장음표시 사용
201쪽
SE TIo Π. IssResp. α' Inde Monfirmari mentis simplicitatem potius quam infirmari, siquidem subiectum compositum non posset hujusmodi idearum conscium esεe , ut pote quae per varias ipsius Partes necessario diffunderentur. Rem. 3' Neg. ant. Recipiuntur equidem ideae objectorum compositorum , at minime ex partibus distinctis sicut earum objecta compositas sunt, alioquin rotundae, quadratae, Varioque motu agitatae forent; quod prorsus abSurdum est. Immerito confunditur idea cum ipsius objecto; habeo nunc ideam solis, imo et mundi universi;
quis autem dixerit mundum in mente mea .reci
pir Dividi possunt et separari proprietates objecti; atque ideo saepe a quibusdam abstrahimus; at nou aeque sane pereeptio ipsa divisibilis est,
ut luce clarius patet. Idea etiam universalis evidenter omnino simplici conceptu pariter perci Pitur , nam omnis percePtio VeI tota est , vel nulIa.
D e. Recipitur in mente dolor vel major volminor; ergo recipiuntur affectiones compositae Rev. Dist. ant. Recipitur in mento dolor ma, jor aut minor, id est hensus seu conscientia majoris impressionis, conc.; sensus vel doIor pluribus partibus compositus, Deg. Equidem remissior essa potest aut Vehementior doloris sensus, proutatii ma vividius afficitur aut corpus)Vehementius
pungitur; at id minime supponit dolorem partibus physice distinctis constantem, alioquin major sentiri non posset, cum partes superveni eu-tes in eadem corporeae mentis parte recipi non Possent, nec eidem proinde sui conscientiam da ro; dolor autem in mente spiritali crescit et minuitur , quia mens majori vel minori attentione in eum sese reflectit; hino illum, altis meditationibus abstracta , vix sentit et aliquando obliviscitur; hinc in quibusdam ita gaudio acris do.
Ioris sensus temperatur, ut sere EVanescat.
Nec addant mentem diversas affectiones expe-
202쪽
Viri non posse, si simplex supponatur, quia Uni ea totona repleret. Id eni in salsum Supponit, Scilicet assectionem a mento distinctam et materialem esse; Inotis suis affectionibus nec tota, nec in Parte repletur, sed iis , ad instar spirituum , modoque imaginationi impervio, modificatur ita ut una alteram non excludat , sicut una modificatio materiae alteram etiam in eadem parte non excludit; sic corpus simul quadratum et album esse Potest. Quin etiam, ut jam diximus, diver-Sae et oppositae cogitationes in mente sentiri non Possent, si corporea esset, quia necessari Odiversas partes ninc orent. Nihil ad ea respondemus quae ex Corpori S in animam actione objiciuntur, quia ostendemus alibi actuum omnium, qui in corpore et eX COrPO- Te si unt, causam offici eutona in Deo reperiri ; ita homine vero nihil aliud quam eorum occaSionem, proindeque cUrPua Physice in animam nou Bge
Consulantur eirca montis humanae Sem selicita- .
PΕκ saeu Itatem intelligimus principium lanetionum quas exercet mens humana. cum autem omisnes ojus iunctiones reduci possint ad cognitionem veri et amorem honi, hinc vulgo distinguitur duplex iacullas: una intelligendi, seu intel- Iectus , altera Volendi, seu voluntas. Quamvis ambae illae facultates sint una eademquct mens simplex, cum diversum objectum habeant, de utraque seorsim RSendum.
