장음표시 사용
221쪽
HJersimus: post Osiri e ct electe in genus quo
que caussae, quid cuiq. conueniat, ex hac copia digeremηs . Atque inueniri quidem omnis ex his locis argumentatio poterit cinuentam exornari, O
certas in partes distingui, O suaui um es , σμmme necessarium, O gb artis scriptoribus maxime neglectum. Quare o de ea praeceptione nobis O in hoc loco dicendum uisum est,ut ad inuentionem argumenti absolutio quoque argumentandi adiungeretur . Et magna cum cura diligentia locus hic omnis considerandus est: quod non rei δε-lum magna utilitas en , Ρd praecipiendi quoque
OMNIs igitur argumentatio aut per inductionem tractanda en , aut per ratiocinationem. Inductio est oratio, quae rebus non dubiis captat assensionem eius , quicum influuias: quibus asesensionibus facit, ut illi dubia quaedam res, propter similitudinem earum rerum, quibus assensit, probetur et uelut,pud Socratiinm eminem demonstrat Socrates, cum Xenophontis uxore , O cum is Xenophonte Aspasiam locutam. Dic mihi,quas, Xenophontis uxor, si uicina tua melius habeat aurum, quam tu habes ; utrum illius , a tuum malis j Illius, inquit. Quod si uenem O ceterum ornatum muliebrem pretii maioris habeat,qssam tu habes; tuum ne , an illius malis j Illius vero, reoondit. Age, inquit ,si uirum illa meli
rem habeat, quam tu habes; utrum ne tuum, s illius
222쪽
vijs conuenio, ct quid in controuersia relinquatur , ostendit: ex qua certum quiddam designatur ariditori, in quo animum debeat habere occupatum .es tera es , in qua rerum earum, de quibus erimus dini uri, breuiter expositio ponitur distribumta: ex qua conficitur , ut certas animo res icneat
auditor; quibus dicitis , intelligat fore peroratum.
P unc utroque genere partitionis quemadmodum conueniat uti Areuiter dicendum uidetur. Quae partitio, quid conueniat, aut quid non conueniata ostendit , haec debet illud,quod conuenit, inclinare ad suae caussae commodum )oc modo : interfectam matrem esse aflio , conuenit mihi cum aduersa num contra: Interfectum esse a Clitemnestra Ag memnonem, conuenit . IXam hic uterque id posuit, quod conueniebat; ct tamen suae caussae cum modo consuluit. Deinde,quid controuersiaesit, pomnendum en in iudicationis expositione equae quem'. admodum inueniretur, ante distum est. Θgrautem partitio rerum distributam continet expoliistionem , haec habere debet breuitatem, absolutionem, paucitatem: Breuitas est, cum nisi nec frisarium nullum assumitur uerbum . Haec in hoca genere iccirco utilis est, quod rebus ipsis , O par-ιtibus caussae , non uerbis, neque extraneis ornamentis animus auditoris tenendus en . Absoluti γλ est , per quam omnia , quae incidunt in caussa igetiem, de quibus dicendum est, amplectimμr. in. qua partitione uidendum en, ne aut aliquod ge-:
223쪽
mu ut ile relinquatur Haut sero extra partiti
