장음표시 사용
111쪽
fusa. Patres non inculeant Dei notionem fiIIis , nisi quia iam ipsi ea imbuti sunt. α' Educatio ubique. varia est in omnibus aliis 3 quare ergo generalis et uniformis esset in hoo puncto p 3' aetate et ratione, et hominum commercio , dissipantur educationis praejudicia; Dei autem notio quotidie firmior evadit . 4' Saepa in scelere exagitat eos etiam qui pessime educati fuere νergo non est praecise et unice oducationis laetus. Inst. a' Provenit ex ignorantia legum naturae 3,
Re . Neg. ant. χ' quia eo firmior evadit, quos magis in rerum nat uralium cognitione proficimus . I' Deum admiserunt naturae peritissimi a Thalete, Aristotele et Pythagora , usque ad Baeonem, Newtonium, Carthesium, Leibnitatum, terium , etc. 30 Quasnam leges afferret atheus quae Deum Supplere possint Nonne ipsa emet leges quo persectiores sunt, eo etiam magis Deum requirunt, a quo orditiatae sint 7 40 Tandem sibi Evidenter eontra dicunt athei; si enim Dei notio venit ab ignorantia, quare non alios audent pro 'ducere qui illum ignorent, quam aliquos har baros, dum ab omnibus aliis qui scientiis florent,
cognoscatur post. 3' Provenit ex timore quem incutiunt terribilos effectus, ad quos avertendos homines Numen invocavere 3 ergo, ete. Resp. I' Neg. ant. I ' quia timor non Incutio
tur, nisi quia jam adest idea Numinis vindicis
scelerum. α' Timor potius atheismum confirmas.set; ideo enim tantum Deus negatur, quia ti, metur. 3' Timor, cum non sit universalis nec Constans , opinioni constanti et universalἱ ortum dare non Potuit ; et tamen Deum admisere tot viri sortes, qui nec pericula nec mortem resormidabant. 4 in Timor inquisitioni do Deo Iocumdare potuit , sed gratis asseritur propterea ab omni hus ejus existentiam admissam fuisse. 5' ΗΟ-mines. Deum potius tanquam patrem et benis
112쪽
gnum habent, quam velut sormidandum. Hine Seythae ad Alexandrum: Si Deus es, tribu eo mortalibus beneficia debes, non Sua eripere. HΗine illum nominarunt ipsimet pagani optimum
Rev. a' Neg. ectus. Recte Enim ratiocinati essent, qui ex istis essectibus collegissent existenistiam causae R quo Producerentur; siquidem materia , ex Se iners et otiosa , motus istos terribiles ex se habere non potuisset . Inst. 4' Existentia Dei ortum habuit a politica principum; ergo, etc. Rem. Neg. ant. I ' quia reperItur etiam apud silvestres et incultos. a' Quia , ut evidens est, jamdudum evanuisset . 39 Politica varia est itivariis locis et temporibus. 40 Quia nulli hi haec inventio reperitur in historia , quae tantae rei sane nobis memoriam tradidisset. 50 Quia non eo usque valent principes , ut commentum tam in commodum aliis sine ratione tam firmiter persuaserint , ut ab eo recedere nequeant. 60 Cerintum est omnes legislatores cognitos ad populos jam diu idea Numinis imbutos leges Suas Pro-Posuisse. ' Quomodo omnes legislatores in id simul consentire potuerunt 3 8' Quare destructis Iegi hus et imperiis superstitit Dei opinio Z 90 Qua. re idem sihi Denum legislatores injecere io' Tan. dem quare Dei existentiam adhibuit politica, nisi eo quod societati sit perutilis, et velut necessaria Z Porro, ut evidens , error nec utilis nec necessarius eSSe potest; ergo existetitia Dei vera sit eo ipso necesSe est. - Probata iis invictis argumentis Dei existentia, quaedam nobis de atheismo dicenda supersunt.
