장음표시 사용
271쪽
habetur morum regula . lum bonum Vel malum morale , v Ir- tua aut vitium . Sed his c esse non possunt sine libertate' . Cum quaevis morum regula esse id ibeat observa tu possibilis rnam neque Deus nequa homines iam possibilia praecipiunt aut Praecipere juste possunt . Mittimus cetera , quibus humana indisserentiae liberias invictissime demonstratur .Fatalistarum cavillationes enodantur.555. Ob. i. Humana voluntas test quoad volitiones suas in-aeisserens ; atqui quod indisserens est . ab alio determinetur oportet , quod autem 'ab alio determinatur . liberum esse non Potest et ergo salsa propositio . t. . 554. D. V . . humana voluntas est quoad volitiones suas actio e indisserens . C. . passiva, . N. m . 3 et n. min. quod est passive indisserens . ab alio determinetur ue. . C. . quod actio e indisserens est . N. min. et Cons. Duplicem indisserentiam se quam in rebus creatis agnoscunt cordatiores Phi- Io Sopbii, actios m. nempe et passivam alibi ad curale ae perspicue exposuimus. Onto I. ἶ. 256. . adeo ut Opus non ait 4
' Humanam tibertatem intimo etiam sensu εeia conscien
et is nobis constare , passim docent Theologi aeque ac Philo-συhi . Dicam quod εentio.. Libertas unioersim atque in se
speetata est facultas seu potentia mentis humanae . non actu α-IιS actio seu affectio . 3t senstis 'intimus est experimentalis notitia . qua praesentem et actualem animi nostri s attim .
Mariasque ipsius affectiones Percipimus Log. f. 58r. . . Non
igitur circa libertatem . quatenus est mera Potentia . ipsct versatur . Profecto quamois libertas hoc sensti spectata etiam in infantibus rueriatur . Usis tamen intimo senati neqtiacon Stat neque constare Potest . Sed ne constat quidem . si ejusdem exercitium spectemus. In ipso aevo considerari a nobis POSsunt. nempe actus solitionis . et Potentia eam ipsam politionem non elieiendi. Ille quidem sub intimum sensum cadit . eoque nobis constat nos Melle ; sed non is haec e niam . titi mox dicebamus . sensus intimias eirca meram Potentiam 4eu. iacultatem non persatur . Non itaque Per intimum sen-Su m Prurie usurpatum nobis constat nostra libertas . Sed
tamen adeo persuasi de eadem sumus ac certi . ut inde exortiis sit communis v ud Omnes omnino sanae minerMae
sen .us , quem jure plurimi facimus n. r. .
272쪽
Mentis humanae . 269 eamdem hoe Ioci iterata oratione illustrare. Quod est passivo indisserens . ab alta profecto externa estieiente causSa detorminari debet , alque ideo nulla omnino pollet libertate et nouitem vero quod actio a indisserentia est praeditum . e uiuam. cli sane est voluntas humana , quae vi aetiva donatur g. 55o . IPsa ita quo est . quae propria vi indifferentiam suam tollit . Cum Porro nulla interna necessitate , cum ab eadem sit Prorsus immunis cῆ. 547. , ad id compellatur; perspicue liquet ipsam vera proprieque dicta indifferentiae libertale gaudere . 555. Hinc elucet quoque quam imperite vel corPora uni
e sim . vet.libram . vel aeum magneti eam nobis objiciam quidam Fatalistae . Haec enim oninia et singula non βunt ni si passive indisserenti R. . .
556. deque minus imperite objeetant alii vulgata illa et ne amo sibi dare Potest . qtio ae non habet i quidquid mO oetur .
ab alio moMetur . Addu i , quod si e ut mens humonis non Po- 1 est sibi existentiam tribuere aut conservare t conservatio enim est continuata erealio , ita nequit hese determinare , .i Ne volitionibus existeni iam et conservationem impertire . Ad Primum enim quod speetat . cum mens humana vi activa sit
Praedita ι Profecto dum vult ι aliquid sibi dat . quod anteas oran aliten . ut ajunt . non autem quod ne uirtualiter quidem
habebat. Quid piam simile paullo superius diluimus f. 45οὶ .
