장음표시 사용
171쪽
Deus rebus Omnibus Pr idet. Prob. iv ex iis quibus prohatum est, existere Deum. Si enim est Deus, inquit Lact. , uti que Providens est; alterum sine altero, n e esse Prorsus, nec intelligi potest de ira Dei, coP. 9 . Neg sana multum vnterest, ait Cicero, utrum Deos esse neget Epicurus an eos omni procu ratione et actione privet. Mihi enim qui nihil agit ess non videtur t. Deor. Iib. II 3. Atque ideo veteres omnes asserere non dubita runt, Epicurum, Providentiam tollendo, Deum revera sustulisse Vid. Lact. epit. dis. inst. c P. I , 36, etc. γ M.
Prob. uu ex Consensu omnium Populorum.
Omnes enim populi , quos in Deo admittendo
concordes demonstravimus, non utique otiosum, sed providentem Deum admiserunt, ut satis aperte testantur preces, sacrificia et alia religio
nis indieia. , , Et aliunda omnium fere philos M Phoriam, praeter scholam Epicuri , ait Lact. ,
as una VOX, una Seutentia est, nee fieri sine,, artifice Deo potuisse mundum, nee sine auctos is re Consta e . Itaqua , non solum a doctissimis
is viris, sed et omnium mortalium testimoniis ot , sensibus redarguitur Epicurus cibid. G. Etenim unde nam provenira potuisset constans haec ei α. niversalis opinio, tam cupiditatibus adversa, nisi ah evidentia verἱtatis pProb. 3ο - mirabili ordine mundi. Iam pro is
havimus ordinam tam mirum, tam constantem et regularem, quem exhibent siderum conversio. nes , Variae anni tempestates, successio digrum, et generatio corporum, omniumque Plantarum
et animantium organtea dispositio, non possa aliundo quam ex intelligenti causa provenire νerso Deum rebus omnibus providere neeesse est.
172쪽
r66 MET,PRYSICA SPEcIALIS , , , Nec enim, ait Lact., tanta rerum dispositio, is tanta in servandis ordinibus temporibus lus, , ConStantia , in Perpetuum gubernari potuit sine,, Perito ac Sentiente rectore, quod ratio ipsa , , declarat. Quidquid enim habet rationem , ratione sit ortum necesSe eSt, , . Et Nero, Si quis imperium bene constitutum videat, in quo pax et tranquillitas vigeat, artes excolantur, civilius necessaria quaeque But utilia provideantur ; Duin quid ita stupidus esse Potest, ut ea sine Sapientissimo rectore fieri contendat Z Quis ergo de Providentia dubitet, cum videat coelos , ter-
, , ramque , Sic disposita, Sic temperata esse utilis, , verSa, ut non modo ad Pulchritudinem Oma - tu inque mirabilem, Sed usum quoque homi-
, , num , Caeterorumque viventium commodita.
