장음표시 사용
321쪽
slamior, sic minus tuta. Altera cam ex responsione alterius elicimus argumentationis materiam: quae ratio communior est, & vulgarior, ac multo etiam turior . Sed haec posterior , quae apud ueteres sola fere habebatur disputandi formula, ut apud Platonem &Aristotelem cernere est, hodie raro auditur, priorem scholis omnibus assidue resonantibus. Iam vero si respondens non a .imiserit quod tu ro alii, licebit quidem tibi id probare, veru in no teneeris. At si negauerit quod tu sine interrogatione ac uarium. cepi lii, id ipsum cogeris confirmare,nisi forte per se notum sit. Quanquam ad reprimendam proterviam respondentis, conceditur tum Dialecticorum meta-Phylico, ut ex iis, quae respondens alioqui admittit, probet propositionem per se pota , qua ille pertinaciter negat. Hoc n. n5 sil simpliciter probare id quod per se notu est, & quasi luce alia clariss . solem Oile adere, sed coercere potius hominis pervicaciam & insolentia. Id quod Arii toteles facit quarto metaphysicoru libro eo arguens Heraclitum , ac Democritum,q uia prima principia omni u notissima inficiabatur. Si uero inductione multaru reru adhibitas no de- Quintum. derit respondes uniuersale propositione, poscendum ab eo est, ut aliquid contra obiiciat, in quo propositio non sit uera: quod uocant. Petere instantiam. Hoc enim si respondens non fecerit,perperam uidebiturn ς gale propositionem. Cogetur autem argumentans explicare propositio fretum. nem ambiguam:& eam quae obscurum sensum haberit, aut verbis parum usitatis costiterit, exponere. Cuque aliquid probauerit, distinxeritque alioue modo explicauerit, illud aperte nominabit, dicetq; Probo antecedens, Probo consequentiam. Distinguo consequens. Expono propositionem,&c. Sic enim me- lius collabit inter disputates, cum ea de quibus disceptauerint, proprijs fuerint nomini b. significata. Qis si responde, ita occurrerit, ut argumentatio soluta ui. deat, relinqueret argum etati loc praemedi adhuc, S Sotimum.
322쪽
examinandi solutionem.Tum dicet,C5tra, Sic,insto. Ita urgeo, & li milia. Interdum, ut aliquid probet,dicet, Ponamus hoc, actavum. aut illud,etiam si falsu in lit, modo hypothesis non sit impossibilis. Inde enim aliquid fieri poste, fortasse
colliget ut si dicat, Ponamus Deli crea si e coelos duntaxat: quod quanquam falsum est tamen fieri potuit. Vnde concludet,posse Dei potestate dari uacuum aliquid atque in ne in rerum natura. Nam data illa hypothesi, nihil caelum Lunae complexa suo caperet a sicque vacuum esset. Denique illud magnopere curabit argumentans , N.num. ut nihil aliud, quam quod a respondente negatum fuerit confirmet,aut certe id,vade illud possit colit gere. De ossicia r ondentis . Cap. X LIII. Primu δε- Espondentis institutio his fere documentis consumetu re- , netur Primum, nihil simpliciter defendet, Pθρώ- a. vero in non sit, aut verisimile Exercitationis tam ea causa,etia ea, quae probabilia non sunt, itineri non possunt, modo qui ea defendet significet, se disput tionis causa id facere. Qua qua hac etiam moderatione adhibita, raro id faciendum est, quia fere ita fit,vectui audiunt, non quasi tu disputationis gratia id defendas, sed tanqua in ea dicas,quae priabes, ct sentias,
Meundum. Deinde nunquam in eadem disputatione aut asser Ibidem. tioni, qua tuetur, aut suis responsionibus re Pugnabit, Eil enim hoc vel maximum respondentis vitium, ut Cautior of ipse cotra se sua tela te tot queat. Quod maxime anilo d. b i in ni aduertendum est ei, qui falsum aliquid disputatio νespouisuo nis causa d sendit. Iccirco cnim dici solet, mendacε ii qui sel- memorem esse oportere, quod qui salsum astruit, sasum alis i cillime sibi contradicat, nisi tuendo ad defende μ domendacio valde inuigilet. Plura enim repugnant falmi oratia sis,quam veris. veris siquidem sola ea quae sal sa sum,
323쪽
aduersantur,salsis tum vera,tum etiam salsa. Hoc igitur obseruato, vera concedet:salsa negabit ambigua distinguet': obscurae propositionis explica- ionem petet: quae vocantur irnpertinentia, hoc est,
quae ad institutum nihil spectant,rcspuet: signific hit enim ea sive vera, siue falsa sint, nihil ad instit
iam disputationem pertinere. I.
