장음표시 사용
181쪽
' smetro Laes L seminum valde diseordes sunt philosophi, nulla-Jue eorum sententia nullis subjacet incommo- is, ab hac ergo obscura , prorsusque inutili quaestione abstinebimus. Notabimus tantum ita . fluxum Dei naturalem nam hie de supernaturali , seu gratia non agitur , quem Concuraum Vocant , esse auxilium quo Deus nos adjuvat ad iaciendas ordinis naturalis actiones. Aliud est externum et aliud internum ; sed de posteriori
tantum agitur, quem solum vocant Concuraum.
Duplex vulgo distinguituri mediatus scilicet, et immediatus. Prior est largitio mera virtutis et potentiae ad agendum ; talis est libertas, V. gr. , seu vis intelligendi et volendi unum vel aliud . Hunc quasi nullum nunc omnes explodunt , et ' quia libertas a Deo non penderet quoad suum
exercitium et suas actiones, proindeque non posset Deus ad arbitrium quamcumque voluerit Rctionem obtinere , cum saepa requiratur Ruxi lium speciale , ut certo immutetur libera hominis inclinatio . αφ Quia tune rerum humanarum Spectator otiosus esset Deus , minime vero Pro. visor et administrator. 3' Quia non majorem
Partem in actionibus virtutis quam aliis sibi vindicaret , proindeque tunc nussae grates ipsi so-rent agendae, quod quidem horret omnibus imsita ratio naturalis, et sensus religiosus. Concursus im-diatus, seu quo voluntas in operando adiuvatur, duplex distinguitur: unus simultaneus; et alter Praeolus. Prior est actio qua una cauSa alteram operantem eon comitatur, nec eam praevenit. Sic auo concurrunt hominea simultanes ad onus sublevandum. Posterior , quem vocant Praemotionem, est influxus unius causae quo aIiam non solum comitatur, sed
etiam ad actum praeveniendo impellit et prae- movet. Una est phoesica , et altera moralis. Haec Praevenit, et ad actum incitat motiris, v. gr. adhortatione , terrore , delectatione, etc.
Illa voluntatem essicienter et physice ad actum
182쪽
1,6 METAPHYSIGA SPEcILLIs , applicat. Dicitur generalis, cum omnibus conis venit, Sic , V. gr. Propensio communis naturae; specialis autem cum voluntatem ad actum spe iacialem applicat. Ex iis variis influxibus alii alios admittunt, sed omnes suas habent, dissicuItates,nillilque in hoc ratio certi deprehendere potest atque ideo a variis Perpendeudis opinionibus abstinebimus.
183쪽
In hac parte metaphysicae do Angelis traelari solitum est; sed cum de iis nihil ratione deprehendi possit nisi eos esse possibiles , tractatum hunc a philosophia alienum iudicamus . Notabi.
mus tantum Angelos vocari substantias Creatas, spiritales, et com letas; id est, quae alteri non junguntur ut totum efficiant, sicut mens noStraeorpori conjungitur. Constat ex Scripturis, et Patrum Ecclesiaeque auctoritate, innumeros eΣio Stere Angelos , ita novem ordinibus distributos , eosque incorporeos in statu iustitiae creatos esse; ex iis autem alios superbia elatos in Deum rebellasse, ab eoqua in Tartarum detractos, SaevPius tamen in aere versari ut hominibus insidias struant; alios vero fideles permansisse, atque R Deo in ministerium missos, hominibus invigilara ut Eos R malis avertant, et consilita suis ad hona Promoveant. De iis autem omnibus silet ratio suecurrat ergo ad Theologiam qui plura volueriti
184쪽
I 8 METAPAYSs IcL PE ILLIS , Nunc de mente humana nobis dicendum est. Quae eam spectant omnium intereSi Cognoscere, ut ros ipsa clamat; compertum est attamen Perpaucos esse qui in id intendant; et eum, cujus absumit studia vilis corpusculi resolutio, si hi dignum non videri, qui vel minimam attentionemo hi ineat. Sapientiores nos efficiamur, sublimique huic inquisitioni aliqua saltem momenta dare non
recusemus. Inquiremus Iu quaenam sit mentis Essentia; a' quaenam iacultates; 3' quaenam ejus origo et destiuatio.