Minoris momenti est alterum . Si de motu proprie usurpa t. . qualis convenire solet corporibus plane ex se inertibus . Surnio sit . ultro concedimus . ipsum ab alio necessario Pro cedere . Sed alter sese res habet . si motus nomine mentis humanae volitiones intelligantur uti intelligi interdum Folunt ; non enim mens nos ira ad ipsas movetur . nisi quδ tenuε opus habet Dei concursu . qui ad rem praesentem non Pertinet ; tum boni repraesentatione . quae tamen cum finitae ait ellica citatis . allieit quidem mente in . sed non comput Iit uua re ipsa est . quae ad objecti honi praesentiam vi sua Se
Postremum denique nullam omnino vim habere ex iis abunde constat . quae alibi de mentis nostrae vi et eficacitate universim disseruimus OntoI. f.ὲ524, 525. . 557. Inst. Volitiones pendent ab appetitionibus . appetiliones in impreSsiouibus . impressiones demum ab objectorum externorum actionibus . neris temperie . struetur a corporis .animi quo cuus titutione ; atqui constitutio aut mi . corporis
273쪽
di u Da libertatebit uel ura . aeris temperies . Objectorum externorum actio leo ι impressionesque . indeque exortae in voluntate appetitiones sunt omnino necessariae t ergo quamvis voluntas et esset ei
dici posset .etive indifferens . nihilo tamen minus ab alio et quid cin necessario determinatur . Ita sere Collins . 558. 4. D. m . . volitiones pendent ab appetitionibus tanquam a Caussis ne eessario determinantibus . N. . tanquam Rinotivis allieientibus ι C. maj. ; et permissa min. in sensu ex Plicaudo . N. Cons. Hoc est achilleum Collina argumentum . Fucili tamen negotio penitus enervatur . Si humanae Voluniati bonum aliquod exhibeatur . statim ne necessario indeli
hernia quaedam in ipsum ine linatio propensio sive appetitio innascitur f. 5o8. . Ah hac appetitione pendet deliberata volitio ι nihilominus cum sit fini ine aetivitatis loquimur enim de bono finito ι vel de infinito non perspieue cognito ; non
necessario volition Em extorquet , sed in nostra est pote State, eidem appetili otii vel adhaerere vel repugnare . uti et experientia abunde constat . et superius demonstravimus . Ceterum non semel appetitiones ipsae subsunt liberiati , quatenus interdum possumus taussas . quae illas hecessario excitant . pro Iubitu inquirere morari deelinare aut ei iam aperta reste ere . Quis enim non animadvertat . voluntatem aliqueri. in intelleetum dominatum ita exercere , ut possit. ipsum V e Iin rei alicujus cognitione defigere vel ab eadem e voearct aIio que divertere r quis nesciat . externos sensus cohiberi posseu voluntate . ut puta ne oculi datum obiectum tonspiciant ιulque ceteri externi sensus occasiones fugiant ι quibus appetitiones necessario excitarentur Quare appetiones hon semper necessariae sunt . quatenus pleraeque ut in nobis ucci dant , necne . in nostra sunt Potestate . Videat ergo Collins .
quam misere hoc aegumento caussam sunm Patro sine lur .
559. Hinc etiam liquet , quo sensu intelligetidotn sit celebre illud i trahit sita quemque oolup as . Voluptas nempe .
quae necessario cum appetitionibus connexa est mentem n sit nul Ellieit ad volitionem . non impellit unde est . quod ei de in elia in vehementi non raro te luelamur . Ilaee eadem
de taedio . do modestia . ac de dolore . cum quibus certa quaedam in deliberata declinatio sive aversatio necessario co-Diungitur . dicta intelligantur ; scilicet non neeessario nolit Uri P in extorquent , tum aliqua saltem ratione liberiati su
bjieiuntur . uti antec de appetitionibus dicebamus I. 558
274쪽
ooluntatis humanae u lmo. rast. Repraesentatio boni etia in finiti et particularis .