, , tem, aptissime convenirent Lact. Epit. dio. , , inst. cul'. i r , o Si Deus rebus omnibus non provideret, vel quia non posset, vel quia nollet, nulla enim in Deo admitti potest indisserentia , siquidem imperfectio est; atqui neutrum dici potest . , , Non
,, Prius, Deus enim omniSciuS est Et omnipo- D tens, non posterius, namque dicere Deum Dolla, , rerum humanarum curam agere, a Deo prorsus,, est alienum; ut ait Post quemdam Alex. Ari- , , sto t. discipulum, Cyrili. Αlex. contr. Iul. lib. II .i Quis enim operator, pergit Ambr. , , , negligat operis Sui curam Z Quis deserat et is destituat quod ipso condendum putavit Z Cum ,, aliquid fecisse nulla injuria Sit, non curare quod , , seceris summa inclementia lib. t. de las . . , , caP. 13 , , . Si Parentes filiis natura duce provideant, quanto magis id de Deo credendum est, quem optimum patrem agnoscimus , quem ad
aliqua indisserentem esse dicere prohibemur t. Quisquis ergo Providentiam negat, tollit id,
, , ait Cicero , quod maximae Proprium est, opti- , , mae, Praestanti SSimaeque naturae. Quid enim
, , meli 4 aut quid Praestantius honitate et ho-
173쪽
stcTIO I. 36 neficentiar Qua cum carere Deum velit, ne is,, minem Deo carum, neminem ab eo ainari vult,
proposuerit, alioqui minime sapiens suisset, ni evidens est; porro non potuit sibi finem proponere , quin omnia ad hunc constanter dirigat, alioqui levitas et mutatio consiliorum in Deo admitti deberet, quod absurdum est; ergo Deus
omnia ad finem suum sive generalem, Sive Particularem , dirigere debet , ac proinde omnibus
si' Tandem si nulla admitti debeat Providentia, eo ipso subvertitur omnis religio. , , Si Dei Providentia, inquit Aug., non praesidet rebus,, humauis, nihil est de rdligione satagendum M de titil. cred. . Si Dii, inquit Tullius, neque possunt nos juVare, nee Vesunt, nec cu- rant omnino, nec quid agamus animadverturat,
is nEc est quod ab his ad hominum vitam periis manare'POSSit, quid est quod ullos Diis imis mortalibus, cultus , honores , preces adhibea- , , mus 3 Et rursus: quid est eur Deos ab homi - , , minibus colendos dicas , cum Dii omnino nihilo curent, nihil agant 7 Est enim pietas, justitiati adversum Deos ; cum quibus quid potest nobis
,, esse juris, cum homini nulla cum Deo sitis communitas r Porro, sublatis sanctitate et re- ,, ligione, perturbatio vitae sequitur et magna s Consusio. Atque haud scio an, pietate adver- , , Sus Deos sublata , fides etiam et societas ge- neris humani , et una excellentissima virtus, is justitia tollatur Nat. Deor. , Lib. I , Mera. is, init. et Iis. γ ,,. Ergo necessario Providentia admittenda ost. Legatur in lib. r dct Nat. Deor. , quidquid congessit Cicero , ut veritatem hanc
adversus epicureos demonstraret.
Praeter has quibus in genere Providentiam deismon travimus , alia3 rationes afferremus ad ad-
174쪽
struendam Providentiam in ordine morali, quam potissimum impugnant philosophi , cum Deum
esse virtutis remuneratorem, v iudicemque, criminum ostendemuS. Atque inter eas hanc Praecipue evolvemu S, quam unusquisque in semeti.
pso deprehendit , cum horrore criminis pertur inhatur, et ea vel tu levissimis periculis timet supplicia, quae non ignorat Se mereri. O . iv Si Deus esset Summe ProviduS , non permittet et viros justos infelices esse, improbos autem omnibus abundare; ergo, etc.. R P. Neg. ant. Deus enim id permittit aequis-Simis de causis, i ' ut patientia, humilitas, aliaeque virtutes a justis exerceantur ;u3' ut a terrenis avertautur,ted ad coeleStia promoveantur ; 3' ut a Peccatis quibus omnes obnOX ii sumus , Initio-tioribus poenis purgati , ampliora merita si hi comparent. Facile avertit a Deo continua felici. taS, ut