장음표시 사용
211쪽
s EcTIO II. stos His et similibus argumentis contendunt Carinthesiani necessario in Datas esse in hominibus vetitatum essentialium ideas. Quod si iis objiciatur nullam esse ideam quae nou coguOSCitur, re-Ponunt perplures in homine doctissimo ideas, quarum non continuam conscientiam habet, aut saltem ita remissam et debilem ut vi X Sentiatur, et nullam sui recordationem Pnriat . Quaerentibus autem quare tot sint circa hujusmodi veritates in hominibus errores, cum illae ideae, ut Pote mentibus a Deo inscriptae, DeceSsario sint uniformes et indelebiles , respondent ideam meram, non vero id earum comparationem et relationem ab eis innatam dici. Error, inquiunt, none'. nisi iii judicio; quis autem judicium unquam dixit innatum Z Quin etiam, error ipse supponiti deam praeexistentem; quis enim circa haec pos-Set errare, quae penitus ignoraret r. Cunda opinio . Lockiani censent mentem ae Creatoris mauibus prodiisse veluti tabulam ra. SRm, an qua, accedente sensuum mini Sterio, quotidie sensationes in ideas transformatitur; nulla Proinde juxta eos innata id ca cst, scd omnes ex Sen Sihus oriuntur, sive immediate, sive mediate et reflexionis adminiculo; ita sentiunt, post Ari-Stotelem, Gasseudi, Lockius, Duinarsa is, Condit lac, et fere omnes superioris saeculi philosophi, Sicque suam de sendunt opinionem. iv Si menti quaedam essent ideae, earum Per-Petuam con Scientiam haberet, cum nulla esse Possit idea seu perceptio quae non sentiatur, alioquin esset Perceptio simul et non perceptio: Perceptio quidem ex ipsa ideae natura; Nou peree Pti O, quia non perciperetur. Sos tenere , inquit Lockius, cho una cosa es ista ne li' intendimento, o non si a pero concepita dati' intendimento, tor-na Io stesso che ii dire, cho una cosare, ed in- sieme non e neu 'intendimento . Atqui experien tia certum est mentem non perpetuo attendere
212쪽
Probari posset eas ab hominibus dormientibus , ab infantibus aut insanis percipi; imo probatur
nota re Vera Percipi, cum non sese manifestent
absque educatione, minis, adhortationibus in adolescentibus , et iis novae et incognitae videau tur; hincque tot exclamationes cum iis manife
α' Ideae innatae, si quae essent, evidenter deleri non possent; porro contrarium experieu-tia testatur, siquidem nulla reperitur idea Dei , et officiorum moralium in iis hominibus qui, lege et disciplina soluti, in silvis aliquandiu vLaerunt, et postea ad societatem adducti rudimentis christianae religionis imbuuntur. Omnes enim a diversis hominibus interrogati quid in priori statu cogitaverint, unanimiter respondent Senihil omnino nisi corporeum et sensibile cogitaS-sa. Idem de mutis et surdis dici potest, qui nihil omnino sciunt quin picta Iocutione edocean
3' Praeterea, inqiunt lockiacii, si omnes Icleae iusti et injusti, et aliorum principiorum mora Ilum, innatae essent, evidenter iis omnes insantes adstringerentur, quia tunc nulla ratio conci-
Pitur cur iis eximantur; quis autem dixerit in infantem Peccare si legi naturali non satisfaciat 4'. Idea iusti et injusti supponit necessario ideam distinctionis bonorum et proprietatum, ideamque juris stricti cujusque ad Suas Porro quis unquam dixerit distinctionem hanc, iusque illud pueris in utero materno cognita esse Ζ Ι Onumquid in tot .silvestribus et harbaris reperiuriatur, qui justitiae regulas, absque ullo conscie u- ω tiae remorsu, unanimiter et publice violant 5' Non magis innatae dici possunt ideae Veritatum. quae speculatiυas dicuntur. Si qua enim
veritas naturalis et innata esset, maxime ea quam omues ita nuncupant: idem non potest essE simul et non esse. Qui autem dixerit ideas impossibilitatis et identitatis in puerulis innatas e5Se,
213쪽
sxcetro IL ao eum vix In hominibus adultis reperiantur pis Che si chiegga ud uti vecchio, inquit Loekius,
