장음표시 사용
251쪽
43 Non repugnat Deum id decrevisse quod Iegum.observationi maxime poteSt inservire, cum id potius exigat sapientia; porro Poenarum Revernitas perutilis est, imo necessaria, ut legum observationui consulatur. Cum enim tot reperianturri ea non obstante Ieges infringant , quid nocieret nisi supplicii aeterni metu detinerentur rost. Boenarum aeternitas laedit Dei justitiam s
Rem. Neg. ant. Nam diei nequest divinam laedi iustitiam, cum punit peccatum non expiatum; Porro Per totam aeternitatem peccatum expiari non poterit, siquidem homini, utpote extra viam posito, impossihi I x erit quilibet ad Deum reditus. Aliunde potest Deus, absquo injustitia, hominem a fine suo aversum in hae deordinatione voluntaria relinqueear ex hoe autem nuunt omnes impiorum poenae, siquidem nihil quam crucia tus experiri possunt, Si sint extra stummum bonum Positi. : Praeterea numquid justitiae Dei II mites cognoscunt impii, ut iniustam pronuntient
dist. Poena quaelibet aeterna non est culpae momentaneae proportionata; ergo divinam laedit
Rem. Neg. ant Poena equidem ratione durationis non est culpae aequalis; quis autem dixerit non esse sub alio respectu proportionatam p,, Converrebbe, inquit eard. es t ' Lugerne, peris mettere Ia dannagione volontaria detruomo in ,, oppostgioris colla divina giustiata, conose ere,, Ia natura di questa giustigia, tu ita la graveχ- ,, za deli peccato, Ι' ingratitudine det peceatore, ,, i soceorsi da Iut eice vult, it grado di resisten.
,, ZRs C tha contrappost . , , Quis autem id omne satis cogno cero posset y Ροena capitis, quae reum in perpetuum aufert a societate; damnatio ad tri romes in reliquum vitae tempus apud omnes viget, atque in usu est etiam pro crimine brevi tempore perpetrato, quin tamen
252쪽
injustἰtiae arguatur. Cur non pariter poenae Sce Ieribus aequales esse possent, quamvis aeternae Non tempus praecise peccati spectatur, sed ejus gravitas, alioquin gravissima peccata, Citius commissa , brevioribus suppliciis puniriAdeherent, quod plane absurdum est. Praeterea in aeternum Permanebit voluntas peccandi , et recessus a sine ultimo, Si quidem numqua in peccatum eXPia bitur; ergo in aeternum puniri poterit. Inst. Poena haec esset inutilis; ergo, etc. 'Res . I.R Tam utilis esset ad mluus quam an nihil atio . u.' Neg. ant. Plurimum enim inservit ut con sulatur legum majestati et observationi quae Pror Eus negligerentur , nisi tanta poena Sancirentur, cum etia in toties, hae poena non obstante, ab hominibus , adeo Perversa est eorum voluntas, infringantur. Nec addant increduli aeternitatem hanc divinae bonitati repugnare; probavimus eleuim Deum, Bonitate sua prorsus illaesa, hominem creare Posse , etiamsi Per voluntatis abusum in aeternum
perire debeat; si quidem nihil aliud ipsi debo tquam quod exigit ejus natura, et quod ad sinem assequendum ipsi necessarium est . Si autem iis mediis uti nolit, Deus ad nihil o innino erga eum
CuM aliquot brutorum lacultates aliquam cum hominis facultatibus similitudinem habere videatitur , occasionem inde arripuerunt in oreduli mentem humanam ita deprimendi , ut nihil eam habere contendant, quo Drutis praevaleat. Erro. rem hunc tam ignominiosum paucis sed invictis Tationibus refellemus, et postea: Varias PhiloSO Phorum opiniones circa belluas exponemus.
253쪽
Mens humana a belluarum animis cst quos λα-
beant , facultatibus suis quasi in sinite distat, Proindeque in nullo cum iis comparari
Proρ. Constat mentem humanam ideas perplu . res habere rerum spiritualium quas inter se com- Parat, ut judicia et ratiocinia efformet; eam eTParticularibus ad generalia principia posse ascen dere, aut ex principiis conclusiones partieulares deducere 3 eam ope reflexionis res incognitas Per. scrutari a signis arbitrariis suas cogitationes e Primere, et aliis communicare; eam universum mundam, et quaecumque in iis continentur, suai'telligentia pervadere 3 praeterIta, futura , mere possibilia, quin et infinitum ipsum, animo Conineipere; de rebus abstractis disserere, earumquis relationes percipere; eam tandem plurimas Brtes, scientias invenire et perficere; porro haec omnia minime belluis competere non minus certo eou- stat. Quis enim non clare videat eas non Posse diversas ideas eomparare, efformare iudicia, et ratiocinari r Eas nihil omnino invenire aut Perficere ; nihil prasvidero, nihil verbo exprimere
posse Z Nemo est etenim qui non expaveret, Si videret bruta aliquam cogitationem reflexam Si in gno voluntario manifestare. Hinc omnia ejusdem
speciei animalia idem omnino naturali quadam impulsione ubique agunt; hominibus tranquille
Serviunt; male tra tantur, quin possint Suspicari se melius esse posse; si eque alia multa quibus plane demonstratur in belIuis nihil aliud esse quam meras imagines absque ideis, Sensationes absque perceptione, habitus siue renexione, motus impulsione, non autem libere Produetosi Plurimas artes natura, nullas autem irieuio perceptas, etc.
