장음표시 사용
221쪽
, , lon l. d' essere selice e la volonta di recaret ais diporto; perocche noi nem meu sogniamo di po, , terci togliere la volonta d 'esser felici; memis tre chia ramente sentiamo di poterci est mera, , daI recarci ai di porto. Parimenti noi delibo. is riatno e consultiamo in no i medesimi, se cis, recheremo o no at diporto , e ci determiniam o, , Per i 'uno o per I altro, come ci aggrada me. s, Stio; Ua non mai ci troviamo at caso di de- ,, liberare se vogliamo o no esser felicis Iochisis dimostra, che qualmente dalla stessa nostra
natura Siamo necessaria menta deleterminati ais desiderare d' esser felici, et conosciamo pur Iiis beri uello scegliere i me2gi per diventrio iEt certe undenam proveniunt interni illi conscientiae cruciatus, quibus nocens quiSque Sei PSum condemnat et quodammodo punit, nisi ex antimo libertatis sensu p Quis unquam sese in iis accusat quae minime vitare potuit Z Quis se reum Propter actiones in somno aut delirio factas existimat Z Nonne stati in in excusationem assertur desectus libertatis r Ergo si mala conscientia nunquam Secura esse queat, necessario latendum est hominem veram Iibertatem in se agnoScere . qu Perpatrata Vitare potuerit. Notum est aliunde neminem esse qui non iualiis virtutem approbet et vitium detestetur, id quotidiana compertum est experientia; quomodo
autem id fieri possot nisi cuique certum eSSet omnes vera libertate donari p Quaenam laus homini vel meritum, si bene agere cogaturi Quid autem quod vituperetur in eo quem impulit invicta necessitas r Quid potius in homine boui aut mali, quam in instrumento quo ipse utituri
Noune omnes eodem modo habendi sunt, omnes aeque miserandi, si perpetuo motu extrinsecus
agitati, huc et illuc insuperabili sato impelluci. tur 2 Ergo si quosdam Oh bene iacta laudemus, alios ob scelera vituperemus, unicuique peraua sum est seipsum facultate eligendi, et exinde alios omu es, donari.
222쪽
Constat ubi quo et ab omnibus semper admissam ESse, ac etiamnum admitti veram in homino Iibertatem , siquidem apud omnes sunt praemia virtuti proposita et poenae vitio impositae; apud omnes Vigent leges, foedera, contractus; apud Omnes in usu sunt preces, adhortationes, minae, Cic.; quae quidem omnia prorsus'inutilia, imo Inepta Essent, nisi libertas in homine supponeretur, cuin necessitas omni contractu sertior, o m. Hi lege superior, vi quadam insuperabili cunctas homi uum actiones extorqueret, voluntatem quo nostram huc et illuc ineluctabili fato pertrahe ret. Porro impossi hile est omnes omnium tem ΦPorum et regionum homines ita constanter Suo Seu SI Intimo delusos suisse, ut hanc sibi facultatem inesse invicte crediderint, qua Penitus ea ruassetit. Quaenam etenim universalis hujus or. roris causa fingi posset Numquid omnes, men tem in sese renectendo, id in se sentirent quod Ie era non esset Z Numquid Dccossitari possentnd Credendum se minime necessi lari ''Si nihil osset Iiborum in homine, jam esset in nobis cau-SaiNec Saria erroris, ea nempe qua nos liberos
Credere cogimur. Quis autem, nisi plane desipiat, id dicere poterit Z Aliunde quare in quibusdam
Iihertatem, quae nulla ost, non autem in Omni huS, Sentire nos contigeret 8 Quare motus qui
clam deliberati, alii vero in deliberati viderenturr Quare an aliquibus agere, et in aliis pati crederemus 3 Numquid causa necessaria ex optiones minime laudatas admittere posset ' Praeterea quo modo contingeret in re tam gravissima , cupidi talibus adversa, et tamen nobis omnino intima , Perpetuo genus humanum errare Z Quomodo tam invicte omnibus assensum raperet error tam Cras a Sus in re tam aperta, Et omnium mentibus Ob.
via 3 Quod si id fieri possit, iam nulla ratio cst
cur non otiam de nostra existentia dubitemus.
