장음표시 사용
251쪽
rit hae e apsa memoria f. 498. . Tum non minus proba inhile est . mentem in sibi eudendis rerum insensibilium id eis et a sensibus et ab id eis rerum sensibilium pendere I. 464. . Hinc porro evenire posse videtur , ut mens dum iterum cognoscit ideam illius rei sensibilia ex qua insensibi Iis rei id eam Hishi esse eerat . rursus cognoscat rem hane insensibilem . et ob auin Perius laudatam circumstantiarum diversitatem ' I. Soll. recte-ciat. Se rem illam antea eo gnovisse. Explicari etiam poterit haeci memoria . si semel aequisita rei insensibilis idea supponatur in anima perseverare I. 454. r dum enim idea illa
quacumque tandem de caussa Maecitatur vel eam ex se revis It mens . res eadem iterum percipietur . mensque sive novam ideam cum veteri comparando , sive potius observando ei cum sta utiarum . quae utramque de eadem re ideam comitan tur . diversitatem . advertere poterit . reddique conseia . rem illam olim fuisse a se cognitam ἡ- . Explicantur Praseipua memoriaa Phoenomena . 'Soέ. I. Memoria exere itation eomparis ur . Pugetur . perseitur . Nam per repetitos uetus . quibus cerebri vestigia e citantur . haec ipsa sabinda rursus exellari fiae ilius possunt . Hinc memoria . quatenus exculta est . inter habita a iura α-
a. Facilius tenaciusque ea memoria tenemus . quae Seri 1 tion . quam qua a solat imaginatione cognoscimus . Si euti enim sensatio , ceteris paribus . eat imaginatione vividior G.3 r. M. F. 3 ita etiam impressio . quae dum sentimus . in cerebrost , est validior prosundiorque s quam quae fit . dum solum
. b. Quae majori attentione . admiratione . vo uptate aut do-Iore cognoscimus . diutius tenaeiusquo adhaerescunt memorim, In hac enim hypothesi valistior est vestigiorum in carebr impressio i tum adiuneta sive eireumstantiae et rius disti xtiusque nos euntur . Prosecto ob leges eommere ii sicuti senato respondet impressioni vestigiorum in cerebro peractae . ita molus ei dem cerebri respondet attentioni ita ut pro at-2entione vividiori diuturnioriqua laudatus cerebri motus . indeque vestigiorum impressio sit diuturnior . distinctior . Profundior . te aior . Idem ille endum de admiratione . dolore aut voluptate . tum de impressis circumstantiarum alva diu
252쪽
reminiscentia . et obliotone . 4. Memoria debilitatur desuetudine . vel etiam penitus: evanescit . Quandoquidem vestigia veterascunt . aut delentur , vel saltem non excitantur tam facile ; tum ventigia circumstantiarum interrumpuntur debilitantur aut eti- pereunt . 5. Memori R . quae pluri has intenta si h . esse solet minor ad singula . Vestigia enim vel confunduntur . vel non excitantur tam Raepe vel demum eum mena sit m&gia diatrae a . etiam minus vivide distinete qua sive res ipsas sive earum vir cumstantias si br repraesentat . at stoe ideo aicuti impressio in cerebra facta minor est minusque Prosunda . ita quoquo impressum v stigium non aleo satile subinde excitatur .