x qua uppetiones Decessario enascuntur . est sussiciens ratio
volitionis , sed posita ratione Sussiciente . poni necessario d bet rationatum , seu id . cujus e t ratio sussiciens OntoLAnnot. ad Can. . f. ut 4. ergo volitiones Pendent ab arpetionibu* tanquam a caussis necessario determinant thua . i56i. N. maj. Hanc dissiculta Lem . tum reliquas ex rati ne sussiciente petitas . quae urgeri praetes ea pos*ent . 1 alid
superque jam enodavimus Ontol. I. a 25.eι seqq. . Hoc unum addimus . nempe Lethnitianoa . quorum judicio nonnisi objecti va ratio seu molivum est etiam in caussis liberis auarum determinationum ratio sumete . . aut nulli mode aut quam
maxime dissicile ab id genua disse ultatibus expediro sese
562. Dicos t. Humane voluntas vel liber alem exercet an . e quam operetur, vel eo tempore quo opertitur . vel demum Postquam operata est. Non primum : tunc.enim velut quiescit. suiu quiete autem sive in actione esas simul non potest exer. uitium liberiatia , Non altorum i nam dum operatur . necessario DPera ur . juxta vuIgatum illud et quidquid est . quan
diu est New talo asι . nae ossa eat esse oel tale esse . Non tandem Poε tremum e tune enim qui e ci . aius in inactione est . Vo luntas igiturineque unquam libe tutem exercet, neqMe inerm
ero Poleει . atque ideo eamdem non babet i ut quid enim ipsa . si exire in aelum non possit rLibertas . si penitius inspietatur . est pura vel saltem magna imp.rsectio et quot enim mala non inde nascutitur t inc Beati in eoelis regnantes eadem prorsus carent . t η
Frus ira Poenae vel praemit proponerentur hominibus . stii 4i non neeessario agerφω r quippe in liberialis hypothesi Possent ii de tu hominea . propo altis etiam paeuia illis put Prae uuis . mala. operati . Ita laudatus Collina et Volt ire . 4. Communem . vel φliam . si mavis intimum liberiatia sen-εum infixin ara sonantur Spanta an Collina . et Bayle . Fie oinquiunt .. lest . ut aIiqua externa caussa necessario pis aegen dum noa compstias . ita tamen ut satalum hunci impulsum Nootiae inclinationi constanter attemperet; qua sane in bypo thesi nobis videremur liberrima operari . Et re quidem v ra communis hic sensus vel iniimus ex eo proe edit . qu dyostri appetitus conscii tantum Fimus . eaussas autem qui . hua Djuit tred by Corale
275쪽
hus determinamur . ignoremus. Cone e jam . si PIaest . in . quit Spinoeta a . lapidem . dum moveri Pergit . cogitare
et, cire . se . quantum Potest . conari , ut moveri Pergat . nic sane Iapis . quanaeoquidem sui tantummodo eo natus est conscius , et minime indifferens . se Iibarrimum esse . et nulla alia de caussa in motu Perseperare credet . quam quia ovit . Atque haec humana illa libertas est . quam omnes se habere jaetant . et qu e in fise solo consistit . quoahomines sui amesitus sine conscii . et eaussarem . α quibus
aeterminantur . ignari . Utitur quoque exemplo itisantis laeoppetentis, hominisque ebrii' ι deliri quoque vel somniantis b) . Bayle vero exemplo ae immagneticae . 565. 4. ad i. Homo libertatem in actu Prims , ut vi unt ,
habet etiam antequam operetur . quatenus in ejus Potestate est velle aut volitionem suam, circa honum finitum cohibere rexercet autem , dum reapse operatur; non quidem quasi conjungere simul possit operationem eum non operation seu actum eum non aelu r id enim vetat objectum axioma , eum illud . idem non potest simul ossa est non esse ; bene versquatenus ipfia ita operatur . ut sim ni Possit non operari togera enim et potentia non a genti non ontinistis opponuntur'. ed tantum agera et non agere . Potentia et mon Potentiae iste uti Philosophis compertum est et explorulom . η564. 4. - 2. Quamvis libertαs in hominε esset ae diei Posset impcrsectio ; quid tum inde Numquidi hominis indoΘIes genium natura'omnino postulant . ut sit undequaque Perseolus 7 Ceterum salsum planei test , . Iibertatem puram ess
