Raccolta d'opuscoli scientifici, e filologici. Tomo primo cinquantesimoprimo 16

51쪽

mendi ornandique arbitras, Modestia gravitatisque Halicae corruptrices Pupas verumetiam levissimos quo dam, .nonnisi stultitia atque i pudentiae plenissimos libellos , ubhus non dicam id, quod vere dicere graviterque possim , si Theologi Doctoris personam agere, non Rhetoris velim eredendatum a christi,no pioque homine, faciendae umque rerum summa convelli tui: G certe id quod Theraogo minus dolendum est , verum Italo Rhetori deplora dum est magis Italorum sapienti Gma ac vetera Doctrinarum instituta, atque universa humanitatis tradenda

ratio libere aperteque reprehenditur, atque emendaturi Atque ut intelligatis, quae isti in publicis Italiae Nque adeo omnium gentium Gymnosiis, Qquam sine ulla satis probabili ratione reprehendant , colligam prius ac breviter recensebo crimin tiones eorum omnes tum singulis quam accuratissime planissimeque potero respondebo. Si qui autem in hac frequentissima lectissimaque concione adsunt, qui, sive eorum , quos contra dicturus sum, auctoritate per

52쪽

sa iereum Lagomaismi moti, sive suo ipsorum judicio per.

suasi, cum illis sentianti peto ab iis, ut ne me putent postremum quidem omnium, qui non modo in hae Urbe, sed in universa Italia sunt, ve. runtamen publicum Proeptorem hoc publicarum cholarum Patroci. Dium ob eam rem deserere debuisse quod ipsi obtrectatorum nostrorum

numero accreverint, ac , tamquam

auxiliaria ex ItaJia manus, in castra externorum hostium advenerint. Quod si licere sibi arbitrantur, institutum hoc totius Italia publice docendi criminari nosque ipsos, qui in eo verisamur , reprehendere 1 interdictium nobis existimare non debent, quominus reprehensi rationem facti nostri reddamus, .gravissimas nostrarum Scholarum criminationes depellamus. Quos quidem ego confido, si me diligenter aequisque animis attenderint, non modo mihi hujus defensionis meae veniam daturos , sed etiam sensuros nobiscum , ex adversariorum praesidiis perfugas in nostra castra em

Publicarum Scholarum gravissima haec isti esse ajunt incommodari pri

mum s

53쪽

ora, ei duae . . mum , quod delectus fieri Magistrorum non possit, sed quoscumque sors obtulerit, atque adeo minus etiam aliquando idoneis volenti discere si e utendum ii autem ipsi ne tamdiu quidem possint, quamdiu discentium utilitas requirit, retineri; sed saepe sine in medio cursu amittendi , cumque aliis nonnumquam deterioribus commutandi. Deinde , quod tam multis auditoribus , quot ad Scholas publicas confluere vulgo solent, unus uia sicere Doctor nequaquam possit qua etiam ex re fieri, ut diutius quam ne-eesse sit iisdem in Scholis discipuli detineantur . Tertio denique quod in tanta omnis generis juvenculorum multitudine ac contubernio nonnisi pessime bonis moribus consulatur Videtis tria esse omnino crimina ab istis in publieas conjecta Scholas primum de genere Doctorumci alterum de diuturnitate docendii tertium de

moribus.

Hie ego , si paucis agere , tota que criminationem una interrogatiuncula , tamquam machinam aliquam uno impulsu abefactare velim atque perverteta, facile possim, Florentini.

54쪽

Quaeram enim t si vere ista dicuntur, qui nam fieri potuerit , ut publicis e Scholis tam multi in omni temporum memoria doctissimi, Sanctissimique viri prodirent Namque ut ne ex hac ipsa urbe discedam, & ne non modo viventes nullos qui multi sunt, civ

tatis lumina , cliterarum graecarum latinarumque decus ac columen sed ne mortuos quidem ullos , quos nosse plerique vestrum non potuerint, O minem a duo certe paria, quae instar multorum esse possint, utrumque singulare atque excellens, sed alterum in altero genere praestantius, Benedictum, Averanium, atque Antonium Mariam Salvinium, Thomam Bonaventuram

Gherardescam , atque Aloysium M riam Strozzam ex hoc ipso Gymnasio. quod mihi nunc est concreditum ac

commendatum, memoria hac nostra

vidimus exstitisse. Possem etiam illa

commemorare, quae valere certe murutum deberent apud omnes paullo h maniores Gentes, nullo non tempore

publica Gymnasia discere volentibus patuisse tan amque hujusce rei, p sertim apud Romanos illos veteres , auctoritatem ac veluti religionem uiru

55쪽

Orationes duae. uesse , ut plurima ex condiscipulatu a ctissimaeque necessitudines in omnem deinceps reliquam vitam constituerem

tur. Tum quaererem: num aut inlim

jusmodi Gymnasiis instituendis errasse, aut semel institutis, non incommoda, si qua erant, postea vidisse aut, si vidit, non ea , sublatis ipsis Gymnasiis, corrigere voluisse tota antiquit a judicanda sit Plac ego omnia P termittam, satis illa quidem firma per sese atque illustria, eruntamen propterea quod nimis universe dici vi derentur, non perinde ut ego velim, acres ipsa postulat, pondus aeud nonnullos atque auctoritatem habituru . Placet igitur pedem, quod junt, propius conferri, ingulas crimina

tiones suis ac propriis responsionibus refutari. Optimo quidem , quod queruntur, Magistrorum delectus tolli, eligendique optimos quosque potestatem adimi, iisque necessario esse utendum, non quos maxime probaverimus , sed quos sors ipsa in publicis Scholis obtulerit quid , si optimos quosque sors ipsa in publicis Scholis osterret e num Magistrorum delectus illos, eligendique liberam pote- sta-

