장음표시 사용
101쪽
tingente, cuiusmodi est olla, aut aedificium, ad necessariam , de qua disserimus , nulla sit consequen
Impia Spinosa , se Hobbesi stemata de regula
Horret animus illa referre impia systemata, quae Spinosa , ct Hobbesius , monstruosa scilicet
ingenia, excogitarunt. Benedictus quidem Spinosa in Tractatu Theologico Politico cap. 16. &part. d. Ethices docet propositione I 8. Hoc principium , quod unusquisque sitim utile quaerere tenetur, virtutis, se pietatis est fundamentum. Et proposit. 3. has evomit horrendas blasphemias : Nibu, nis torva , ct tripis superstitio , delectari prohibet . Nam qui magis decet famem, b stim e tinguere , quam melancholiam expelleret Mea hac est ratio , se hic animum induxi meum . Nullum Numen , nec alius , ns invidus , mea impotentia , b incommodo delectatur ; nec Acbii lacrymas, Pleu tim , metum , se alia hujusmodi , qua animi impotentis sunt Ana, virtuti ducit; sed eontra, quom oti talitia afficimur , eo ad majorem persectionem transimus , hoc est, eo magis de Natura Divina participare nece sese est. Rebus itaque uti, O iis, quantum fieri potest , delectari (non quidem ad nauseam usque, nam hoc delectari non
es miri est sapientis; viri, inquam , sapientis est, modera to, ac suavi cibo , se potu se reficere , recreare , ut es
odoribus , plantarum mirentium amanuate , ornatu, musca , Iudis exercitatoris , theatris , se aliis hujusmodi, quibus unusquisque absque ullo alterius damno uti potest. Corpus namque humanum ex plurimis diverse natura partibus componim ur , qua continenter novo alimento indigeni, se vario, ut
102쪽
De jure Natur. y Gent. in Gen.
totum corpus ad omnia , qua ex ipsius natura I equi possunt, aque aptum sit, se consequenter ut mens etiam apta sit ad plura simul intelligendum . Hoc itaque visendi institutum , O cum nostris principiis , se cum communi praxi optime convenit. Ouare, si qua alia, haec m=uendi ratio optima est , se omnibus modis commendanda, nec opus es de bis clarius, ac prolixius agere. Nimirum optimum perfectionis genus , dc optima vivendi ratio est rebus uti , ct iis delectari , non ad nauseam , nec cum alterius detrimento . Hoc utique
Epicuri de grege porcus iste Spinosa cum Horatio canit Lib. I Satyra 3.
Sola est utilitas justi prope mater, se equi. Non dissimilia habet Thomas Hobbesus in suo Libro Leviathan, seu de Republica, & in Libro de Cive, ubi honestum utilitate metitur, & voluptate. Cap i .
sui Leviathan ali et Fundamentum omnium legum naturam lium natura est conservatio. Et cap. ap Si quis tamen bona, servos, uxorem videns proximi sui, frui illis cum delectatione immaginatus tantum fuerit, absque omni intentione , me consilio per fraudem , aut vim ea occupandi , peccatum non est , neque pracepti, non concupisces , violatio . Nam
jucundi etiam imaginatione delectari ita bomini naturale est , ut lex, quae id probiberet, etiam hominem esse prohiberet . . . In quibus sententiis merum videas Epicurum.
103쪽
stuaenam sint principia essectiva intrinsea , ,
impulsiva actionum moralium iu CAPUT PRIMUM.
De principiis intrinsecti essenivis. Duo sunt principia: intrinseca effectiva actionum
moralium intellectus , & voluntas . Intelle-ccus est potentia animae rationalis , quae obiecta Per species propositae apprehendit, re vel immediate enuntiando,. vel mediate discurrendo iudicat illa esse naturae suae convenientia , vel disconvenientia . 1 citur potentia, utputh facultas tam activa ad emcrendos , quam passiva ad recipiendos suos actus , oc est, intellectiones. Dicitur obiecta apprehendens Per 1pecies, nemph spiritualia per intellectuales, materialia per materiales, propterea quod ejus objectumne ens omne , ct quidquid rationem entis quoquo modo vero participat; ipse vero per se sit indifferens ad haec obiecta, vel illa intelligenda, & , ut intelligat haec potius , quam illa , ab his potius, quam illis determinari debeat , vel a speciebus ipsorum vi
Quamquam vero intellectus radix est libertatis , cum motiva proponat allicientia , & absterrentia a non tamen est potentia formaliter libera: quia penes hominem non est obiecta alithr apprehendere , quam ea per species intellectui repraesententur , di si prompter
104쪽
De jure Natur. , Gent. in Gen.