Athei dicuntur ii qui Deum negant existere ;ehelatae autom qui illum agnoscunt. Quidam
113쪽
sΕcTIo I. IO athei dicuntur practici, quia omnia moliuntur ut a se Dei ideam auferant, et vivunt quasi non existerent: plurimos hujusmodi existere luctuosa demonstrat experientia , de iisque psalmista Io-quutus est , dixit insipiens in corde suo : non est Deus. Caeteri dicuntur meculatisi , qui revera nullum in mente Deum admittunt. Ex iis
alii negatiui appellantur, qui propter imbecillitatem Deum ignorant; alii vocantur POSitii, Seu Systematici, quia ratiocinii specie innixi videntur. Posteriores bona fide nulli sunt evidenter 3 Prosecto nullus, ait Plato des Leg. lib. Io , ab adolescentia usque ad senectam in hac opinione, quod dii non essent, perseveravit ; quis enim δsi vel modicum attendat, non statim deprehen dit omnia quae in mundo sunt ab onte intelligenti creata et ordinata esse Z Non facilius est cxistere atheos negati vos , quia tam multa, tam sensibilia, tam splendida sunt Dei existentiae argumenta , ut vix possint vel stupidissimum praeterire; hinc quod affirmat sapiens: a magnitudine creaturae poterit huius creator videri. Ut atheismum plenius refellamus , duo statue mus: IV illum esse quam maxime noxium, 2' Atheo rum SyStemata omnia esse absurda 3 quod qui
dem sane nou OPETOSum. PROPOSITIO.
Atheismus infensissimus est tum societati , tum PriMatis , proindequa omnino detestandus. . . Prob. Prima pars. Illud insensissimum est societati quod relinquit principem sine freno, Suh-ditos sine moribus, et fundamenta tollit Socimtatis; porro id efficit a meismus.. . 1' Belinquit auctoritatem sine freno ri Quἰd enim aliud continebit potestatem suprems m , Si
nihil a scelerum vindice timendum sit 7 optime ergo Montesquim; principe, che mauca
114쪽
di religione , e un animale terribile , che non sente la propria liberta , che allorquando Iacera ve divora. ,, Id satentur rethei : So ii mondososse go vernato da degit atet , inquit Voltaire , , amorei eguaimente di tro varmi solio I ' impero immediato di quegii esseri infernali che ci ven-gono dipinti addentati alle Ioro vittime. , , α' Relinquit subditos sine moribus: Quid enim crimen coercebit , quoties illud postulabunt capiditates, et impunitatem pollicebitur potentia aut obscuritas Z Quid aliud resormidandum erit quam hominum et testium conspectus Z Si punira , inquit Rousseau, non gia it delitto, ma la poca
deStreZZa. , , Nimium sane consideret atheus qui crederet quamquam in miseria tunc vivere velle,
quoties inde per las aut nefas sine ullo periculo
30 Fundamenta tollit societatis se Non mai , inquit Rosseau, su fondato uno stato, che non
abbi agit servito di has e la religione. Uu Popolosiososo , inquit Diderot, se fosse possibile di
formarne uno, troverobbe Ia sua ruina at suo primo appari re net diset to della Stessa Sua cois
stilugione. Ubi enim fides, ju Stitia, Convenistionum firmitas, si licitum sit quidquid utila est Z Quid autem licitum non videretur, si nulis Ius sit alius finis, nulla felicitas homini, praeter hujus vitae felicitatem 7 Et quomodo posset homo
Propensionem hanc superare, qua ad Suum bonum
quaerendum invincibiliter impellitur Z Et vero, non:id experientia eonfirmatur 7 Quid Romae accidit, cum Dei notionem abstulit superveniensiudisserentia p. La religione e Io stato, inquit Brolinbrohe, caddero nella steSSa ProporZione. , , omnes lugendas dissolutiones quae imperiis aQ-ciderunt operata est Dei oblivio. Quid non mali Europa , praesertimque, Gallia experta est, Ex quo dissentionum sese semitem ubique introduxit
Philosophia r Ergo, etc. Prob. secunda ρar. Illud noxium est homini.
