장음표시 사용
271쪽
Lxx naturalis dicitur lumen illud omnium mentibus inditum, quo honum a malo, natura duce , 4ecernimus. Desinitur a D. Thoma, , , Par licipatio legis aeternae in rationali creatura, dictans et Praescribens illud esse agendum quod est intrinsece honum; et illud sugiendum quod est intrinsece malum se Lex autem aeterna nihil aliud est quam ratio divina vel voluntas Dei , inquit Aug., ordinem naturalem servari jubens et perturbari xatans Atque ideo lex naturalis laudatur ita essentia rerum et necessariis hominum relationibus, adeo ut mala sint aut bona, ex natura sua, quaecumque Per hanc legem prohibentur aut praecipiuntur. Quamquam unanimi consensu omnes populi di stinctionem aliquam, essentia rerum sundatam, inter bonum et malum admiserint, eam tamen negare non erubuerunt aliqui tum veteres, tum
recentiores philosophi , qui distinetionem hane docuerunt oriri vel ex praeiudiciis, vel ex utilitate privata aut publica , vel ex politica principum etc. Ita Helvetius, Nohesius, ete.
Existit Ieae naturalis essentia rerum fundata. Prob. I.' Testatur unicuiqua sensus moralis, instinctu quodam naturali , quosdam esse actus ex natura sua bonos, alios autem mallast 3 Demoest enim qui non approbet actus benevolantiae , justitiae, etc.; qui non grato conscientiae testimonio demulceatur, si quosdam,hujusmodi produxerit; nemo etiam qui non alios Rctus, V. g.,
inhumanitatis, oppressionis, etc., improbet, quique non torqueatur si quos perpetraverit. Porro hujusmodi testimonium est invictum veritatis aris II
272쪽
α66 ETHICA.gumentum, Si quidem Provenit a natura; nam universale est et cou SinnS, ut Sat apertum est, et etiam insuperabile, cuin tu scelestissimis reperiatur, qUi necessariOnvirtute delectantur, et vitium abbhorrent; quin etiam omnem reflexionem praecedit, adeo ut omnes etiam inviti sensum hunc experiantur. Quis autem negaverit a natura provenire Sensum quemdam Universalem, constantem, invictum, et quilibet reflexioni ante. riorem Quis dixerit Deum homini illudere voluisse, cum banc indidit proponSionem, qua Uecessario judicat aliud esse honum, aliudque malum , nec unum cum alio confundi posse ρ Er
a. 0 Plurima Sunt principia moralia, quae Sta lini et Primo intuitu evidentia et essentialia o vinibus apparent. Quis enim non statim videat nelius EESs Deum colere quam illum contumeliis nocere; honorars parentes quam illos contemne res; suum Culgus tribuendum cras, etc. p Nemo est sane cui non ita clara videantur quam alia metaphysica ; totum est majus sua Parte ἰ non datiar essectus Sina causa, etc.; sulget lainc et inde psr evidentia; aeque necessario ra Piunt assensum haec utriusque ordinis prinei pia, ut cuique Conscientia testatur; ergo non minus ex Severa, non minus essentialia Sunt priora quam Posteriora, ergo quaedam ex se hona sunt et alia
mala, proinde existit lex naturalis. 3.' Si nulla sit essentialis distinctio inter bonum et malum, dicetidum foret surtum, homicidium, adulterium, etc., ut virtutes haberi imo et praecipue Potuisse; ainorem vero Dei et proximi , actus temperantiae et humanitatis prohiberi, et illicita fieri; porro haec omnia ta in re Pugii aut Omnium sensui rectaeque rationi, ut ab homine Savo supponi nequeatat; ergo datur lex
Aliunde evidenter conflat actiones sibi omni in
no OPPObitas, quales sunt actus justitiae et inju-
273쪽