254쪽
Aliunde constat insuper mentem ideas morales habere, vitium detestari, virtute et Veritate deIectari , stimulis conscientiae post Patratum crimen exagitari, honorum oppressione dolere , et corum triumphis laetari ; eam tandem Summam selicitatem post dissolutionem corporis expectare et desiderare, et hujus felicitatis amore suas PrOPensiones vincere , duriora saepissime perferre posse; in helluis autem quis unquam talia animadvertit Z Praesenti suo statu contentae, corPO Teis delectationibus secure fruuntur, et ad mortem pariter sicut ad pastum tranquille ducuΠtur, quin id suspicari, et aliquid ultra excogitare POS Sint; ergo mens humana a brutis quasi infinito distat intervallo . , , Non mai troverete voi nel, , loro istin to , inquit D de Maistre , che una , , as imp tota della ragione ,' che potra avvicinar
, , Sele quanto Vol VOrrete , ma senga mai toc D carta Nunc opiniones breviter exponemus et Pallones quibus innituntur; unusquisque eam eliget quae magis arriserit. Prima oρinis. Consuero perplures post Car-
hesium graves philosophi, helluas nihil aliud
esse quam meras machinas a Deo ita dispositas, ut varios prout opus fuerit motus Producere POS- sint ; ideoque nullas omnino sensationes eX periri. Certum est enim, inquiunt, Deum pro Sua Po
tentia id efficere posse, sicut plurimas Plantas
ita disposuit, ut Sa laveantici tueantur. Aliun de cur Deus eas tot miseriis. obiecisset, si eas
sentire possint ' Vndo provenit haec uniformitas actionum, si iis intelligentia:concedatur Z Iis autem concedi debet si animam habeant , cum Sit animae cuilibet essentialis. Secunda opinio. Recentiores philosophi communiter consent helluas animabus quibusdam sensitivis donari, et tamen omni intelligentia care-ve. Id enim, inquiunt, sensus communis judicio consirmatur. Nam omnes populi evideuter con-
255쪽
sEcetro II. I sentiunt in helluis quasdam esse sensationes; eumque riderent qui eas assereret non magis quam arborem laetari aut dolere, eum Percutiuntur, aut nutriuntur. Non omnes equidem earum actus spontanei sunt, sed plurimi deprehenduntur quos nullis causis physicis tribuere possumus; sic ad vocem subsilit equus, et canis advolat. Quod si aliqua sit actionis uniformitas, id provenit ex desecta intelligentiae et reflexionis, quas sine ratione dicunt adversarii animabus essentiales, cum Deus creaturas diversae speciei creare possit. Quantumvis autem persecta Sint earum organa, cum careant iacultate ideas comparandi, imo et generalia concipiendi, numquam aliquid perficere aut invenire possuut; et inde iacile expiloatur ea constans actionum uniformitas. Utraque haec opinio nullo invicto nititur argumento, nec ullo impetitur; alterutram ad arbitrium quisque potest eligere, quae nullis incommodis gravibus subjicietur, modo praemissa propositio sedulo retineatur.
257쪽
DE OBIECTO COGNITIONUM NOSTRARUM
ScrENTIAM hanc quam auspicamur, aliis Ionge utiliorem et praestantiorem, quamque ethicam Ocant eo quod mores nostros informet,. deficii re solent: scientiam Practicam, quae actus humanos dirigit. Scientia dicitur, quia ex certis principiis certas deducit conclusiones, ut ex dicendis patebit; practica vero, quia regulas tradit ut actus dirigantur. Actus autem humani i sunt qui sunt a nobis humano modo agentibus, scilicet cum cognitione et libertate. Alii dicuntur actus hominis. Ethica disserit de actibus humanis in genere, et postea de variis hominum officiis; atque hinc duplex diatinguitur, uua generalis et altera sP eialis.
258쪽
L ethies genera I eonsiderantur tum interna
actuum humanorum principia et proprietates essentiales, seu quidquid spectat actus humanos in se sumptos ; tum regulas quἰbus consormari debent. Ideosue dividi potest in duas sectiones ethica generalis.
DE PRINCIPIIS ET PROPRIETATIBus C sTITUTIS ACTUUM HUMANORUM. CIRGA. Principia et proprietates actuum humanorum quaedam inquiri possunt, I.' de eorum Iibertate, a.' de eorum moralitate , 3.' de eOTum fine.
