Institutionum philosoficarum elementa auctore Receveur

81쪽

GENERALIS. smum dicitur id quod est indivisum in se, et dioisum a quolibet alior unicum vero, id qnodomnes aliud excludit in eodem genere. Unitas triplex; scilicet metvissim quae convenit spiritibus, qui partium sunt experteS; Physic , quae corPoribus; et moralis, quae societatibus competit. Quaest. 3. Quenam praecipue in existentia seu essentia physica distinguuntur Z i . RESP. Quatuor: verιιas, bonitas, identitas, et

ratio.

1' meritas entis dicitur ejus consensio cum suis attributis, ideoque verum dicitur ens quod habet id omne quod pertinet ad ejus naturam ,

et in hoc sensu omne ens oenum eSt. Quandoque tamen dicitur falsum, sed quia moti habet

eas Proprietates quae necessariae sunt ut vere sitens quod esse judicatur; sic aurichalcum dicitur aurum falsum. 20 Bonitas consistit in eo quod ens habeat omnes proprietates necessarias ad ejus integritatem et persectionem , aut ut finem assequatur; ideoque omnia entia sunt bona; quia omnia habent necessaria ad persectionem suamet; et ad 1i

nem .

3' Identitas est persevorantia entis in eodem statu. Dividitur in physicam et moralem . 'Prior excludit omnem quoad substantiam mutationem, ideoque corporibus viventibus non convenit, quia Semper eorum partes paulatim fluunt ut novae superveniant; sed iis convenit moralis quas tantum sensibilem excludit mutationem, quia liae continua Oxhalatio ita fit , ut nulla mutatio deprehendatur, Dividitur otiam in substantialem, Peraonaiam, et accidentalem , prout excluditur omnis mutatio in substantia , persona, aut modiscationibus. Identitas accidentalis nulli enti contingenti perinsecte convenit, quia omnia ex natura sua Sunt

mutationi obnoxia, saltem in modis et acciden -

82쪽

tibus. Personalis autem, et substantialis , conveniunt omnibus entibus spiritalibus, quia Eorum Substantia nec erescere nec minui potest; neque persona asticitur cum non desinat esse idem animus singularis, sui iuris, suarum operationum

conscius et principium; proindeque id quo Persona constituitur.

Identitati opponitur distinctis, proindeque a

sortiori dioesrsitas. Distincta sunt ea quae unum et idem non sunt; diversa vero, quae nou Similia Sunt. 4' Duratio est entis existentiae continuatio, Seu existentia perseverans. Triplex est: aeternitas, GEMum, et tempus. aeternitas est duratio,

Nine initio et fine; aevum, duratio sine sine; tempus, duratio eum initio et sine. Tempus di-Ci potest meusura motus; res autem dicitur per majus vel ininus tempus perseverare, Prout μα-xibus vel paucioribus correspondet motibus aequa- Iibus. Debuit ergo ad tempus definiendum is adhiberi motus , qui constantior, generalior, et notior foret: ideoque adhibitus est motus solis, quo dies . et anni determinarentur. Atque hinc patet in aeternitate nullum eSse tempus, Proprie loquendo, quia dari non potest in aeternitate prius et posterius. Aliunde nullus numerus , nullaque successio supponi potest infinita. Tandem infiniti simul esse nequeunt dieS,

menses et anni. 2Eternitas autem est duratio eadem Semper perseverans, seu existentiae Sem Pi terna Permanentia, quae omnem Seriem utpote

necessario finitam excludit, proindeque omnem temporis successionem et prolongationem.

83쪽

De entium speciebus.