pter suam imbecillitatem possit errare in judicio fe
Idcirco authm intellectus dicitur , di est principium essiciens actionis moralis , quia de rebus agendis iudicat, vel omittendis, utrum rectae rationi, seu primae regulae sint consentaneae, an ab illa recedant: diciturque hoc iudicium conscientia , de qua in sequentibus agendum erit; nunc haec praelibamus . Qua.
tenus igitur hoc iudicium distinguit bonum a malo , appellatur notitia principii practici , quod inditum
nobis est , vel naturae lumine , ve I divina revelatione ; exempli causa , neminem esse laedendum . Hoeiudicium a Graecis dicitur aet/-pi ouc: Quatenus autem
hoc judicium applicatur actioni singulari , dicitura tinis. c . Id quod apparet in hoc syllogismo : PN,-ximum laedere est inhonestum et atqui si hoc facerem , proximum Iriderem et Ergo agerem inhoneste . In hac conclusione iudicium est, diciturque conscientia practica, ct antecedens, quia versatur circa actio nem , hic , ct nunc faciendam , vel omittendam . Quod si minor propositio esset hoc modo concepta e sed ego laesi proximum ; di consequens esset e Ergo inhoneste feci: conscientia esset speculativa , di consequens, Ave remorsus malae conscientiae. Putandorfius docet , intellectum duplicithr conside. rari posse , prout nempe versatur circa universalia ,
euiusmodi tradi solent in disciplinis , ac scientiis . iv hoc modo intellectum appellat theoreticum , deinde ut versatur circa singularia , cuiusmodi sunt actiones humanae cum suis circumstantiis 1 di hoc modo intellectum practicum nominat . Iura dicit ad illum peratinere , ad hunc vero facta. Addit Pustendorfius, iudicium de actionibus futuris , an , di quomodo si1- scipiendae sint, dici consultationem, cujus habitus est
105쪽
prudentia; examen de praeteritis, sintne recte factae an secus, vocari judicium , si sit de actionibus alie, nis; si de propriis conscientiam. Objectum formale intellectus est verum ; actus ip sius negantes, vel affirmantes; media cognoscendi sunt species , & habitus . Species est imago obiecti vicataria, seu qualitas ab obiecto emissa , vel aliunde immissa , tum ut potentiam determinet ad certum objectum , tum ut eamdem compleat in ratione potentiae, hoc est, ut efficiat potentem proximh elicere cognitionem talis objecti . Alia est intelligibilis , quae spectat ad intellectum , alia sensibilis , quae ad sensus pertinet, & , si pertinet ad sensum internum , phantastica dicitur, si ad externos , dicitur visibilis ,
tactilis , auditiva &c. ct utraque intentionalis vocatur . Existere in rerum natura ejusmodi species , exisperientia docemur obscurae Camerae , telescopii , ct
aliis huiusmodi . Constat etiam ex eo , quod sit indifferens intellectus ad haec obiecta , vel illa. Habitus, ita dictus ex eo, quod potentia bene, vel male se habeat ad suos actus , est facilitas in potentia ad operandum per actus frequentatos acquisita Constat eam in intellectu interdum esse , svh a specietabus intentionalibus distincta sit, sive non. Hoc enim est in controversia positum apud Philosophos ista minute discutientes. Alterum principium actus moralis est voluntas. Est autem voluntas potentia, qua appetimus bonum, vel
malum fugimus , ab intellectu propositum . Voluntatis objectum , quoad actus appetitionis , est bonum , aut verum , aut apparens ; quo ad actus fugae , est