nemini dubium est; virtus autem in infirmitato perficitur. In multis ossendimus omnes; Deus autem in hoc mundo iustos aerumnis a Diicit ut, peccata sic eXpiando, etiam mereantur; in quo quidem tenerrimum esse Patrem ostendit, cum in altera vita Poenae Satisfactoriae longe acerbiores sint, nec quidquam tamen mereri posSint. Quantum autem ad malos quibus beneficia concedit, remunerat transitoria vilique mercede morales eorum virtutes; atque ideo , juxta Aug. , , , concessit Romanis Orbis imperium , , . Et aliunde dici potest cum eodem doctore , nihil infelicius esse peccantium selicitato, quia poenalis nutritur impunitas, et mala voluntas velut hostis
Praeterea nemini quidquam debet Deos , sua dona gratuito consert; quare ergo ab hominibus argueretur quasi ea male distribuisset Qui dare Potuit, quare noui Posset auferret Imo etiam, quare minime dare non posset Z o homo , tu
qui es, qui respoudas Deor I umquid dicit si-
175쪽
ROm LCIP. 9 Inconcusse probatum est existerct in Deo Providentiam: quis ergo audeat illam accuSare, eo quod percallere nequeat quibus ratioti bus moveatur Et vero peroptime aechmodata est distributio haec sine discrimine iacta hominibus in societat confirmandis, quia sic omnes eadem charitate devinciuntur ; omnes strictioribus dependentiae mutuae Vinculis astringuntur, nee ulla justos iutor Et impios divisio socialis esse potest. Si omnes iusti seliciores essent , iam minus libera esset virtutis electio; Dei heneficia perplures , noni PSum Deum quaererent. Aliunde justis inviderent impii, eos hypocrisis arguerent ; nec Semel
in eorum Vitam attentarent, ut exemplo Cain nimis credi hile est. Sin autem impii omnes no Terent, nonne iusti scandaligarentur; nonne Deus
ad vitium indifferens , imo illud probare censeretur Aliunde perplures essent qui in vitia Propenderent , ut miseriis eximi possint. Tandem notandum est, ubi agitur de Providentia in ordine morali, non abstrahendum ESSE viae statum a fine ultimo. Quamvis ergo quaedam appareant in hac vita deordinationes , quid inde Concludi potest nisi statum alium sore in
quo cuncta rectius ordinentur 7 Hominibus libertatem indidit Deus , qua Deo coo Perentur ut honum exaequantur, et ita ad finem suum perveniant. Quidquid autem boni temporalis possiadeant, non iis datur nisi tamquam res indifferens
quae, cum eos ad finem ex se minime conducat,
minime hona censeri potest. At si libertate bene
utantur, finem suum, scilicet aeternam felicitatem assequentur; alii vero in aeternum punieri
tur. Hic est hominum finis , quem unicuique revelat conscientia, praedicant omnes populi , exigunt o innia Dei attributa; caetera aut media sunt aut indisserentia , et praecise ex eo quod in se spectata explicari nequeunt, certissime
176쪽
concluditur ea esse ad aliud reserenda, ut Deo dignus ordo judicetur.
Inst. In nequalitatem conditionum permittere non Posset aequa Providentia: ergo cic. Resp. Neg. ant. Dicendum potiuS eam tolerare non posse humanam superbiam, quamvis nemo
sit qui contra eam velit insurgere, Si possit ipse aliis dominari. Quid autem haec tuaequalitas habet quod repugnet sitii quam sibi creando proposuit Deus 3 Numquid magis societati nocet pauper et Subditus, quam di Ves aut princeps7 Fum quid ipsi impossibile est ad finem Suum Perve
Dire 3 Aliunde, quomodo omnes divites aut principes esse possint 3 Quis cis serviret 8 nonne ipsis omnibus laborandum esset ut victum sibi