Statiae, temperantiae et intemperantiae, non PoS- se easdem qualitates habere, et eodem modo re. putari ; ergo inter eos datur discrimen essentiale. Praeterea vel honum est fidem servare et legibus obtemperare, vel non; si prius, ergo datur honum inter et malum essentiale di Scrimen; Si Posterius, ergo omnia erunt indisserentia, etiam positis legibus, quod qui dein adversariis minime Probatur. Et vero, si nullum sit inter virtutem et vitium essentiale discrimen, cuique licitum erit Pro libitu suo agere, proindeque mox ruet
funditus omnis societas o in neque genus huma nam; quis autem veram hanc doctrinam dixerit, qua postea tot tristes effectus sequerentur , curn veritas uocere nequeat pέ' Coustat omnes populos discrimen aliquod
posuisse inter bonum et malum, unanimiter admisisse legem aliquam natura rerum fundatism .is Quae notio, inquit Tullius, non bonitatem , , , nota benignitatem, non gratum animum et be- , , ne sicii memorem diligit, quae superbos, quae , , male sicOS quae crudeles, quae ingratoS non aSis Perna tu r, non odit Z - Gettate uno sguardo, i Let, , quit Rousseau, su tut te Ie Dagioni det mondo, , , Scorrete te istorie tulter in m eZZO a tanti cul- ,, ti anumani e hi ZZurri, in me ZZo a cotale Prori digiosa discrepanga di costumi e di cara iteri, VOi trovere te Io.s tesse ideo di giustigia e di, , Ouebia; dappertuito Ie identicho Dogioni deI, , bene e dei male . L ' antico paganesimo gene- , , ro Dei abbomine volt, che sariansi puniti quag-D giu come de ' mulsat tori, e per imagine delia
is suprema felicita null' altro offrivan O , cho Inis- , , latii a commetiere, o passioni da contentareet, , ina ii vigio armato di una sacra autorita in- ,, darno scende va dati' eterno soggiorno ; l' istin - , , to morale Io rispinge va dat cuore uiuano. Nel, , celebrare te dissoluteZZe di Giove, annnirava - , , si la continen Za di Senocrate .... La Santa πο-
is co delia natura, piu sorte che non quella de-
274쪽
,, gli Dei, si iacea rispellare Sulla terra, e pa. ν, reva rilegare Dei cieto e ii delitio e i delinquen-
, , li .... Porro unanimis ille consensus est invictum veritatis argumentum, siquidem non a Iiun de quam a natura provenire poteSt, cum agitur
de re tam adversa cupiditatibus, cujus proinde veritatem negare tot hominum vilio deditorum interest, qui eam tamen inviti admittere coguntur. , , ESi Ste ad unque, pergit Rousseau, net sondo,, delle anime uri principio innato di giustigia e di, , virtu, Sul quale, a mal grado delle nostre proprie , , massime gludi chlamo te nostre agioni o quello,, degli altri , como huone o callive Praeterea vel oritur a natura consensus ille , vel a praejudiciis, vel ab ignorantia, vel ab arte politica s atqui liaec posteriora dici nequeunt.1' Non oritur a praejudiciis, siquidem non uni
Versalia Sunt, nec constantia, ut sat notum eSt,
maxime Si agatur de re , quae cupiditatibus ad VerSetur. Nec ab ignorantia, quia philosophi etiam doctissimi distinctionem naturalem inter honum et malum admisere; sic inter alios Tullius,
qui veritatem hanc mire propugnat lib i. des Leg. . 3' Nee ab arte politica , tum quia varia fuit ars politica apud varios populos et in diversis temporibus, tum quia cognosceretur auctor et tempus illius in vetitionis, tum quia impossibile est aliquam opinionem tam incommodam vi intiis, omnibus sive populis, Sive etiam PraeStan. tissimis philosophis, ita suisse inculcatam, ut abjici non possit, nisi veritato suta detur; tu in Propter alias rationes expositas, ubi de existentia Dei . 5' Tandem Deus inter creaturas instituit es- Sentiales relationes, ut omnibus patet; homini peroptimas tribuit facultates ; haec autem agendo si hi finem proponere debuit , ut evidens est; ergo tenetur homo sese iis relationibus consoris mare , et suas iacultates ad finem a Deo intentum dirigere, proindeque datur aliquid honum