nem, id quod uitiosi um ae turpis um est, inferatur.' Paucitas in partitione seruatur ,sig mera ipsa rerum ponuntur , neque permine cum partibus implicantur . nam genus es, quod plures partes amplectitur, ut animale pars est , quae suta eri generi , ut equus. Sed aepe eadem res alijgenus, alij pars es. nam homo, animalis pars est; Thebani, aut Troiani, genus. Haec ideo diligentius inducitur praescriptio, ut, aperte intellectage nerali partitione , paucitas generum in partitio ne seruari possi. nam qui ita partitur, ostendam propter cupiditatem, ct audaciam, O auaritiam
aduersariorum omnia incommoda ad rem p. perue
nisse; is non intellexit, in partitione, exposito ge nere, partem fe generis admiscuisse . nam genus es omnium nimirum libidinum cupiditas: eius autem generis sine dubio pars est auaritia. Hoc igitur uitandum eIi, ne , cuius genus posueris, eius secum aliquam , diuersam, ac dissmilem partem ponas in leadem partitione. Quod si quod in genus plures incident partes , id cum in prima partitione caussae erit simpliciter expositum, distribuetur eo tempore commodissme, cum ad i-Hum uentum erit explicandum in caussae dictione post partitionem. Atque illud quoque pertinet,
ad paucitatem , ne aut plura , quam satis est
demonstraturos nos diramus, hoc modo: OItendam aduersarios, quod arguimus , O potuissesac Fre, σ
224쪽
cum simplex quiddam agatur, tamen utamur distributione, idq. perraro potes accidere . Ac sunt alia quoque praecepta partitionum, quae ad hunc um oratorium non tantopere pertinent,quae ue santur in philosophia, ex quibus haec ipsa trannulimus , quae conuenire uidebantur, quorum nihil in ceteris artibus inueniebamus. Atque his de pamtitione praeceptis,in omni dictione meminisse oportebit , ut O prima quaeque pars, ut exposita es in partitione , sic ordine transigatur, O, omnibus e plicatis,peroratum sit, hoc modo, ut ne quid post rius praeter conclusionem inseratur.Partitur apud Terentium breuitem O commode senex in Andria, quae cognoscere libertum uelit: IEo pacto O gnati uitam , ct consilium meum cognosces, quid facere in hac re te uelim. itaque quemadmodum in partitione proposuit , ita
narrat primum gnati uitam et , 'Wam is poInquam excessit ex ephebis Sosia, Liberius uiuendi fuit poterias.. Deinde suum consilium, Et nunc id operam do. Q τ . . Deinde quid Sosiam uelit facere, id quod postr mum posuit in partitione ,postremnm dicit: 'Hunc tuum est ocium. Quemadmodum igitur hic O ad primam quamqμe partem primum accessi , O , omnibus absolutisi
225쪽
tis , finem dicendifeci sic nobist placet O ad si
gulas partes accedere , ct omnibus ab olutis perorare , de confirmatione deinceps , ita ut o do ipse postulat, praecipiendum uidetur. v C O N FGI R M A Τ I O es, per quam argumen i dono υς caussae finem , O auctoritatem , firmamentus adiungit orati'. . Huius partis cer
ra diuidentur. Verurit Ohi ηρu incommodum uir detur, qMandam siluam, atque materiamininiuem sam alite, in Mam fusam exponere omnium argumentationum o poni autem tradere quemadmodum unumquodque genus caussae , hinc omniῆμέ argumentandi rationibus tractis , counfirmare oporteat. Omnes res argumentandy gon firmantur, aut ex eo , quod. personis , aut ex est, quod negosi s es attributum. Ac personis has res attribμta putamβs,nomen, naturam, uictumo .