Et vero, nonne ipstinet Sophistae quos impu-
223쪽
guamus quotidie sibi libertatem vindicant Z L1- herum sit, inqui utit, quaecumque libuerit sentire. loqui et promulgare: Quanam potestate circa haec nos magistratus inquietarenti Quare scripta nostra proscriberent Z Duram nimium tyrannidem exercent, quicumque nos coercere , et ira ipsas cogitationes, in ipsam Philosophiam extendere dominium intendunt. Quorsus autem ista a Philosophorum querelae, si peraeS magiStratus non sit aliter velle et agere Z Quare tam Violenter in principes debacchantur, si sato ineluctabili constringantur p Ergo, et , 3' Ex ipsiusmet libertatis exercitio . Certum est nos Saepius agendi motiva perpendere, inter
haec Suspensos et haesitantes manere, donec post maturiorem reflexionem mens sese determinet 3 HOS aliquando nova motiva mentis activitate aliis adjungere; aliquando etiam nos, spretis motivis, Inconsideranter a ere; atqui haec omnia SUPPonunt mentem activam esse, omnibus motivis independentem, et plena eligendi nouitate poIIsre; cur enim rationes perpendit, si necessario iis pertrahi debeat Quomodo locus esse posset deliberationi in his quae necessario fierent 7 Adquid haesitatio, si nulla sit eleetio possibilis pQuomodo'nova motiva reflexione. mens dePrehendit, si mero passiva sit 3 Numquid nova Pondera. Ianx una trutinae sibi tribuere POSset, aut, iis non obstantibus, huc aut illue propendere.
sicut id ita agendo quotidie tot temerarii effi
Constat insuper nos posse nostras actiones praevidere, disponere et ad arbitrium ordinare a ad enim quotidie omnes iaciunt; imo conditio. natas in posterum determinationes statuimus; porro id omnino impossibile esset , ut evidens est, si nulla laret tu homino libertas.' Praeterea perplures videmus qui contra suas Propensiones suosque appetitus quotidie aguntiqui dolores acerbissimos, sereque intolerabiles
224쪽
cruciatus, ob religionem aut gloriam, patienterserunt; perplures quI sese ad diversa determinant ob eadem motiva, qui nunc unum et mox aliud eadem de causa suscipiunt; porro id fieri non posset absque libertate . Quomodo enim aliquis Decessi laretur contra Suas propensiones, cum jam propensio in hac hypothesi foret ipsa necess tanslZ Aut saltem quare id non semper in eodem
casu eveniret Z Quare eadem causa non eum
dem essectum haberet in omni casu, in omnibus hominibus, aut saltem constanter in leodem homine, Si hunc necessario produceret Z Nonne Eadem impulsio eandem in corporibus actionem Producit Z Ergo, si nulla esset in homine liber. BS , ConStans et uuisormis agendi ratio apud omnes et in omni tempore deprehenderetur. v Ex absurdis quae eae fatalismo Sequuntur.
Si nulla esset libertas in hominibus, nihil aliud
CSSeut quam mera automata huc et illuc perpe tuo motu impulsa; nullum erit virtutis vitiique discrimen; nullae grates cui qualia erunt agendae, nullus deliberationi prudentiaeque, nullus meritobet demerito Iocus Supererit. Quare ergo quo δtidie tot curas adhibetit ipsi in et fatalistae, ut sua incepta perficiant, ut Suas doctrinas propagare Possint . ut suas determinationes aliis inspirent, et alia hujusmodi multat Quod si haec evenire debeant, omnes cae cautioneS Superflue, Sin autem inutiliter, adhibentur; ergo necessario homines libertate donari satendum. St. O . I' Mens humana non est activa, Sed tu Omnibus passiva est; ergo libera nota eSt. R SP. Heg. ant. Unicuique enim sensu intimo Constat se posse . ad arbitrium velle aut nolle, se amare, odisSe, desiderare, et has operationes Com. Parare Possie; quin cliam Se inter multa eligere aut antea deliberares se cohibere, Suspendere, Blatim elicere, postea immutare diversos volunt. talis actus, diversas determinationes; Porro haec omnia fieri nequeunt, nisi mens humana agendincultate donetur; ergo ec.
