Institutiones theologiae naturalis et ethicae ab Andrea Aloysio Farnocchia ... in suorum auditorum commodum elucubratae

211쪽

I98 hominum consiliis destitutus, quid nisi serox

quoddam animal esset diversas animi, & corporis facultates ignorans 2 Si virilem aetatem attendas, tibi occurrent generatio, prolisque educatio, ct communis liberorum cura, qua omnia patrem inter & matrem vitae Consoristium, id est societatem requirunt. Tandem in senectute eadem , ouae in infantia, sese offert corporis imbecillitas, eadem infirmi- s. In ea igitur, sublata hominum societa te, humi procumbens, variis morbis, miseriitque confectus, nuljis remediis sublevatus, nullis cibis recreatus durissima fame extingueretur. 29. Apertissime colligitur ex ipsa expertcntia. Ubicumque enim reperti sunt homines , semper in aliqua societate te perti sunt, ut historiae omnes testantur. Hinc apposite Seneca de Beneficiis lib. 4. cap. I8. inquit

Quo alio tuti sumus, quam quod mutuis juvamuro liciis 2 Hoc uno in structior vita, contraque inineuinones subitas munitior est, benesciorum com mercis . Fac nos Angulos, quid sumus 2 praedet

animalium es victima, ac vilis mus, θ' facili se

sinus sangujsia Quoniam coeteris animαntibus in isteiam sui satis virium est: quaecunque vaga na-

Hominem imbecillitas cingit, non unguium vis, Mon dentium terribilem caeteris facit Nudum, et infirmum societas munit. Duas res dedit, qua.

illum obnoxium caeteris, validis um facerent, rationem, S societatem. Itaque qui par esse nulli posset, A diis eretur, rerum potituria . N. 83. Societas tamen, ad quam ineundamnati sunt homines, semper eadem non fuit. Himis temporibus filiorum suorum paterno naturalique jure patres erant principes, &domini. Cum enim filii procreati se ipsos q-

ducare nequeant, eorum educationem ab aliis

suscipi oportet. Nulla autem est ratio, cur

Di il

212쪽

I99 aliis potius, quam parentibus filiorum educandorum cura committatur; quare ad parentes

pertinet jus filios educandi , eosque ad virtutem formandi, ac dirigendi; illud autem

jus patria potestas dicitur. Adulti filii , & in

aetatem provecti patriae potestati manebant subjecti, ac tacito veluti consensu eamdem, cum qua nati erant, & creverant, auctorita intem agnoscebant, neque ullum erat mi AO-ris, majorisque aetatis djscrimen. Itaque a primis Mundi temporibus viguit societas paterinna, in qua parentes erant filiorum principes naturiales, ac politici. Porro cum longaevi fuerint primi parentes, in tanta senectute factis te potuerunt relinquere filios prudentiae suae haeredes, qui familiam sapienter gubernarent,& concesso a fratribus jure rezerent. Crescente familiarum numero nulla dubitatio esse potest, quin familiae illae ad tuendam pacem, servandamque communem utilitatem pro sua naturali libertate unum elegerint, qui gubernandis crescentibus familiis magis idoneus judicabatur . Hanc primaevi regiminis sormam retinent Americhni Populi a Peruvii, Mexicique Imperiis longius dissiti: sua enim fruuntur naturali libertate, .ae modo Principem instituunt defuncti Principis haereisdem , modo autem eum, quem mag=s prudentem, magisque magnanimum exi stimant, sussiciunt. Hinc ortum habuit societas famrtia. rum, & imperia civilia, in quibus principes veluti magistratibus, ducibusque umiles credi possunt. Hae tamen societates, haec Im. peria initio angustis admodum lunitibus circumscribebantur, cum ex vetust immis scriptoribus constet, in uno eodemque populo plures extitisse reges. Quod confirmatur et-lim ex sacra Scriptura cap. Io. Goneseos, ubi

213쪽

de Ni mrod legitur: N ipsa cepit esse potens in

terra. Haereditatis postea jure, partisque bello& victoria ditionibus, aut etiam populorum tonsensu, & voluntate creverunt societates, ct imperia, in quibus si summa potestas & po iatentia civilis sit penes unum, eorum forma dicitur Monarchia, seu Regnum, si sit penes optimates, Ariocraιia vocatur, si penes p pulum, Democratia. g. 86. Sed qui Hobbeso favent opis ponunt societatem juri naturali adversari, ideoque homnem ad societatem natum non esse. 20. ex societate nasci conditio hum inaequalitatem, cum tamen homines jure naturali sint om es aequales. 39. ex societate contingero,

ut quidam fiant tyram ni , quidam servituti mancipentur, ut alii sint opulenti, alii omnium egeni, ideoque injustam prorsus est a

societatem.