6. Memoria esse solet melior in juvenibus . e et eris paribus . quam in pueris atque in senibus . in pueris si qui ctem minor est attentio . Tum eum fibrae cerebri aequo nimium molles sint . neque diu neque tam facile retinere in se possunt im- Pressa vestigia ; in senibus autem eum sint uvini in rigidae . Plurimum vestigiorum impressioni obsis uno . 7. Citius eorum memoria deletur , quae . eitiua Commissa eidem suerint . Nam fibrae minus tenaciten firmiterque reti nent ea vestigia. quae magis saei Ie in ipsia imprimuviuea vel etiam in sacta hyphotest minor esse Sotat me nata attentio . 8. Memoria aere . cidiis . medie amentis . aliisque id. genus caussis sicut conservari augerr perficique potest . ita quoquo debilitari retundi atque etiam prorsus doleri . Nam caussae illae cerebri ' fibras reddere possunt ad recipianda in se vesti in gia tenaei usque retinenda 'aptiores . vel contra . aut omni uis ineptas ad id operis . aut certe minus uptas ; tum jam recepta in iisdem fibris vestista impli estre diraociare Penivusque
s. Orationem longissimam mente . Meet alio ἀistracta . ad erhum interdum repetimus. Siquidam excitato uno vel altero e erebri vestigio . cetera quoque eodem ordine ac serio . qua suere impressa . ita mechanice exaltantur . ut se relirum . quadam velut sponte motiones auas et functiones exerceat
num mentis nostrae sons est et origo. .
Io. Non raro interrumpitur memoria vel retardatur . Quandoque enim in eadem cerebri parte vel fibra aliud vestigium
sive eodem aut sere eodem modo . sive alia ratione Re Causin
a ita imprimitur . ut vestigiorum aeriem . quae evolvitur , interrumpa L; tum etiam fibrae durities. humor nimius . his-
253쪽
diso Da memoria , memoratu . que similia ulteriorem aliorum vestigio ruis , quae Sequuntur in data serie . excitatio uern aut omnino impediunt . aut a atritem minus facilem reddunt. I. Unius ejusdemque compositae rei vel historiae quandoque recordamur ex Phrte . et ex Parte obliviscimur . Neque enim fibrae cerebri eaedem ubique eodemque modo a sectae Semper sunt , tum laedi aliqua in Parte possunt , mutari . corrumpi. Quocirca etiam vesiigia non eadem ratione ubique sunt impressa et conservantur . sed vitiari ex Parte
Possunt . eon sundi deleri . dum reliqu e eorum dein Partes
firmae sanae atque integras adhuc Perse Verant.
a. li . quorum e erehrum vel humidum nimis vel nimis siccum est . non magna polle ut memoria . Siquidem ob priorem cerebri temperationem tacite ψelentur vestigia . ob Po-εteriorem autem non tam tacile imprimuntur .
ε5. Ii . quorum cerebrum est temperate humidum . selicio-vi memoria donaulur . Nam sacili negotio i' eodem imprimuntur vestigia . ac simul non delentur tam ' Deile. Ingenium acutum.. vivetx . Promptum siccit 'tem substantiae cere-hri Postulare videtur : nam spiritus animales . nervi , Sive sensationum instrumenta ac mentia ministri expeditiores esse dehent ac vividiores . Hanc ob caussam suminum ingenium summamque memoriam in uno eodemque homine simul conis
ciliare vix poterio . . Haec sunt praecipua memoriae Phaenomena . quae ex Pli-e nda erant, Cetera ex his sponte velut sua nascuntur . Ad vertendum nihikominus est . fieri posse . ut aliquam ob caussam nobis incompertam . vel non communi inductam ordine quaedam ex laudatis phenomenis alia prorsus ratione contingant . Quia enim penitiorem noverit cerebri structuram . quae R d momoriam pertinet a tum modos omnes . quibus assici poteβt , omnesque eas caussas . quae hac in re locum habe ii r505. Def. 4. Obliolo est alicujus rei . quam antea novimus
cioli. Schol. Triplici mod* induci potest oblivio i ii si vestigia in cerehro antea. impressa deleantur: a. si existant qui in dem , .ed lumen furaua non excitentur i 5. demum si vestigia et existant et ex ei te utur et percipiantur . nihilominus mens non revectat . rea per vestigia illa repraesentatas Se antea cognovisae . idque. vel quia novam eiusdem rei id eam cum
254쪽
reminiscentia ἰ et Obliolone . Ist 'lius quia memoratam circumstantiarum diversitatem non ad vertit f. 5oa. γ . Perspicua haed sunt ι si huc usqua dicta attente Perpendantur . Porro obIivio in nrho indueta dieitur obliuio morbosa sive amnesia .
