장음표시 사용
71쪽
Quaestio prima. Quid est methodus, et ad quid adhibetur ZR P. Methodus est actus montis quo ordinem instituimus inter nostras cogitationes. Inter Omnes veritates adest aliqua relatio dependentiae, omnes connexae , et veluti concat natae sunt 3 ideoque ne essarius existit ordo inter eas, ac proinde institui debet inter cogitationes quibus in mente hohis inhibetitur . Aliundo mens nostra nullum sere ex consu sis cogitationibus fructum percipit, dum facile apprehendit et retinet quidquid in oerto naturalique ordine digestum est; nihil proinde methodo utilius esse potest. - Αdhibetur 10 ut res promptius et clarius percipiantur; α' ut dilucidius demonstrentur; 3' ut Deilius retineantur. Indiget enim mens humana ad allevandam infirmitatem , ut veritates omnes unaquaeque in auo ordine disponantur; sicut in immenso portico diversa objecta in suis quaeque locis ordinavi debent, ut distinctius percipiantur, eaque sa-eilius memoria retineat.
aest. u. Quo tu Plex est methodus lRem Duplex: Analytica et synthetica. Methodus analytica, seu resolutionis, a notionibus particularibus ad generaliora principia progreditur , et investigat ex quonam principio fluat aliqua propositio quae venit in quaestionem. ΜΕ- thodus syntheticα a principiis communibus,ad speciales notiones descendit, seu inquirit utrum propositio aliqua ex principio aliquo certo fluat et deducatur. Frequentius adhibetur ad verita
72쪽
66 LOGICA stem inveniendam, aut quaestionem solvendam methodus analytica ; methodus vero synthetica, ad veritatem demonstrandam et utraque tameta ita. diserimi uatim ad utrumque finem usurpari potest. Sit enim mihi haec solvenda quaestio, utrum sit mens humana immortalis: inquiro per analysim primum quid sit mens, et reperio eam Suh. stantiam esse cogitantem , dein considero cogitationem quae omnino indivisa et partium expers deprehenditur, proindeque necessario modificatio substantiae simplicis, et inde in sero mentem es.se simplicem. Postea ad mortalitatem attendens, eam provenire ex dissolutione aut separotione Partium, et statim eam locum habere non possct in mente humacia quae partium expers eSt.
Quod si per synthesim idem velim deprehendere; primum ad hoc principium recurro e nihil mortale esse nisi quod partes habet quae dissolvantur 3 dein ex natura mentis et cogitationis agnosco nullas esse partes in metite, ideoque nota
Quaest. 3. Quomodo procedera solet haec utraque methodus in disquisitione veritatis R SP. Quaedam sunt regulae generales quae utrique Cooveniunt, quaedam autem speciales quae alterutri tantum conveniunt. Regulae generales. χ' Diligenter et accurata EXPOnantur Status quaestionis, et illius conditio. nes; u' defiuiantur omnia vocabula quae explicatiotie indigent: 30 nihil ut certum admittatur, nisi quod ita perspicuum est ut in dabium revocari nequeat. Quaedam circa singulas notanda
Circa primam notandum est et ' quaestionem multiplicis generis esse posse: vel enim, cognitis effectibus, quaeritur quaenam Sit eorum Cau-M; aut, cognitis causis, quaenam effectus produci queant; vel, partibus cognitis, investigatur quodnam totum efficiatur; aut, cognitis toto et
aliqua parte, quaenam sint parteo aliae; sic quae
73쪽
guris, aut quodnam esse debeat triangulum, cujus aliqua latera et anguli cognoscuntur. ι Notandum u' omnem quaestionem, quamvis ex se ignotam , aliquas tamen supponere notaS Veὲ signa aut conditiones, quibus id certo agnosci Possit quod quaeritur. Omnino igitur cavendum est ne quaedam adjungantur, quae non poStulet quaeStio, aut ne omittantur aliquae necessariae vel utiles , alioquin forsitan impossibilis solutuquaestio esset . Hinc si quis quaereret quare estomaco aut eodem vase diversi coloris aquam Educat circulator , inaniter investigaretur ratio cur ita extrahatur: si quidem diversa fit eo quod insandatur in vasa quae continent diversos co-
Circa secundam notandum est duplicem esse definitionem, alteram rei et alteram nominis; una explicat quid sit res et quaenam ejus essentia RaItera vero quid tali voce intelligatur: porro e plicanda sunt et omnia verba quae obscura Sunt aut incerta, et om ues res quae non Satis notis sunt. Sud diligenter attendendum ne una definitio cum altera confundatur, inde enim ortae sunt omnes sere disputationes . Habeat una vox du-Plicem sensum , et in diverso sensu a diversis intelligatur, perpetua et utrinque forsitan sundata fiet dissensio , nisi sensus aliquis determinetur : definiatur autem vox loco rei , aut v iee Versa, exsurget inde disceptatio quae finem non habebit: idi innumeris confirmari posset exemplis. Desinitio autem, quaecumque sit, exprimi debet verbis omnino claris aut clare explicatis; alioquin eadem disputationi ianua pateret: et, quod
Praecipuum eSt, Constanter esse eadem in tota
disquisitione, quod quidem dissicillimum erit, si
voci cuidam adiungatur privata significatio; si in quidem saepe eveniet , nisi coutinua adhibeatur attentio , quod a senSu privato quasi imperceptus transitus fiat in disputationis decursu adsensum alium communem.