203쪽
Qt1Aadvis nihil nobis intellectu nostro magis intimum sit, nihil sere magis incognitum est, nihil quod pluribus systematibus ortum dederit. Certum est nos cogitare; utrum vero essentialis sit mentis cogitatio , quid sint ideae nostrae , quaenam Sit earum origo, inter philosophos acriter disputatur. Hinc et inde plurimae rationes asserutatur, sed nullae sumcientes videntur. Ideo circa haec diversas opiniones referemuS; quaenBm autem praestet, alii iudieabunt. Quaestio Prima. Estne cogitatio menti huma
Irca quaestionem hanc perplures, forsitau Sapientius, nihil audent definire, cum nullum, inquiunt, medium detur, neque ex Sensu intimo. nequa eX memoria , neque ex idea mentis, quo haea controversia dirimi possit . Qui autem aliquid prouunt iacit, in duas potissimum abeunt
Prima opinio, scilicet carthesianorum. CenSentearthesiani cogitationem ita menti essentialem esse, ut ea sublata Penitus evanescat idea mentis, nec quidam in ipsa concipieridum remaneat. Suam autem gententiam sic probant: χ' Quidquid de natura mentis notum est, ad cogitationem et amorem, proindeque cogitationem evideuia ter reducitur. Eam quippe concipimus prout ad percipiendum, judicandum, et volendum compa 'ratam . Si autem cogitationem sustuleris, nihil in ipsa romanet nisi mera fastultas cognoscendi; Porro id sane non suppeditat suincientem mentis notionem, sedi tantum tuncLenune latur , et Couincipitur quid esse possit, quaenam sit ejus capaci tas, seu quid habeat; minime vero quid sit. Sic materiam non couciperet, qui naturam ejus re
204쪽
Poneret in eo quod moveri possit. Essentia enim cujuslibet entis non mera capacitas, Seu quid possibile est, sed aliquid γeale. α' Illud naturale est humanae menti, quod ita nobis Perpetuo est, et veluti sine nobis , atque
ante omnem reflexionem et educationem: hac ratioue principia naturalia ab aliis distinguuntur. Quod autem naturale est, ad naturam Pertinet; Porro omnibus inest invictum felicitatis desiderium aute quamlibet renexionem et educationem,
ut nemini dubium; proindeque illud desiderium
naturas deputandum est ac consequenter cogita
tio, tum quia nihil volitum quin Praecoguitum, tum quia volitiones ipsae in idea cogitationis de- Prehenduntur. Hinc id Bossuetii: , , Se avVI m
,, ella e certo 1' idea e 1' amore delia mi a seliei- D ta. Questo sentimento comincia a spiegarsi si in D no dati' insanetia ; e siccome lo portiam O Couis nol Venendo at mondo, quindi egii h larga che, , abbia esistito in noi sin ne i seno det Ia madre. Allorquando comiticia Ia ragione a manifestara M si, d 'altro non cura, che di cercare i me EZI , , , huoni o cattivi a renderci solici ; loccho di- , , mOStra esistere questa idea ed amore per lais felicita nel lando delia nostra ragione , Per, , certo modo questa idea, Che ci rendo avveris,, titi della nostra selicita, e questo sentimento , , che ci traSporta ad amaria , formano Sempre- , , mai Punica nostra idea, e Punico nostro seu ,, timento. Bispetio at sentimento Ia cosa h chia -
ra dappo iche tuiti gli altri nost i sentimenti,, Si riseri Scono a quello; ed tu quanto a II idea della felicita , non h meno evidente , che Iamedes ima una consegu euga, iacendosi nox attenti alle altro luite, nota Per altro, che Peris soddissare questa sola Ergo, inquiunt, mens essentialiter sentit et cogitat. . 3' Nemo nescit mentem humanam ad Imaginem Dei creatam erre. Hani; veritatem ipsi
205쪽
tionem recipiendi Dei similitudo laret, in quo nihil novi potest adveniret
' Humana mens, a primo instanti creationis, Conjungitur cum corpore ; per hanc enim copulationem efficitur homo; porro corporis et animae conjunctio reduci potest ad mutuam rela tionem, qua per voluntatem in corpore diversi mutuos producuntur, in mente vero motuum cor-POris occasione diversae sensationes aut cogitationes efficiuntur. Secunda DPinio, nempe lockianorum. Contendunt Iockiani cogitationem minime menti essen intialem esse, meramque cogitandi iacultatem ad ipsius naturam pertinere. Nam, inquiunt, Si CO-gitatio menti soret essentialis, vel esset cogitatio in genere; vel cogitatio singularis et determina ista, atqui neutrum dici potest; non priuS: cogitatio enim in genere nihil est quam mera montis abstractio; non posterius, siquidem cum Perpetuo variae si hi succedant cogitationes , Perpetuo mutaretur essentia mentis, quod impossibila