De Noluntata . denique aliis nonnullis humana a . Mentia affectionibus . .
De uoluntate Mentis humana8. ubi de ejusdem l ..... Hecto , et libertate . . 'so 7. Def. Voluntatis homine eam animi nostri saeuitalentu i vergim vocamus . qua bonum si hi representatum apPeler. et velle potest , et sibi repraesentatum malum a verastri et
5D8. Schol. t. Λpud puriores Latinos . quos Wolgus alii
que retent ores Sequuti sunt , voluntatis nomen non saeuita
tem seu pote hi iam . sed hujus aetus significat . qui .omnes ad appetitionem v I aversationem , et ad volitionem vel holitionem tamquam ad duplex genus redigunturit ad du- Plex . inquam , genus r nisi enim adeurate distinguantur .ui distingui debent . maxima inde oriretur confusio ι ne que ea . quae ad libertatem pertinent . . exponi distinete possent et explicari ι. Itaque si non ipsos teonsulamus . advertemus profecto ι ex obiecti boni pereeptione certum quemdam ad objectum it Iud nisum seu inclinati phenr Pro Pen aionemque in nobis necessario nasci i quemdam . vero reuisum seu declinationem ex Perceptione objecti mali . Necessariam hanc ineli nytionem ametitionem . declinationem antem aver-βationem adpella inus. Hinc tota ratio suas iena appetitionis est boni repraesentatio . aversationis vero repraesen lalio ma ii Ontol. αα . γ ..Sed illud quoque advertemus . ne ui p. nos objectum bonum , quod appetimus i velle. ex electionο ι ut objecium malum . quod aversamve ex eleetione nolle . Primum illud uolitionem diei mus , hoe vero alterum nolitι nem . Tum nolitio proprie aecepta eonfundi eum non votitione non debet e lita enim est actus voluntatis, quo objecium aliquod positive respuit . pnta odio habet ι haec autern cat Diuiligod by Corale
255쪽
2o a De obiee o est mora voIItionis suspensio ibid. g. . Hinc aliud est molle . et aliud non velle . si aervanda sit loquendi Proprietas is
5 30. SehoI. 2. Siculi in intelle et u I. 363. . ita etiam ii,
oluntate duplicem pallem , superiorem nempe et inferiorem distinguunt Philosophi ; non quod aut duae sint in eodem homine animae . rationalis et sunsitiva , aut duae unius ejusdemque animae distinetae potentiae . heno vero quatenus unu eademque rationalis animi saeuitas a diversis motivis ad operationes suas aut ei ur ; nimirum si velit aut nolit juxta Beternas Dei Ieges rectamque rationem . pars Superior ; sin autem eonira has leges rectaeque rotionis diet meu alque una temporalia hona quatenus utilia tantum sunt ae deleela hilia . amore prosequatur . aut mala sensibilia sub una mali temporalis ratione odio habeat . para inferior adpellari consuevit s Hine colluetatio illa carnis adversus spiritum et spi- Titus adversus carnem , tum lex membrorum , qua E mentis iegi repugnat . de quibus Apostolus αὶ . Porro duo potissimum inquiri de humana voluntate a Philosophia solent ν 3. quod Nam sit ejusdem objectum t 2. an vera proprieque dicta iu- digerantiae libertate litiatur f
Utrum mensi humana possit oeIle aut appetere. t - - marum stib rat ne mau . et bonum subratione boni no Ila vel uυersuri toro . Dem. Bonum . quantum ad voluntatem pertinet , est illud omne . quod naturae humanae conse sinu eum est , eam que perficit . uti scientia ; quod autem eidem naturae eon sentaneum non est . ejusque perseetionem aut impedit aut tollit . ut morbi . malum est ac vocatur . sit. Schor. Utrumque est vel perum seu reati . Vel avarens Idea Ie seu objeetiuum . Hoc alterum . si tantum nobis ideatur bonum aut malum . quamvis re ipsa non fuerit; Pri-