115쪽
bos privatis, quod omnem securitatem, omne solatiuml, omnem denique solidam spem adimit, atqui id emeit, atheismus . nam i . ' . si iv. Omnem adimit securitatem : Curri enim omnIat uno. vel sortuitu fiant vel necessario , quotidi fatalis quaedam et subila ruina immeritos opprimere δ Posset quotidi ε ex 'summa seliditate ad Summas aerumnas dejic, praeciphes, absque ulla culpa aut praescientia possemus'; quotidie vitam vel hona nobIs , si id possiti secure, Vicinus Rutextraneus eripise poterit;i nulli sdendum erit; continuus nos tremor agitabit nulla quies esse
α' omno sbIatium: Ad quem enim confugiet , Icui nihil a sortuito' su, vel ab ἱnexorabili fato SPerandum remanebit Qui di hane date issimam εupplebit cogitationem, adesse 1enerrimum P trem, qui se itifimorum adjutorem profitetur Z u3R Omnem spem solidae felicitatis i Quae potest
enim esse vera fe1ieitas , ubi omnia auxa et ca . duca , omnia felle mixta, nisi aeterna I alia speretur Λtheum opprimes cogitatio haec, se brevis uriturum , et ignorare utrum, Post Plurimos abores, paucissimis gaudiis temperatos, Sempiternam arenihila tionen ,- aut atrocissi inos i atque Reternos 'eruciatus expectaret debeaI I a Quomodo a
mortem speetare debet per quam alit omnia si-nientur, aut aeternat innipiet miseriaet Quid mi-iserius homine inquieto , infirmo , 'nerumnis saturato, Inxio ad molestias , humili ad timores, habendi desiderio, possidendii vanitate, doloro amittendi indesinenter crueiato, si nihil illum inialia vita sperare, timo potius multu timere opor
Ergo athoismum detestari debet quisquis societatem et seipsum di Iigit ; siquidem omnibus, vitiis januam aperit, expeditam libidini viam sternit , Spem omnem tollit et metum suturorum, hominis finem in propria temporali voluptato constituit: unumquemque potentiorum aut scela-
116쪽
siorum libidini. aut cupiditati derelictum, comis mittit, proindeque ruinarum et deStrnctionum , in societate, sontem apertum relinquit. Atque inde sequitur theismum neceSS rio verum osse, siquidem salSum hunc supponere impossi-hilo est ,.quin destruatur, ociet s, Pereat genus humauum, ac Proinde quin error Sit. neceSSarius, veritas autem insensissima existentiae et persectioni generis humani, et depravatus fiat omnis homo cogitans, quod quidem absurdissimum esse confitentur athei, qui veritatem noxiam eSsa ne-
O . 10 Boni et mali distinctio , poenae civiles, Propria Amaria ut, utilitas, justitiam, fidem et aliae societatis landamenta firmarent; ergo thei
sinus ad id non requiritur. Resρ. Neg. aut. Haesi enim omnia momenta leviora Sunt quam ut a crimine deterrere possint, cum occultum eSSet et utile; nonne etiam nefanda omnia perpetraret,isi sollicitet libido , qui impunitatem Certam Sperare posset 8 Frivola esset noui malique distinctio , si nullis poenis aut praemiis sanciretur. Merito Sic atheos . alloquitur Rousseau r Cessa per poco, o Filosola, di vagar per la campagna,ie diminiodi buona sede, cosa vuoi tu porro in luogo de 'castighi d 'un' al. tra vita , , . Quid non efficient esserae cupiditates, si religionis Denum removeatur cum seliciis talem suam Sine excidiis et proscriptionibus potentior aliquis obtinereinou posse sibi persuade
hii r Si iam tot et tanta efficiunt perpauci qui
Deum contemnunt, quid non eveniret si multi. tudo universa, nulla SP e; praemiorum , nullo Poenarum suturarnm metu Contineretur 3 Inst. Plurimi exstitere athei qui recte vixerunt; ergo atheismus non est eXitiosus. Resy.ix' gratuitum eSSe antec. Quis enim cognoscit quid occulte egerint rRes . u' universalius esse. Perpauci enim ci .