est. Praeterea certum eSi non posse mentem eo
gitare quin id sentiat, quin sibi conscia sit Coogitationis, cum omnis Cogitatio montis attentio an em essentialiter excitet; manifestum est autem nec puerum in utero materno, nec hominem graviter dormientem conscientiam habere cujuslibet cogitationis, ergo, inquiunt, insallibiliter concludi potest cogitationem non esse menti essentialem. Ex his duabus opinionibus , eam unu Squisque assumat quae sibi magis arriserit. Utraque infirmis nititur argumentis, ut ei Statim apparet, qui vel modicum attendere voluerit; facileque credi oderim non sat clarum et definitum esse litigatiotibus,statum quaestionis, Et sibi invicem eos id dicere posset ipsum autem cogitare, num idem
tu, quod et ipse, voca3 Plato in Theat. seu δε
206쪽
Circa naturam idearum duae etiam potissimum inter philosophos Sententiae celebrantur , de eaque multum Malebrauchium inter Arnaldum dis-
Malebranchii sententia. Contendit Malebranchius.ideam a perceptione distinctam esse. Perineeptio enim est, inquit, sensus intimus, sive illa assectio qua conscii sumus aliquid a nobis cognosci; idea autem est objectum cognitum; a Stillud objectum non est res externa, quae menti Per se et immediate praesens esse nequit, Sed
aliqua forma intelligibilis quae nobis rem illam
exhibet. Porro perceptio quaecumque fugax eSt mentis assectio, non item do idea , nam ideae Sunt aeternae et immutabiles. Veritates enim es. Sentiales, qualis est haec: circulus suos habet radios aEquales 3 aut istar triangulam aequiνα Iet duobus angulis rectis; sunt necessario Vera es Proindeque immutabiles et aeternae r porro nouPOSSunt esse tales, quin etiam aeternae sint ideae, Si quidem innituntur ideis; earumque relationi. bus; ergo, etc. Id ea haec quam vocat Malebranchius objecti. νam, a Deo non distinguitur, qui rerum omnium formam et exemplar continet, et eam manifestat menti nostrae cui intime praesens est, utpote lux quae illuminat omnem hominem. Porro Deum coguOScimus per Se ipsum, quia in
seipso intelligibilis est; nec ullum est medium ab ipso distinctum, cujus ope percipi et menti
repraesentari posSit, ut omnisus manifestum, cum alia omnia finita et limitata sint. In Deo autem percipimus per ideae Seu sorismae nobis exhibitae contemplationem , omnia objecta corporea, quae cum in animam spiritalem agere non possint, nec ipsi praesentia fieri , utpote quae nulla cum ea relationem habeant , videri nequeunt nisi in eorum forma exemplari, quam Deus in se continet, cuique reserimus Sen
207쪽
sationem in nobis impressam, et ea quihus Singularia constituuntur. Per eamdem formam exemia piarem percipimus omnes veritates generales et abstracias, quas noS Cognosce Ae certi sumus; et tamen non cognosceremus uisi Deus nobis suam substantiam manifestaret in qua.continentur, si iaquidem in nullis creaturis deprehendi possunt, cum aeternae sint et immutabiles. En famosnm si Mstema quod in Variis operibus exposuit, strenue
quo propugnavit Malebranchius. Amaldi sententia. Hanc opitiionem totis viri. hus impugnavit -Αrnaldus. Contendit icleam et
perceptionem unam eamdemque rem esse, in Seipsa minime distinctam, quamvis duplicem respectum habeat; unumxad mentem percipientem, et alterum ad objectum perceptum; siquidem nullam perceptionem habere Possumus quin aliquid per Helpiatur; nec quidquid menti objectivo praesensesso potest quin Percipiatur. Perceptio relationem ad mentem designat, idea vero relation om ad objectum . Hinc juxta ipsum, omnes nostrae Perceptiones
sunt ex natura SuR PractSEntatrices, eo sensa
quot existere nequeant quin aliquid menti re- Praesentetur; Proindeque minims necesse est ad species; ad entitates , Seu imagines repraes cita isteiees' a perceptiora. diεGnctas recurrere, quae inerum sunt imaginationis figmentum, et praejudiciorum so EtUS.
