장음표시 사용
261쪽
absque ulla sera Dei cogitatione, seeurius immergerent , quod quidem absurdissimum est. Hine id August. , , Non tibi imputatur ad culpam quod invitus ignoras , sed quod negligis quaerere quod
PER mora Italem actuum humanorum intelligitur honitas aut malitia moralis . Bonitas autem moralis est actuum eum ratione, Seu cum reg Iis morum consensio 3 malitia Vero, actuum a ringulis dissensio. o Rectum factum, inquit Aug., nullo modo esse potest , quod non a recta rati ne proficiscatur M. Hinc actio bona recte definitur, actus humanus rationi consentaneus; et actio mala, actus humanus ratiocii dissentaneus. Atque hinc patet bonitatem esse aliquid positi-ri , malitiam vero nihil aliud esse quam defectum, seu privationem rectitudinis debitae His praemissis, inquiritur x ' utrum moralitas actibus humanisi convenire Possit; Seu aliter, ut xum detur discrimen inter bonum et malum; afutrum omnibus conveniat 3 3.' undenam repetem
Datur bonum inter et malam aliquod
Prob. I.' Testatur unicuiqua sensus quidam moralis, quidam instinctus conscientiae aliquos Esse actus honos, alios autem malos 3 nemo est qui non approbet aetus henevolentiae, justitiae et temperantiae; quique, si quos egerit, non Statim grato conscientiae testimonio demulceatuF , dum e contra nemo est qui non improbet actus injustitiae, inhumanitatis, intemperantiae, etc. 3
quique, si quosdam Perpetraverit, non statim
262쪽
- α 56 ETRICA. 'conscientiae stimulis torqueatur. Hi ne ipsi met scelestissimi sibi interius sententiam hanc vel inviti reserunt: video meliora, Proboque, det in riora Scquor. Porro sensus ille, generalis, tam constans et tam invictus, evidenter argumentum est veritatis, siquidem non aliunde quam a natura Provenire potest, cum tam cupiditatibus ad
a.' Existunt inter homines quaedam ad Deum et ad se invicem reIationes t id omnino evidens est;'si quidem homines a Deo vitam, facultates,
bonaque omnia receperunt; atque proinde Pendent a Deo , et inter se communem originem, communem qua finem, et eamdem naturam ha bent; porro honum est iis relationibus sese agen do conformare, eas autem malum perturbare. Si
quidem nihil aliud sunt quam ipsamet rerum natura, ipsemet ordo, ipsaque veritas essentialis, et aeterna ratio unde lex, agendi regula derivatur, juxta id Ciceronisi Lex est ratio profecta
3.' Si nullum daretur inter bonum et malum discrimen, dicendum esset adulterium, homicidium, surtum, Pauperum Oppressionem, Dei quo contemptum, eodem modo ac castitatis, iustitiae aut charitatis actus haberi posse; porro id evidenter omnium Sensui repugnat, nec usquam ab homine sano admittetur. Ergo constat non ejus dem naturae esse. Sed alios honos, quosdam autem malos actus humanos; idque insuper clarius satebit, cum demonstratum fuerit aliquam esse egem seu regulam, cui debeant actiones nostrae conformari, ipsamet rerum natura laudatam. PROPosisIo II.
Moralitas ita com etit omnibus actibus humanis, ut nulli sint indisserentes. Prob. r.' Omnis actua humanus vel est ratio-
263쪽
ui consentaneus, vel dissentaneus; itrullum e te nim dari medium evidens est; ergo Pariter omnis
est bonus aut malus. . t . . l .
a.' omnis actus humanus necessario fit pro .pter aliquem finem; porro vel ille finis est Deus, eI. creatura ; si prius, aetus est bonus; si po- Sterius, actus est malus, siquidem bonum est in Deo seu fine ultimo eonquiescere, malum autem propter aliud agere . Nec dicant omnino indifferens esse ambulare aut non ambulavo, vel id tali potius quam alte ra die sacera; latomun . etenim id in se specta. tum, Seu quoad objeetum prorsus esse indisse. reus; Sin autem ad finom illius actus attendatur, iam nequit esse in difforens, nam quilibet finis bonus aut malus sit necesse est. Porro non di. ci nus actuum objecta non emo quandoque iudiD serentia , sed eontendimus actus ipsos esse bonos aut malos , quia semper fiunt propter aliquem finem, qui nullo modo potest esse iudifferens. PROPOsITIO III.