imper et ionem vel saltem magnam si ipsa ι qualem homr-n bus primitus concessit Deus , inspiciatur . Bona siqnide fuit e nam Iie et potentiam agendi 1 malum invαlvisset ; deo tamen ol Naturae et Gratiae donis orna halue . ut '. Plane st-Iente passionum strepitu demtisque effrenis concupiscentia. stimulis. adibens agendum constati ter inclinaretur . Praesens imperseelio hominum culpa est a os poena . Neque tamen Putaveris . ipsam in statu Naturae lapsae honam per non es-2. . eum meriti boni. . indeque perpetnae selieitatis quod maximum bonum est . sons sit et origo . Si mala inde Pro-
276쪽
Mentis humanae . 27 cedunt . non libertatis . sed hominum vitium est . qui eadem male utuntur . Statua Beatorum . quem nobis obtrudit collitis nihil plano ad rem nostram pertinet. Hic est Status nou merendi sed fruendi ; noster est sta ius non fruendi sed meren di . unde ea libertas . quae ad persectionem status Beatorum
non cisti seri . confert sane ad status nostri Persectionem : nam sicut virtus ., ita etiam meritum aine libertate esse non
565. q. aae a. Poenae et praemia non frustra proponuntur hominibus in libertatis hypothesi r quamvis enim homines re- Pugnare eisdem.possint . ea tamen habent vehit totidem motiva , quibus alliciuntur . ut libertate sua hene uiantur . Ceterum etiam in nee essitatis hypothesi inutilia interdum esse. fateri debent . velint nolint . Fatalistae ipsi . cuin videamus is homines , quorum libertatem negant . propositis licet poenis et praemiis . male non semel opera i ; illud que addendum Pr eterea . quod poenae in eorum hypothesi es ent Plane injustae j. 55, .. n. . 5. ὶ ., . . . 566. 4. ad 4. Quid ipsi quoad intimum sensum , quantumn d rem praesentem attinet . sentiamus . Paullo Superius exposuimus Annot. aes n. 4. I. 55et. . Nequo vero propterea triumphent Fatalistae . Nam praeter ca plura . quae libertatem nostram invictissime ostendunt . nullius Plane momenti sunt . quae adversarii hoc loci lauto ver horum exemplorumque opparatu nobis i. obtrudunt . Atque u perspicui simus . quinque status in nobis ivsis eis re disti guimus ἱ i. quum in viti aliquid ab externa caussa patimur . puta dum ab alio loterram repugnantes dejicimur t v. quum volentes ab externa item caussa determinamur . velut dum ex electione vehimurrheda : 3. quum interna caussa necessaria compellente aliquid agimus . uti dum ex alto cadentes cadere stergimus : έ. quum item interna eaussa , sed quae omnem electionem Prae. venit atque advertentiam . operamur . ceu dum subila vehemmentique irae concitatione in verba contumeliosa prorumpi mus : 5. denique quuin voluntas nostra ex electio. e. sese de terminat. Quatuor priores status esse per se status necessitatis quisque . qui ratione utatur . et dignoscit at non modon se invicem . sed etiam a posteriori . qui est status libertatis . manifeste distinguit . Ad rom . De priori statu nulla est vel esse potest disputatio e nam sive lapis , quem cogitantem fingit SP in Oeta , sive ebrius , sive acus magnetica , sive quid-
277쪽
quid alιud , eum Sentiat sibi repugnanti violent Iam in serri . nullam haberet neque habere posset liber latis persuasionem
ac sera sum . Alter status exhibet ebrium . qui quamvis ex eleelione ebrietati se dederit . attamen cohibere nequit . quae ebrietate correptus efficit . At sicut rheda tractus non putat .a et ualem illam tractionem sibi iliberam actu eSsa . quamvis