Si quid rogatus fuerit, respondebit sic nec ne rita, nisi intcrrogatio fuerit, propria alius scientiae. Sic sid argum etans posuerit qs impossibilen 6 sit nec repugnet ijs fi posita sut& data, admittet illud. Qisquam veto cosequelix n5 proeriae dicatur ve
aut falsae, cocedet in aptas,& negabit ineptas ae uitiosas. pe tame cernere no poterit sitne bona,an uitiosa consequeria,ui prius distinguat consequens,qa ambiguum sit cum quodam sortasse sensu cosequen-Eis lit bona c6sequeἀtia alio uitiosa.Quapropter antequam cocedit, aut neget cosequutionem, distinguet ei uimodi cosequens unoq; sensu concedet consequεtiam, alio negabit. Itaque nec consequentia unquam dili inguenda erit, sed concedenda, aut neganda,neq; consequens concedendum, aut negandum, sed distinguendum. Nam respondens concesserit antecedens vi consequentiam. consequens quoque uelit nolit cocedat necesse est: 'si uero consequentiam negauerit ,
quid quaeso opus est ulterius progredi ad concedendum aut negandum consequens λ si raIllud enim perpetuo obseruabit respondens, ut simul atq; ipse aliquid negauerit,statim taceat,ut is gurgumentatur, suas agat partes. Nisi quod Arist. merato docet,sepe neeesse est ut respondens non solu neget quod alter accipis, aut rogat,sed etiam cur id ne sat, exponar,ne absurde id negasse videatur. Proposita igitur assertitione themate ue, siue positione respondentis, si is qui eontra argum etatur nullis interrogationibus praemissis totam statim argumentationem proposuerit , tota semel mox repetenda est, non solum ut bene teneatur constetque inter
324쪽
- ' opponentem & responde iuein, sed etiam ut detur lἀ' eu; cogitandi de responsione, Si quidem prseipitata. responsio in multa incommoda Cepenumero incurrit.Deinde regrediendum est ad in Flium argumenta-Nδm prim cionis , & per singulas sumptiones eundum , sata me σα m V prius uideas, num ad euertendam tuam affertionem si aptae sint, nec ne, quam virum verae sint,au falsae narisu/tia μ si illae ad refutationem tuae propolitionis non perti- mec .em nent, quid necesse ost de earum veritate contendereZDuo gene- Sic autem fiet, i cum duo sint solutionum gcnera in - βω-- ficiando nimirum quae assumuntur, & negando co' Mum. sequutionem; hoc posterius sit ordine do rinae prius Nam alia Id quod, caetere,egregie docet Ari teles. Prioret quae ex 8. repetitionem his verbis inchoabis. Sic argumentaris, top. asterii in hunc modum contendis, Haec opponis.& similibus tura Ro- Poiteriorem ,his, Cum sic argumentaris.
dulpho t. Quando ita c6 tendis,Quonia haec opponis,Quande inuent. doquidem sic: obiicis,& ali s id genus . Tum se ueα- cap. I si eo tur illa, ncedo maiorem. Nego Distinguo,Esto, ab aliis, e barbare dicitur Transeat, Si tua uiuis, Nihil enim
labedi po mea interest,& extera, ut diximus. ... tius ratio- Si uero ille interrogationibus te aggreditur, & si ales sunt veteres statini sne ullis repetiti 'Re respondebant, quani sol- Ita est,aut, Non ita est. Distingu0, hoc sensu verum uendi 8 est,hoc autem salsum: Esto fuerit ita,& cltera: tutiuStamen est, ad veritatemq; eruendam accommodanelench tius repetere prius interrogationem hoc modo. QuaqNouum. ris ex me, petis a me, Rogas hoc ,aut illud: deinde sub Rati . νεθο licere. Quando ita quaeris,Quoniam hoc rogas , aut aeni vate illud,& c tera. Respondeo, vel dico, ita esse aut non rnm' ira. sit ui,voles Elio , S c tera . Quae respon- Tutior HI dendi ratio, scubi hoc tempore disputatio interrori . nostra reso gando , &. respondendo trantigitur, sola usurpatur . amicosue Haec de ordine argumentorum. cum indocendo. tunisuuo. etiam in disputando dixisse , sit satis . Quae non sori Ordo maxi Ium cognitioni retum comparandae ac tradendaemὸ rΜMaι vehementer eunducunt, Sed etiam memoriam adeo memoriam adiuuant, ut nullo artificio magis iuuat, uidςatur.