256쪽
νoI Inta res humanae Trium autem illud . si revera bonum sit aut malum . Bonum
Praeterea vel est honestum seu morale . nam Pe si rectae rari ioni moTumque regulis sit eonsentaneum . ut virtus e vel ju-
eundum sive Eeleetabite . si aliquam oluptatem Procreet . uti delicatus cibus ; vel demum utile . si commodum aliquod illud possidenti conserat . ut divitiae . Postrema haec hona phrrica adpellantae . Ceteris honi ae honitatis specie . quas alibi exposuimus Οnωἐr ῆ. to 7. N Seo. γ . omnino Praete rimus . Malum . quod homo opponitur . triplex et ipsum est a
inrionestum seu tia γε vel etiam mixrHe . si rectae rationi aemorum resulis adversetur . ut vitium a moIestum . Si dolorem
aut taedium asserat, ut labris; incommodum . at honum uli Ie aut impediat aut tollat . ut divitiarum amissio . Utrum quutio e malum dieitur physῖcum . Unum idemque obiectum . si sub diversis rationibus spectetur . esse potest honum simu Iet malum ι tum una bonitatis vel malitiae specie assici nota
Siet. Duo hoc loci investigamus t r. num humana 'oluntas elle possit atque appetere malunt . quodcumque illud sit. sub una mali ratione . hoe est, praecise quia via Ium est y 2. Num possit nolle atque aversari honum sub ratione honi . scilicet ea Praecise de caussa . quod honum sit . Philoso orum seneentiae .st 3. Humanam voluntatem utrumque posse . opinati sun Κingius . et Noockius . quihus Praeluserunt Oees mus , Ange stus . Almainus . aliique . praesertim vero Nominales , ut re fert Pone ius a . Iohannes Duna Seotus quamvis alicubi suorum operum anceps visus fuerit ib; . eum in utram qne Partem quin rem definiret . disputaverit 1 alibi lamen ce evntrarium aperte cloe et , scribens t a voirentare exeluditur actus M stitionis revectia miseriae . est aetus notitionis revectu bea titudinis . quia miseria non est nata esse objectiam actus volitionis . nec beatitκdo aetas nolitionis . Hoc idem sentiunt S. Thomas da . aliique ceteri sive veteres sive recen
257쪽
Mens humana non potest velle et appetere malum sub ratione mali . neque bonum sub ratione boni nolis et aversari .
Si έ. Pr. I. pars. Mens suapte natura . velut que innato pon. flere ita ad beatitudinem felicitatemque . scilicet ad statum Persectae voluptatis . quietis . omnisque perturbationis taedii doloris molestiaeque expertem sertur . ut esse miseri non Aolum nolimus. . sed nequaquam Prorsu 3 pelle γεεimvs a t
unde Tullius i natura . inquit b . omnes . quae bona vi dentur . 3equuntur . IIuius rei totum humanum genus . quinet ipsos Adversarios ego testes appello ι Sane nihil appetimus nihil volumus nihil desideram iis . nisi sub bes litudinis ratio ne . hoe est . nisi ut simus beati. At velle ι et appetere malum Sub ratione mali . non est prosecto sub ratione beatitudinis appetere ac velle . cum malum sub ratione mali spectatuni velut naturae nostrae . Perlectioni ι felicitatique con trarium nobis exhibeatur ῆι 5io. γ. Igitur mens humana non Potest velle et appetere malum sub ratione mali ,- Q. E.
