장음표시 사용
181쪽
Primo negativum, quando ista suspensio oritur ex eo. quod pro neutra parte rationes appareant. Secundo positivum , quando suspensio oritur ex eo, quod appareant rationes pro utraque parte aequales, ita proditus, ut haereat anceps intellectus . Tertio exercitum,
quando praecise intellectus haeret suspensus . Quarto Signatum, quando intellectus actu reflexo iudicat se dubitare . Quinto facti , cum dubitatur, an res sit ,
nec ne . Sexto Iuris , utrum Iiceat , an non liceat . Septimo Speculativum , quando versatur Circa actionem humanam modo generali abstrahendo a particu- Iaribus circumstantiis; ut, An liceat vendere rem, . de qua dubitatur utrum sit aliena . Octavo practicum. , quod versatur proxime circa actionem hae de nunc exercendam, spectatis omnibus circumstantiis; ut, An mihi liceat vendere rem, quam Titius mihi dedit cum talibus verbis ac tali gesta , ut dubitem, utrum mi hi illam donaverit, an commodaverit. Peccatum est operari ex conscientia practice dubia Qui enim exercet opus, de quo, spectatis omnibus, dubitat, utrum sit peccatum, interpretative vult malitiam peccati , de qua dubitat : nam eo ipso aeque vult opus; sive fit peccatum, sive non . Conscientia tuta est , quae iudicat tutum esse id eligere, quod est legi consormius, vel quod stat pro
lege contra libertatem et exempli causa , cum sacerdos iudicat, tutius esse recitare officium Matutinum. ante
Missam, quam post Missam. In dubio practico tutior pars est eligenda; exempli causa, omittendo actionem , si in illa appareat periaculum peccati, & in eius omissione nullum. In dubio speculativo in vincibili tutior pars est sequenda . Primo Quando iure positivo ita constitutum est capite sera audientiam , ct capite Significasti, ta ea,
182쪽
m jure Natur. , Gent. in Gen. I sp
pite ultimo. De bomicidio, ubi expresse decernitur, ut dubitans de homicidio a se commisso censeatur irr gularis . ob hanc rationem, quod in dubiis semitam debe--s eligere tutiorem. Ubi est notandum, Pontifices ita decrevisse ob specialem reverentiam Sacri ministerii, dc usos esse illa ratione , non tamquam continente praeceptum naturale per se obligans, sed tamquam propo nente generale consilium , quo inducti ita decreverunt in eo casu particulari. Idque colligitur ex citati
Capitis Significasti verbis hujusmodi , eum in hoc casu cesssere A tutius, quam temere celebrare. Quare haec dispositio extendi non debet ad irregularitatem ex aliis causis ,& multo minus ad alias materias; imo neque ad irre gularitatem ex homicidio, in dubio iurisi; exempl. gr. Cum dubitas, utrum incurreris irregularitatem occidendo Turcam volentem comburere templum Christianorum. Nam Capite, Is, qui de sententia excommunicationissure est cautus , ut nemo ob aliquod crimen censendus sit irregularis, nisi in jure expressum sit. Secundo Tutior pars est sequonda, cum est periculum damni, quod sic dubitans tenetur cavere, exempl.