225쪽
,, Ιl principio d'ogni aziono, inquit Bousseau,
sta nessa volonta d 'uti essere libero; non Saprei, hesi rimoniars piu oltro Si ergo tot in homine Spontaneae aetiones deprehendantur, Voluntas eo ipso sit activa evidenter necesse est. UDO Verbo, nulla est actio sine activitate; ergo mens humana quae vult, amat, deliberat, etc., necessario est activa. Inst. Easdem affectiones experiretur quamvis passiva esset; ergo nihil inde probatur. ReSP. Neg. ant. Numquam enim mens conscia esse Posset se tot actioties elicere, nisi id ita fieret; alioquin, ut iam diximus, eausa necessi lauseam impelleret ad credendum se nullo modo n cessitari, quod quidem evidenter repugnat. Sic non est conscia se in suis sensationibus et quihusdam aliis activam esse; quare autem in quihusdam actihus, non vero in omnibus, ad veritatem eadem necessitante causa impelleretur prast. Mens tantummodo Sentit Se velle, amare, etc.; Porro id aeque sentiret, quamvis passiva; ergo, etc. Rem. Neg. maj. Sentit insuper so ita velle, amare et odisse, ut possit pro libitu suo nee velis Ie, ne famare, neque odisse, ut hos actus cohitibere, et rursus elicere queat. Ηine suas actiones in antecessum Praedicere et Praeordinars, postea suspendere et immutare potest; quod quidem, cum de sensationibus agitur, Prorsus impossibi
Trae. Si Deus has volitiones solus produceret,
idem omnino mens nostra sentiret; Sio sentimus eorporis nostri motus a mente nostra produci, quamvis a Deo producantur; ergo, et . R P. Neg. ant. Sentiremus equidem has volitiones in nobis essae, sicuti ita sensationibus conscii sumus; at minime sentire possemus eas a nobis esse produci , adeo ut eas excitaro otsuspendere penes voluntatem sit. Motus corporis
a nobis imperari, et in uobis atatim produci de
226쪽
prehendimus, sed non aeque-Sentimus eos R no his effici; imo et nec sentire POSSumus, Cum sensus intimus ad ea quae monti sunt intertia tantummodo Sese extendat, et motus illi sint penitus externi. Hinc quisquis id judicat,'extra Conscientiae limites excurrit, ut id cuique manifestum est. . . Inst. Sentiri nequit mentis libertas quin etiam in actu Sentiatur facultas non agendi; atqui sentiri nequit, siquidem nulla est; ergo, etc. Resρ. Neg. min. Sentit enim unusquisque S E ita agere, ut possit non agere, ut actum SuSPEN-dcre et intermittere queat: sentit se facultatem
habere hoc vel illud eligendi, proindeque ab uctu abstinere/Potuisse . Nulla est equidem facultas non agendi dum agitur, id est, a endi simul et non agendi , id omnino evidens est; at facultas omnibus inest ab actu abstinendi, unum vel aliud Bnte actionem eligendi , quod quidem ad libertatem plane sufficit. Inst. Facultas sentiri nequit, nisi dum Exerce.
tur; atqui cum agitur , certe nou exercetur facultas non agendi; ergo, etc. Rem. I' Neg. maj. Nemo est enim qui non an
antecessum plura facienda sibi proponat , qui Droinde non sciat, et quidem Certo, SE POStea 1acultatem habiturum in his pro lihi tu sese deteris minandi. Hi ne ex fatalistis nullus est qui , vel
modicam Summam spondendo , contendere velit quemquam postea rem nunc fixam et statutam non esse iacturum. Quis enim mecum contenderet me non esse mox cantaturum p ergo 1acu ltas coguosci Potest, quin exerceatur. I. Id ea uelis
is la liberta, inquit ipse d'Alemberi, e uri ope. ragione dei nostro spirito , mediante la qua Ie,, noi separiamo it potere d agi re dati agioneis Stessa, risguardando un tal POtere OZIOSO, Seb , , bene reale, come sussistente, intanto che I a. M Zione non esiste. Questa noZione non Puo es ,, Sere che una Nerita di sentimeuto o di eo.