5a5. H. u. para. Volitio et nolitio ι appetitio et aversa tio sibi invicem opponuntur . uti perspicuum per se est I. 5o8. . Ergo etiam motiva seu rationes ι quibus hiata na volvotas ad actiones illas exeitatur . opponi si hi invicem debent; atque ideo si mens nostra nequit velle et appetere malum sublatione mali c k. 5a4. . ne poterit quidem bonum sub ratione honi nolle et aversari . Et sane nolle et aversari Ibonum sub ratione boni . est nolle et aversari id quod humanam Perseit naturam . seu est beatitudinem selieitatemque respuere et odio habere ν at respuete et odio habere beatitudinem propriam ae se Iicitatem ι est velle propriam miseriam . seu malum sub ratione mali ι quod eum esse non possit c ibid. manifestum est . quod mens humana nequit honum sub ra iione boni nolle et aversari . Q. E. I. pars. Coror. a S. Augustinus Enehistia. n. 23. aὶias east. I οθε
258쪽
oOIuntatis /timanae dis si si . CoroI. l. Humana voluntas non potest aliquid vella et appetere nisi sub boni sive realis sive apparentis ratione . nihilque nisi sub ratione mali sive realis sive apparentis nolle et aversari.
5i . Corol. II. Objectum volitionis nostrae et appetitionis
esse non potest nisi honuiu ; nolitionis autem.et aversationis nisi malum . . 5i8. Corol. III. Bonum et malum sunt nostrae voluntatisrnotiva . quibus ipsa ad volitionem et appetitionem . ad nolitionem et aversationem allicitur et excitatur . 519. Corol. IV Bumana voluntas nunquam Vult et appe- it . nult et aversatur sine motivis. Haec enim non Praestat sine objecto . quod velit et appetat . nolit et aversetur . At
objecinna voluntatis est bonum et mslum I. 537. . qu osunt ejusdem voluntatis motiva ῆ. Si 8. b. '
AGersariorum cauiliationes . 5 Io. Ob i. eontra Primam propositionis partem . Si vo Iunias humana non posset velle malum Sub ratione mali . non esset quoad malum . quatenus malum est , libera ; atqui Ii- hera est quoad malum quatenus malum e t t ergo Ac. 52 . 4. D. maj. . si Me. . non esset quoad ma Ium . quatenus malum est . libera libertate eontradictioni . N. . libertate eontrarietatis . C. maj. 3, et Contra D. min. . n. . Cons. Libertas contradictionis , quantum ad praeaena institutum Pertinet . ea est . qua agens eadem praeditum Potest Velle et plitionem suspendere , eontrarietatis vero ea . qua agens liberum posset velle et nolle . seu duos contrarios actus . Puta amoria et odii ei rea idem obieetum exere ere . Itaque volunta a humana habet quidem quoad finitum malum sub ratione mali speetatum Ithertatem contradictionis . hoo est . Potest nolle et nolitionem suspendere . uti subinde Ostendamus . non autem libertatem contrarietatis . quasi nempe si-e ut Pohes malum nolle seu od o habere ita etiam possit illud ipsum velle seu amara si . γ . Ceterum cum malum finitum habere in se Possit aliquam honi saltem apparentis rationem . sub eaque amari ; Iiquet . humanam voluntatem
habere etiam quoad Ipsum lihortatem contrarietatis . De hi Iueuientius paullo inserius .
259쪽
. Mnte hominem pila et mors . bonum et malum et quod Placis erit et . dabistir uia i nempe non quasi malum sub ratione mali placere homini possit . bene vero quatenus homo ipse honum physicum contra Dei legem stirecte proaequens , ma- Ium turpe seu morata . atque hinc etiam Poenam aeu mortem sibi indire et e consciseit. Quare objectum . quoa homini placet . seu ipsum allicit . est honum sub natione boni. 525. Inst. Homo proximi malo in eraum delectatur 3 se delectari mala est velle malum sub xatione mali a ergo hamana vo Iunias est quoad marum . quaaonus malum est . li- hera etiam libertate contrarietatis . 524. 4. n. maj- . homo proximi malo sub ratione mali sui interdum dele elatur . N. . sis ratione Loni sui . C. maiiat et n. min. . deleetari malo sub ratione mali sui est vel malum sub ratione mali , C. . deIeclari malo sub ratione homi sui ext velle malum sub ratione mali . N. min. EL ConL. Si intimus uniuscujusque sensus consulatur . nemo negabit . hominessi non malo proximi sub ratione mali sui sed quin potius.