Hi ne ideas suas Deus nobis non manifestat , sed alias iis prorsus quoad repraesentationem similes producit, quibus obiecta menti exhibentur; proindeque corpora in Deo minime videntur, sed in seipsis , cum scilicet Deus , qui voluit suum Proprium corpus non autem mere intelligibilo amente percipi, impressionum occasione ideas eois rum in nobis e tangit. Utraque haec opinio suos oIim habuit defensores, utraqtae plausibili specie, coloribus apparentἱbus, Mab auctore suo vestita est; ueutra tamen omnino
208쪽
vincere videtur. Unaquaeque suis incommodis subis iacet , gravissimisque dissicultatibus obnoxia est. Qua incumque libuerit, unusquisque amplectatur. QUEST. TERTI L. 'Quaenam est origo id earum pCirca quaestionem hane id primum tamquam certum notandum est, Deum solum ideas nostras producere, nec id omnino Posse mentem nostram; nou enim magis potest sibi repraesentare objectum incognitum, quam effingere homitiis imaginem, quem nullo modo cognoscit; id omnino evidens est. Nam aeque impossibile est ens aliquod interne quam externo repraesentari, Si adhuc ignoretur quid repraesentari debeat. Aliquas equidem ideas adjungere potest, ut Objectum cominpositum imaginetur, potest earum relationes re . nexione deprehendere, potest etiam eas aliquanodo revocare , imo aliquo sensu iis occasionem dare, at omnino repugnat eam sibi repraegelatare quod non novit repraesentandum, proindeque ideam assicere quam ignoraret. Id sat communi ter philosophi confitentur. At non aeque conveniunt quaenam sit idea. rum in nobis a Deo productarum origo. In duas potissimum opiniones oppositas abierunt, quibus
una recentior et inter illas media adjungi po
Prima opinio. Carthesiani, quI ment Is esse otiam in cognitione actuali reponunt, contendunt omnes nos statim ab ortu quibusdam ideas in. sormari , quas innatas Vocant . Eam opinionem tuiti sunt sere quotquot hue usque exstiterunt
viri excellentiori ingenio praediti, Plato, Pitagoras, Cicero, Perplures iique praestantissimi Ecclesiae Patres, Carthesius , Leibuit Zius , Bossue lius , Fenelon, d'Λguesseau , Pascat, Nicolius,
Malebranchius, etc. Non equidem actuales sunt et re flexae hae omnes ideae, sed ad naturam ha bituum, quales sunt, V. g., in Viro Praestantissimi ingenii, cum ludo Intentus, aut gravi Somno consopitus est. Cum accedente reflexione et usu
209쪽
. 1 BEOTIO IL . ' ποῖ rationis ita attenditur, statim menti praesentis
occurrunt. Tales sunt ideae Dei et omnium veritatum generaliorum. Suam autem opinionem diversis rationibus coufirmant. . rix' Ex eo quod mens humana ad imagine ei creata, necessario veritatis imagine et repraesentatione debet informari. L ' anima, inquiunt, el' opera di Dio; ella e stata formata a in magine di tui: uti essere insensibile, bruto, sinpido per natura, Sarebbe egli 1' immagine della fovinona intelligenga e delia sapieneta infinita ra' omnibus innata sunt tum propriae existentiae couscientia, tum amor felicitatis , idque sa tetur ipse Lockius a is Io consesso, che la natu in ha posta in iviti gli uomini Ia brama δ' essere selici, ed una sorte avversione per la miseria. Sono questi, principii di pratica veramente
innati , e che hanno una continua influeneta iuiuite Ie azioni ε Porro, inquiunt, quis . Olunia iis incliciationem sine amore, quia amorem Siue
ulla prorsus cognitione concipiat r3' Mentem humanam perpetuo et essetitialiter cogitare perspicuum est, inquiunt, cum id ad essentiam ejus pertineat, nec possit absque eo intelligi; porro id esse non potest quin a primo existentiae momento quibusdam id eis informetur, siquidem ideae sunt veluti primaria omnium cO-gitationum elementa, atque ex eis nascuntur caeterae mentis operationes.