Aetuum humanorum bonitas aut matitia myetenda eat .tum eae objecto, tum ea sne, tum ex
NOTA. Per obiectum actus intolligitur id ipsum
quod operatur, V. gr. erogatio eleemosynae , in iuriae condonatio', ablatio rei alienae, etc.; per finem, id quod agendo intenditur; et per circuminstantias, adiuncta quae actiones comitantur. 'Prob. yrimo Pars. Bonitas aut malitia ex eo repeti debent, unda liabet aetus ut sit bonus aut malus , melior aut peiora porro ex objecto habet actus x etc. Sic amor Dei melior, odium vero pejus quam actus alii reputantur. Sic parricidium homicidio , furtum mille aureorum quam unius aurei, gravius Ox obiecto judicatur.
Prob secunda 'ars. Aeliis indisserens ex obje-
264쪽
eto per sinem honus aut malus effici potest; sic deambulatio bona est , si sat ut faciliusto meia
impleantur; mala autem, si sat ex superbia ;ergo ex sine honitas Rut malitia repetenda est. Prob. tertia pars. Dantur actus alii aliis pejo. res, licet idem objectum et eumdem finem habeant; sic pejus est furtum in Ioco Sacro quam pro sano; melior actio pauperis eleemosynam dantis quam divitis, caeteris aliunde paribus ; ergo ex circumstantiis, etc. Nolanduin autem inter bonitatem et malitiam id esse discriminis, quod honitas requirat lum objectum honum aut saltem eX se indisserens, tum suem honum , tum etiam Circumstantias honestas; ad malitiam vero sufficiat ut ex iis unum deficiat, adeo ut finis etiam peroptimus non bonum efficiat, objectum malum, Ex axiomater bonum ex integra CauSa, malum ex quocumqum defe
Per finem di ut mox diximus, id intelIigitur quod
agendo intenditur. DupI ex autem distinguitur, unus Proximus, quem ita intendimus ut ipsum reseramus ad alium ulteriorem. Alter vero utilismus, qui ad nullum alium refertur. Sic in hau orienda medicina, recuperatio sauitatis ex finis proaeimus; Dei vero gloria finis ultimus. Cum voluntas in fias ultimo tantummodo quiescat, dicitur proprie finis hominis. Ρoreo constat hominem ad beatitudinem veram et perlaetam esse creatum. Unicuique enim invi-otum et cotistans inest felicitatis desiderium, quod aese manifestat in singulis cujusque actionibus, adeo ut nihil velle possimus nisi speciem houi Prae se serat, ut patet ex Sensu intimo. Hujus modi autem desiderium universalem et invictum homini non insudisset Deus'; nisi revera sit ille ad felicitatem destinatus, quia nullam causam evidenter habuisset cur illud infunderet.
265쪽
Non minus autem certum est hominem nullam ἱn rebus e realis verant selicitatem invenire posse, quia nihil est in iis quod vanum et caducum nota sit, nihil omnino quod Iabores, RerumnaS, curas non habeat adjunctas, ut quotidiana, sive alio. rum, sive sui ipsius experientia unicuique con, stat. Nemo est enim qui vel in honoris fastigio, divitiis cumulatus, et inter continuas voluptatum vicissitudines versatus; non tamen aliquid exo-Ptet, et omnium vanitatem non sentiat. Habeat
aliquis.opos divitis Crassi, Alexandri potentiam, Caesaris gloriam adeptus sit, omnibusque voluptatibus perfruatur, aliquid etiam si hi deesae sentiet, quo plenius satiari possit. Ideoque Juve
Unus pellaeo iuveni non sufficiis orbis restuat infelix angusto in limine mundi.
Ηine manifeste sequitur in Deo solo reperiri posse summam hominis beatitudinem 3 namque solus potest ipsius facultates explere,.scilieet intellectum eius et voluptatem, cum sit Supremaveritas, summumque honum; ideoque praeclara August. v is Fecisti nos ad te, Deus, et inquietum est cor nostrum, donec conquieseat in te Certum est etenim illimitatum Esse felicitatis desiderium, atque . ideo nos tendere ad bonum inis fiatium, quod nulli bi extra Deum inveniri potest. Deus autem ab homine possidebitur per claram et intuitivam cognitionem , et Per amorem sive unionem persectam; quorum evidenter homo capax esse potest. HQuae cum ita sint, manifestum est homines finem ultimum in Deo solo reponendum esse, cum ille necessario propter bonum supremum agat, et in heatitudine conquiescat, quae quidem extra Deum reperiri non possunt. Atque hinc manifeste sequitur obligatio cunctas actiones suas
ad Deum reserendi, quae sic etiam probatur.