325쪽
De exercitatione Diaoctica. . Cop. XLIIIώ.
SEd quoniam Dialectica non ad cognitionem mo do, sed ad actionem etiam dirigitur, permagna
Qxercitatione opus est eis qui ex ratione tum n ueniecli,tum collocandi tradita am habitum consequuturus est.Ut enim cithaeroedus nemo efficitur nisi assidue pulsando, disitosq; praeceptis artisicis identidem accommodado: he nemo madit Dialecticus nisi qui habitum quendam in modum naturae, confirmatum ex longa praNeptorum obseruatione comparat. . . Duobus autem modis nosnet exercere possumus in hae facultate: a lxero examinandis ac retexendis
aliorum seriptis, id quod promptissimum est ac paraxissimi m,ssim pluri mae Men doctissimorum homimum litera um monumenta, altero nouis operibuscudendis ac componendis. Haud vero facile dixerim utram horum sit dissicilius . Autores enim graues in quorum scriptis euodandis, atque ad unguem pernoscendis nemo existimat se operam perdere, multas set Pe argumentationes ita colusui, ut una dutaxat esse videat pe ες adeo late ac diffuse, multis obiter n-teriectis verbis ac sonti iijs,unum idemq; argumentum explicat;ut credas esse eomelura. Itaque di si noma scribere magna res habeat, se in perq; habita fit,arduum tamen, mihi crede, ac difficile negocium susci Pit, qui argumenta omnia, praesertim in scriptis uetexu, suis locis r dere conat: quippe cu illi etsi magno artificio scripserui, artem tamen studiosissimae dissi, nautarunt. Sed tame enitenda est & scripta argumenta ad suos sontes reuocare,& ordinem perspicere, &Virtutem orationis qua illius sunt penitus intelligexe. Quod qui longo usu ostinuerit, facile deinceps illorum in itatione in altero exercitationis genere, qJ Dialectico ultimam quasi manum sese exercebit. Docet quoque Aristoteles, ad hanc artem cDm-
Alia pracap a exerci- rationis.
326쪽
Bet quaestione,multa pro utraque parte excogitemus argumenta, eorumqἱ moxquiramus solutiones, quo S in argumentando, & in respondendo rexercitati esse valeamus. Nec parum prodesse ad obfirmandu aniargumenta quae maiorem vim habent, utraq; ex parte notemus,ut tutiores siue ad impugnanda siue addeseudedam utraque partem quae itionis accedere possimus. Curandum quoque esse, ut cum exereitationis gratia eum altero disputamus aut aliorum disputationibus intersirinus,aliqua inde aue ratione, aut solutionem,aut obiectionem domum reseramus. Plura documeta sunt apud Aristotelem eodem locorsed quae proposita sunt videntur huic instituto satis.
na Pseudographo sille, me. Cap. Primum. Vperiori libro de demonstratio ne,syllogismoque dialectico quibus utendum est, disseruimus: saperest nunc , ut quales nam sint pseudographus , & sophisticus a quibus uigilanter cauendum est doceamus . Pseudographus -- itaque syllogismus, quasi dicas, Mendacis descriptionis, etsi in Geometria nomen obtinuit, in omnibus tame sciElijs reperiri potest. De finiturin. hoc se E modo Pseudographus syllogismus est,qui ex propria alleuius scientiae materia,n5 veras tam e sumptionib. sed quae verae ac necessariae v Ideantur,colligit conclusionem. Vt si dicas, Quorum ambi
327쪽
tus eireuitusue sunt aequales,ipsa quoque sum aequa- 8.ci μῖlia, triangulus autem, S quadratum, quae ex aequali, C.,nfici utur linea, habEt aequales ambitus, sunt igitur aequalia. Materia huius syllogismi Geometrica plane est verum maior propositio cu uera videatur, ae necessaria,es liaud dubiE salis. Siquidem inter figuras aequelis ambitus, cireu scriptionisve, alii sunt minores, aliae maiores: inter quas ti iangulus eii minima omnium, circulus maxima,ut Geometrae docent.