ARTIcutius I. Da mentis humanae essentia. Omnes nomine mentis humanae substantiam
hanc intelligunt, qua o in nobis cogitat, percipit, judicat, vult, ratiocinatur, sentit, amat et odit. Aliquam hujusmodi suhstantiam in nobis existe.
re sensus intimi testimonio cuique compertum est. Sentimus enim nos varias assectiones, V. g. Perceptiones, volitiones, sensationes experiri; porro haec omuia, ut evidens est, non poSSunt nisi in aliqua substantia reperiri. Hausi autem Sub , Stantiarn , quaecumque Sit , mentem nuncupare
Mentem humanam aliqui definiunt: substantiam SPiritalem, creatam et incompletam, id est, quae corpori conjungitur ut personam efficiat. Hare desinitio optima sane est; alii tamen eam aliam , quam POSt D. Aug. asserunt , utpote clariorem censent anteponendam et mens humana est substantia rareonalis, seu cogitationis Parti-cπs, regendo coryori accommodata. Ultima haec
definitio clarior quidem omnibus videbitur, eo quod Verba magis nota adhibeat; prior tamen nihil obscuri aut ambigui continet; eam proinde quisque retineat quae magis arriserit. Vellem attamen his verbis, cogitationis Particem, haec
185쪽
alia substituit cogitationis capax, ut omnis disputationis occasio iis auferatur, qui menti minime essentialem cogitationem putant. Huius et alterius definitionis veritas ex omnibus infra dicendis Patebit. Notandum autem per cogitationem hic intelligi omnes mentis affectiones , cujuscumque Sint generis, Scilicet perceptiones intellectus, determinationes voluntatis, imaginationes et senSationes, Omnes denique modos quibus nos interius affici conscii suinus. Imo non desunt qui Per eo gitationem intelligant cognitionem permanentem rerum quaS edocti sumus, quamvis ad eas non attendamus: sic, inquiunt, philosophus dormiens, aut ludo intentus, cogitationes non penitu S Rmit tit assidua meditatione comparata. Sed hanc cogitationem habitualem vocant, aliam vero actua
Contendunt aliqui philosophi omnis omnino incognitam esse essentiam et naturam mentis humanas, Nec ullam cujusvis spiritus ideam haberi Posse , sed facultates mentis tantummodo experientia innotescere; sic sentiunt omnes sere LO-ckii discipuli. Ιis accedit Malebranchius, qui men tem Sensu intimo, non vero per ideam cognoβci Contendit. Ea autem opinio nobis salsa videtur I ' quia Plurimas mentis proprietates clare Per
CiPimuS, et eas a set nvicem secernimus. Sic Omnes norunt eam cognitionis et amoris caPacem
HSSe, eam cogitare, percipere, judicare, in Se re flecti; et Praeterita recordari posse; eam eligeri di amandi et agendi potestatem habere; urio Ver bo ei Cogitation E competere posse. OmneS norunt amorem ab odio, ideam a iudicio distingui; m en- 'tom in determinationibus actioam, in sensationibu1 Vero PasSiseam esse. Quis autem negaves'ὶ Quasi dei tutio passivx e lyanima net sentire; da tot
non dipendendo ravere o non avere sensaxioni, e non ad au
186쪽
rit ullam ideam haberi, et cognitam esse natu. ram illius rei cujus Proprietates clare et distincte concipimus 7 29 Quia mentem a corpore di. stinctam evidenter demonstra muS, ut mox patebit, idque confitentur Philosophi quos impugDa. mus; quomodo autem id fieri posset , si mentis noStrae natura penitus ignota esset 7 Hine id quod ait ipse Dumarbais e , , L' anima essendo innot l' essere che pensa , non e altrimenti l ' esissere esteso; cd ii corpo Sendo in Dot l' essere eo Steso, non e l' esSere Peusante , dappo iche I' idea deli' uno non e I idea deli altro Non equidem de omnibus mentis proprietati. bus et attributis, Per hujuS ideam, notionem accipimus ; hinc attributum ejus primarium dissi. cile assignamus ; hinc Sensu intimo et experieu.tia tantum cognovimus eam SeUSationes occaSio