tari possent, dum perplures extitisse qui nihil
117쪽
non sunt moliti, ut patriam suam et societatem destruerent 'recetis comprobat experientia. Rem. 3' Neg. cons. Propter rationes ira probationibus allatas. Per accidens Evenit atheos aliquos suis principiis non' stetisse, sed numquid multitudo tam esset continens et moderata , quam perpauci quibus forsitan etiam nillil aliud domitquam Potentia aut occasio, ut in De sanda quaeque
O . 20 Mores hominum non moderatur re Iigio, siquidem saepe aliter Vivunt atque credunt ergo militi nocet athoismus. Rem. Neg. aut . Siquidem' praebet maximum virtutis incitamentum , et maximum vitiis impedimentum , maximum frenum cupiditatibuS ; quae . quidem omnia destruit atheismus. Hinc eo latius
grassatur morum corruptela, eo frequentiora sunt scelera rarioresque virtutes morai S , quo magis
religio Iabcsactatur. Id omnes de Populo Romano confitentur politici, et noStrae aetatis infausta Confirmat experion tia. . L AIHI VNon omnes equidem semper agunt iuxta principia, quae profitentur', sed tamen aliquoties; et plurimi , in iis saltem quae Socpetatem Spectant, id efficiunt. Hinc plurima peccatatim pedit religio. Si aut Numinis formidine non Semper a vitiis homines deterrentur, quid non mali societati iticum herct, si nullum Denum agnosceret vis et Potentia ZO . 3' Stet si societas sub polythoismo, cur nouPariter cum atheismo , qui nou saltem Deorum Exemplo incitati at vitiat Res . Ρ ob thoismum Deos agnovisse sceIerudiviti dices, et virtutis remunerii tores ; siquidem ubique praedicata Sunt tartarea supplicia, Elisiorumque deliciae , Dii quo scelerati , hominum Sce. Iera severe tamen plectere credebantur . II in QIupiter , adulterio toties inquinatus, Ixionem ob id om attentatum perpetuae rotationi in Tartaris addixit. Aliunde certum est Soeietatem tuno in
118쪽
III METAPΠYRI A SPECIALIA, Pessimum abiro coepisse, cum, accrescente Deorum
vitiosorum numero, decrevit Potentia et veneratio Divinitatis. O . 4 φ Plurimis hellis ortum dedit religio; eo. go praeserendus est atheismus. ROSP. Neg. ant. Bella enim illa quae tantopere jactant increduli , ambitioni, cupiditatis et vitiis tribuenda sunt; non religioni , quae quidquid injustum est tam severe prohibet. Numquid bella susceperunt tot sancti sortesque Viri , qui mortem pro religione oppetierunt Z obtentu quiadem religionis plures principes bella preteae veru ut, sed nonne etiam veIo justitiae tecta sunt injusta quaedam alia, quin id vitio justitiae vertatur 7Nihil ost quo scelesti, si velint , ad crimen abuti non possint. Se volessi, inquit Montesquieu , narrare tuiti i mali che lia uno prodotio net mondo te loggi civili, la monarchia, it go verno re-Pubblicano, diroi coso orribili
QUAΜstu M iam manifeste pateat atheismum absurdissimum esse, cum humani generis sit deis Structivus , quaedam- tamen addemus ut plenius refellantur quotquot huc usque prodierunt abatheis systemata. Ad quatuor revocari possunt ava ademicorum. a' epicureorum, 3' Spinosae, 'immaterialistarum.10 Somniarunt academici mundum esse aeteris num et increatum , variasque ejus dispositiones et orbis conversiones Sibi necessario esse. icon a. tenatas ; Proindeque nulla tunc vis creatrix , nullaquo moderatrix Providentia. . , ,
Prob. i' ex iis quos dicta sunt Gi .materiam C i
119쪽