Hoc vitiosum genus syllogismorum quod ueram mentitur demonii rationem,raro incurritur,nisi cum Quaproprie alicuius scientiae principia, & pronunciata mum ratio latius sumuntur quam accipi debeant,quo fit: vicum ne incurra alioqui sint uera & necessaria latius tamen usurpa- rur oeu
ta sint falsa. Quale est illud , Omnes lineae ductae rusum ge- ab eo de puncto, ad idem punctum sunt aequales,&il mussiluis
Iud,omnes seinici reuli sunt aequales,& illud. Ex nihl .morum Io nihil fit.Primum non est verum, nisi lineae sint rectet,aut saltem per idem spatiuin ducantur. Alterum
intelligie de semicirculis eiusde cireuli, alioquin salsum cst.Tertium veru est si verbo. Fit, id tantum intelligamus, quod verbo, Generatur: salsum tamen si complectamur quamcuque productionem. Multam. ex nihilo produxit Deus, qua interim omnia, quae g Nerantur ex aliqua re ante existente producatur. sed
de hoe syllogismorum genere haec satis sint. Da oreti a Sophimeo. Cap. II. SOphisticus syllogismus, qui sophismaris εt nomi Ruiasvsia
ne ab Arist.appellatur, est qui ex iis,quae videntur stilo, . probabilia,nee sunt,colligit conclusionem,aut ex 8.top. babilibus, i,,ue, quae uidentur probabilia colligere I .lop. I. Vr, nec colligit. Tria genera sophismarum comprehε Triasephisdutur hae definitione. Primum est eorum,quae solius matu genemateriae ratione peccant, ut si dicam , quicquid non M'amisisti habes,thesaurum non amisisti thesauru igit
328쪽
tio uidetur probabilis,nee est. Alterum est eorum ἰquae hoc habent viiij, quod concludere videntur ne tamen concludunt, ut 6 dicas, veritas odium parit , quoddam mendacium parit odium, quoddam igitur. mendacium est ueritas. Haec captio ideo uitiosa est quod consequutio primo aspectu videtur apta, cum tamen si per parum aduertas animum uitiosam esse deprehendas. Tertium est eorum,quae utraque ex parte,& materiae in quam,& formae uitios unt: ut si da' cam. Quicquid non amisisti habes,hunc librui quε
scilicet culti ante amisses nunc inuenisti hahes, huc igitur librum non amisisti. Haec captio,eis primo intuitu nil vitii committere uideatur, re tamen uera m nec maiorem habet Probabilem nec aptam concludendi sormam. Quanqua vero solum primum genus sub syllogissmo vere comprshendatur, omnibus tamen gaude e
Nurum ge Sophista, quippe qui nullas technas respuit, quibus nus sub f victoriae consequendae causa hominem fallat. Porro matu conta qui sophistici di euhisyllogismi, i de alia rone contem ut sophi tiosi nominantur Sophistici quide quatenus ad ostens . tanda sapientiam non ad veritate indaganda adhibε Cursophisti tur, qua doquide Sophistice est simulata non ueraria. eio conten pientia,& Sophista,q. ex simul uta sapientia qu=uo ris die an facit, colitentiosi vero qua ratione ad contendendum eur ouulf cum altero, uictoriam iis repultandam apti sunt. Quoi exsibiIroponunt Sophicte, quotque sim captio mgenera. Cap. III. se TYTasit Sophista uictoria cosequat, aut certe edris
thissoru si V sequi uideatur, ad quinque fere in comodaui arganes seu me mentationis aduerarium adigere conatur. Vnum est . . redargutio, seu repfehensio, alterum Hl sum,rentium I.ele.3. l παράδο ιν hoc est, pretem,pi moriae,seu incredibile, Redargutio quartu extremum migatio, fieri eiusdem uerbi inanis seu reprehε repetitio. Quae quidem incommoda eum metas, tum
sis. Et speciales tines sophistas uocant Dialecticii Redargutio seu reprehensio est,cuta respondes eo pdduci
329쪽