se un uomo, ii quale h una creatura compori sta di corpo e di anima, rimane to Stesso alis
is lore hh muta si ii di tui eorpor Eusorhio, Pi- ,, tagora, it gallo, in cui trapasso pol l 'animari di tui, era sorse tuit' unor Dail' imhara Ego, is in che sarh posto, si parrh che l' idea d' iden. tith non is thiara quanto credesi , e quindi,, neppur nata eon noi . I pilagorici avrebberois risposto che si, ed altri infiniti direhber ehoυ nbPraeterea quomodo dici potest innatum prin- Dipium, ad quod perpln res numquam omnino at intendunt 3 Porro evidens est nec pueros nec idiotas, inquit Lockius, ad abstractum hoc prinei pium attendere. M Quante genti non vi hanno i- ,, gnare di lettere e quanti popoli selvaggi, cheis non solo passano la loro insanzia Senza penisis Sarvi, ma che non vi portano mai la minima
, , rissessione ici tutia Ia lor vitar Et pauIo post , , Le idee, prime ad occupare ii nostro spiritori sono quelle che gli provengono dat sensi, oi, che sanno una maggiore impressione su di, , Iul. Un sanet ullo non giunge a conoscere, ehe,, tre e qua tiro sono eguali a Sette, se non alis, , Iorquando h capace di contar sette, o ehe ha, , gia formato l' id ea d' egua glianeta, ed impara. ,, to come la si nomina . Allorchh dicesi, eho,, diciolio e dictannove Mguagitano trentasette, is questa proPosigione 4 Per se Stessa non men o,, evidente di quest' altrar uno a duo umasM- is no res.Nondimeno it sanci ullo non conosco lais prima eost tono come la seconda, non perchh,, gli manini 1' uso delia regione, ma perelthis non ha egit formato Ia idee signifieato dat Io,, parole dicistis, dictannoste e trentaSette, uno, o dus e tra. En praecipuae rationes quibus suam opinionem Mehius et ipsius sectatores defendere conantur.
214쪽
Observant autem alterius sententiae patroni ipsum perpetuo iudicium cum idea confundere; mi ui-Ineque ex erroribus concludi posse ideas non es Se Innatas et universa IcS, cum potius error Supponat ideam rei cujusdam de qua affirmetur aliquid quod ei non conveniat. Aliunde, inquiunt, exempla quae asseruntur id unice probant, Scilicet male applicata suisse, aut minime observata principia moralia; at quis nullam esse legem ex eo probaverit, quod a quihusdam aliquando Violetur Z Num concluderet Lockius non esse homini naturalem usum rationis aut sen Suum, EX EO
quod aliqui dementes , et quibusdam Sensibus orbati inveniantur Z Praeterea peroptime quidem ostendit Lockius quomodo puer, posita Semel aequa
litatis idea, relationem numerorum Su CeSSive deprehendat; at non aeque nos edocet quomodo illam ideam acquirere possit , nisi revera innata supponatur; imo nec etiam quomodo numerum antelligore possit. Sensus equidem reserunt.Singularia, imo et numeri elemetita; numquam au tem unitatem et numerum percipiemus , nisi utriusque idea praesupponatur. Adsit animal ca- Pitali executioni, turbam et supplicii instrumenta videbit; imo sanguinis horrore concutietur; at non ultra progredietur. V Le id ce di morale, , , inqait D. de Mestre, di fovra nita, di dolitio, , , di gius tigia, di larga pubblica ec. attacca te a ,, quest O tristo Spe ita Olo , Son nulle per tui . , , Tutti i segni di queste idee Io circondano ,
M lo ioccano, lo premono, Per COSi dire, ma inuin ,, tilinenter perocche niun Segno Pub esistere , , , che Ia id ea non sta preesistente. Gli animali,, Vedranuo eterna mente clo che.noi veggiamo , , , Senea poter mai comprendere clo che noi comis
D prendia ino; rassinate quanto vi placera colis Pensi ero quest' anima qualunque, questo Prin- cipio luci,gnito, questo isti uto , questo lume, , tuteriore, che loro e Stato ConceSSO con una
si prodigiosa varieta di diruetione e d' luteu,
215쪽
si supponatur praeexistens idea numeri, aequα- litatis, unitatis et relationis, numquam poterit ope sensibilium acquiri, cum in iis minime contineatur.