Verum haec argumenta nullius esse ponderis perpendenti facile apparet. Et quidem societatem in primis juri naturali non adversari, ex eo constat, quod ea ad hunc ficiem instituta sit, ut facilius S tutius jus natura. te observetur Quem vis enim generali ora juris naturalis principia facile cuilibet homini innotescant; luctuosa tamen experientia patet, homines variis cupiditatibus esse obnoxios, quae juri naturali & bono publico essene plurimum nociturae, si ipsis habenae permit. terentur; unde eo potissimum consilio instituta est societas, ut cupiditates arctis legibus quodam veluti fraeno Coerceret. Inaequalitas conditionum, quae ex societate oritur, juri naturali non opponitur. Nam eum deprehendissent homines necessarium es.se, ut alter regeretur ab altero, partem sum libertatis coacesserunt, quo tutius alteram

214쪽

retinerent. IIt enim cujusque jura serventur H laeta, omniumque saluti prospiciatur, coercendae sunt cupiditates, violentiaque omnis comprimenda, quod fieri non poterat, nisi unius, vel multorum imperio sese homines luodecillent. Hinc conditionum inaequalitas, quae non minus legitima est, quam ipsae ex quibus derivantur, conditiones. Neque homines hoc sensu jure naturali sunt aequales, contra hominis naturam sit conditionumna aequalitas. Sunt enim apud homines legitimae quaedam ea usae, propcer quas alter ab altero pendeat. 19. Ipsa nascendi conditio parentibus liberos submittit, idque omni tempore,. α loco natura docuit . . 2 v. Potuerunt homines vigente adhuc primaeva libertate. eam regiminis formam instituere, quam Omnium utilitati magis consentaneam judicaverint: atqui nulla potuit admitti regiminis torma, quin constituerentur aut principes, aut magistratus legum vindices, quibus caeteris p rendum est et . Homines igitur non sunt iure naturali aequales eo sensu, quod ipsorum n

tura non permittat, ut alter ab altero pen-cleat. Itaque eo tantum sensu omnes homines sunt aure naturali aequales, quod communem habeant naturam, origineini, ac destina . tionem. Omnes enim acceperunt mentem inistelligenteta, & voluntate praeditam , omnes eumdem auctorem, agnoscunt, omnes ad eamdem felicitatem destinati iust. Unde fit ut genus humanum sit veluti ingens familia per

totum orbem diffusa P cujus omnia membra ejusdem naturae cognatione quasi . fraternitatis vinculo colligantur.

natura societatis factum est, ut quidam sua,

abillentes auctoritate alios servitutis jugo sub ,

215쪽

jecerint. Si enim primas societatis origines

repetamus, Palam erit deprehendere, supremam auctoritatem regibus & principibus ea tantum conditionis fuisse creditam, ut populos non suo nutu & arbitrio, sed aequis legi. hus gubernarent. Paritet si contingit, ut uuidam divi εiis affluant, quidam vero dura pau,

portate premantur, abusus est, . qui socialem. constitutionem deformat, non autem vitium,

ipsius naturae illigatum Praeterea cum cives plurim, sua culpa in egestatem sese conjecearint, in justum prorsus esset, illud incommo, dum societati imputare. Si qui ergo: abusus. in societatem irrepseri ut, non ipsa accusam da est , sed cui paudi. sunt homines,, qui re.

hus etiam optimi S abutuntur.

S. gr. Qui Russojo adhaerent, contra s

cietatem haec praecipue afferunt I v. inquiunt societatem felicitati adversari. 2'. societatem. cupiditatibus. praebere originem. 3 via societatem officere valetudini: nam corpus in statui solitudinis. robustius, ac valentius est, ct ex commercio societatis tamquam ex pestifero.

fonto infiniti propemodum morbi di manant. At ex his pariter nullo modo confici potest

hominem natum non esse ad societatem cum

ullis hominibus ineundam. Nam in primis fausum est, societatem felicitati adversari .. Et revera illud felicitati non adversatur, quod legibus sapientissimi& agendi rationem civium ad bonum commune dirigit, omnesque imis pellit ad implenda sua erga Deum erga se /ipsum, caeterosque homines ossiciar atqui idemcit societas, non vero aequηlitatis status, in quo pro suo quisque arbitrio vitam institueret. Hinc si veteres, ac r.entiores hiis norias perlegamus, compertum erit, multos

populos formam quidem tegiminis commu.