227쪽
is scieneta, ed esseri vera mente liberi non avrebiso hero di loro Iiberta un sentimento pia vivo is di quello cha abhiam nol della nostra. Mi,, dunque dobhiam credere d' esser liberi M. Rev. 2' Neg. min. Facultas enim agendi et non agendi est una eademque lacultas hoc vel lillud ἐligendi, quam libertatem Vocamus 3 quao quidem duplici modo, sed semper tota simul exercetur; proindeque iacultas ageiadi non potest exerceri, quin eo ipso facultas non agendi simul
Obj. α' Homo non potest inter media aequa - lia, seu quae pariter ad finem conducunt, eligere, cum nulla sit ratio cur unum prae alio eli. gat; ergo non est liber. HRUSP. Neg. ant. Unicuique en a sensu intimo constat se facultatem habere, inter ea quae j dicantur aequalia, ad arbitrium eligendi; idque Persaepe fieri.testatur experientia. Et quidem in hoc casu sufficientem rationem habemus, cur unum prae alio eligatur, in ipsa voluntatis determinatione, cum voluntas suam activitatem exercere Possit eam solam ob causam quod ita sibi libuerit . Nec enim fingatur tamquam PasSi uminstrumentum inter vires oppositas in aequilibrio Positum , quod ex se et vi propria non possit obrumpere. Aliquando locum habere fateantur hoc adagium: stat pro rations Moluntas 3 quod quidem, nota sine causa, jamdudum apud omnes
Obj. 3' Non potest homo inter duo bona inaequalia eligere, siquidem debet amore suas selieitatis necessario melius assumere; ergo non est liber. V. Neg. ant. Experientia quippo notum est nullum esse in hoo mundo honum, quod voluntatem insuperabilitest allicere queat, cum nullum
sit quod possit eam explero invictumque seIinitatis,amorem satiare. Nullum est ad quod pos
sidendum natus ait homo, nullumque ProPtore
228쪽
ad quod summae selicitatis amoro necessario peris trahatur , quia nulla esse potest vera selicitas extra id ad quod homo destinatur . Omnia sub aliquo respectu aliis meliora, et Sub alio pejora, ideoque omnia etiam ad felicitatem aeque con ducere judicari possunt. Uno Verbo, omnia Veluti media felicitatis assequendae Spectari Pos. Sunt, nullum autem velut producendae capax; Porro potest homo, quamvis felicitatis amans, inter media hujus obtinendae quae voluerit eli. gere; imo etiam Ῥioendo meliora Probandoque, deteriora sequi, et id pravo affectu praeserre quod illum a summo hono avertit. Hinc diversi homi. Nes, quia etiam et idem homo in diverso tem
Pore, in concursu eorumdem bonorum , nuneranum, nunc aliud eligunt, posteaque jam electum
respuunt, Ut*cuique notum ESt.
O . 4' Ηomo necessario agit ex motivis quae illum impellunt; ergo non est liber.