Tertia opinio. Cum videret utramque hanc DP Positam opinionem validis fulciri rationibus, nec tamen reperiendae id earum origini sufficere, tertiam excogitavit inter utramque veluti mediam clarissimus D. de Bonald. Censet enim optimus et celeberrimus ille metaphysicae a recentiori bus deformatae restitutor , ideas in se innatas non possct tamen intelligentiae innotescere, quiniPSarum expressio aequiratur. Cum enim, inquit, nihil eoncipi queat absque cognitione et USAE Verborum quae sunt omnis ideae intelIectualis veluti signum et necessaria expressio, nec tamen Possit signum quodlibet per se ideam producere, nec expressio intelligi , si non idea praecedat, necessario dieendum est ideam innatam per ex- Pressionem menti exhi heri. Egli h cio , cher, Sembrera evidente, inquit auctor ille, ad ognii, buono spirito, it quale giudi chera essere nelis te idee qualcho eosa di fondamentale non PrO- , , veniente dat sensi , dacche noi tuiti foum diis molli oggetti portiamo uni sorme pensi ero, eon , Sensi est remamente variati in larga ed in per- ,, Detione; che noi pensi amo a cio che non ab , , biamo mai percepito pei sensi, come quando,, pensiamo at colore in generale, sebbene non ,, esistano che colori particolari r che noi pen- , , Staino ait' incontrario di quello che ei riseri- , , scono i sensi, Polchh noi corremiamo persino,
is eoi pensi ero, git errori de' nostri sensi; finalis mente perche noi Percipiamo it generale, men- ,, tre non ci viene da 'nostri sensi riserito elie il,s Particolare: ma vi ha pure net pensiero lari Propria espressione, parola od imagine , che
216쪽
se viene da' sensi , che ci ronde sensibile it no .
messa pol senso delia visione, se o figura di, , un obbicito figurabile o d' uti' i inagine, e pel, , senso deli' udito, Se ella e parola, o l' espres- , , sione di un oggello intelletivale. Leg. primi', tio. Disc. Prel. Pag. 96 Se l' iden non prece desse Dello Spirito I cs- , , pressione, non Ci si polrebbe sar comprendo in, re it senso delle paro te, e pol non intendere in- ,.mo moglio la parola ordine, giustigia, di queIIo cho intendia ino dolio parole inventate a ta lento . La sola disserenga si a te parole giu- ,, stitia ed ordinc, e te parole cabriciat, arci , , , thuram, Si u che te prime presentano uu idea,
De , anche mentale doli' idea, o non mai po- , , trei no . noi tralteneret con not stessi intortio ulla vagheZZa deli' ordine e delia virili , se nou sossero net nostro spirito Ie espressioni' alte a rappresentarie , Da trat tenerue altrui , , songa largit intendero te me desime csprcssio
, , Cosi e nccessaria I' idea, assin che signifiehi qualche cosa. Ia parota, e Sia pro Priamente un
, , perche Ι' idea renda si sensibile allo spirito. , , Ma I' idea b universale, dunque esSa e nativa od innata; l'ospressione e locale e disserentanello diverse linguo, dunque esSa e acquisita,
is innata in se Stessa, acquisita nella Sua eSPrea
217쪽
En diversa opiniones quae de natura et origi ne idearum excogitatae sunt. Unaquaeque Suos habuit et habet etiamnum Propugnatores , una. quaeque suis sulcitur rationibus, et suas patitur dissicultates. Credat unusquisque quod sibi visum suerit. Nos autem quaenam praeserenda Sit
investigare, dissicilius nobis, et alumnis prorsus inutile judicamuS.