tunam,habitum, in em, nudia, consilia ,D-cta , cas' s, orationes. Ἐθmen eni , quod micui que personae datur , qηosito quaeqAe proprio , O certo uocatulo appellatur. Maturam ipsam de
nire dissicile s. partes autem eires enumerare eas , quarum indigemus ad hanc praeceptionem A fac 'lius est. Hae autem partim diuino,partim mor tali in genere uersantur. talism autem parsjn hο-iminum, pars in besiarum genere enumeratur.Atque hominum genus O insexu consideratur,uirile an muliebre sit oe in natione,patria Gognatione,
226쪽
I9o DE. I, v x v Y I o N a aetate e natione, Graius au barbarus: patria , iam theniensis an Lacedaemonius: cognatione , quiabus maioribus, quibus consanguineis: aetate, puer an adolescens, natu grandior an senex. Praeterea commoda ct incommoda considerantur ab natura data animo, aut corpori , hoc modo: ualens an imbecillis , longus an breuis, formosius an deformis . uelox an tardus sit, acutus an hebetior, memor an obliuiosus, comis , officiosus, pudens, patiens ,
an contra. Ea omnino quae a natura data animo et
corpori considerabuntur inuatura consideranda sunt. Nam quae indi stria comparantur , ad habitum pertinent , de quo posterius dicendum est. Invictu eonsiderare oportet, apud quem, quo mora, ct cuius arbitratu sit educatus; quos habuerit artium liberalium magistros, quos uiuendi praeceptores; quibus amicis utatur; qreo in negotio , quaestu, artificio sit occupatus; quo modo rem familiarem admini iret; q ua consuetudine domesti
casit. In fortuna quaeritur, seruus sit an liber,
pecuniosus an tenuis, priuatus an cum potestate dy cum potestate, iure an iniuria, felix, clarus , aucontra; quales liberos habeat. Aut ,si de non uiuo quaeretur, etiam quasi morte sit affectus , eris
considerandum. Habitum autem hunc appellamus, animi, aut corporis constantem absolutam ali qua in re perfectionem, ut uirtutis aut artis perceptionem alicuius, aut quamuis scientiam .eyitem corporis aliquam commodita tem , non natura datam a
227쪽
ilatam. d studio O industria partam.
est, animi, aut corporis ex tempore aliqua de caussa commutatio, ut laetitia, cupiditas , metus, mo- lenia , morbus, debilitas , ct alia , quae genere in eodem reperiuntur. Studium autem est , animi a sidua ct uehemens ad aliquam rem applicata magna cum uoluntare occupatio , ut philosophia podrriae, geometriae , litterarum. Consilium es aliis quid aciendi aut non faciendi uere excogit ata ra tio. Facta autem, oecasus, o orationes tribus extemporibus considerabuntur, quid fecerit,au
quid ipsi acciderit, aut quid dixerit , aut quid Dictato quid ipsi accidat , quid dicat, aut qui amarus sit , quid ipsi casurum sit , qua sit usurus oratio
ne se personis quidem haec uidentur esse attri . buta. Negotiis autem quae sunt attributa , pamtimsunt continentia cum ipso negotio, partim in gestione negoti considerantur , partim adiuncta ne
gotio hunt, partim gestum negotium coiisequuntu continentia cum ipso negotio sunt ea, quae sempera fixa esse uidentur ad rem, neque ab ea pol ut1ὸ- parari. Ex his prima est breuis complexio totius negotii , quae summam continet facti I hoc modo e Tarentis occisio , patriae proditio i Deinde caussa eiussummae per quam, O quamobrem , O cuius rei caussa factum sit , quaeritur. . Deinde ante rem geniam quae facta sunt , continenter usque ad ips/m negotium. Deinde in ipso gerendo negotio
quid actum sit. Deinde s idposea factum sit. Im
228쪽
si multitudo rerum in eo transigi tempore. Conside- οι si ratur autem tempus M si ,. Meuo edi noctis, O uigiliae, horae, in aliqua pari a te alicuius horum. Occasis Mutem es pars tempo- fiat m, habens inse alicuius rere idoneam faciendi, aut non faciendi opportunitatem. quare cum temporς hoc dissert e nam genere qui Om utrumque idem esita se intelligitur euerum in tempore spatium quodam modo declaratur, quod in annis, auς in anno, cura in aliqua anni parte spectatur: in occasione admin, . tium temporis faciendi quaedam opportunitas ititelligitur adiuncta. Quare cum genere idem sit, εὶ u aliud, quod parte quadam, O specisi, ut diximus, o dimnat . Haec distribuitur in tria genera, publia o cum, commune, singulare. Publicum es, quodo ciuitas uniuersa aliqua de caussastequentat, ut lu-Mὶ di , dies festus, bestum. Commune, quod accidi omnibus eodem fere tempore, ut mess, vindemia , calor ,st 's . Singulare agiem es,quod aliqua deis caussa priuatim solet alicui accidere , ut nuptiae ,
sicrificium, funus, conuiuium, si mrius. Nd dus autem es, in quo quemadmodum, O quo animo fa ctumsit, quaeritur. Eius partes sunt, prudentia
O imprudentia. Trudentiae autem ratio quaeri- tur ex iis, quae clam, palam, ut, persuasione fecerit. Imprudentia autem in purgationem conse
tur; cuius partes sunt, inscientia, casus, necess-tas; ct in assectionem animi, hoc es, molesiam, iracundiam, amorem, cetera, quae insimiliν-.