275쪽
j. is Dist; netio boni et mali ab hominibus
pro sua privata utilitate iuvenia est; ergo non est naturalis. Rem. 19 Assignent tempus hujus mirabilis in. Ventionis , vel in quo omnia erant indifferentia. α' Distinctionem hanc inculcat sensus moralis iis etiam, quorum interest eam negare, qui Proinde nullam ex ea percipiunt utilitatem . 39 Iudicant omnes esse bonas aliquas actioneS, quae nobis noxiae videntur; si omnes rectum crediderunt pro patria aut religione mori . 4' Post crimen patratum, etiam Perutile, remorsus conscientiae scelesti experiuntur.5' Inde praeterea sequeretur idem esse malum et bonum, prout diversis hominibus aut diverso tempore utile est aut noxium. 60 Sequeretur etiam omnia licita fieri, ideoquePOSSe Omnes suam Patriam vastare, Societatem
perturbare , cum id utile judicaverint, imo etiam id bonum tunc fieri. ' Tandem omnes, natura duce, nefarios homines des testamur,alios autem beneficos diligimus, quamvis id nihil omnino nostrum reserat; ergo boni et mali distinctio non est repetenda ex cujusque privati utilitata. Inst. Homo licite potest sacere quidquid judicat propriae utilitati consentaneum; ergo, etc. Rev. Neg. ant. Alioqui mox sequeretur totius societatis subversio, et ruina generis humani ;quis autem hoc esse licitum dixerit, nisi plane desipiat, unde tot mala prodirent 7 Nonne ratio vetat id aliquando quod nobis utile judicamus lNonne stimulis agitatur, qui scelera sibi utilia
perpetravit Z Nonne etiam scelestos detestamur, qui olim societatem ob suum commodum oppresserunt 3 μ iam
Inst. Homo suam invicte felicitatem quaerit , ergo licite potest quidquid judicat, etc. V. Neg. eons. Si enim res ita sit, omnia licita serent, etiam quae minime utilia, si quis
276쪽
ea temere iudiearet felicitati necessarIa; proindeque Poterit parentes trucidare, Patriam vasta in re, etc.; nonne autem reclamarent sophistae, si tandem eos oppressio attingeret Z Aliunde iubet ratio ex omnium consensu etia in vitam abjicere,
si id postulet honum publicum e proindeque non Iicitum est id omne agere quod nobis utile credimus. Praeterea sedulo notandum est nuIIam esse ηevam , nisi in altera vita, selicitatem, ut cuique Propria experientia notum est; proindeque hominem id tantum licite posse quod illum conducit ad hanc felicitatem, et id quidem nos ipsi fatemur; sed nihil ad hunc finem inservire potest, nisi quod honum et honestum est. DSt. Omnes a natura potentiam ha hemus quidlibet faciendi; haec autem potestas inutius esse non PoteSt; ergo possumus licite quidquid, etc.
RESP. rq Huc redire omnes mox allatas reSpon-Siones. Sensus enim moralis et ratio, omniumque eonSensus, claro prohibent id omne fieri quod POSSumus; porro absurdum esset dicere a natura concedi jus ea faciendi quae sensus et ratio naturalis condemnant. Et vero inde sequeretur nefanda quaeque licita esse , etc. , etc. Rou. α' Si liceat id omne quod possumus agere, ergo licitum erit pacta infringere, quod tamen non omnibus adversariis probatur.3' Facultas quaelibet agendi data est ut, ab iis abstinendo quae rationi adversantur, homo libere possit bonum agere , et ita sibi merita comparare; Proindeque non solet inutilis, quamvis non ea omnia faceremus quae physice possemus.