ipsa juxta inclinationem sua in fiat , ita et ebrius . Tertius ebis talus lapidis conantis moveri quantum potest . Non igitur Putaret . se Iiberrimum esse 'a . eum homo , de quo loquimur . non pu et Se libere . sed omnino necessario cadero dum cadere pergit . Quartus est status insantis . atque hominiasivs ebrii alvo deliri sive somniantis , qui certe neque Putat . se libere essicere quae essicit , neque Putare Potest et haec enim advertentia sive judicium ad rationem pertinet . cuius exercitio eo tempore non potiri supponitur . vel si id putaret de adulto loquimur . esset Potius mechanica Praece dentis persuasionis de propria libertate: exeitatio . quam actualis reflexio sanumque judicium . ciui vis aliqua ac fides tri-huenda sit. Hinc laudatus homo postquam ad rationis exer- eitium pervenerit aut redierit , manifeste agnoscit propriam in Iaudatis statibus ad agendum necessitatem . adeo ut eadem de malis . siquae sorte Patrasset , sese excuset . Falsum est igitur , quod Iapis , infans , ebrius , delirus . somnians in saetis a Spinoxa hypothesibus putarent ae esse liberos . atque ideo ineptissime exempla haec in medium Proseri . ut communem omnium hominum de propria libertate sensum ex-
. . . Sed demus , id putara ; . quaerimus an ἐibere . Metnecessario r . Non eqvidem primum ι.εeeus enim Fatalistae dum negant libotatem Libsrtatem adstruerent . Sin autem atterum 3 l ergo quoties homo ad statum lati dati lapidis traaeucatur . viti insum traducit 'inoaa . nacessario et vi logum naturat rem in arrorem laberetur . eique adhaeret. Proin eque Deus . qui est Naturae ejusqtie legum auctor , ita homines constituisset . ut necessario errarent , e siliquo neceS-εarii hujus erroris aueton et eatissa ι quod Mel cogitare
278쪽
nentis humanae . a splura alia . quae Fatalistae nobis obtrudunt . ac potissimum
volta ire a . ommuo Praeterimus i adeo enim exsucca sunt ac sui ilia . ut ne exponi quidem mereantur νθ 6 . Ob. 2. ctim Fati astrologici yatronis . Imprimis Astra si e luce . sive, gravitatione mutua ι sive motu . Sive alia quavis aetione in aeris eonsilutionem temperiem mulationes . istae vero in hutnana corpo ia , haec demum in mentes in suisunt et quidem ita . ut cum illorum essieacitas ait maxima . mens humana nequeat eidem obsistere . iv. Binc est u quod .in diversis elimatibus diversa sunt hominum temperamenta mores assectus . in iisdem vero eadem a quod rerle esse non posset , nisi lania esset Astrorum in ani mos activitas , ut eisdem necessitatem inserant 4 i cS. Astrologi certo plura divinarunt , quae ex hominiam,vo luntate pendeb ni . Theogenes , si Suetonio fide si h . alatim ac novena ι Oelavit genituram . huie tanta fiducia pr edixit imperium . ut exili verit eumque i adoraverit . Thrasullus amabiguum sibi ae prope ultimum diserimen instare dixit Tib-xio . quod re ipsa hic illi , re eum nullo communi estia .mo
liebatur e . Ipse Tiberius dἱxit Sergio Galbae t eι tu Galbaqvanasque degustabis imparium, d ι quandoque degust bis .
inquit . ut et Sera et brevis. eiusdem potentiaj ignificaretur . Proximam Domitiani eaedem praedixerat Ase elatio seu pro hunc nempe Ascletarionem aeratum, Aec in retendem jaetas saSe. . quae Prooidisset ex arte . seiseitatus me . Domitianus quis i sum maneret exitiis ; et .mantem fore. . ut bre . laceraretur a canibus . intestinet quidem aine mora . seae ad Oarguendam temeritatem arιis .hsepeliri. quo e accuratia sime imperατ it . Quod cum feret . evenit . ut repentina lem p radata dejecto itinere . semiusιum eadaper discemerent ea nes is . Celebre est trium Astrologorum . qui Johanni Picta Mirandulano aeerrimo astrologiae divinatricis impugnatori suturam anhe 56. adlatis suae annum mortem praedixerant . VR-tio inium . Postremo , ut celera alias. quae apud Seriptores ii
279쪽
de dignissimos legimus . praetereamus . in Centuriis δ oh annis nodulphi Camerarii editis Franco furti anno a Go7. P .emn ciabatur . II enricum IV. Galliarum Begem juxta horobe ovum
violen a morte obiturum. foro anno i6to. . Seu 2 listis: Haemono 59. . mense 9. . die 23.; quod exitus comprobavit . At haec hisque similia neque praedici, a Dia confidentia . neque a m BC curale evenire potuissent . nisi astra ita in homitium BDimos influerent . ut necessitatem plane ineluctabilem eisdem