gr. iniuriae tertii , nullitatis Sacramenti &c. Hinc illicitum est bellum offensivum in dubio iuris . Tertio . Quando possessio stat contra dubitantem 'Hinc inferior dubitans , an Superior iuste imperet , tenetur obedire ; quia possessio non stat pro libertate subditi, sed pro auctoritate superioris . Item qui da
bitat, an satisfecerit voto , quod certo emisit, tene-
tur implere; quia votum est in sua possessione. Conscientia certa est , quae judicat aliquid ita se habere , ut prudenter non. possit dubitare de oppo
Ad operandum licito requiritur conscientia certa snon quidem certitudine metaphysica, in humanis se Pe
183쪽
re impossibili; sed morali, excludente prudentem sormidinem de opposito. Probatur. Qui se voluntari h exponit periculo peccati, peccat, ut patet ex Ecclesiastici cap. g. Oui amat periculamisin illo peribit : sed qui operatur cum prudenti formidine, ne sua actio sit mala, exponit se periculo peccandi, cum ita judicet suam actionem hicita nunc esse licitam , ut simul judicet, fortasse esse illicitam. Conscientia scrupulosa est suspicio, ac formido odita ex levibus fundamentis , dictans peccatum esse , ubi revera non est , ct hominem anxium reddens in
Causae scrupulorum sunt primo Complexio timida, suspicax, ct melancholica. Secundo ineonstantia mentis. Tertio ignorantia. Quarto occulta superbia , qua quis proprio iudicio nimium fidit, nec acquiestit alieno . Quinto nimius timor peccandi .. Sexto suggestio Daemonis , & Divina permissio ad punitionem peccatorum praeteritorum, ad patientiae experimentum, di alios fines LLicet, dc plerumque expedit agero contra scrupulum stricte sumptum ; quia non est vera conscientia , sed umbra conseientiae; cum non sit iudicium saltem pedi
sectum, sed solum sortis apprehensio & formido pec cati ; vel si sit judicium, est speculativum, cum quo stare potest judicium practicum de honestate actionia hic & nunc, omnibus spectatis.
184쪽
De Natur. O Getit. in Gen. isy CAPUT II.
Conscientia probabilis est iudicium opinativum de
aliqua re et Opinio probabilis est, quae habet pro se fundamentum prudenti iudicio solidum, Ac
non repugnat aut veritatibus ab Ecclesa receptis, aut evidenti rationi, aut communi Doctrinae a Theologia traditae. Quardequo plus opinio participaverit utramque harum rationum, eo erit probabilior. Advertendum hic est, aliud esse, opinionem probabilem, aliud tutiorem. Primum dicitur in ordine ad veritatem magis vel minus ostentam: hoc autem secundum video tur dicere ordinationem ad aliquem finem , seu ma Sorem utilitatem ad illum. Patet hoc in sententia ne gante peccatorem teneri statim poenitere post peccatum , quae est probabilior affirmante et haec magis etitior in praxi , cum sit utilior ad finem recedendi apericulo peccati ta damnationis. Certum est hominem prudenter operari iuxta pro habilem cognitionem, quando aliam meliorem Consequi non potest . Tota ergo huius materiae difficultas consistit in opinione comparata cum alia. Possunt inter se comparari opiniones aeque probabiles, sed non atque tutae . Nam si in omnibus aequales sunt , libera est optio . Rursus possunt esse opiniones ita inaequc Ies, ut minus probabilis sit tutior ad aliquem finem: aliquando vero, quae probabilior est, potest etiam es.se tutior . Denique potest comparari una probabilia vel probabilior ad certam : interdum enim est ceristum, in aliquo actu, vel omissione nullum esse ' catum; di tamen quod contrarium etiam liceat , -
185쪽
test non esse certum , sed probabile , vel probabilius
His suppositis, variae sunt sententiae. Prima absolute, & sine limitatione dicit, licere symper uti opinione probabili, relicta etiam probabiliori Ita Mdiana , primus propagator Probabita mi . Fundamentum esse potest, quia vel simpliciter licet, vel numquam; quia eadem est semper ratio: dicere autem, numquam licere , est durissimum : Ergo licet semper; quia illas opinio est sufficiens humanae cognitioni esus, quod fieri potest, satisque conformis retine rationi. Item quia non potest homo ponderare omnium opinionum fundamenta: ac denique quia etiam in probabilioribus opinionibus potest timeri falsitas; quia, ut Aristoteles ait, multa falsa sunt probabiliora vesis. Secunda Sententia est extreme contraria , semper