sub boni sui ratione delectari . quaIenus Per malum Proximi aliquid vel uitio vel jue uti iuum sibi adsut rum perverse judicant . 525. Inst. Damnatus aut din nihilationem lupit ergo, mala ub ratione mali aut dele elatur . a. Qui peccat ex malitia in eo ab illo , qui ex ignorantia peceat . distinguitur . quod ille malum cognitum ut malum . hic autem malum cognitum ut honum velit . S. S. Augustinus sartum ut furtum . Proindeque m lum.ut malum amavit i quem fruesum . inquit b .λabui miser aliquansi ια his . MMas nranc recalens erubeSes 3 maxime iα illo furto , in quo ψstim furtum ama Mi . 4. Intellectus serri in salaum ut salsum potest; cur non in malum ut maIum volantas p526. 4. aE t. Ea de eaussa sui anni hilationem exoptat damnatus , ut ab aeternis suppliciis . quibus mane ipatus est . si fieri posset . liberetur . At vero a malin exemptio stli h numi Pectatur . Igitur sub boni aui r tio die annihil ationem sibi
527. ad a. Unum idem qua objectum et ut malam mox Ieet simul ut honum physicum cognosci a nobis Potest. Exem
260쪽
. ooluntatis humanae ' Σ I Plo sit iniusta rei alienae ablatio . Si . eamdem homo cognomaceret tamquam aeternis Dei legibus contrariam . Proindeque Ceu malum morale ; sed tamen ipsam eligeret velut medium. quo vel a miseriis tandem liberetur . vel sibi comparet maiorem divitiarum copiam . quae quidem essent aliqua Physi-Ci honi species . certe peccaret ex malitia at simul iacinus illud nisi sub ratione honi sui non Patrasset . i , 528. 4. ἄἀ 5. S. Augustinus suratus est PotnR . sola audaciae suae inter socios ostentatione , quam tamen veluti aliquod delectabile bonum spectabat . ut idem ipse testatur .
noe sensu surtum ut surtum . mavit . . I . c. . i5a9. - . ad 4. Intelleetus sertur in salsum ut salsum . quatenus est eognioscibila, ut diei solet , et aliquo in sensu sub veritatem cadit . cum verum sit . aliquid esse lalsum . At malum sub ratione mali non est appetibila . Tum sicuti intellectus nequit salso ut salso assentiri . ita et voluntas non Potest malum ut malum velle atque appotere . - Huc etiam pertinent . quae in Outologia extricavimus g. uosi et seqq. γ .i ' .i . :- 55o. Ob. u. contra secundam propositionis partem . Et quidem I ..In agentibus liberia. suarum. volitionum et nolitionum ratio est sti Meetioa Onto I. k. 2u r poterit igitur vo- Iunias nostra bonum sub ratione boni pro libito nolle. u. Potest virtutem . quin et ipsum Deum nolle et odio habere t atqui in virtute' atquE in Deo nulla tesse Potest ratio mali, sub qua odio habeantur . 5. Si non potest nolle bonum sub ratione boni , sequeretur . ipsam voluntatem necessario velle debere bonum . quod eidem repraesentatur . Nam in hac hypothesi non posset borium nolle . Sed ne posset quidem volitionem mam Suspen dere nam volitionis circa bonum suspensio secuti seri cavrentiam consecutionis ejusdem boni ; careo ia. autem boni eat malum t ergo si voluntas posset velle voti,ionis suae suspensionem . Posset quoque velle malum. et quidem sub . ratione mali , eum in hac suspens onu .nulla boni patio inesse videatur. Hoc autem repugnat I. 514. . Ergo necessario deberet velle honum . atque ideo Pulla non contrarietatis modo . sed etiam contradietionis libestas quoad bonum sub ratione