VOLusTAs dieitur ea facultas quac id prose.quitur, aut aversatur quod ab tutellectu tam . quam honum aut malum perhibetur . Id autem Potest prosequi aut aversari absque ulla laculta. te ; aliud prosequendi aut aversandi, vel cum ea facultate. In priori casu retinet nomen Polunta-tιs, in posteriori dicitur libertaS. . . O Porro voluntatem in eo sensu a libertato di Stingui, sua cuique conscientia manifestum est. Nemo est enim qui non.tota voluntatis propen Sion semetipsum diligat et selicitatem suam Pro Sequatur, suique malum aversetur; attamen ne mini iacultas est aliud volendi, proindeque nulla ea de re libertas. Hinc libertas ad plura ra-εtringitur quam voluntas; proindeque voluntas sitio libertato esse potest, sed non sicct Persa.
Voluntarie fieri dieitur quidquid ab homine agi
tur cum, intellectus cognitione et voluntatis inclinatione; libere autem id tantummodo fit a quo ιPossumus abstineri; hino ea voluntarie lacara POSSumus quae nobis necessitata sunt, minime autem libere; sic voluntarie, ut jam diximus, bonum desideramus, non autem libere,
Lilierlahi prolude diei potest facultas volendi aut non volendi, seu interius agendi vel non agendi. At que hiulc: Lockiua inepto prorsus voluntatem non
218쪽
magis Isseram quam virtutem quadratam dἰei posse contendit, eum libertas absque voluntate ne possit quidem concipi; proindeque necessario si existat, in sola voluntate reperiatur. optime quidem Per multa exempla probat Lockius voluntatem non in omnibus, at minime in nullo libearam esse; seu alio modo, voluntatem aliquando sine lihertate, non autem libertate absque voluntate reperiri.
Quamvis libertas in se praecise spectata, ni hil aliud sit, ut diximus, quam iacultas volendi
aut non volendi, huic tamen communiter homines aliam facultatem adjungendam censent, nempe facultatem agendi aut non agendi quod volumus; atque, ex illo dupliei obieeto, duplicem distinguunt libertatem, unam determinationis , et lalteram actionis. Priori opponitur omnis interna causa voluntatem necessitans; posteriori vero omnis causa interna quae eogit ad actionem; ideoque una libertas a necessitate, altera libertas a coactione dicitur. Libertas autem determinationis, quae etiam electionis et indisserentino dieitur, et de qua tantum agitur ut pote quae sola vere Iibertatis es in Sentiam constituat, duplex etiam vulgo distinguitur, una contradictionis, seu facultas aliquid eligendὲ via non esigendi; et alia contrarietatis, seu sa-I as alterum ex duobus contrariis, v. Fr. bonum aut malum, eligendii at haec distinctio, ut sedulo notandum est, non fundatur in ipsani et natum libertatis, sed tantum in ipsius Ohio. cto, quia Scilicet diversa objecta quas voluntati proponuntur, in uno casu sibi contradictoria, iuat o vero contraria sunt. Notandum autem indifferentiam voluntatis, seu saeuitatem eligendi, sine qua libertas nee esse Prorsus, nec concipi potest, non eo sensu intelliagi debere quod nulla sit major ad unum inclina tio, quam ad aliud, siquidem intime eonseii suomus nos Plurima agere posse, a quibus nos sortis
219쪽
avertIt propensio; . sic posset Suas avarus opes enfundere, sese Superbus in mare, volup uosus Cor Pus suum duris poenitentiae laboribus affligere , plurimaque hujusmodi dantur exempla; Porro eer tum est non aequalem tune ad unum quam ad
aliud inclinationem et Deilitatem esse, quam is Te vera sit plena iacultas eligendi etiam id quod difficilius est; haee ergo indifferentia in eo Seu su tantum intelligitur, quod possit homo, quam vis ad unum propensus, aliud tamen etiam Con. ra Suam inclinationem, prout libuerit, indiGrenter eligere, nec proinde ad unum agendum
In hac autem indisserentia, seu eligendi facultate , proprie consistit essentia libertatis, siqui dem ea posita, hoe in suos ae ius habet homo dominium , ut eos producere possit vel ab iis ah
Stinere; ea vero sublata, insuperabili necessitate constrictus est, ut satis ex se Patet.