Compararent tPracterea Deus hominem ad societatem creavit ; tu omni autem societate Decessaria PSt. inaequalitas conditionum. Debet esse princeps aliquis , et ministri cliam, a quihus subditi regantur et Protegantur, alioquin ubique injustitia, homicidium, Perturbatio, grassaretur. Aliunde cupiditates in societate aequalitatem impossibilem reddunt, ut omnibus apertum oςt. Alii sua dis . si pani , alii rapiunt aliena , omnes dominari cu Piunt; nec unquam esse poterit aliqua respublica , ubi vel uno aut altero aurio Persecta Stet aequalitas. Inst. Si Deusu esset provisor generalis, non Permitteret tot desectus, tot monstra tu hoc muta-
do ; ergo et C. RESI'. Neg. ant. Probatum est enim Deum ad Optimum minime teneri, proindeque nee ad creandum mundum desectu carentem . Id imo impossibile cst, cum Omnis creatura neccSSario imper secta sit . Aliunde quis asserere audcat haec omnia non esse persectiones relate ad totam munis
di dispositionem, nec provenire ex legibus quam sapientissime institutis Z Quis ita generales orbis relationes, ordinem universalem cognOScit, ut iu
177쪽
SEcTIo I. r rhis dicat esse deordinationem ' Non equidem congruunt legibus particularibus quas cognoscimus, sed nonne multae sunt aliae nobis ignotae quibus persecte concordare possunt 3 Quanta dignus ille est miseratione, qui Providentiam arguit ex eo quod ejus plurimae dispositiones angustam
suam praetereunt intelligentiam. O . 20 Deus minutissima curare non Potest, quin suam deprimat majestatem ; ergo, ete. Rem. Neg. ant. Si Deum non dedecuit creare,
quare creatis providere dedeceret Si est iniuria regere, ait Ambr. , nonne eSi major iniuria cecisse Z ,, Divina intelligentia omnia uno
conceptu comprehendit , omnia Voluntate generali , aeterna et permanenti gubernat, omnia uno actu simplici moderatur, absque labore et sollicitudine ; ergo non major est iniuria minutissima quam alia graviora curare. Id autem dedecet
homines , quia rerum varietate obruerentur, Deci
majoribus , ut par est, intenti essent, quod minime Deo contingit . O . 30 Si Deus omnibus provideret, nihil esset fortuitum; atqui est aliquad; ergo etc. Rem. Dist. maj. Nihil fortuitum respectu Dei, Conc. ; respectu hominis, neg. Plurima nobis
fortuita videntur, quia Varias causarum concursiones non cognoscimus , atque ideo multa inopinata Eveniunt 3 Deus autem omitia cognoscit ,
nec quidquam evenit quin illud praeviderit, imo
et dixerit. Inst. Ergo peccat qui suis rebus curam adhibet , cum omnia debeat Deo committere. Res . Neg. sequel. Deus enim moderatam cuis
ram non prohibet, imo nequit ommitti quin Deus leutetur ; siquidem agit Providontia juxta leges a sa institutas , et finem ordinarie non attingit nisi per media naturalia ; id o tu Providentiae minime contraria, imo potius conformis est cura mediocris , modo Semper animus Dei dispositioni submissus sit.
178쪽
i. 4' Si Deus summe providus esset, II cI aefuissent probationes ignis, singularis certaminis , etc., oli in ad causas civiles aut capital sdefiniendas adhibitae ; atqui id salsum est 3 ergo , etc.
Resρ. Neg. mai. Semper enim illieitum est a
Deo expostulare miraculum indebitum et minime necessarium ; porro ad hanc probationem requirebatur miraculum , siquidem nulla est inter
causam et esse tum , v. g. , innocentiam Et Victoriam , Eonnexio naturalis: et quidem in dehi- tum nec necessarium , cum id Deus non permi-Berit, aliaeque viae naturales suppetant, ut innocentes ab aliis secernantur. Praeterea, quam vis ornuia Deus moderetur, quanam lege tenetur
eventus ad hominum arbitrium disponere 3 Ipsum ergo tentat quisquis id ab eo expostulat , et id eirco agit quasi id revera fieri deberet. Leges equidem institutas in omni eventu per suam Providentiam applicat; at quis illum teneri contendat eas ad nutum hominis suspendere 7 Ergo Praecise, ex eo quod aliqua sit Providentia, ignis
comburere debet etiam innocentem, quia ad com-hurendum institutum est.