esse certum praeferendum probabili, vel probabiliori, iuxta illud principium iuris: Tene eertum, se omitte inh- eertum; & id, quod probabilius est, miniis probabili. ta Conradus, S. Antoninus , Adrianus , Soto . Ratio esse potest , quia si homo debet ferre iudicium interres probabiles, necessario judicat verum, quod iudicat
probabilius. Ergo agere contra tale iudicium esset ag re:contra prudentiam, & contra conscientiam Item, quia sic agendo exponit se quis maiori periculo op randi malum . Quod confirmatur ex illo principio . In dubiis tutius est eligendum: Sed opinio probabilior vis detur tutiornin conscientia , licet ad alios fines non sit utilior. Tertia Sententia est opinionem tutiorem esse sequendam , sive probabilis iit , sive probabilior . Mihi
videtur distinctione utendum. Intercum enim opiniones versantur circa jus ipsum , scilieet , an hoc sit prohibitum vel praeceptum, nec ne interdum vero
186쪽
De iure Natur. , Gent. in Gen. Isr
eirca res ipsas, ut sunt opiniones de Sacramentis, uti an hoc modo facta teneant, necne; & in medicina san hoc pharmacum sit utile, vel perniciosum. In ta re civili , an iste sit haeres, vel non &c. Dicendum primo, quotiescumque est opinio proba, bilis , hanc actionem non esse malam , vel prohibitam, vel praeceptam, potest aliquis formare conscientiam certam, conformem diali opinioni . Favent huic conclusioni multa , quae adducit Navarrus . Favent etiam Sylvester, Angelus de Clavasio, & ipse S. An toninus in I. pari. titul. 3. cap. Io Ratio est, quia eX- cedit ordinarium modum humanae facultatis maiorem cognitionem obtinere in singulis actionibus. Item , quia esset intolerabile onus obligare omnes homines ad comparandas inter se singulas opiniones . Praeterea existimo illam rationem sufficientem , quia
quamdiu est iudicium probabile , quod nulla sit lex
prohibens, vel praecipiens actionem, talis lex non est sufficienter proposita, vel promulgata homini. Quare cum obligatio legis sit ex se onerosa, ct quodammodo odiosa, non urget, donec certius de illa constet . Neque contra hoc urget aliqua ratio ; quia tunc revera contraria pars non est tutior in ordine ad conscientiam ; neque ibi est aliquod dubium praeticum , nec periculum. Intelligenda est autem haec conclusio praecise ex directa obligatione illius legis, de qua versantur opiniones . Nam fortasse aliunde ex fine extrinseco , vel ex alia obligatione quasi reflexa poterit aliquis interdum teneri ad operandum, vel non operandum iuxta aliquam probabilem opinionem Et ex hac conclusione primo definitur illa quaestio; An debeat confessarius conformari opinioni poenitentis , si probabilis est. Dicendum est enim debere, quia iam Poenitens est bene dispositus, & tuta conscientia ope- R. P. Const. Suriscichi O. M. rasti. X ra-
187쪽
ratur . Secundo definitiis altera quaestio, utrum Ileret consilium danti sequi opinionem probabilem , etiam ea rege a , quam existimat probabiliorem. Dico se id fieri . dummodo qui consilium dat, veritatem in suis responsis retineat ; quia non dicit simpliciter
id sibi probabilius videri , sed solum , posse id sine
peccato fieri ex probabili sententia aliorum . An vero expediat ita dare consilFum , ad prudentiam spectat. Secus vero est in docendo . Nam tenetur prae ceptor saniorem , & veriorem dochri nam docere et in quo potest per gradus peccare , juxta materiae qua
Recte autem faciunt, qui licet sentiant, moralem aliquam opinionem esse probabiliorem, simul docent, quando contraria sit probabilis, ct tutae in praxi. Et ita obtinuit usus , qui valde confirmat conclusionem
positam. Tandem ex ea infertur, non oportere semper tutiorem viam eligere. Voco autem tutiorem illam, de quo certus quispiam est , in ea nullum esse peccatum ; quia esset intolerabile , & praeter humanam facultatem: alioqui quoties tantum est probabilis opinio, vel probabilior, . quod non sit obligatio hic, di nunc ieiunandi , vel faciendi hunc contractum , deberet homo ieiunare , vel abstinere ab illo contractu . Sed consequens est durissimum . Ergo & ante