56쪽

statem magnopere desiderari oporte. re 3 Atqui sic se res habet ut optimi quique magistri fere nonnisi in Scholis publicis reperiantur . In quo nonnullorum eripiendus est error, qui ita putant, docendi rationem optiam am sic esse cum tamma doctrinae conjunctam, ut ab ea separari divellique non possit, nihilque inter doctum hominem , atque Doctorem interesse ut, qui maxime doctrina excellat, idem maxime sit ad docendum accommod

tus. Id est, longe secus. Doctos ego homines possim quamvis multos proferre, ur se ipsi tamen minime idoneos ad docendum & agnoscentri s tebuntur . Laborem haec res praeciapuum suemdam, mimnas maximas, ureredibiles molestias asserti innum tabiles discentium ineptiae , stultitiae, nequitia devorandae sunt . Levitas garrulitas, ferocitas, tarditas, cessatio ferenda est. Qui se non aut animi invicta quadam patientia tolera tiaque munierit, is, quamvis doctus sit, non poterit hoc munus diutius sustineres quin immo , quo erit ipse doctior atque ingeniosior, hoc seminus esse aptum adolescentulorum im

57쪽

oratisney- Gr 37. geniis excitandis atque instituendis intelliget. Magis enim discentium tarditate aut negligentia commovebitur.

Nam, ut praeclare Tullius, ast auo pii Fque est sollertior, atque ingeniosior, oedocet iracundius. Quod enim ipse celeriter arripuit, id cum tarde percipi videt discruciatur Maxime vero eodem accedat communicandae doctrina quaedam facultas oportet ut neque plura tradantur, neque subtilius . neque jejunius, quam discentium est captus. Quam certe facultatem saepe ab doctissimis abesse viris videmus. Si quam do igitur Doctores omnium optimos quaeremus, non continuo doctissimos quosque homines putemus nobis esse quaerendosci statuamusque Magistrorum praestantiam non tam in doctrinae commendatione, quam in egregia ejus tradenda cum facultat tum volu

tate consistere neque satis esse , eos .ea scire, quae docent, nisiis sciant se velint ea ipsa doceres, quae sciunt Num igitur tales non fere sunt ii, quibus docendi munus est in Scholi pi blicis demandatum ρ Fateor , in pic-xisque civitatibus reperiri aliquos alie quam

a Pro Q. Ros Com. c. D.

58쪽

18 mercinymi aramasiniquando posse doctiores sed qui melius tueri partes Doctoris possint, non sere reperiri confirmo. Nam primum non temere ad eam provinciam negligenterque adsciscuntur sed ab iis, qui publicis Gymnasii si sunt, sumna cura , ac prope fastidiose probati deliguntur. Scientia in illis earum

rerum , quas professuri sunt, eaque non vulgari sed etiam in compar tioneis stans atque excellens 'Orum gravitas, severitas , probitas .

praecipue vero illa in docendo, qtiam modo dicebamus, patientia, accommunicandae doctrinae facultas facilitasque requiritur. Non atrocior animadversio, non dissolutae indulgentia, non heris vocatio , immo ne ali, rum quidem rerum occupatio permi titur . Haec Gyn, nasiorum moderato

res scilicet curant; his invigilant a que instant 'adi repetunt; suntqu cum maxime in deligendo sollertes, tum minime etiam in probando remissi. Quod si spes illos sorte seseulerit, neque satis expectationi , suoque muneri Doctores publici facere

Videantur, pararum remedium est Nagisterio cessantes removentur; D

59쪽

ligentiores magisque idonei sufficiuntur. Verum huc quam non deveniendum est saepes Facit enim ipsa publi-

ei muneris amplitudo ac dignitas, hominum fama atque existimatio , studium probandi sui cum omnibus civibus, tum maxime Magistratibus contentio quaedam inter ipsos atque aemulatio, vehementer sedulos in docendo atque impigros Praeceptores Qui si mercede docent, spe etiam

praemiorum magnopere commoventur. Si vero nullis utilitatibus suis propositis, sed civitatum, atque hominum commoda, eique in hae ipsa re voli tatem , gloriamque spectantes ad docendum accedunt, diaci vix potest, quanto acrioribus stimulis ad bene docendum incitentur. Nulla enim res est, quae honestum ac probum virum ad sui muneris partes implendas vehementius impe lat, quam hominum ipsorum eique charitas. Denique , quod in reliquis artibus contingit, ut usu atqueexe citatione perfecte cumulateque discantur, id in hae quoque docendi fieri necesse est. Quamobrem etiam si primo in Gymnasia adventu non

C is ita

60쪽

instruet Magistri publici reperiantur rat altero magisterii ann reperientur: si non altero, certe tertio qua to quidem sine controversia quinto vero, sexto, septimo, reliquisque deinceps, quis tam hebes esse per Deum immorialem , quis tam tardus plum heusque censebitur, qui non hanc atatem , in qua una tamdiu elaboravit, possit praeclare perdiscere me te si quis est ejusmodi, ut post alia

quot annorum exurcitationem non

satis in docendo excellens evasurus videatur, hunc necesse est tam nullo ingenio , tamque non dicam Rusepidum , sed stipitem esse , ut neque voluisse is sua sponte, neque aliorum judicio ac voluntate permissus esse unquam ad docendum accedere sit existimandus. Itaque quos nos e in ultis acerrima aestimatione delectos , quos suae dignitatis, quam vident oculis α judiciis multorum esse prop'sitam, studiosos quos aut spe praemiorum incensos , aut Dei hominumque exi, mi a charitate inflammatos perdiu in hoc tamquam pulvere desudare quo Sid muri aseros quos docentes in Scho,