4' omnibus hominibus inest, tum idea Dei, tum idea primariorum legis naturalis principiorum, ut omnes Philosophi confitentur; porro, inquiunt, has ideas non haberemus nisi noDis tuis natae essent; nihil enim sensibus deprehendimus quod iis occasionem dare possit. Nam quidquid sensus exhibent, est, materiale et stnitum, proindeque excludit proprietates entis infiniti, et rerum spiritualium; quomodo autem id occasionem
huic ideae daret quam penitus excludit Ex his divertis ideis ad uuam attendere impossibile est,
210쪽
uo 4 METLPΠYSICL SPECILLIs , quin ab altera abstrahatur, nullam proinde rela3tionem habent; porro res quaelibet non potest alterius idea in dare, cum qua nullam habet omnino relationem. Aliunde quaerimus omnes felicitatem summam et absolutam, ex quadam naturali et innata Pro Pen Sione, ut omnes conscientia norunt; porro ad eam Propendere non possumus, quin pariter innata sit ejus cognitio, proindeque idea Dei in quo Solo reperitur; siquidem nihil appetere possumus, quod non Prius cognOSCalur. Praeterea nisi sorent inuatae justi et injusti Notiones, et omnia legis Daturalis Principia saltem Primaria, qua de causa ab omnibus, aulici in Pata quadam sciontia, apud quaslibet nationes,
ita quovis tempore, ante omnem reflexionem, Omnia magistrorum documenta Sola Verborum EXPO-
Sitione perciperentur p Quare in ipsis puerulis,nliquem ' ordinis, justitiae, sinceritatis, Sensum deprehendimus 3 Undenam ille pudor quo, vi NTationis participes, a turpiter coram aliis agendo avertuntur Z Numquid, ut contendunt advorsarii, ex frequenti malarum actionum consideratione ZSed Omnes actiones, nisi quaedam adsint prine i- pia mora lin, omnibus indisserentes apparebunt: nihil inordinatum videtur, Disi quia jam omnium mentes ordinis idea imbuit. , , Tutio cio, che nonh consorme alla rogota , inquit ipse Dumarsa is , non e retto; egii convien dunque aver Cogui Zio ne della rogola a poter dire che questoso queIIo non si retto os . 5' Tandem, inquiunt, nisi innatae eSSent Veritatum primarium notiones, nullum certum PriD- cipium et omnibus commune posset iuveniri, tum quia diversae sunt in omnibus sensuum impres-Siones, diversaque organorum dispositio, tum quia sensus, nedum iis inveniendis inservire possunt, imo potius obstant, et eo minus in verilatum generalium et metaphysicarum inquisitione proiicimus, quo magis objectis sensibilibus et cor Poreis mentis attentio detinetur.