229쪽
nere uersantur. Facultatessunt, aut quibus faenitus sit , aut sine quιbMusiquid confici ii potest. Assiunctum autem nefotuo u intestistitur, quod maius , ct quod minurio quod simile erit ei negotio , quo de agitur , O quod aeque magnum, quod contrariam, O uod disparatum, O genus, O pars , euentus. Navis , O minus , O ae que magnum , exul ,σ ex numero , ct ex figura negotj, sicist ex natura eorporis, consideratur. Simile autem ex specie comparabili, comparabile autem ex conferenda atque assimilanda natura iudicatur. contrarium est , quod positum in genere diuerso , ab eodem , cui contrarium esse dicatur ,
plurimum distat, ut stigus calori ae momno
paratum autem est id, quod ab aliqua re per oppositionem negationis separatur , hoc modo ,sap re , Ononsapere. Genus es, quod partes aliquas amplectitur , ut cupiditas . Pars es, quad subest generi , ut amor , auaritia. Euentus es , alicuius exitus negoti , in quo quaeri solet , quid ex quaque re euenerit, eueniat , euenturumq. si . Quare hoc in genere, ut commodius, quid euenturum sit, ante animo colligi post , quid quaque ex re solet euenire, considerandum est hoc modo : Exarrogantia odium, ex insolentia arrogantia. Quarta autem pars est, ex hs , quas negotiis dicebamus esse attributas.consecutio. In hac hae res quaeruntur, quae gestum negotium consequuntur. Primum, quod factum est,quo id nomine appellari conuenian. . Deinde
230쪽
Deinde eius facti qui sunt principes ct inuentores ,
qui deniqμη auctoritatis eius O inuentionis comprobatores atque aemuli. Deinde ecquae ea de re, ara eius rei sit lex, c suetudo, actio, iuditium , scientia , sinscium. Dejηde natura eius euenire uulgo soleat, an insolenter ac raro. Postea rem
nes id sua auctoritate comprobare,an olfendi in his consseuerint , ct cetera , quae factum aliquod similiter confestim, aut ex interuallo solant consequi.
Deinde postremo attendendum est,num quae res ex
iis rebus , quae sunt positae in partitat honestatis,
aut utilitati , consequantur; de quibus in deliaberativo genere caussae distinctius erit dicendum.
Ac negotiis quidem fere res eae , quas comm morauimus , sunt attributae, Omnis autem a gumentatioci quae ex iis locis , quos commemora-.vimus , sumetur, aut probabilis , aut necessaria debebit ese. Etenim, ut breuiter describamus, argumentatio uidetur esse inuentum ex aliquo genere, rem aliqgam aut probabiliter ostendens, aut necessarie demonRrans . 2Xecessarie demon trantur ea, quae aliter, ac dicuntur, nec fieri, nec pro bari possunt, hoc modo: Si peperit, cum uiro concubuit. Hoc genus argumentandi,quod in necessaria demonstratione uersatur , maxime tractatur in dicendo , aut per complexionem, aut per enumerationem, an persimplicem conclusionem. Complexios, in qua utrum concesseris, reprehende tur, ad hunc modum: Si improbus es, cur uteris'