장음표시 사용
281쪽
Eetare A specialis de variis hominum officiis dis
serat. Cum autem officia deriventur ex diversis relationibus, et tres praecipuae species relationum in homine distinguantur, tria etiam ipsi sunt officiorum genera, scilicet erga SeipSum , erga caeteros homines, et erga Deum. De iis seorsim in diversis sectionibus agendum.
DE HOMINIs ERGA sEIPsΠM OFFICIIS. OMNiΑ hominis erga seipsum officia generatim ad sui conServationem et persectionem referri poS- Sunt, quia Conservationi suae invigilando, et sa- cultates suas perficiendo, ad finem suum ultimum, seu beatitudinem tendere tenetur. Lex autem conservationis, etsi legi persectionis aliqua udo postponi debeat, in eo setisu quod vitam abjicere debeamus ad observandas leges morales , quia tunc vita haec in meliorem commutari debet ; attamen Praeter has circumstantias, adeo stricta lex est, ut maximum sit scelus vitam sponte abjicere . PROPosITIO I.
Illieitum est sese Propria Moluntate Occidere.
Prob. Qui se ipsum .' idit, reum se eonstituit erga De uin, erga societatem, et etiam erga seimum; ergo, etc. t.' Suicida reum se constituit ers eum, si-
282쪽
quidem legem Dei contemnit, et ipsius iura sibi arrogat. Primo legem Dei contemnit; ea quippe lex est omnium pectoribus a Deo insita , ut quisque Suae conservationi invigilet; atque ideo naturali et invicto quodam instinctu quae corpori nocent aversamur, ut cuique Dotum est; porro legem hanc irritam facit quisquis seipsum voluntarie occidit; ergo, etc. Secundo jura Dei sibi arrogat; Deus quippe solus vitae et necis Supremus eSt arbiter, vitas et mortis habet ρο- testatem Sap. 16 ; solus proinde vitam, quando voluerit, repetere potest; ergo ipsius iura Sibi arrogat quisquis de vita sua disponit, et eam ad arbitrium audet abjicere. Praeterea Deu S, Vi tam nobis tribuendo , finem quemdam sibi proposuit , quem nos procurare debemus ; proindeque ipsius consiliis quodammodo obsistit, qui vitam hane a se projicit, nesciens utrum quae vellet Deus, impleverit. Piis omnibus , ait Tullius, retinendus est animus in custodia corPO-ris , nec injussu ejus a quo illo nobis est datus
ex hominum vita migrandum est, ne munuS RS- signatum a Deo sugi SSe videamur. , , a. Suicida reum se constituit erga societatem,
tum quia eripit ipsi membrum utile, seque reddit incapacem honi cujuslibet ipsi conserendi ;tum quia privat eam exemplis patientiae et sortitudinis, quae praebere potuisset; tum quia Scandalum praebet aliis, vitae nesciens incommoda tolerare , et eos incitat ad ossicia sua etiam maxime utilia deserenda, si vel minum onerosa fiant.
Quis enim tunc non abjiciet principatum , curam reipublicae, justitiae, aut imo familiae suae, si periculosa aut incommoda sint, vel sibi vitam eripiendo, vel alio se conserendo Z Quae quidem
quantum Societati noceant nemo non videt. 3. Tandem in seipsum reus est homicida; tum quia contra naturalem sui amorem, vitaeque desiderium ferociter agit ; tum quia , sub obtentumali cujusdam temporalis fugiendi, sese conjicit
283쪽
in apertum summa a et aetarnae in selicitatis periculum, ut ipsimet agnovere pagani , ut patet ex Virgil.
' Proximi deinde lenent maesti loca, qui sibi lethum
Insontes peperere manu, lucemque perosi Projecere animas. Quam vellent aethere in alio Nunc et pauperiem, et duros perferre labores. PROPOSITIO
Illicitum est cum alio singulari certamine congredi. Prob. Haec certamina sunt contra Iegem naturalem et divinam, contra legem ecclesiasticam, et contra legem civilem; ergo, etc. I. Contra legem naturalem; vetat enim lex
naturalis et divina quodlibet homicidium; porro sese exponit homicidio vel sui vel alterius, qui pugnat singulari etc.; ergo etc. Non licet aliun de honum superioris ordinis bono in seriori postponere; porro vitam postponit sutili cuidam vanaeque existimationi qui pugnat etc. Praeterea singularia hujusmodi certamina privant societatem plurimis sortissimis, imo et nobilἰssimis viris quorum opera tum in bello tum in pace uteretur; ergo graviter illicita sunt. Tandem nemo jus in suam , multoque minus in alterius vitam habet; ergo nefas est alterutram in duello exponere. Et vero per haec ius Dei usurpatur, cujus est vindicta et ultio. a.' Contra legem eeclesiae , quae usum hunc detestabilem fabricante diabolo introductum, sub
gravissimis poenis prohibet c' .