Hinc tristis illa peccandi potestas , quae comsetit homini super terram, minime ad essentiam ibertatis pertinet, sed potius ejus impersectio dicenda est, siquidem provenit ex desectu sapien tiae , qua Voluntas ad ea dirigatur quae ordini Consentanea sunt, et summo infinitoque hono constanter adhaereat. Hinc in Deo cujus persectissi ma sane lihertas est, potestas haec minima reperitur, atque etiam in homine cessabit, eum ad finem suum pervenerit, et selicitatem suPremam suerit assecutus; quia tunc Deus Persecte cogno acetur et amabitur, atque ideo , nu)la res alia ipsi poterit a voluntate Praeponi. Notandum insuper indisserentiam hanc volunotatis non sese tamen ad omnia extendere. Hinc, ut jam notavimus, non possumus ad libitum se- Iicitatem non prosequi, nosmetipsos minime diligere; quia haec naturali invictaque propensione omnibus indita sunt, et ad rationis naturam quom
Neo etiam Iiberi sumus ad omnes actiones ex
220쪽
ar έ MET PΠYSIcA SPECIALIS, ternas, quas efficere cogimur, quamvis Semper neque possimus eas velle interius, aut nolle.
Neque pariter ad ea extenditur libertas in quihus mens omnino passiva est , Proindeque nota POSSumus non'experiri Sensationes quae in nobis imprimuntur, aut non habere ideas quae menti Sese osserunt, quamvis possimus ad eos mentem non applicare, nec iis consentire. Hinc etiam mo
tus illi naturales appetitus sensitivi , quos inviti
experimur, libertati non subjiciuntur. His praenotatis, expendendum est utrum mens humana sit libera in iis actibus interciis, qui curra cognitione et deliberationes per voIuntatem eli. ciuntur, et habent objectum determinatum, qua .les Sunt v. gr. amor vel odium alicujus hominis, desiderium ultionis, aut boni alieni, etc.; et in actibus externis, quos exinde voluntas ex Se im-
Id negarunt quidam veteres philosophi, scilicet
si olei qui sati necessitatem admittebant, astrologi judiciarii qui nostras actiones siderum influxu necessitari credebant, et postea plurimi haeretiei, inter quos Protestantes et jausentani.
Existit in homine pera et proprie dicta libertas. Prob. I' Ex sensu intimo. Id in homine agno.
Scendum est quod unicuiqua resert sensus inti. mus, cum ex dictis in logica non Possit essa σώrori obnoxius, aIioquin omne rueret intelligentiae, cognitionis, vitaeque sundamentum; atqui refert cuique sensus inlimus as esse Iibhrum, se agere aut non a ero posse; adeo ut actiones Suas quisque praedicere et ad libitum disponere queat. , , Che ognuta di noi, inquit Bossu et k ascolli eis consulti se medesimo, si senti rh ch' e Iibero, ,, Come Pur senti rh eh' h ragionevole . Di falli , is uoi Pontamo una gran differenga tra la vo-