O . α' Haec distinctio provenit ab utilitat publica; ergo, etc. Rem. Neg. ant. Quaedam enim sunt foetetati utilia, quia honesta sunt; non autem honesta, quia utilia; ita omnes perpetuo iudicarunt. Aliua de si res ita sit, omnibus sceIeribus janua BPerta esset, modo non sint publica et tu occulto
277쪽
perpetrentur, aut privatos tantum afficiant Ρrae terea nec bonum erit Deum colero, Dee parentes honorare, saltem interius, quia id nihil re et ad societatem. Denique nullum Erit vitium, trulis laque virtus, cum nulla sit actio quae toti societati prodessct aut nocere queat . InSt. Ante pacta societalis, riihil erat bonum aut malum; ergo, etc.
RUSP. Neg. aut . , , Si enim, ait Tullius, popu- , , lorum jussis, si principum decretis, si scuis tentiis judicum jura constituerentur, jus essetis latrocinari , jus adulterare, jus testamenta saΙ-
is sa Supponere, si haec suffragiis ant scitis muI- , , titudinis Probarentur. Quam autem id absurdum sit nemo est qui non Sentiat. Aliunde Si nihil esset ante pacta bonum aut malum , quo modo aliquid iis positis,malum fieret 8 Vel bonum esset Stare pactis, et ea violare malum, vel nou; Si Prius, ergo datur ante pacta discrimen inter bonum et malum; si posterius, etiam Positis pactis omnia erunt indisserentia. O . 3' Si quaedam esset Iex naturalis essentia rerum fundata , apud Omnes eadem esset ;Porro nou eadem Sunt apud varios Populos morum principia ; sic Lacedaemonii furtum permittebant , Romani pueros debiles eXPonebant, etc., imo nec desunt sylvestres qui malum a bono non Secernunt, et tamquam Virtutes habent, qua oreputant alii vitia; ergo, et . Rem. I' Neg. maj. Quam vi S enim a quibus dam non admitterentur aliqua legis naturalis principia, minime Sequeretur nullam eSSe legem naturalem , sed tantum homines aliquos praeiudiciis aut cupiditatibus abreptos, vel intelligentiae
desectu excaecatos , Vocem naturae non audisse,
vel ad eam non satis attendisse. Etenim licet non eaedem Veritates ab Omnibus admittantur, qui S unquam Serio concludet veritatem a salso non distingui, nec esse rerum essentia fundatam 3Praeterea de rebus naturali hus non judicatus
278쪽
ex uniformitate metaphysica, adeo ut ne minima a quidem esse possint exceptiones, sed sufficit uniformitas moralis ; sie judicatur homini rationem esse naturalem, quamvis aliqui reperiau
tur imbecilles et insani ; proindeque licet aliqui
Se Sum moralem abie crint, inepte Concluderetur hunc non esse naturalem Hinc peroptime sic adversarios refellit' Rousseau : ,, Control' evi-
, , dente uniformita dei giudigio degli uomini,
a, Curi eSempi; quasi che tuito te inclina et ioni,, delia natura lassero annichilato dalla deprava - , , Zione di un popolo. e come se per ebis tere,, de 'm Ostri, gia nulla diventasse la specie. Mas, che Servono allo scottico Monta igne te Pene, , , clie Si Procaccia per dissol terrare in uri Cari , , tone dei mondo una costum anga opposta alle, , noetioni della gius tigia Z Alcunt usi mal certi,, e bi ZZarri, sondati su dolle ea uso locali a nol