'in Quibus poenis ecclesῖastἰeis mulctentur duellantes, patet ex Const. Detestabilem Benedicti XI v, qua S. S. eonstitutiones suorum praedecessorum, ae conciliorum Lateranensis, et Tridentini sane liones confirmat.
284쪽
3.o Contra legem civilem, duellum quippe severe prohibuerunt perplures Galliae reges, inter quos Ludovicus IX, XII, et praesertim Ludov. XIV qui, anno 1643, decrevit ut qui duello certaverint, tamquam laesae majestatis tum divinae, tum humanae, rei haberentur. PIurima contra sulcidium et duellum scripsit famosus Rousseau, qui non satis commendari potest, eum veritatem Propugnandam suscipit. Obj. I.' contra Primam propos. Suicidium est actus sortitudinis; ergo est licitum. MV. Neg. ant. Suicidium potius ignaviam demonstrat, Si quidem nemo semetipsum interfecit, nisi quia vitae incommoda tolerare non PoteSt. Ideoque Romanorum sortiores visere in aerumnis et miseriis, imo et in tormentis mori maluerunt, quam sibi vitam auferre. Hinc praeclare Martialis:
Rebus in adversis saeile est contemnere vitam; Fortiter ille facit qui miser esse potest.
i. a.' Aliquando vita nobis omnino gravis est, et nemini bona 3 ergo tunc eam licet abji
Re . I.' Neg. ant. Tum quia vita, quantum vis afflictata miseriis , semper nos potest ad finem a Deo intentum perducere; tum quia ne mo est qui non possit propinquis, amicis, et universae societata, consiIiis, exemplis, et virtutibus, scilicet patientia et sortitudine sua pro .
Rev. a.' Neg. cons. Tum quia non licet vi. tam , quam a Deo accepimus ad finem quemdam determinatum, absque Dei consilio et voluntate deserera; tum quia non lIicet id peragere , unde tot homiues arriperent occasionem privandi societatem hac utilitate quam ipsi possint conserre suas sanctiones obeundo; tum quia non licet hanc propenoionem frangere, quae nobis ad vi-
285쪽
lam eonservandam naturaliter indita est; etc. Enim vero vita nostra depositum est quod nobis concredidit Deus, ut ea bene utentes ad ejus gloriam procurandam Semper intendamus , et Propterea naturalem amorem vitas nobis indidit, si ergo vitam hanc velimus abiicere obtentu cujusdam incommoda, contra Dei Ρrovidentiam et fines ab eo intentos agimus, et ideo, nedum malis finem asseramus, nosmetipsos e contra in Bh Vssum malorum projicimus, quia Dei jura usurpamus et ejus Providentiam contemnimus, ingeni tamque legem conservationis in ingimus. Obj. contra secundam propos. Licitum est Vitam Suam exponere, et alium oceidere ad honorem Suum conservandum; ergo licitum est
M . Neg. ant. Numquam enim licitum es- potest honorem suum de senderct per medium quoddam ex se malum, et omnibus legibus prohibitum, ut evidens est; porro malum est ex se, et omnibus legibus prohibitum vitam suam in duello exponere, ut patet ex rationibus Supra allatis; ergo, etc.
Inst. Honor est aliquid vita melius; ergo linitum est vitam ex nere ad honorem conservandum.
Rev. Dist. ant. Honor Verus et realis, Con. ;honor fictilius , neg. Fatemur equidem honorem realem, seu honorem virtute fundatum, eSse vita meliorem, ideoque vitae potius quam Virtutis iactura patienda est; at vero honor sietilius, in mera hominum existimatione sun datus, inepte prorsus diceretur vita melior, eum nobis nihil omnino possit ex hoc advenire , nec reddat nos persectiores . Quis unquam sallax et ineonis
stans vulgi judicium tamquam boni regulam ha huit 3 Si liceat ex hoc iudicare, nonne evidenter idem erit bonum aut malum, prout homini-hus visum fuerit Z se La ripulaetione, inquit Franciscus Salesius , non h cne una specie δ' inse-
286쪽
gna, Ia quale ci addita ove abita Ia virili ; Iavirili ad unque te si deve preserire ovunque , edin qualsivoglia zOSR , , . Et vero, si consulatur sapientum opinio, Statim patebit nihil essa pulchrius quam inimicis
ignoscere, cum ulcisci possis; injurias autem sanguine eluere, turpe et barbarum esse- Si quis ergo duellum recusaverit, nihil omnino deperdet, Disi in mente quorumdam saluorum; at Sane indecorum et imbecille est eorum opinione moveri .