Euetix dividere sesent philosophi i' iu ens necessarium et ens creatum , a R in substantiam et

modificationem: 3' in finitum et infinitum. Ens necenarium, seu ens simpliciter, dicitureus quod ex se existit et omnes complectitur persectiones , ideoque ab infinito non distinguitur . Omnes entis gradus, proindeque omniumentium formam et exemplar continet a quae, cum extra Se per voluntatem producit, Efficit ens creatum, seu imaginem productam alicuius gradus entis cujus est plenitudo. De eo susius agitur iametaphysica speciali. Ens creatum dicitur etiam contingens, quia potest existere aut non ex Stere. α' Substantiα dicitur id quod in se subsistit, ut v. g. homo, terra, sol. Modus vero, aut modisicatio, qualitas quae inhaeret substantiae, ut color, figura. Substantia com leta esse potest, seu totalis et incom leta. Ea com leta dicitur quae non iungitur alteri a qua perficiatur, ita ut sit omnino sui juris , et suarum. functionum principium, ut V. g. angelus et homo, et tune

alio nomine vocatur Persona; vocatur suppositum, Si ratione careat. Inc Pleta autem ea dicitur quae in alterius compositionem venit qua Persiciatur, ut V. g. corpuS I umauum, et retinet nomen substantias aut naturas. ν3' Finitum dieitur id quod intra quosdam gradus persectionis limitatur; sic finitus est nume rus quilibet, Et omne ensereatum. In ilum vero , id quod omnes eontinetientis Uradus, sea persectiones, Et ita intellectum voratur infinitum ractu, Seu actuat ./Vocatur autem improprie infinitum yotentia, id quod nunquam tantum est ut augeri nequeat, ut numerus et succeSsio quae

libet; sed potiori iure diceretur inde itum

84쪽

Hinc evidenter patet unicum esse infinitum actuale et Proprie dictum ; nam praeter ens it Iud quod continet omnes gradus Entis, OmneS Perfectiones, nullum aliud esse potest quod non limitetur ad quosdam entis gradus, ad quasdam Persectiones, quodque proinde non sit infinitum. Aliunde, si plura essent infinita, aliud majus concipi posset, nempe unicum infinitum in omni

genere; ergo vero infinita non eSsent.

Hic inquirunt philosophi qua ratione nobis innotescat finitum in genere, aut infinitum. Contendunt carthosiani finitum in genero, id est ad aliquod singulare non determinatum, cognos itantum negati O, id est Per infinitum cujus ostuegatio, sicut tenebras cognoscimus ut luminis Degationem; infinitum vero cognosci Positive, id est in se et per propriam sormam. Λliter omniano sentiunt Iohiani , qui contendunt infinitum cognosci tantum ut siniti negationem, quia neminpe percipitur ut limitibus carens quibus finitum circumscribitur. Longius alii procedunt qui no- gant ullam dari posse ideam infiniti. Isti ea ratione sundantur, quod mens nostra necessario finita non potest insinitas Concipere perfectiones; ot eadem ducuntur ratione lolitani ad asserendum ideam hanc esse tantum negativam, nec aliud importare quam limitum negationem. Quaestionem hanc Otiosam et abstrusam praetermittimus, quasi alumnis inaccessam . Unum duntaxat notabimus , non noccssarium videri ad percipiendum infinitum actuale infinitas concipere Persectiones, Sed Sumccre ut Primarias ejus proprie

lates cognoscamuS, V. g.JEXistendi necessitatem,

independentiam , intelligentiam , atque illud propterea a quoviS alio Secernamus; nos autem has cognoScere Proprietates ita certum est, ut in cluis

hium revocari non possit. Aliunde, nisi eas in ontis summi et infiniti iden perciperemus, et quidemivia intuitionis, nullo modo a nobis cognosci possent; quia uultibi, nisi in ente summo ,

85쪽

seu in ente simpliciter, cui soli conveniunt, deprehendi possunt.

. ARTI cu us III. De entium relationibus.