malum, aut verum, aut apparens. Bonum appetibile triplex est , honestum , quod est rationi consentaneum ; delectabile , quod sensibus gratum ; utile , quod
106쪽
De jure Natur. , Gent. tu Gen. Si
quod tamquam medium refertur ad honestum vel delectabile . Voluntati convenit plena libertas et verumtam En haec se non extendit ad obiectum in genere et
nam & bonum , qua bonum , necessario appetit , dc
malum, qua malum, necessario aversatur, saltem necessitate quoad speciem , si ei proponatur bonum praeci sive purum , seu tale , in quo positive non apparet omnis, sed tamen aliqua bonitas , praescindendo , an haec aliqua bonitas pura sit sine mali admixtione , ct an sit infinita . Dixi quo ad speciem : Si quidem bonum ita propositum non necessitat , quoad exercitium, cum in eo non appareat motivum necessitans . Voluntas igitur tunc habet saltem rationem suspendendi amorem . Si voluntati proponatur bonum positive purum , seu quod clare cognoscitur iut includens omne bonum sine ulla admixtione mali , voluntatem necessitat , etiam quoad exercitium . Hinc etiam in motibus primo primis, ct actibus indeliberatis non modo appetitus sensitivus, verum etiam voluntas necessario fertur in tale bonum per complacentiam ct amorem , antequam intellectus apud se Teputet convenientiam ipsius boni , vel disconvenien
tiana cum ratione, vel Dei Lege. Si quando autem voluntas videtur malum appetere , non illud appetit , quatenus malum est, sed sub ratione boni apparentis . Est enim axioma Philosophorum : Nemo intendens ad malum operatur . Potest tamen voluntas libertate indicserentiae ex duobus bonis aeqvalibus unum praeferre alteri ; imo ex inaequalibus praehabere minus bonum maiori; cum ad libertatem indifferentiae non plus requiratur , quam ut ratione boni utrumlibet possit amari, & neutrum debeat. Achus voluntatis aut sunt eliciti , aut imperati: Eliciti fiunt immediate a voluntate et ex his aliqui versantur circa finem , ut volitio ,
107쪽
quae obiectum simpliciter approbat s intentio , seu prohaeresis , quae iuncta cum ratione efficaciter desiderat; fruitio, quae obiecto obtento delectatur. Ad usimperati sunt , ad quos determinat ipsa voluntas . Ex his alii sunt interni , seu ipsius voluntatis , di intellectus ; alii externi , qui ab aliis potentiis per
voluntatem motis proveniunt. Necessitas in actus etiacitos cadere potest, exempli causia , si Deus necessitet voluntatem hominis ad eliciendum actum amoris . Coactio non potest , ut superius a nobs probatum est . In actus imperatos cadere potest coactio; ut si , imperante voluntate mea potentiae progressivae ambulationem , constringar ab aliquo fortiore vinculis , recompedibus . voluntas dicitur potentia caeca , adeoque moveri debet, ut agat, per intellectum . Ratio est, quia niI volitum, nisi praecognitum. Nulla enim potentia, quae sit indifferens ad operandum, vel non operandum , potest exire in actum secundum , nisia sno con naturali determinante excitetur . voluntas autem est potentia per se indifferens , ejusque determinans connaturaIe est intellectio proponens objectum . Non potest ergo voluntas naturaliter operari , nisi praecedente cognitione excitetur , dc aliquomodo determinetur ad operandum.