Quaest. Quomodo debet homo ad persectionem
Res . Ut homo tendat ad persectionem, ideoque ad finem ultimum , quaedam tum relate ad intellectum, tum relata ad voluntatem, tum re late ad corpus ipsi incumbunt officia. x .R Dehet intellectum suum colere, et mentem suam iis imbuere disciplinis quae necessariae sunt ad pie honesteque vivendum . Principia moruinet religionis ignorare omnino turpissimum eSSet, Et ex ea ignorantia nascerentur plurima et graviS-sima mala . Si autem adhuc tener animus iis imbuatur, optimos taudem effectus sperare licebit; etiam in maturiori aetate reviviscent, juxta id Horatii: , , quo semel est imbuta recens, Serva - bit odorem testa diu se. Quaedam sunt et tum aliae cognitiones diversis hominum conditionibus accomodatae; iis etiam operam dare debemus. At omnino cavendum est a pravis opinionibus
quae mores corrumpunt, et rationis rectitudinem adulterant. Neo etiam ultra modum nos scientiis
applicare debemus; plus scire Melle quam satiSest, inquit Seneca, intemperantiα ESι. a. Cum voluntas ad bonum prosequendum ma Iumque fugiendum destinata sit, enixe curandum est ut summum immutabileque bonum, Deum scilicet, diligamus, omniaque fugiamus, et omnes affectus reprimamus quibus ab ipso averti possum β ι proindeque comprimendae sunt libidines,
287쪽
ambitio, avaritia, amor voluptatum, et omnia quibus inflammari possunt , omnino sugienda ι scilicet libri amatorii et romanenses, et Choreae, et saltationes, et theatrorum spectacula. Quantum iis omnibus animus depravetur testatur ex in Perientia, adeoque ea prohibere non dubitarunt ipsi met pagani. is Nihil est tam damnosum honis moribus , inquit Seneca , quam in aliquo spectaculo desidere. Tunc enim per voluptatem sa-cilius vitia subrepunt , , . Ipsemet Ovidius, nounimium sane religiosus, idem latetur. ut O .
Ut lamen hoe silear, ludi quoque semina praebent Nequitiae: tolli lola theatra jube, Peceatis eausam quae multis saepe dederunt.
Trist. lih. II. Norunt omnes eximium poetam D. Racine consilia filio dedisse quibus illum a frequentando
theatro averteret. ipsumque cum senesceret ab eo abstinuisse. Quinimo famosus RouSSEGu , eum ea quae si hi familiaris est rationum energia, theatrorum ludos omnino prohibendos esse probavit. 3 φ Corpus etiam homo curare debet, ciboque et potu ipsius valetudinem et vireS ConServare. At sedulo cavendum est ne forte in his voluptati potius quam necessitati eonsulamus. Si enim eorpori nimium indulgeatur, mox adversus animam rebelle sentietur. Praecipue autem ea vere debemus ne per sansus intrent aliqua, unde pravi quidam in mente assectus excitentur. Cum enim corporis sensus commoventur, meus iacilius
cupiditatum cedit illecebris, ut omnibus perspi
288쪽
DE HOMINIS ERGA CAETEROS HOMINES. OFFICIIS .