266쪽
Certum est eam esse legem naturae , ut res quaelibet ad hunc finem tendat, ad quem a crea toro destinata est; atqui certum est hominem non ad alium finem, quam ad Deum possidendum, tuisse destinatum, ut constat ex dictis; ergo debet ad Deum tendere. Porro id efficere nequit, nisi reserendo ad ipsum actiones suas, ut evidens
Et vero cum homo necessario propter felicitatem agat et operetur, cum omnia quae Possidet, vitam, lacultates et persectiones, a Deo acceperit, evidenter patet omnia ad Deum esse reserenda; justum quippe est ut ad ipsum redeat quidquid ab ipso procedit; ut illuc homo perpetuo tendat, ubi felicitas ipsi et quies esse debet.
Nec objiciant impossibile esse actiones omnes ad Deum referre, cum mens nou possit in id Perpetuo intendera. Nota enim requiritur ut ad Deum reserantur intentione expressa et actuali, Seu Per actum voluntatis Specialem qui ire singulis actionibus renovetur; hujus attentionis incapax est homo; sed sussicit ut reforantur ali. quoties intentione hac expressa, alias autem intentione Dirtuali et implicita, scilicet virtute in . lentionis prius habitae'nee revocatae per contrariam , Sicut viator versus finem sese dirigit et tendit Perpetuo, quamvis de eo non cogitet; aut etiam agendo propter bonitatem et rectitudinem, quae inropere nostro elucet, et ita mediate propter Deum, cujus imago est haec operis rectitudo; hoc autem sane noti est homini impossibile. At sedulo notandum non referri ad Doum quem
Iibet actum in quo haec adest rectitudo, sed ra. quiritur insuper ut istam rectitudinem agendoi utendamus; et tunc etiam Deus ipse per hoc intenditur. I
267쪽
Uuphax distinguitur actuum humanorum regu Ia; 'una interna quae conscientia dicitur , ex altera externa quae voeatur Iex. Illa facti potissimum, haec autem Iurιs scientia diei potest; per unam quippe jus constituitur, per alteram vero factis applicatur. De utraque seorsim agendum
Definiri potest conscientia, iudicium anImi pro nuntians quid in casu particulari 'lieitum sit, aut illicitum. Unumquemque, dum bene agit, approbat; condemnat autem dum mala perpetrat. Aliquando conscientia vera est, et aliquando salsa , Prout recte aut male iudicat de cujusdam aetus moralitate; aliquando etiam dubia , cum nempe suspenditur judicium Oh rationum oppositionem, circa.1icitatem actus. Porro certum est I.' numquam IIcitum esse contra conscientiam agere, quia peccati assectum peccandiquει voluntatem habet quisquis id agit quod judicat esse illicitum , ut evidens est, siquidem eodem modo affectus est ac ille' qui, sciens et volens, agit revera contra legem; haec autem voluntas, ut patet, non Potest esse sine
u. Certum est pariter non semper esse Iicitum suam sequi conscientiam , siquidem aliquando conscientia laborat errore vincibili, quem proinde possumus et debemus exuere , ideoque actus maius ex eo Proveniens in sua causa volontarius
268쪽
262 ΕTuic Lest. Itaque debemus conscientiam hanc emendare et aliud efformare judicium, ignorantiam nostram deponendo, cum id in nostra esse potestate SuPponatur; nec proinde dici potest hominem
in hoc casu necessario Peccare, quia potest ne contra ConScientiam agere, nec eam sequi, aliam
sei licet si hi efformando quae recla Sit. 3.' Certum est eum qui conscientiam habet du-hiam de licitate actus, ab actu abstinere debere, si nulla sit agendi necessitas; aut si qua fuerit, Partem eligere tutiorem; id dictat omnibus
recta ratio, Sensusque communis, quia vetat lex
naturalis quemquam sese peccandi periculo exponere, ideoque obligatio non provenit praecise ex lege dubia , sed ex certo legis naturalis Principio, scilicet illicitum esse exponere Se Peccan cli periculo. Atque hinc tenemur, Si duae con currant OPiniones oppositae et aeque probabiles,
