant, pauci admodum sunt: plerique enim mon ad gloriam, sed ad dignitates animum
convertunt. Haec cupiditas, etsi aliquando ad praeciam actiones excitet, attamen & saepe
hominum generi funesta est, ut Marius, Sylla, Pompejus, ct Caesar iriter Romanos manifeste ostendunt, & semper magis minus. que dolorem creat- is Se do potessi odiaris qualeheduno inquit Abbas Trubiet) o deis,, uderar di Nederio infelice, io gli Molidere., , rei detram bi Zioneia Questa passione e dais te mers pili di tuit' altra, perche la pili arisse dente, da pili Ostinata, la pili 4nsagia bile,
M perche i felici avveni menti son rari, o di R,, ficili, te cadu te orribili, e frequentio; perin ch ella h eost retia in mille occasioni a comis, , hallere infino e sacrificar se ne sis per so- ,, disfarsi. Non vi ha cola pili amara a un,, uomo ambigioso, che ii do versi umiliaretis eppure quante Volte non e egit costret tois ad avvilirsi per arrivare alle sue mire 2 Nonis vi ha dispremo, elis tali non soria, non ,, affronto, .che non divori, nulla e si basio, M ed abietto, e servile, a cui non discenda;
,, nulla si obbrobioso ed infame, che purm non faccia tal volta per ottenere ii suo fi .
205쪽
92M ne. Chiunque brana avidamente di essere,, pit che non is, ed opera a seconda di que- , , sto de siderio , e misero doppiέ, mente: m LM iero, perche scontento, e sdegnato, e in- , , tolerante dei proprio stato, e misero mo - , , to pita per te pene e inquietudini infinite, , che gli cogi a citi , cli egit ad opera pers, lolle vasi
g. 73. Quod de dignitatum, idem de do
minationis cupiditate dicenaum, Etenim do.
minationis cupiditas, li diligens analysis instituatur, in hoc consistit, quod maior hominum Cum erus nostrae volu 'tati in se a t.
Reapse igitur est cupiditas voluptatis . At qua voluptate fruitur, qui dominationem des derat p Ea, quae adhibet, ut majorem V luptatum numerum sibi comparet, non solum plures dolores pariunt, sed repe etiam
in causa sunt, Cur eas amittat voluptates,
quae jam in sua potestate sitae erant. Similis igitur est cani illi Iesopico, de quo Phaedrus
Fabul. lib. i. sabul 4. J , qui ut plus acquireret, stulte dimisit, quod jam posti.
debat νg. 2δ. Dum vero dignitatum , ac dominationis cupiditates generatiar improbamus , non in ea sententia sumus, ut ad felicitatem con cluendam cujuslibet dignitatis, aut dominationis cupiditas semper extinguenda sit; eum fieri possit, ut aliqua dignitas, vel dominatio, si ca bene ut armar, honestaquD via illam obtineamus, ad nostram conferat felicitatem. Itaque duntaRat improbamus I R. illos homines, qui vel res solum utiles pro pria aviditate sibi necessarias reddunt, vel infelices fiunt nimio rerum tantum utilium studio: 2ς illos, qui ea munera ambiunt, quae vel propriis humeris accomodata non
206쪽
sunt, vel eos infelices probabiliter reddent. 3'. tandem eos, qui ut id obtineant, quod cupiunt, artificiis & abjectionibus utuntur, nempe iis viis incedunt , quae hominibus ad vilia natis solum innotescunt. f. 73. Restat, ut de voluptatis cupiditate
agamus. Cupiditas voluptatis ex ipsa homimis seobilitate necessario dimanat. Statim eis nim ac homo sentit, cum voluptate se senisti re cuniat necesse est. Quia vero voluptates aliae sunt innocuae, pernicissa aliae, videndummodo est, quaenam ad felicitatem ducant. g. 76. Omnes voluptates vel sunt animi, vel torpolis. Voluptates animi sunt eae, quae originem habent ab animi viribus intelligentibus , uti est verum invenire , pulchrum innatum, lut artis, aut angenti Operibus contemplari, proprjam honestatem sentire, viris utem exercere &c. Hae voluptates non solum innocuae , sed purae , verae , perfectar sunt, quare qui ad felicitatem properat , O-' mnem in eo diligentiam adhibebit, ut illas sibi reapse comparet, ac memoria & imaginatione saepe ad inentem revocet.
g. 77. Idem vero dicendum non est de Corporis voluptatibus, quae nempe originem habent ab impressionibus in corpore factis . Hae eni in instar rosarum pungunt, iii si soler ter capiantur. Voluptas v. g. , quam gignit cibus & potus usque ad certum gradum innocua est; si hunc praetergrediaris , quia in cibi quantitate aut qualitate pecces, teterrima tibi mala pariet. Pariter voluptas, quam
creat ambulatio, equitatio, venatus, choreae,
ludi &c. ad certum usque gradum innocua est, nam ubi in hisce voluptatibus capiendjs vel modum excedas , vel illud tempus teras, quod utiliora requirerent, perniciosa sit.