AESI'. Neg. ant. Constat equidem hominem Sae PQ juxta motiva sese determinare, Proinde ras Bliquatenus excitari et inclinari; at non minus Corestat illum minimo iis De ossi lari , siquidem , ut jam diximus, persaepe deliberamuS, et Postea noSmetipsos, quamvis aequalia sint motiva, Prout Iibet determinamus, proindeque libere eligimus. Praeterea aliquando contra motiva graviora agi.mus; aliquando ob eadem motiva, alii aliud, imo et idem homo nune unum, nune aliud agit, quod quidem impossibile esset , si motiva necessita αTent. Et vero quomodo tune diversa darentur
motiva ad oppositum Z Numquid dupIex datur
oppoSitaque necessitas Τ Quomodo Eatcomparare, et alterutra praeserre possemus Z Quomodo toties contra natura a inclinatione sensibilitatemquq Physicam agero liceret, si haec sensibilitas illaeisque inclinationes, quae saepe Sola Sunt actionum motiva, voluntati necessitatem imponerent Z Er.
go prorsus inepte diceretur hominem motivis necersario impelli.
229쪽
Atque hinc tot reperiuntur quI, licet inveteratis habitibus violentoque affectu vehementenati repti, saepissime tamen suas Superant Properi Siones, aliam instituunt agendi rationem , et istomnino sugiunt quod oliin totis viribus prosequebantur. Ex quo plane manifestum est EOS OmneS, quamvis celeriter et quasi cursim deliberaverint, et statim primoque intuitu unum p me alio elegerint, suae tamen inclinatioui libere omnino ceraisSe. ARTIcutius III. . De mentis origine et ilestinatione.
Circa mentis originem perplures prodierunt
opiniones, quarum aliae tam ineptae aut absurdae sunt, ut vix eas excogitari potuisse Conci. Piatur. Quidam censent animas omnes ab initio Cruatas esse, et statim germinibus proprii corporis auuexas, constanter sopitas fuisse donec Cor
pus evolutum sit; ita Leibnita: aut perpetuo in Varia corpora transmigrasse; ita Pythagoras: aut tandem lapsu temporum Propter crimina in cor pus aliquod immissas esse; ita Plato: quae quietdem tam inepta iudieioque communi contraria Sunt, ut a nemine admitti queant, etiam rationa Sola ducente. Quis enim Doncipiat mentes per id tempus adeo sopitas fuisse , ut ne sui quidem Sensum habuerint, aut nullius sunctionis postea memoriam superfuisse 2 Id omnium sensui repugnat. Alii censent mentem filiis a parentum mente traduci, sicut sax una alterius lumine accenditur. At opinio haec omnino absurda est, siquidam traduci non potest, quin mens parentum dividatur, ideoque eorporea sit, quod Plane re Pugra L . ' . . -
Opinati sunt Pidam pagani mentem humanam esse quamdam Divinitatis partiunculam omuibus
230쪽
tione non indigeat. Quomodo enim dividi posset Divinit 3 Quomodo tam insirma et debilis anima, divina diceretur, etc. pCrediderunt plures alii animam nostram esse Partem cujusdam animae universalis, qua mundo motum et vitam tribui puta Veruut . Semper au
tem inquiri potest quomodo dividi et discerpi
possit haec anima, nisi corporea, Proindeque par tibus corporeis conssata fingatur Consentiunt laudem caeteri omnes animas a Deo creari, insundique statim in corporibus sinisgulis, quae suis organis instructa sunt. Eam opinionem confirmat destitiatio mentis humanae, quae ideo creatur ut, corpori conjuncta, illud regat et moderetur, ac ita cum eo totum morale seu Personale efficiat. Unde sapientiae consenistaneum videtur, eam non prius creari quam ejus destinatio locum habere possit . Ideoque natum est illud effatum: mens creando infunditur, infundendo creatur. Atque Iaaec est ratio cur originem et destinationem simul tractandas esse judicavimus. Nunc ergo quaedam de mentis humanae cum Corpore conjunctione, quaedam etiam de ipsius,
post corporis dissolutionem, hiatu et deatinatious nobis dicenda superbiant.
De eoniunctions mantia eum corpore.
ANIMAM cum corpore uniri motidiana constat experientia. Juxta saniores philosophos , corpori praesens est in illa parte cerebri ad quam consuunt fibrae nervorum, et quae sensorium Vocaἀ- tur. Indeque varias producit membrorum nostro εrum nexio a nervorum tendione, et eorum cum