eam Sequ, quae tutior est, seu quae rem affirmat esse illicitam, alioqui periculum adesset aliquod peccandi, si nempe rem agamus quae lam quam illicita judicatur ex opinione aeque ac alia probabili, ut evidens est. Si tam eu aliqua opinio siti vero et positive probabilis, quae non alia oppugnetur, aut Sit longe probabilior quam altera, eam sequi licitum est, nisi ta ineri sit aliquis finis procurandus, cui non sufficiat probabilitas. Nam tunc prudenter iudicari potest aliquam actionem esse sonestam,
siquidem adsunt ex una parte motiva gravia, et ex altera sutilia et contemnenda, quae minime
possunt in judicium insuere ut illud dubium
reddant. Praeterea non potest haberi, Saltem eo m- muniter, in actibus humanis certitudo demonstrativa , ut cuique notum est; si ergo non sus-1iciat multo gravior probabilitas , Perpetuis anxietatibus et scrupulis janua aperiretur. Qui ergo hujusmodi opinionem Sequitur, Si sorte erret, minime Peccat , quia prudenter ex conscientia legitime formata suam credit actionem honestam
269쪽
esse . Quod si finis aliquis sit obtinendus . tunc media huic apta eligenda sunt, nec Sequi potest opinio etiam probabilissima , quia medium suppleri nequit per agentis quantumvis prudentiari, mum judicium, ut evidens eSt.:
Lax definiri potest praeceptum a sue eriore latum, quo praescribitur aliquid subditis isaei en. dum aut omittendum. Quaedam dicemus I.' de lege in genere , a.' de lege naturali, 3.' de lege positiva.
QUATuoa in lege spectari possunt: praeceptum superioris, objectum praecepti, et ejus finis ac
obligatio. ir.' Lex debet esse praeceptum, seu mani Sta tio voluntatis aliquid stricte imperantis, alioquin merum esset consilium; proindeque fieri non potest nisi a legitimo superior qui auctoritatem habeat imperandi. Atque hinc inepte dictum est legem esse Conventionem inter subditos et principem , ut Satis ex ipsa rerum inspectione patet. Non autem omne Praeceptum I ex dici debet, sed illud tantum quod stabile est et commuHE.
2. objectum legis dicitur id quod praecipitur. Debet autem esse justum et honestum, alioqui lex nulla esset, et quodammodo utile iis quibus imponitur, siquidem dirigi non possunt hominum actiones nisi versus bonum , cum ad id sint destinati. 5.' Finis primarius cujuslibet legis, est bonum societatis, quod procurare debet legislator imperando hona, mala vetando, alia permittendo, et refractarios puniendo. Datur etenim lex ut so
270쪽
α64 ETRICA cietatem dirigat versus sinem suum, et ita privatis etiam mediate prodest, quos selices et se in curos reddit. Non autem requiritur ut lex singulis Prodesse possit, id aliquando impossibile
est, sed sufficit ut majori parti communitatis utilis sit, et tunc nihil est de quo alii conque rantur , Si quidem honum particulare debet honocommuni Cedere.
4.' Cui libet legi essentiale est obligare, Si quidem subditus tenetur sese conformare Voluntati superioris manifestae. Haec autem obligatio repetitur tum ex ipso objecto, tum ex voluntate Superioris, proindeque strictior est et gravior, prout gravius est objectum sive in se, Sive relate ad finem spectatum , et voluntas imperantis Strictior; atque ita etiam levis esset, si objectum leve laret, aut si superior intentionem haberet
sub levi obligandi ; nam potest obligare Suh le.
vi tantum, etiam in re gravi, quamvis non POS- sit sub gravi obligare in materia levi. Porro materia censetur in se gravis, cum multum conducit ad rectos morcs et ad bonum commune, atres levis in se, potest fieri gravis sive Propter circumstantias, sive propter finem quem sibi proponit legislator, atque ita graviter obligare. Cognoscitur autem gravitas obsigationis, I.' ex prudentum judicio vel consuetudine , a.' ex graVitate verborum quibus utitur legislator, 3.' ex
gravitate poenae transgressoribus impositae . Notandum porro conditionem necessariam ut lex obliget esse promulgationem, Seu manifestationem publice factam Societati, quocumque modo id fiat. Atque ideo non obligaretur aliqua Iege, qui sciret eam esse decretam, antequam communitati nota iacta fuisset; sed Promulgatio non exigit ut singulis nota sit, modo fuerit societati manifestata , alioqui numquam Seira possemus utrum lex obliget, necne.