- 568. ad i. Λstra ratione aliqua in subluuaria hae e cor-Porea influere . non negamus i sed tumen Ddeo minima est eorumdem essicaritas , ut , si solem excipias . frustra vanissimeque ab eisdem derivaveris tot illos tamque de ea n latos aes- Delus . quos olim Mediet , Agri eo lae . et Magi iisdem tri-huehant . Bera hanc susa oratione persecuti sumus in nostra Astronomia physica , riteque institulis ac pensi talis observa tionibus confirmavimus q. 32. . Quidquid tamen sit . unas ad summum in hominum animis excitant certas quasdam in- Elinationes propensionesque , quibus cum Obsistere possint ii dein homines . uti superius die e hamus; manifestumi est . AS ira vo-1itiones Nostras atque assensus non neceSSario extorquere , Ne
quo proinde libertatem evertere . , 569. 3 . ad 2. Falsum est . homines pro elimatum diversi state . diversa etiam et constanter habere temperamen . . mo res . assectus . Nonne plures invenies . qui diversa climala incolentes athi quantum ad laudata phaenomena mirum in m dum consentiant i nonne climatibus non mutatis populi oliua harbari indoctique mites,nune sunt sique exculti ; et con ira)exe ulli olim ac mites , 'nunc indocti sunt et harbari yFalaum quoque esse, iisdem assci temperamentis .Imoribus . assectibus eos omnes . qui inii isdem nascuntur elimalibus vel hospitantur . quio pol ins in dies vel etiam ad horam mula ri . jugis experientia luculenter demonstrat . Sed quamvis ita res esset uti Adversariis Plae et , nonne derivari id posset emquo homines illi inclinationem propensionemque , an quam Plus minus influunt astra . constanter . licet libere . ε equantur ; tum eorum . quibuscum vivunt . mores . institutioncm ια ducationem . genium . ea empla Pro lubitu imitentur i Prolubitu . inquam e nam nos ipsi experimur . ' mos quandoque Bliorum exemplis. genio . edueationi . institutioni , moribus.
280쪽
At . inquis . non omnes alicujus nationis aut elimatis
Immines sub eodem astro aspectuque siderum nascuntur
Quid istud y Quania etiam in gemellis hominibus morum as-
feetuom vitae fortunae varietas ' Conser . si placet . Romu Iram et Benium . Jacob et Esau . eos quoque , qui nunc tem Poris visuntur . ut inde quam inane sill et commera litium hoc Astrologorum effugium luco clarius dignoscas . 573. Die es fortasse; quaenam igitur est et ut quid mundumsti Periorem inter et inferiorem lania illa . quae asseritur , tamque arcta connexio Nempe haberῖ haec potest . reque ipsa habetur a quin superior mundus . astra se ilicet vel minimam humanae voluntati necessitatem inseram AMron.
5 I. 4. ad 5. Nemo pro se et o alicujus minervae est . qui orias Astrologorum praedictiones Non rideat'. uti ipsas ridet Isaias . aut illorum fraude in non laetio dignos eat. Hujub rei Non leve argumentum est , quod scite Ennius Protulit. Qtii tiliιs monstrant vias P sibi semitas ignorant. Referendae essent in tabellas cireti imorum hujusmodi praedictiones rat VIae mentiantur . quae certa Pronuncient , dimetiri possie . At χυ ne apud popelirum , ut solet . pD s' potest vera tinavere complera Predictio , quam miria dos mendaciorum . inquit Antonius Genuensis . Sane vel ipse Cardanus acerrimus astrologicae hujusce superstitionis patronus ac professor sa tetur , quod ex centum praedictis eventibus vix decem ac ei derint ; et Sintus ab Hem mitiga triginta erectos horoscopos omnes suisse eventibus eo dirno os de elaravit . Caesari in A frica in navigaturo praedix crat 'Astrologi . hane elus Prosectionem se litem non suturam in oti νti tamen omnino Pro Spera fuerit . Iohannes Galleae ivs Dux Mediolanensis dum Astrologus mortem celerem eidem praenuntiaret . Vilam aute in
longam et npud'Princi hes gloriam sibi . vatem iussit strangu lari . ne fert Iohnnnes Picus αὶ . quod Ordelaphus Princeps Forolivi ensis obiit eo anno. quod ipsi Hieronymus Mausredus
a Lib. I. disputationum adversus Astrologos CaP. 9. ' Stent . et salvent te augures eo eli . qui contempla bantur sidera , ct Supputabant menses , ut ex eis annuntiarent