2 Ex constanti populorum traditione. Omnes eni in populi, perpaucis forsitan exceptis, Originis mundi et creationi omnium memoriam retinuere; ubique creditum est mundum hunc ha
huisse principium , saltem quoad dispositionem ;ubique de abysso et chaos poetae altique auctores loquuti sunt; ubique tandem aetas aurea, quae mundi exordium tam beatum reddidit, celebrata est; ergo revera mundus initium ha huit. 3' Ex historia. Narrat enim Mors es mundum
recens eSSe creatum, ut Omnes norunt, porro
evidenter vera est ejus historia ; nam concordat cum omni hus aliis eorumdem temporem historiis, in quibus cadem commemorantur, ut plurimi Scriptores ostendere, inter quos Iraequelat , . Exist. Dei. Sic eodem modo describit creationem Diodorus Siculus, de diluvio, et arca, et columba meminere Berosus, Abydenus et Plutarchus: iidem apud varios simplicitatis et innocentiae mores reseruntur, cic- Αliunde quare, si haec finxit MoySes, non ita removit epo has ut timere non potuerit , ne sorte reperiri coti tingni aliqua monumenta antiquiora, aliquas Veteres traditiones, quibus sua Daus detegi posset 7 Nonne evidenter audacior ille qui omnia in aperto posuerit, omnium exordia imperiorum describetis, ea suis temporibus proxima secerit; cum Suspicari debuisset tam sacile reperiri posse, sum cereque vel levius indicium ut mendacii argueretur. 4' Ex novitate annalium generis Humani. Certum est hanc fuisse semper populorum indolem, ut facta suae aetatis posteris transmitterent ; id testantur tot monumenta, inscriptiones et historiae; quomodo ergo fieri Potuit ut, ante sex mille annos, nulla rerum factorumque indicia ad nos transmissa sint si mundus suit aeternus.
120쪽
Terrarum et coeli, semperque aeternam suerunt, Cur supra bellum Thebanum et lanera Trojae Non alias alii quoque res cecinere poetae tu uo tot saeta virum toties cecidere, nec usquam 2Eternis famae monumentis insita florenti
gm Ex novitate artium. Constat ita nuper inventas suisse artes, ut earum incunabula, progressus, imo et auctores nosse facillimum sit, necit Ia superaverit tempore Sarronis, Romanorum doctissimi, mille annorum antiquitatem. Sic notum est Thalem et Pythagoram philosophiam naturalem; Aristotelem, dialecticam; Socratem, ethicam; Euclidem, mathesim, etc., iuveni SSE aut perfeciSse. Porro , si mundus Sit aeternuS , qua Sorte, quove sato evenire potuit ut tot ne Cessariae, tot utiles, tot artes jucundae, Per infinita saccuIa non inventae fuerint, statimque
Per breve tempus certatim pullulaverint Z Nonne fingendum esset stupidam hebetemque suisse infinitam hominum multitudinem rsi' Ex effectibus dispositionis mundi. Ex dispo.
sitione mundi nascitur tempus, et SucceSSio noctium ac dierum; porro haee aeterna ESSe nequeut: ubicumque enim datur prius et posterius, necessario etiam datur initium, ut evidens est; atque hinc mathematice demonstratur imis possibilitas cujuslibet successionis infinitae. Prae4terea numerus mensium et numerus dierum, horarumque, SimuI esse non possunt infiniti, si oquidem evidens est eos esse inaequales, et inaequalitas seu majus aut minus non datur in infinito 3 Porro unus esse nequit finitus quin altereo ipso talis fiat , cum mensium quilibet numerus sinitus dies numero infinitos contiauere ne queat, ut evidens est. ' Ex iis quae terrae accidunt. Experientia Constat montes Senatrix subsidere, cum scilicet