Inst. Sed Deus permittere non potuit ut in innoceos caderet singularis certaminis probationes ergo haec probatio non erat illicita. Rem. Neg. ant. Nulla enim lege ad id impediendum tenebatur; quia miraculum efficere non tenetur, ut succurrat imprudentiae hominis qui sese periculo libere exponit; praesertim cum siningularia certamina , iure tum naturali , tum di. vino, proh ih ita sint. Deus sorsitan aliquando, in probationibus quas re aliunde vetita non fiebant , v. gr. ita probatione ignis, miraculum effecit in rebus gravis. aimi momenti , ut remuneraret fiduciam plenam
quae hona fide media haec illicita adhibebat; Sed quis asserero ausit ipsum id debuisso Z Unodetiam id norunt adversarii r Numquid Dei fuere
179쪽
consiliarii, ut ita pronuntient quid Deum non deceat, et ad quid teneatur Z , Nunc expendendum esset quomodo Dei Proviis dentia operetur , seu aliter quomodo influat in
creaturarum conservationem, et in earum actiones. At cum haec quaestio obscurior sit et omnino otiosa, eam breviter absolvemus. Os CenSent aliqui Deum creaturas eo tantum Se in au con Servare, quod eas semel creatas non destruat , nec velit actu positivo eas in nihilum edire, quamvis non positive sustineat . megeonServatio dicitur negatiore et indirecta. Alii
Rutem omnes contendunt eum creaturas tu, omlantatis continuo et permanenti, conservare , ita ut non solum existere Perseveront , quia non Vult Deusaeas annihiIari, sad quiae vult eas existere ; proindequa, decretum creationis Comprehendit inititim rerum et totam durationem, adeo ut substantiae creataa hujus efficacia, et esse incipiant et per tempus statutum PerSe ment . Haec conservatio dicitur directa et POSiti cUltima haec sententia. evidenter admittenda est et nam xv ereaturas nec essentialiter eTistunt, ut notum est , nec existunt tamdiu quia creata Funt, cum nulla sit connexio inter creationem et durationem existentias , ut manifestum est 3 ergo existunt quia id vult Deus . 20 Voluntas Dei qua ereaturae E nihilo prodierunt , via omnia existentiae eorum momenta complectitur,
vel ab iis abstrahit; atqui posterius dici nequit;
in Deo enim nulla esse potest abstractio, nullaque circa quidquam indifferentias non posset
se Suspensus et indeterminatus erga rem ul-ὲam, necessario vult aut non vult aliquid: ergo muridum.voluntato positiva conservat. Hinc id Aug. : Creatoris potentia et omnipotentis vi tus , causa subsistendi est smni Creaturae. , ,3' Ea debet esse Dei in creaturas dominatio , qua major esse nequeat, illaesis. ipsius attribuisitos ergo non tantum negative sed positive in.
180쪽
r i METAPHYSIOL SPECIALIs , fluit tu rerum conservationem. 4' Deus , decerisnendo rerum creationem, decrevit etiam necessario carum durationem , Seu tempus omne per
quod esse deberent; cum omnia decreverit quae nou Iibere sutura essent ; at vero vi hujus d creti permanentis pergunt existere 3 ergo Post tiva Dei voluntate quae a decretis minime di. stinguitur, res omnes iugiter conservantur. Proindeque ut Statim patet , conservatio et creatio in Deo non distinguuntur, cum utraque Sit una eademque Voluntas, eadem actio emicax et Per manens qua vult creaturas per definitum tempus exi Stere , quamvis tamen disserant ratione osseu Cluurn Et PESPectu creaturarum quae primo in cipiunt; dein Pergunt existere, e nihilo extra in huntur, et in existentia perseverant, sed una eademque voluntate jugiter tu eas influent . Nec reponant creaturas, ut pote contingentes, indifferentes esse ad Oxistendum aut non Exi instendum , proindeque duraturas esse donec positive destruatitur. Nam eo ipso quod sit inclinferens ad existendum e requirit omnis orsatura rationem cur existat, et quidem omni momento, ut evidens est; haec autem ratio in ea non rea Peritur, Praecise eo quod sit perpetuo conlin. gens. Etivero concedunt adversarii eas absqua Dei voluntata destrui non posse; quare ergo Bbsque ea perseverarent, Si quidem, ut pote indisserentes ad existendum aut non exiStendum , non majorem vim habent ex'se ad unum quam ad aliud Praeterea, inda tantum concludi posset nullam ess 'rationem ex Parte creaturarum, qua probetur Dei tu earum conservationem Positivus influxus ; at non minus efficaces Sunt
rationes ex parta Dei, in quo impossibilis est omnis indifferentia. Quantum ad influxum Dei in ereaturarum actioues , nemini dubium est Deum esse mO tuum omnium , qui in corporibus deprehenduu tur, causam efficientem : at circa actiones hos