Libertas, ut iam dIxἰmus, est saeuitas agendi vel non agendi. Absqua hae facultate, nullus est actus qui possit homini imputari et quibusdam regulis subjici, ut satis patet, cum tunc ab homine nota pendeat. Quici quid si ahsque Iibertate, tamquam motus mechanicus potius Spectari debet, quam actus reputari. Hinc ante omnia requiritur ad actus humanos ut sint Iiberi seu voluntarii, sive in se et directe, ut v. g. Si quis sciens et volens aliquem occidat , veI indirecte et in causa, ut si quis sese inehriet, cum Prae-vidat hine homicidium secuturum. Actus autem, Sic indirecta volitus, non impulatur nisi eum in Praevisum est aut praevideri debuit actum ex causa secuturum; a.' cum Potuit causa nou
259쪽
poni aut auferri; 3.' cum debuit auferri . Actus autem involuntarius dicitur si fit absque cognition intellectus, et contra Omnem voluntatis inclinationem . Quod si fiat quidem eum viauntatis consensu, sed non sine aliqua repugnantia , dicitur imperfecta voluntarius. Quaest. Quomodo fit actus involuntarius Res . Jam probavimus in homine veram esse Iibertatem agendi vel non agendi; sed cum ad
omnia non extendatur, vulgo numerantur quatuor causae , quibus coerceri possit , Seu quae voluntarium tollunt aut minuunt, coactio, metus, pasSio et ignorantia. I. Coactio dicitur vis illaea ab extrinseco principio contra voluntatis inclinationem. Uine nomo cogi non potest quoad aetus internus, quia non possunt fieri contra voluntatis inclinationem, eum voluntas non possit invita velle, seu velle simul et nolle, ut satis aperium est. Necessita.
ri quidem potest, seu ferri ineluctabili propen asione ad aliquid, v. gr. ad felicitatem prosequendam , minime vero cogi seu velle quod simul nollet. Cogi autem potest, ut Pariter evidens est, quoad Rctus externos, qui proinde non possunt nomini imputari, si interius plane dissentiat, nee in iis voluntarie delectetur. i 2. Μetus est animi trepidatio imminentis parietili causat Alius est gravis, quo malum grave reformidatur. Μalum autem quod pro viris sortibus esset leve, aliquando pro mulierculis aut puerulis potest grave esse, ideoque in hoc pensandae circumstantiae. Metus vero levis est eum aut malum leve, aut minime probabile timetur; Porro I. metus, lavis non ι ouit uoluntarium. u. metus gravis qui rationis usum adimit, illud omnino tollit; haee duo evidenter constant 3 3. metus gravis qui rationem non adimit, voluntarium non omnino tollit, eum nee co nitionem intellectus, nec volun atis electionem impediat;
at illud aliquatenus minuit, non tamen adeo ut
260쪽
- ,3έ ETHIc A. peccatum ex mortali veniale fiat. Si enim res ex se mala sit et lega naturali vetita , aut grave spectet honum communitatis, ne metu quidem mortis honestari posset. . ἰ3. Passio dicitur motus appetitus sensitivi h num sensibile prosequentis, aut malum sensibi- Ie sugientis. Μotus illi seu passiones, Si omnino rationem Praeveniant , non Sunt ex se mali iactus autem ex his provenientes non sunt Ii vi, si passio ita sit vehemens, ut rationis usus perimatur, ut Patet; sin autem rationis usus non impediatur, voLuntarii censentur, sed paulo minus Iiberi. Quod si motus illi voluntarie excitentur, omnino liberi sunt, sicut et actus sub
4' Ignorantia vuIgo dicitur desectu cognitio ..nis. Alia est juris, cum nempe ignoratur utrum sit aliqua lex circa tale objectum; alia facti, cum ignoratur utrum talis actus legi cognitae adversetur. Utraque autem vel oincibilis, veI invincibilis, si nempe possit aut nequeat, adhibita di tigentia quam soIeut probi et prudentes, vinciet depelli ii . in 'r : Porro ignorantia vincibi Iis nullo modo tolIit voluntarium, siquidem quidquid ex ea provenitia sua causa Voluntarium est, cum haesi caumax hypothesi depelli possit. Ignorantia vero quae- Iibet in vincibilis tollit omnino voluntarium, quia
actus in hoc easα non est in se voluntarius; ut evidens est, cum nulla sit cognitio; nec in sua causa, eum haec depelli nequeat; ideoque nullo modo in peccatum imputantur quae ex ea Procedunt, quia Deus impossibilia noti jubet.
Notandum tamen non requiri ad actum malumus da Deo cogitemus , aut advertamus Vel actu suspicemur id malum esse quod agimus, ex eo quo Deum osseudi, cum certum sit Plures errante conscientia peccare; sed sufficere M ad haee possimus attendere; alioquin eo minus peccarent