Dicendum Secundo . Quando opiniones versantur circa res ipsas, An sint talis naturae, vel conditionis, saepe tenetur homo praeferre certam probabili, & probabiliorem minus probabili ; quando scilicet ex iustitia, vel charitate tenetur vitare damnum vel incommmodum, quod in re ipsa subest, vel periculum ejus, Sumitur amertio, ex D. Thoma in . distincti 28. Paludano, Adriano, victoria, Soto, Navarro, & allig
188쪽
De jure Natur. , Gent. in Gen. Igg
innumeris. Et declaratur exemplis. Nam medicus sisne dubio tenetur praeferre certam medicinam dubiae edi se de aliis: Hinc enim maxime est verum dictum illud Augustini: Tene certum, O dimitte incertum. Ratio vero est , quia , ut supponitur, homo tenetur vitare illud damnum , vel procurare talem utilitatem , autessicere validum Sacramentum, vel quid hujusmodi :Ergo tenetur vitare periculum, quia hoc perinde est in moralibus. Atqui si omittit viam certam, aut seis Curiorem , non vitat periculum . Nam illud semper
in rs manet, quidquid sit de probabilitate opinionis. Confirmatur ex differentia inter iudicium de jure , ac judicium de re . Nam primum dicit ordinem ad operantem, & omnino tollit periculum malitiae. Secundum vero dicit ordinem ad rem ipsam , ct non tollit periculum detrimenti, quod est in ipsa re. Quare in priori est sufficiens excusatio . seu ratiosequendi probabile iudicium , quia nondum est lex
suffcienter proposita , ct non expedit hominem cum tot obligationibus operari et hic autem nulla est sussiciens excusatio ; cum satis constet , periculum in re ipsa manere , & consequenter inde obligationem oriri . Hic vero occurrere possent variat dissicultates, pediti nentes ad materiam de Sacramentis ; quas Lector inveniet resolutas apud Summistas in Decretis Sum. morum Pontificum, qui Theses aliquot in hac mate.
Ut tamen facilius expediri omnia possint , intelligenda est praediista conclusio, quando nulla subest rationabilis causa ad omittendam viam certiorem , di minus certam eligendam ; ita ut utraque sit morali thrpossibilis aeque , & facilis . Nam si in altera parte , scilicet certiori, occurrat specialis dissicultas, propter quam hic, ct nunc non potest aliquis ea uti sine in-
189쪽
commodo , licite interdum poterit omitti , quia prettunc non censetur moraliter possibilis; & altera. cum sit probabilis, poterit tunc existimari iussiciens. Dicendum ultimo. Interdum licet uti probabili opianione circa actum , omissa probabiliori , propter aliis quam utilitatem, vel qua in re ipsa tutior est ad aliquem finem honestum. Hoc potest contingere in medico, si in desperata necessitate utatur medicina proba biliter utili, cum alia certo utilis non suppetit, etiam, si probabilius sit fore inutilem, & certum sit non se re noxiam. Ratio est, quia respectu conscientiae probabilis lassicit ad certitudinem practicam : di alioqui in re non creatur periculum detrimenti ; sed vitatur potius, ct additur species utilitatis. Duocirca non im merito aliqui dubitant, an hoc non solum liceat, sed etiam sit praeceptum. Nam revera praeceptum esse aliquando potest ex obligatione charitatis , vel alia simili , quando ex una parte est gravis necessitas proinxi mi , re aliundo nullum est incommodum , nec periculum eius, quod ponderari posset Si enim interadum ita accidat , ut ex utraque parte subsit aliquod incommodum, vel periculum . prudenter comparanda
sunt, di illud eligendum, quod tutius videbitur.
190쪽
De Belli , ejusque causis , ac de inciis , quae
De origis, Natura, licentia, se conditionibus Belli . . Ellum, se dictum a duello, seri certamine inter duos , vel duas partes , potest cum Crotio sic definiri : V status per vim
certantium , qua tales sunt : status quidem , ut indicetur duratio : per vim certantium , ut excludantur forenses, aliaeque contentiones: qua tamus funt; ut excludantur aliae actiones ad Bellum non pertinentes.