nduetue vr ut neget qa ea de disputatione asseruieuut afferat qa negauit. Vt si neges, te nuc deambulare,sophista,vero sic c6tra argumetetur, Nonne quisquis heri eras,is etiam nunc es pheri aut eras deambulas,ergo & nuc deambulas es. Falsum vero accipitur hoc loco pro eo, quod aperte salsum est. Ad hoc impellit sophi Ita 'hoc modo quicquid nil repugnat seri,nil repugnat ut sit, at album nil repugnat.heri nigrum,ergo nil reppugnat ut album sit nigrum. Inere Incr odibile sumitur late pro eo nimirum quod est praeter θη mu μ'
opinionem omnium, uel sapietium, uel certe eorum . ις. quorum placita ipse respondens, aut qui disputatio ni inter sunt libenter sequuntur , seu id falsum stseu uerum. Ad hoc incommodum cogit aduersarium Sophista hoc mo8o, Bonum no parit malum veritas
bona est odium malum, non parit igitur odium veri- Solaci . tas. Ad solaecismum hoc modo alioue simili impellit Sophista respondentem.Tu nosti hune hominem hie
aut homo est Plato,ergo tu nosti Plato.Ad ineptam, ii nanemq; eiusdem uerbi repetitionem hoc thodo Binarius est numerus par aute est numerus qui in duas aequas partes diuiditur: igitur binarius numerus est numerus, qui in duas aequas partes diuiditur. In hoc tamen & sequentibus exemplis saepe plures uidebis compli eatas argumentationes , saepe etiam speciem
syllogi mi simplicis desiderabis, quod ad fallendum
commodius ista proponantur. 'Porro argumentatio. qua primum finem consequi
contendunt Sophistae, eodem quo ipse finis nomine mentatione appellatur ελεγχρου videlicet, reprehenso seu redar prima guttis , quae tamen quia apud Sophistas semper ali- finem cons. quam ex parte vitiosa est, non simpliciter redargu-iqui fuderatio, sed sophisti ea redargutio dc reprehesio appellat. isophisem Quia igit Sophist iliae maxime arguetatione expe- Sophisis sint, d. n.potissimu exoptat vires1'Odete coarguere ui xime expodeantur primum locos e quibus illi omnia depro- EMntra πmunt ad reprehendendum argumenta , conatiaostre- gri tot nὲι. . m. a ni ai4 aa . cra isti i
330쪽
De numero Deorum fallacium, primumque de evriora quivocationis. Gap. IIII.
die; ad ra 'rioei e quibus argumenta eaptiosa & sallacia ad
Aarguendu Lia coarguendum depromuntur, sunt numero tredeTredecim. eim: sex in uerbis septem in rebus. Qui quidem omll. evn.3. G nes , nominibus argumentorum quae ex ipsis ducun-4. tur capti ores etiam,& fallaciae appellantur. Captio priones nes in uerbis,seu fallaciae in dictione ut uocant ligis uerbis. sunt:AEqui uocationis, Ambig itatis,Compositionis, ptiones Diuisionis, Aeeentus, & Figurae dictionis, In reb. au-m rebus. tem, seu extra dictionem ut appellari solent hae numerantur: Accidentis, Eius,quod simpliciter dicitur, di secundum quid,Ignorationis elenchi,Consequentis, Petitionis principis, Non causae,ut causae,& Pl
rium interrogationem ut unius.
Captio igitur aequi uocationis est locus idoneus captis r ad decipiendum squi uocatione vocabuli, Equi uocamocaraonis. tione maioris extremi sic texitur sophisma, Gramma I.Sen. . tiei discunt, Grammatici sunt docti igitur qui docti sunt, discunt. Verbum. Discere duo significat id , qain verbo Grqeo μανθ εο planius cernitur alterum
intelligere quae dicuntur, recitanturq; alterum,scientiam acquirere. Priori mo/o accipitur verbu in m iore altero in conelusione. AEqui uocatione vero medii termini hoc modo. Qitaecunque expediunt bona sunt nonnunqua mala expediunt,n5o unquam igitur mala, sunt bona. Expedientia uno modo dicuntur ea,
quae simpliciter facienda sunt, ut bona & honestat altero, minusu; principaliter ea , quae maioris mali su-giddi causa facere cogimur : qua significatione dicimus, expedire non inouam ut manns abscindatur,ne morbus per totum eorpus serpat. Priori modo accipitur,verbum, Expedit in maior, altero autem iri minore. Demum aequi uocatione minoris extremi hoe
modo,Qui surgebat stat sedens surgebant,ergo sed ες c- .Participium Sedens accipitur in minore d i si un-