ne rerum externarum ex Periri posse ; hinc toties, desectu attentionis , circa ipsius proprietates er rarunt philosophi; sed satis ejus naturam cogno scimus, sat proprietatum in ipsa deprehendimus, ut certo asserere POSSimus in nobis ideam ejus distinctam imprimi, atque ideo eam absque laborea corpore distinguimus. Quomodo enim in nobis ignotum dici posset, quo nihil nobis interius esse potest Z Id quo caetera omnia cognoscimus rQuomodo iacultates ejus experientia' possumus edoceri, quin eo ipso proprietatum ideam acqui
te impressioni ebe te son satiri alpin contro altivissima e nete . altendere e net risiettere, da lei dipendendo it fissare lyalientione ove pili te aggrada. Institui. di metass. di Franee-aeo SoaMe Pag. Pa. Essa e attiua spatia della sensibili laὶ netrallo ehe lo spirito e conscio delle impressioni che si sanno fugit organi e debla conseguente modificagione che a tui succede: imperoeehetale consape olegra non puo avvenire senga qualche altivitao larga dello spirito. Dunque non e vero che lo spirito nella emplicita si a tolai mente passivo. Sonio di un eorιο di
187쪽
- AEcTIO II. 18rι ramus 3 Nonne mens cogitando, intelligentia et Doluntas esse deprehenditur Z Nonnc statim clareque apparet ea in simplicem et activam esse
Quid autem amplius requiri potest ut ideam mentis
habere dicamust Fatentur omnes nos insiniti et materiae ideas habere. Quis autem utriusque Primarium attributum, quis omnes utriusque Proprietates percallere se dixerit Z Utriumque autem Cognoscere dicimus, quia cognoscimus aliqua quae ita ipsius naturam ingrediuntur; ergo Pariter mentis ideam habemus, quia certo cognoscimus intelligentiam, voluntatem, activitatem et simplicitatem ad ejus naturam pertinere. Quotquot enimbuz usque mentem diligentius contemplati sunt, nota aliam in ea modificationem deprehenderunt quam cogitatiotiem, nec aliam uaturam quam
simplicitatem. Come nulla vi ha, inquit Arist. , , , at di sopra dei pensi ero; s'egli nouisosse So-
,, I 'atto avrebbe la superiorita di eccelleneta o di , , Perse Zione sui principio medes imo, che lo pro- ,, duce; lo che e contraddit torio. La cogniZione, , dello spirito e dunque desso; l' intelligenetas, non Potendo altro essere che I 'intelligeneta deli', , intelli geneta uetvh. lib. ru. caρ 9. Idque fatetur ipse D. do St. Gravesande: I 'animo uois Stro, inquit, e dolatoid' intelligenZa ; ei O o di , , re, che ha delle percegioni, et1' egii paragonari insteme. Tutio pol che risulta da una tale Pro - , Prieta, pub essere applicato a tuite te sostan- ,, Ze intelligenti m taPh. Cay. 9. Ideo autem se mentis ideam habere negant adversarii, quia sibi eam in imaginatione reprae.
Sentare nequeunt, nec ejus quamlibet imaginem in mente essormare. Quid autem inde consequitur Z Mentem sua in a sensibilibus abstrahant , in Sese reflectant, stati in quo deprehendent nos nihil Scire posse, si ignota sit mens qua caetera coingnoscimus; nos nullas ideas habere posse, nisi prius idea mentis habeatur in qua aliae omues
188쪽
His positis, nunc inquirendum est quodna iusit primarium menti S attribulum, et quaenam eius natura; seu aliter utrum Spiritalis S=t, aut corporea Z Unum primo dicamus de priori quaestio. ne, antequam alWram graviorem fggrediamur.
Circa primarium mentis attributum philosophi varias ediderunt opiniones.. Iv ΛΙii, scilicet cartesiani, primarium mentis attributum in cogitatione reponunt . Cogitatio enim, inquiunt, prima in mente concipitur. Veleuim res ita est, vel Prima concipitar facultas cogitandi i id autem posterius dici nequit, cum omnis facultas attributum supponati a quo fluat. Aliunde ex cogitatione derivatur vis percipiendi,
odicandi, eligendi, etc.; Percipere enim et ludicare nihil aliud est quam hoc vel illo modo co.