De principiis intrinsecis impulsemis actionum
DUO sunt, sensus internus , & appetitus sensitiis
tivus. Sensus internus est Animae potentia materialis , cognoscens obiecta , actusque sensuum, in cerebro residens, non in corde , ut Aristo-
108쪽
De iure Natur. O Gent. in Gen. 83
teles docuit ; quia a cerebro nervi omnes originem trahunt; unde facile possunt propagari spiritus necessarii , ct recipi sensationes et imo quia male astecto cerebro, corde quantumvis vegeto, deficiunt sensus interni , uti patet in phreneticis, & ebriis . Docti praeterea magnum cerebrum habent , stupidi modicum . Sensus infernus, prout cognoscit obiecta praesentia , actusque praesentes sensuum externorum , dicitur sensus communis ; prout conservat species rerum absentium , dicitur phantasia ; prout cognoscit praeterita svocatur memoria ; prout cognoscit convenientiam , di disconvenientiam objectorum , aestimativa appel
Alterum principium est appetitus sensitivus, hoc est animae potentia materialis, quae bonum prosequitur aesensa interno propositum, vel malum fugit. Dicitur irascibilis , prout versatur circa bonum quod dissicuIter potest obtineri vel circa malum , quod dissiculter amoveri potest: dicitur concupistibilis, prout ver satur circae bonum , quod facile potest obtineri, vel circa malum , quod facita potest amoveri. Actus appetitus sensitivi dicuntur passiones, motus , assectus , eo quod ex repraesentatione boni , malive sensibilis , anima patiatur, moveatur, assiciatur , ob adjunctam alterationem sensibilem, & affectionem in corpore . Quinque sunt actus. appeticus irascibilis , ira , spes , desperatio, audacia, timor. Actus appetitus concupiis scibilis sunt sex , odium, amor, desiderium, gaudium, dolor , fuga . Alii pauciores ,. alii plures recensent . objectum appetitus sensitivi est omne id , quod per sensum internum cognost,tur, bonum, & malum se sibile, singulare, delectabile , arduum, noxium, uti te, conveniens, mi diseon veniens . Ratio est , quia sicut intellectum voluntas , ita sensum internum se-
109쪽
quitur appetitus. Ergo, sicut voluntas omne id potest aversari, vel prosequi, quod cognoscitur ab intellectu ; ita di appetitus potest prosequi , vel aversari omne id , quod cognoscitur a sensu interno . Sensus
autem internus, ut paulo ante explicavimus, cognoscit id omne , quod boni vel mali rationem habet , dummodo sit sensibile. Experientia constat, his duabus potentiis materialibus , nemph sensu interno , ct appetitu sensitivo , excitari , moveri , ct inclinari potentias animae spirituales; nempe intellectum, & voluntatem, in ordinet ad actus. morales , salva tamen libertate indifferentiae Tegulariter loquendo. Hinc est, quod saepe intellectus obluctetur cum appetitu sensitivo, qui solum fertur in ea , quae sensibus grata sunt , etiam ratione contra nitente. Atque haec est illa lucta inter rationem , ct appetitum , de qua D. Paulus ad Rom. cap. I. si et
habet: Video aliam legem in membris meis, repugnantem legi mentis mea, ct captiuantem me in lege peccati: nam me si adjacet mibi , perscere autem bonum non invenio et nouenim quod volo bonum , hoc facio. , sed quod nolo malum ,
Affectus ct motus appetitus sensitivi sunt prorsus indisterentes , hoc est , nec boni nec mali moraliter Excitantur enim ex repraesentatione boni vel mali sensibilis , ct inditi sunt a Deo auctore naturae ad hominis conservationem , pluraque alia bona ipsi praestanda . Plerumque tamen ob naturae humana depravationem degenerant , fiuntque mali , vel ratione obiecti , quod vetitum est , vel ratione modi inordinati . Sic innatus cuilibet amor perfectionis suae , di inde nascentis existimationis , ratione modi degenerat . in odiosam ambitionem ; innatus amor vitae, ta mediorum ad vitam degendam, inclin
110쪽
De jure Natur. , Gent. in Gen. 8s
nat aliquando ad sordidam avaritiam ; insitus amor voluptatis innocuae ratione obiecti, propellit in turpissimam voluptatem . Cum istae voluntatis inclinationes pro varia humo rum permixtione in hominibus singulis diversae sint , ac diverso ordine una incurrat in aliam , hinc infinita oritur animorum , atque morum varietas Huius autem varietatis aliae sunt causae physicae aliae morales . Physicae consistunt in temperamentis
seu certa primarum qualitatum , hoc est , humidi , calidi , frigidi , sicci mixtura , humorumque vitalium copia , ita ut a praedominante cholera ch lerici , a sanguine sanguinei , a phlegmate ph Ie gmatici , ab atrabile melancholici denominentur . Haec temperamenta non solum varietate innata . sed & adscititia per remotiores causas, mirum quanis tum mutentur ; quales sunt , caeli solique genius , indoles parentum , educatio , victus , aetatis , ct fortunae conditio , quae causae omnes , uti solent variare temperamenta , ita di mores , pr penfiones , ac studia hominum diversa efficiunt.