216쪽

- amtasse, nullum vero invenies , qui omnem proroius societatem abjecerit: persuasum igitur habuerunz semper homines, hanc vel illam reis giminis formam felicitati non esse a commodatam , nunquam vero societatem in se con .sideratam

Falsum nariter est, societatem cupiditati-hus praebere originem. Cupiditates enim suam in pectore humano sedemi habent, & originem , nobiscum nascuntur , ct adolescunt. Imo societas cupidita res coercet: statuit enim leges , statuit praemia, poenasque, quae ad rem primendas cuni ditates mirifice valent. Si vero interdum societas civilis deterioremessiciat hominis condicionem, malum est ab ipsius natura prorsus alienum, hominumque

pravitati tribuendum. Homines enim ea men in te societatis civilis foedus inierunt, ut Conjunctis viribus mutuae felicitati commodius allaborarent. Cum autem optima quaeque pravis hominum affectibus corrumpi soleant, deinceps accidit, ut homines secum inuicem. colligati non tantum vitae necessaria se sed ea etiam, quae vividiorem voluptatis sensum pro vocant, . studiosius inquirerent. Inde emolliti animi, inde enervatae corporis, mentisque facultates, inde luxuriae pestis tot morbos, tot Calamitates in genus humη num invexit. Ne

tamen inde concludas, . societatem civilem ex natura sua humanae felicitati nocere: extiterunt enim, atque hisce quoque temporibus existunt civitates hene moratae, e quibus C. Xulant, quos deploravimus, abusus . Huc accedit, vitam solitariam, . cujus commoda tantopere extollunt: adversarii, incommodis longe gravioribus obnoxiam esse, a quibus ho- miaes liberat societas civilis. Esto enim: ho-

217쪽

aecerint. Si enitia primas societatis originest

repetamus, palam erit deprehendere, supremam auctoritatem regibus & principibus ea tantum conditione fuisse creditam, ut populos non suo nutu & arbitrio , sed aequis legi, bus gubernarent. Pariter si contingit, ut uuidam divi liis affluant, quidam vero dura pau,

itate Premantur , abusus est,. qui socialem. constitutionem deformat, non autem vitium, Ustas naturae illigatum Praeterea cam cives

plurimi sua culpa in egestatem sese conjecearint, in justum prorsus esset, illud incommo, dum societati imputare. Si qui ergo, abusus. in societatem irrepseri ut, non ipsa accusanda est, sed evi pandi. sunt homines qui re.

hus etiam optimi S abut tur.

cietatem haec praecipue afferunt I'. inquiunt societatem felicitati adversari. 2 v. societatem. cupiditati hus, prae re originem. 39. societatem ossicere valetudini: nam corpus in statui

solitudini; robustius, ac valentius est, ct ex commercio societatis tamquam ex pestifero. fonto infiniti propemodum morbi di manant. At ex his pariter nullo modo confici potest

hominem natum non esse ad societatem cum

liis hominibus ineundam. Nam in primis falissum est, societatem felicitati adversari .. Et revera illud se licitati non adversetur, quod legibus sapientissimis agendi rationem civium ad bonum commune dirigit, omnesque impellit ad implenda sua erga Deum, . erga se ipsum, cεeterosque homines ossicia r atqui idemcit societas, non vero sequnlitatis status, in quo pro suo quisque arbitrio vitam institueret. Hinc si veteres, ac r.entiores hinorias perlegamus, compertum erit, multos

populos formam quidum regiminis comam.

218쪽

tasse, nullum' vero invenieS, qui omnem pror. ius societatem abjecerit: persuasum igitur ha. huerunt semper homines, hanc vel . illam regiminis formam felicitati non esse accommodatam, nunquam vero societatem in se con .sideratam.