207쪽
9. 78. Nulla vero eorporis voluptas tot mala producit, quot venerea. Ea elegantis in s me more suo describit Plautus in prologo Mereatoris, quae operae pretium facient Adolesceates in eamdem proclives ; si attinteconsidereat. Nam quemcumque haec voluptas
arripit Magno , ac selido multat isortunio, Nec pοι profecto quisquam me grandi malo. Plus quam res patitur suduit elegantias. Sed amori accedunt etiam haec, quas dixi
Insomnia, aerumna, error, terror, es fuga Ineptiae sultitiaeque adeo, N temeritas, Incogitantia excors, immodestia, Petuὶantia, cupiditas, ου malevolentia Inhaeret N aviditas, descia, ignavia, Invia, contumelia ,-dispendium
208쪽
De Homine, ut in societate constituto . o. XI Ix homo cum aliis generatim ho. V minibus societatem init , statim
percipit, eos quoque esse sibi natura similes, eos quoque esse debiles .& indigentes, eos quoque eodem felic statis amore arripi, incendique. Hinc statim intelligit, quod caristeri homines idem prorsus jus ad felicitatem consequendam habent, ideoque quod si-hi neque beneficia tribuent, nisi is quoque aliis benefaciat, neque a se indendo abstinebunt, nisi is quoque ab aliis laedendis ab .stineat. Et sequalitas igitur juris ad felicita. tem consequendam, quam in caeteris hominibus reperit , & ipsa propria felicitas, quae illi praecipit, ut aliorum hominum ope propriis indigentiis satiSfaciat , illum evidenter edocent. lv. Alteri esse faciendum, quod Ibi jactum vellet, ac 2'. Alteri non e s e faciendum, Iod Abi factum doleret, quae praecepta naturaeicuntur, quaeque explicabimus in secundo, ac tertio hujus libri capite, postquam in primo demonstratum fuerit, homines natOS esse ad societatem inter se invicem ineundam. g. 8o. Vix vero homo advertit, eos, quibuscum vivit, esse sibi peculiari vinculo conjunctos, ac inter se, & illos peculiares in-
209쪽
-tercedere reiptiones, quae ad caeteros homines se non extendant, statim intelligit, hisces hominibus non solum esse faciendum, quvius bi factum vellet, ct non faciendum, quod sibi factum doleret, sed praeterea ex peculia in ribes illis relationibus peculiaria oriri ossicia, quae caeteros homines non respiciant. Nos in
quarto hujus Libri capite de ossiciis inter amicos, in quinto de ossciis parentum in filios, filiorum in parentes, fratrum in se invicem tantum agemus, cum elementorum angustiis impediti omnes hominum peculiares relationes contemplari nequeamus.
g. 8 I. Quia vero omnia ossicia, ac praesertim ea, quae ad societatem spectant, rite sine prudentia praestari nequeunt, hinc sextum
addemus caput, in quo de prudentia sermo
De Societate generatim. 5 82. T obbesius fatetur quidem homines VI alios aliis indigere, maxime pueros, senes, & aegrotos, sed negat, eos ad so- ' cietatem a natura esse comparatos. Quinimo contendit, homines esse an vicem sibi natura. liter infensos, cum voluntas laedendi omniis hus in statu naturae insit, cum nempe societatem nondum instituerant. Hinc eo philosophante naturalis hominum conditio est status belli omnium contra omnes, in quo singuli ad illud perpetuo intenti sunt, ut alios seu vi, stu fraude, seu quovis alio modo praeoccupent .
210쪽
f. 8a Ruffojus non ita ferocem ac belli .eolum hominem e Creatoris manibus prodiis. se asserit, sed mitem, benignum, omnium. que virtutum seminibus a natura instructum esse; ipsum autem in societate depravari, invitisque pronum fieri contendit. Unde covincludit, hominem a natura destinatum ess e, ut helluarum instar in sylvis, in agris, in ca vernis vitam ageret segregem, in quibus ab omni labe se purum servaret. g. O . Utroque hoc systemate, quantum humanae naturae dignitas deprimatur, nemo non videt. Primum enim homines bellu is pejores fingit. alterum parem homini, brutinque animantibus conditionem attribuit. Hominem natum esse ad societatem cum aliis hominibus ineundam I v. ex ipla hominis conis ditione manifesto elucet. Varias enim homi
nis aetates perlustra se & eum nunquam sibis Scere, sed aliorum ope semper indigere com neries. Si eum in puerili aetate inspicias, qua ratione tenellus infans vitam servare potaset, nisi sedula parentum cura ipsum foveret, regeret, aleretque 7 ci Si in adolescentia eum cernas, parentum, aliorumque
, , pili avvangati per reta dei corpo at eth, , di due me si, che non e un nam hino atr, , et a di due anni; sic cho un tem 'o dodiciis volte maggiore richi edesi per la fi si 'a ritu. , , caZione di questo. An Zi ei perirebbe se ais, , Za dubbio, qua lora fosse abhAndonato a se, , medesimo innangi atreta di ire auai. MDDn. Stor. Nat. Tom. I.