REL Letio dicitur connexio quae existit inter entia quorum unum ab altero pendet; aut occasio quam dat unum de alio cogitandi. Sic adest re- Iatio inter causam et effectum, patrem et filium, etc. Tria in relatione distingui possunt; εubjectum, seu res relata ad alteram; terminus, seu

objectum cui aliud refertur; et fundamentum,

seu ratio Propter quam refertur. Relationem essa aliquod ens ab objectis relatis distinctum, iisque superveniens, credere tam

ineptum est, ut vix credi possit plurimos philosophos id asseruisse . Quis enim noci videat ex duobus objectis aequalibus aut relativis unum mutari , quin ulla superveniat alteri mutatio voldegradatio Duplex distingui potest reIatio: una similitudinis , qua duo objecta aequalia ad se invicem rcia feruntur; altera Asye sntiae, qua unum objectum ab alio pendet: priorem ,aut pote nullius utilitatis , omittimus; de posteriori,pauca di

omnis hujusmodi reIatio necessario est vel actioa, vel Passisa; sed utraque essetitialiter cor-TeIativa est, nec una sine altera esse potest; si enim ens unum mit Super alterum, istud necessario Patitur actionem. Omnis relatio activa per Potentiam producitur 3 exereitium Potentiae vocatur actus; Subjectum in quo residet potentia dicitur creusa; quod ex actu resultat, Vocatur effectus; Id quo utitur Causa nuncupatur medium, quia medium tenet inter eam et essectum. Hinc omnis relatio est,

Mel causae ad effectum aut medium, uel medii

ud Inem aut essectum.

86쪽

Censent plures philosophi necessario inter causam et effectum medium interponi debere; at id

evidenter salsum est: nam Deus nullo medio aleffectus producendos utitur: requiritur tantum in modo medium, cum Potentia, aut causa non est proxima et comPIeta

Causa alia est necessaria, alia libera; alia Physica, quae per Se gignit effectum; alia moralis, quae aliud adhibet, ut homo qui homicidium

imperat. Una dicitur causa per se, quas esse ctum ex destinatione sua, vel ex intento, Pro ducit; altera , quae praeter int titum ant destinationem illum producit, dicitur caum Pgr ac- ei ς His positis, quaedam exponenda sunt axioma inta , quae terminorum intuition o statim evidentia judicabuntur. 1' Ab actu ad Posse ναDe conrecutio, sed non vice Persa; evidens ost enim quidquid est, aut efficitur, esse aut effici posse, seu esse possibile; sed non existero quiclquid possi hile est. α' Nihil existis sino ratione suincienti cur exi. stat. Id tam manifestum est, ut nihil sit evidentius quo probari possit, nec evolvi indigeat. 3' Nulla esso potest aliα ratio sussciens existentiae, quam causa interna, seu existendi nEcesSitGS, aut causa externa: omne ens enim vel a se existit, vel ab alio; id evidens est. 4' Non datur essectus sines causa; id Etiam patet, alioqui non esset effectus, sed ens a Se, Seu

ens ne esSarium.

5' Essectus non potest esse Prior Sua cauS . 6' Nullum sns Potest esses sui imius causa tens quippe operari nequit, et aliquid producere, quin iam existat. V Non possunt esses enita duo sibi mutuo

8ψ Causa id omne continere debet quod requirit essectus. Si vel modicum attendatur ad terminos horum

87쪽

GENERALIS 3 taxiomatum, necesSario quisque deprehendet ea negari non posse, quin eo ipSO omnis evidentias et rationis auctoritas labefactetur, ideoqua universale dubium admitti debeat. Iis sortiter imbuendus est animus, quia sunt veluti fons et principium omnium veritatum quas tractant metaphysici, circa Dei existentiam et ejus attributa. Nihil ultra dicendum putamus de scientia hac, quam plures despiciunt philosophi, yelut nugarum et subtilitatum congeriem.

88쪽

SPECIALIS,

Cuia duplex esse possit spiritus , unus in reatus, et alter creatus; duplex etiam sectio est hujus partis metaphysicae quae de spiritibus Io quitur.