Falsum nariter est, societatem cupiditati-hus praebere originem. Cupiditates enim suam in pectore humano sedem habent, & originem , nobiscum nascuntur , & adolescunt. Imo societas cupiditates coercet: statu id enim leges , statuit praemia, poenasque, quae ad rem primendas cuni ditates mirifice valent. Si vero interdum societas civilis deterioremessiciat hominis condicionem, malum est ab ipsius natura prorsus alienum, hominumque

pravitati tribuendum. Homines enim ea me uinte societatis civilis foedus inierunt, ut conjunctis viribus mutuae felicitati commodius allaborarent. Cum autem optima quaeque pravis hominum affectibus corrumpi soleant, dein inceps accidit, ut homines secum invicem colligati non tantum vitae necessaria se sed ea etiam, quae vividiorem voluptatis sensum pro vocant, studiosius inquirerent.. Inde emolliti' animi, inde enervatae corporis, mentisque facultates,. inde luxuriae pestis tot morbos, tot calamitates in genus humanum invexit. Ne tamen inde concludas societatem civilem ex natura sua humanae felicitati nocere: extiterunt enim ,- atque hisce quoque temeoribus existunt civitates bene moratae, e quibus u. xulant, quos deploravimus, abusus . Huc ac incedit, vitam solitariam , . cujus commoda tantopere extollunt adversarii , in com mn dis longe gravior jbus obnoxiam' esse, a quibus ho-

219쪽

llo mines feri, qui vitam segregem in sylvis sant, rubustiores sint, a plurimisque morbi x immunes. At certe, ipso Geneven si cive teste , neque ingenium disciplinis Iiberalibus

excolunt, neque facultates morales evolvont.

Nullam, si eidem fides adhibeatur, distinctam habent veri & falsi, justi & injusti notionem, nullum Creatori cultum exhibent, in praesenIibus toti nec praeterita recordantur, nec futura praevident, denique toto vitae de eursu brutis animantibus haud adsimiles viden ἀtur. Quis vero societatis incommodis iba moveatur, ut turpissimam hanc conditionem invideat 2

CAPUT II.

De primo naturae praecepto: Alteri seceris, quoacita factum velis, ac de Benascientia.

S. 88. Q i aequalitas rurio, quam quilibet horuo mo ad felicitatem consequendam habet, ct propria cujuslibet hominis felicitas praecipiunt. alteri esse faciendam, , quod sibi quisque factum vellet cf. Tu.), illud necen 1ario consequitur, teneri homines sese invicem adjuvare, non solum quoties id praesta. re possunt suo sine damno ct incommodo, verum etiam eum aliquo damno & incommodo. . ubi gravis necessitas .urgeat. Ac revera quisque , dum gravi necessitate premitur, vehementer desiderat, ut sibi eaeteri homines etiam suo cum damno & incommodo auxi lium praebeant.. igitur ex statuto praeceptis idem erga alios ipse quoque prae are debet.

220쪽

Quae obligatio patet etiam ex effectu, quem

in nobis alienorum malorum creat intuitus.

Vix enim aliena mala, quae gravia sint, in tuemur, jam statim nobis obversantur mala, quae nos ipsi pertulimus, statimque fremitus quidam in nobis excitatur, qui emcit, ut patientis hominis personam induamus; ut cum illo nos identificemus, ut fere eumdem an heis litum experiamur, ut impellamur ad illum adjuvandum, non secus, ac nos ipsos in si . mili eventu adjuvaremus. Quid autem hic seemitus eii, nisi viva naturae vox, quae nos ju-het illud auxilium alienis malis afferre, quod nos eadem in navi positi optaremus, nempe aliquod etiam nostrum damnum, & in com modum negligere 2 Homo duntaxat, qui barbarus omnino sic, fremitum illum in se extinguere, ac placido, tranquilloque oeulo st-liena gravia maba intueri potest. g. 89. Aliis auxilium praebere, vel sine damno & incoinodo, vel etiam cum aliquo damno, & incommodo, si necessitas urgeat, hu- moenitas dicitur, quae primum beneficientia gradum constituit. Ubi desinit humanitas, ibi alii initium habent beneficientiae gradus, qui diversi luter se meriti sunt pro di versa qualitate, & quantitate beneficii , quod tribuunt,

ac pro diversis circumflantiis tum eorum, qui benefaciunt, quam eorum . qui beneficio afficiuntur.

g. so. Qualitas beneficii ex ipsa beneficii

natura pendet. Porro qui vitam alterius tuetur , beneficium tribuit Ionge majus, quam quialterum in in inori indigentia adjuvat, & qui tribuit beneficium, quod in totam hominis, itam in uuat, longe magis benefacit, quam qui beneficium dat, quod ad breve tempus

perduret ..... - . . . . -