Suis et quidem gravibus subiacet incommodis haec opinio; nam primo medium datur in majo-xe disjunctiva, ut mox patebit; secundo , inepte Probat cogitationem lacultate cogitandi priorem esse; id terminorαm intuitu salsum esse Patet. Eacultas attributum supponit, esto ; sed evidenter facuItas aliquid agendi non praesupponit id quod operatur ; proindeque si si cultas cogitandi aliquid praesupponat, non utique cogitationem. Tertio, quod dicitur, vim percipiendi, judicandi, etc., nihil esse quam cogitandi modum, optime demonstrat cogitationem ex cogitationa defluere; quod quidem nemo unquam suspicatus suis
- α' Lockiani. attributum hoc constituunt in sa cultate cogitandi ; at minime animadvertunt nudam iacultatem, si ita seipsa Praecise spectetur , nou ESSe attributum, eamque necessario EuPPO nere Proprietatem .ex qua fluat: semper enim
quaeri Potest quare hac facultate Polleat mens
189쪽
SEOTIO II. ' i 33 Iaumana, nec aliud responderi potest , nisi quia talo huic inest attributum. Uno verbo, cum inis vestigatur primarium rei attributum, non qua eis ritur quid habesat, sed quid sit; prius est enim esse quam habere, et quidquid habetur, aut extraneum est, aut fluit ex eo quod ens in se est; ergo non Potest esse aliquidia rimarium. P3R Quidam menti attributum, primarium iunctivitate collocant. Sed non advertunt eam Passivam esse in ideis, sensationibus recipiendis , Proindeque aliquas facultates et modificationes exactivitate non derivari. Aliunde acti Vitas supponit attributum unde proveniat, si qui domi est mera saccillas agendi, omnis autem facultas prae invium supponit attributum.
40 Alii tandem hac intre nihil definiunt, quia,
inquiunt , omnes huc usque excogitatae opinio Hnes gravissimis urgentur incommodis. Nos vero credimus hoc primarium attributum in simplicitate reponendum eSSe. Nam ante omnes alias proprietates in mente concipitur, siquidem aliae omnos non possunt alteri quam Enti
simplici convenire; omnesque proinde ab ea derivantur. Sic mens activa et libera est , cogitandi facultatem habet, quia Simplex eSt.
Μenti humanas simplicitatem plurimi lum veteres, tum rocentiores negaverunt , iique matea, rialistae dieti sunt. Non longo ab iis ree edit Lockius, qui materiam Posse cogitare negare non audit, quamvis tamen expresse confiteatur men lis simplicitatem, cujus probationes temeraria sua dubitatio no penitus inficiatur. Veteres sibi mentem veluti corpus tenuissimum effinxerunt, sublimiori modo consormatum. Recentiores autem rustice affirmant mentem nihil aliud esse quam organicam cerebri dispositionem. Inter eos praecipue eminent Diderot, Helvetius, Cabanis etc.; inter veteres autem, Epicurus, Strato, etc.
190쪽
Prob. . et ' Ex facula. cogit. Ex omnium SenSuintimo, mensi humana est principium cogitans; atqui principium cogitans est necessario simpleX, nam cogitatio est omnino'simplex et partium expers; porro modificatio simplex et partium ex-Pers reperiri non posset in subiecto composito, ut omnibus patet siquidem modificatio ejusdem naturae est quam subjectum eui inhaeret. Et vero rei tota esset in singulis partibus materiae cogitantis, vel tota in aliqua parte tantum , vel
Ior partes in singulis partibus diffusa; atqui ni-
ii noruin dici potest. et ' tota esse nequit in Singulis partibus materiae , alioqui multiplex esset cogitatio, multiplexque Principium cogitans. Si cum Ohito, infinitae &rent dubitationes, infinitaque principia dubitantia, quod absurdum est;
u nee tota in una parte , tum quia haec pars etiam composita soret, tum quia aliae minime Partes essent Substantiae cogitantis; 3' nec per Partes in varias materiae partes diffusa, tum quia partes non habet cogitatio, tum quia nulla pars esset conscia totius cogitationis. Aliunde, vel esset materiae essentialis cogitatio, vel accidentalis; atqui neutrum dici potest; Dori prius, nam facile materia concipitur, imo pxistit, ut omnes uorunt, absque ulla cogitatione; non posterius, tum quia, ut jam diximus , subjectum compositum recipere nequit modificationes sime lices, tum quia quidquid aecidentale dicitur, nihil aliud est quam modus quo proprietas in substantia reperitur, cum posset alio modo reperiri. Omnis enim proprietas essentialis non reperitur in subjecto, nisi aliquo modo ; modus autem ille diversus esse potest in subjecto Cori. tingenti; sic extensio potest esse in materia cum