, , nerale cavata dat concorso di tuiti i popoli, , , OPPOSli in tutio i I rimanente , e d' accordo sudi, questo Sol punto RE .'u' Neg. min. Fuere quidem apud diver-SOS Populos variae principiorum moralium appli-Cationes; sed numquam probabitur varia fuisse ipsam et Principia, multoque minus aliquos suis in Sei Populos , qui bonum et malum neque habue-xint . Porro non negamus principia legis naturalis male applicari posse, maxime cum agitur de remotis conclusionibus, sed id noci requiritur ut possit admitti lex aliqua naturalis essent iis re rum landata ; sed sufficit ut ab omnibus mora. I iter admittatur aliqua distinctio inter bonum et malum, et principia quaedam moralia, tamquam neceSsario Vera habeantur; quis porro rem ita esse negaverit Z Lacedaemoni surtum permitte hant, sed non ab omnibus nec omni modo saetum ; imo jam furtum non erat, si quidem in id unanimiteri omnes conseutiebant. Romani Pue -
279쪽
ros exponebant i quia id bonumsesse Gedebant,
ut ita patrum necessitati et reipublicast consuleretur , et sic de aliis. Ergo legem male applicabant, non negabant. O . 4' Deus permisit surtum , .usuram , et . quae lege naturali vetita dicimus ; ergo lex illa non sundatur rerum essentia . . ri . Res . Negari posse anti; cum enim Deus supremum habeat in omnia bona dominium, potest ea ab uno ad ali m pro libitu transferre; ac proinde nullum furtum, nullaque usura eSt Proprie dicta, in iis quae permittit Deus, quia res Sua, ut pote a Deo data, minime vero aliena,
LEx positiva, seu quae non sundatur in rerum Natura , sed tantum in voluntate superioris desiniri potest, , , praeceptum commune, juStum, ad ,, bonum publicum spectans, ab eo qui commu- ,, ni tatis curam habet promulgatum, et poenisse aut etiam praemiis Sancitum Haec explicata manent ex iis quae diximus de lege in
Nolandum tamen non subditorum essε iudicare utrum lex justa sit aut iniqua, tum quia non possunt aliquando rationes percipere, Propter quas latae sunt; tum quia innumeris seditionibus anuam aperiret istiusmodi examen, eum saepius plebs in sui favorem Pronuntiaret sed quoties mon clare patet legem esse iniquam, tunc juxta praesumi debet, quia praesumptio stat Pro superiore propter roipublicae tranquillitatem, Cui libet legi addi debet aliqua sanctio, seu Poenae transgressoribus infligendae, alioqui non satis legum observationi consuleretur. Quaest. ρομα. Numquid Ieges ciuilas possunt in conscientia obIigarer Rem. Id minime dubium esse, quia tenetur
280쪽
quisque subditus suis superioribus obedire, et jus legislatoris violat si non obtemperet, siquἱ-dem superior habet jus praecipiendi. Praeterea non possunt enicaciter abusus coerceri, nisi nascatur aliqua ex legibus stricta obligatio . Tandem quisque tenetur bono societatis invigilare , et illud quantum potest procurares Porro legesseruntur ob commutae honum; ergo iis quisque debet sese conformare. Hinc Apost.: ,, Ideo ne- , , cessitate subditi estote, non solum Propteris iram, sed etiam propter conscientiam ROm. 1 3π 5 , , - , Si tamen lex aliqua praecipiat aliquid lega naturali aut divinae contrarium, evidenter nulla esset obligatio huic obtemperandi, cum meliussit Deo obedire quam hominibus; atque hinc olim Christiani non tenebantur Ιegibus imperatorum obedire, quae serebantur contra religionem. Quaest. secunda. Utrum lex de tributis solvendis vere et proprio conscientiam obliget Re'. Da ea re ne minimum quidem dubium Esse Potest. Certum est enim subditos. ad id ex γ conscientia i ligari, quod bono communi utilo et necessarium necessarium est bono societatis aliqua solvi tributa, alioqui non posset princeps sufficienter hono reipublieae consuis Iere, ut evidens est. Hinc Christus eam obligationem assimilare videtur officiis in Deum adimis Plendis: is Reddite quae sunt Caesaris, Caesari; ,, et quae sunt Dei, Deo is Hinc etiam Aposto-M Ius: δε Reddite ergo omnibus debita; cui tri- hutum, tributum; cui vectigal, vectigal