DE venerando hominibusque cogitatu incomprehensibili Numine , quidquid hic dicere pos- Sumus, ad ipsius existentiam spectare potest aut ad ejus attributa. Quamquam tremendum sit vel ipsum Dei nomen , satiusque sit eum adorare, qui nutu Suo montium et orbis landamenta commovet, de eo tamen disserendi necessitatem facit temporum depravatio: utinam ad id saltem inserviat haec discussio, ut, ex ipsius cognitione, amor in nobis et in omnibus augeatur l

89쪽

Pur Losopnos Esse qui Deum aliquem existero in dubium audeant revocare, non Sane iacile credet recens adhuc et perversitatis humanae nescius animus. Attamen quovis sere tempore sue runt horresco reserens , qui nefandae hujus opinionis patrocinium susceperunt; plurimi etiam qui, velut otiosi et indifferentes, ut vitiis iaci I ius indulgeant, ab hac quaestione animum avertentes , sibimetipsis illudere intendunt, et quia Deum non curant, Se credunt ab eo non curari. Qua quidem dementia, an alia possit esse major, ipsi perpendant, qui de suo fine et ex ita plane neseii; dubitantes ad minus utrum selices aut miserrimi in aeternum esse debeant, Deum vindicem contemnentes mortem temere eXpe ctant, sortique se committunt inter anni hi Iationem, et perpetuos cruciatus. Nos Vero, ut clarius pateat quam deploranda Sit eorum caecitas, argumenta proponemus quibus Deum existere eonstat, et futiles a theorum hypotheses postea refellemus .

Deum omnes dicunt et intelligunt ens a se,sns necessarium summeque P rfectum, ens aeternum, Ens Supremum a quo Pendeat et regatur orbis unioresus. Ipsius existentia multiplici argumentorum genere demonstrari potest, ex quibus clariora tantum et efficaciora seligemus. Alia erunt moralia, id est ex ordine morali deprom

90쪽

84 Mvet avsIcA SPECILLIS Argumenta metaphisica. Primum arg. ab entis necessarii existentiα Existit ens necessarium , atqui cris necessarium est Deus; ergo existit mus . . uet Prob. Prima pars. Vel existit ens necessarIam

et aeternum , vel tempus fuit quo nihil existebat; atqui posterius dici nequἱt: nam in hac hypothesi evidenter nihil existere potuisset; si i quident in exstitisset, vel a se vel ab alio existentiam habuis et, atqui neutrum fieri potuit.: non a se existenti 'm babero potuit, quia, cui Mnon eSβet

necessarium, ut supponitur , esset evidenter sui iPsius cnusa et principium , quod Sane abSurdum est; non ab alio , quia nullum esset aliud ons -τhypothesi: ergo, etc. Praeterea . si nullum esset EnS necessarium , omnia cntia forent contingontia, proindeque pa riter existere possent aut Dou iStere, ut evi' denter patet; atqui omnia entia Stapponi nequeutat Contingetatia, nam in boo casu exi Stere Mon Pos-Sent , Siquidem nulla foret causa eorum existeri

tia , hinc Possibilia simul at impossibilia larente Posbbilia quidem, quia id supponitur, et reVera existulit; impossibilia vero, quia nulla causa esset qua determinarentur ad existendum, ergo ens aliquod est Decessarium. Probo Secunda Pars, scilicet ens necessarium esse Deum. Deum dicimus ens Ρersectissimum , et in omni genera et gradu infinitum; Porro la- Ie est evidenter ens necessarium. Si enim non

esset Anfinitum, limitaretur ad quosdam entis gradus , ad quasdam persectiones, vel a so vel ab alio; atqui limitari nequit ab alio, siquidem iu-

dependens est et omnib0s praeexistit; nec Pariter a ae, quia cum sit plenitudo entis, S uisns simpliciter, excludit omne nihilum , 0NRem .im Persectionem; nec potest aliquo gradu entis Carere, quin sit ens simul et nihilum, et quidem