Οὐκκs hominis officia erga caeteros homines duobus su clamentis innituntur, scilicet communi humanitatis titulo, seu communi Origin ., natura, et destinatione, et mutuo societatis comis mercio . Quidam attamen philosophi posterius hoc sundamentum convellere conati sunt, inter quos praecipue Hobbes et Rousseau , qui negant hominem ad societatem esse natum; ille quidem eo quod omnes sibi sint naturaliter insensi et inimici; hic autem eo quod homo , ex natura fiunmitis et benignus, societate depravetur. Contra
quos Sit. . PROPOSITIO . . mmo natus Ese αd societatem cum aliis
. hominibus ineundam. Prop. Ad illud homo natus est quod exigunt ipsius conditio, iacultates et propensiones, Siqui
dem non inaniter et absque sine Deus haec omnia ordinavit; atqui exiguut ut homo societatem cum aliis ineat, etc. r.' Quidem ejus conditio. Certum ast enim hominem absque societate nasci; natum, conSer vari , nutriri et educari : senescentem, Suhlavari et defendi non posso. Nonne statim puer sibi derelictus miserabiliter periret 7 Nonne adolescens in serociam et stupiditatem brutorum incideret Nonne senex miseriis et tame extinguereturi Ergo postulat hominis conditio, etc. a.' Hominis facultates. Certum est hominem a
289쪽
natura facultatem ace episse cogitationes et Sensus suos variis signis exprimgndi, et ab aliis expressas et matri sestas capiendi et intelligendi; sa cultatem documenta recipiendi qui hius persietatur, et artes Scientiasque varias excolendi et inveniendi: porro evidenter patet has omnes iacultates inutiles omnino fore, si non debeat homo cum aliis societate conjungi; ergo facultates, etc. A.' Propensiones . Nemo est qui non habeat PropenSiones quasdam naturales ad societatem; nemo est qui non amet amicorum Dui societate, et suas afflictiones aut suam laetitiam tu eorum veluti sinum effundere; nemo qui congressus hOminum non exoptet et diligat; omnibus inditi sunt quidam beneficentiae et commiserationis Sensus , quibus fit ut aliorum miseriis commoven-mur, et eas sublevare quodam impulsu naturae Propendamus; atqui omnes illae propensiones ad consociandos homines conspirant; ergo, etc. O . r.' Societas juri naturali adversatur; ergo non est homo natus ad societatem. ReSy. Neg ant. Societas etenim instituta est ut efficacius homines ad observationem iuris naturali S moverentur , per leges et poenas civiles
quibus eorum cupiditates Daenarentur. Inst. Homines iure naturaΙi sunt aequales, at
qui societas hanc aequalitatem tollit; ergo jurinaturali adversatur. Rev. et v Dist. mai. Homines sunt aequales 3 id est communem originem, et naturam, et sinem habent, conc. Nullus essa potest altero Superior, neg. Fatemur equidem omnes homines ,
ut pote ab eodem Deo creatos, iisdem pollentes facultatibus, ad eumdem sinem destinatos, esse
eo Sensu veluti mombra eiusdem familiae, ac proinde omnes aequales; at negamus om uino aequales illos essε eo sensu quod nullus alteri subjiciatur; siquidem ipsomet jura naturali parentibus filii subjiciuntur. Et Potest unusquisque etiam altori conventio.
290쪽
α84 ETHIc Ane libera se subjicere ut illi serviat; sic servus Donaino suo, Sic etiam subditi possunt sese principi mancipare, ut sibi tranquillitatem procurent. Id autem, etsi minime repugnet, non sit attamen ex natura Societatis, sed tantum per accidens , quia scilicet homines, cum viderent Se
nullis periculis, sive tu honis, sive in ipsam et vita, propter aliorum cupiditates objici, potius elegerunt partem cedere libertatis, ut an alio
healeque sint, et cum societas sine ordine esse minime possit, ordo sine legibus, quibus saria tecta cujuscumque jura serventur; et leges sine summo imperante, necessario consequitur supremam regendi potestatem non e gociali pacto ut autumant Pseudo-Philosophi, sed a divina voluntate procedere.- La potesta sOmma nella societa e dunque stabilita sulla legge di natura, o siecome la trage naturale ha Dio per Butore, bisogua convenire. che la podesta suprema e son lata fuit' ordine flesso stabilito da Dio per la conservagione, edit ben essere dei genere umano- Qui potestati resistit, ordinationi Dei resistit - tale δ r ora colo deli' ApostoIo M. Hume rende omaggio a questa verila ne i suo vigesimo quinto saggio morale politico . Subito che s egit dicet, i ammelle una providen ga universale che prest ede ait' uni-Verso, che se gue un plano uniforme nella direxione degli avis veni menti, e che li conduce a fini degni della sua sapienga non puo negarat, che Iddio non aia it primo istitutore delgoverno. It genere umano non puo aurai 3tere Muxa MVedino, almeno non vi e Sicurexta, dove non vi e prolegione.
E dunque suori di dubbio, che la suprema holata, la quale τuole it bene di lulte te sue Creature, ha voluto, che gliuomini sossero go vernali: e percio lo fouo, e lo sono alati iatulti i lempi, ed in lutti i paesi dei mondo, cio che presenla ancora una prova piu certa delle intentioni deli' Emere sapientissimo, cui ni uno avveni mento e nascosio, ed a cui nulla polrebbe sare illusione. Gerdit Bag. filosos Bag. XIII. Laonde qualora it Bousseau stabili per principio sondamentale delle sue rovinose dolirine, che l' uomo e nato lit, xo, ed e per tutio in catene, confuse s interno libero arbitrio deli' Uomo, di cui ni uno puci privario, colla insubordinarione ait' autor ita eostituita, che reade dilatioso l' isterso