74쪽
68 LOGICL , Circa tertiam notandum I ' esse aliquas veritates ita claras, ut omnium mentibus innotescant per quemdam fulgorem qui mentis rapiat assectis sum, alias autem, quamvis non ita claras, adeo tamen inconcuSSa auctoritate inniti ut aeque firmiter credantur . Scire dicimus priores ,'et alias
credere , iuxta id Aug.; quod scimus , debemus
rationi; quod credimus , auctoritati . Certitudo Iosteriorum inconcussa est, cum auctoritas qui isus innituntur insallibilis deprehenditur; sic certo credimus revelationi seu verbo Dei. Ecclesia odecisioni hus, et aliquando consensui omnium PO-Pulorum, Cum nempe a natura provenire debuit. Certitudo autem eorum quae ratione laudantur omnimoda est , cum clare percipitur interideas relatio quae affirmatur , Seu , quod idem est, indubitatum esse debet quidquid ex modica nitentione Verti in deprehenditur. Atquo hinc istud prinei pium : quidquid in id ea clara et distincta cujusdam rei continetur, delea affirmari potest. Id patet ex dictis ubi de evidentia et certitudine. Notandum α' ex iis veritatibus alias deduci
posse quae non minus Certae Sunt, cum scilicet,
ope altorius intermediae inter duas ideas reperitur relatio aliqua , quae directe percipi nequit; quod quidem certo efficitur per ratiocinium a cis curatum . Porro id omne et solum in veritatis disquisitione tanquam certum assumi dehot, quod claro et evidenter ratio vel auctoritas tradit ut indubitatum, aut id quod per alias cortiores vo .ritatos demonstratum est. Quidquid clare percipitur vocatur axioma, Vel etiam aliquando Principium; quidquid demonstratum est, dicitur thesis rema aut lemma; quod vero ex iis Sequitur, corollarium. Notandum 3' omne axioma demonstratione nec
indigere nec posse probari , cum ita sit clarum ut nihil manifestius esse queat. Attamen explicatione aliquando indigere potest, cum aliquando evolvi debeant verba quibus enuntiatur. Sed
75쪽
SECTIO II. 60 nihilominus certum est et inconcussum, imo Etiam Eo certius esse patet, quo dissicilius est illud probare 3 siquidem eo ipso magis manifestum est;
aliunde ea tantum demonstrantur quae non Satis aperta Sunt.
Regulae speciales analysi. 10 Difficultas,in
tot partes distribuatur, quot requiruntur ut omni . mode Solvatur; a' enumerationes integrae et generales inductiones fiant ut nihil omitti certum sit; 3' diligenter attendatur ad ea omnia quae in quaestione clara sunt , ut facilius, ex eis a P. Pareut quod investigatur; 4' instituatur inter paries aliquis ordo, ita ut ab iis quae facilioreS cognitu et Simpliciores sunt, ad eas progressus sat
quae Sunt magis impeditae; 5 cum inventum est certum aliquod principium quo cuin neces Sario connexa Sit quaestio , et ex quo Pendeat, eo ipso quaestio soluta et indubitata remanet;
si vero disquisitio desinat in absurdum aliquod
quod cum quaestione connexum sit, neceSSario
etiam ea absurda deprehenditur. Attendat, uno Verbo, quisquis per analysim vult procedere, quaenam certa sint et incerta in quaestione, aut ad solutionem requisita; et, omnibus attente Per Pensis, quidnam verumne aut salsum cum diver- Sis partibus aut quaestione tota connexum Sit; quid tandem sequatur, aut Supponatur. Regulae syeciales sinthesib. 10 Praemittantur ita clara axiomata ut in dubium adduci nequeant;
u' comprobentur omnes conclusiones, vel incer
iae propositiones, aut per desinitiones con CeS- Sas, But Per axiomata, aut per alias jam demonstratas; 3' omnia in suis quaeque locis Perpeia dantur , ita ut a generalioribus semper ad Spe cialiorum demonstrationem Procedatur; 4' attendatur Praecipue in argumentandi modo ne medium ambiguum in duplici sensu adhibeatur; hinc enim ut plurimum peccant ratiocinia, facileque alia, si vel minimum insit ingenium, vitia vita buutur. Uuoi verbo, divisis tu omnes partes aut
76쪽
species aliquo toto Vel genere, per gradus con/tinuos ab hoc ad Singulas partes aut species progressus fiat, Successive Probando omnes quae
Quaest. 4. Quid est methodus carthesiana pHesy. Per methodum carthesianam ea intelligitur quam adhibuit eximius ille Philosophiae
instaurator Carthesius, ut, omnibus ex cu Ssis Prae. iudicatis opinionibus, ad aliquas certas tandem insallibiliter perveniret. Omnes suas Statuit eo gnitiones ad examen revocare; atque ideo principia quaedam indubitata certitudinis inquisivit, et medium quo posset de conclusionibus certior Esse. Qua Propter,sibi legem nihil admittendi ima posuit quod non ita clarum et distinctum esset, ut id in dubium revocari omnino repugnet. Quo semel admisso principio , per analysim simul et synthesina, generali examine, quod dubium me thodicum vocavit, ad disquisitionem veritatis pro ocessit ; atque ita omnibus vere philosophis desiderium infudit viamque stravit, ut ad sublimes
istas cognitiones Per Venire ut, quas Stupendo contemplatur ingratum hoc Superbumque saeculum . Non adnotare opus est quanta fide adhaeserit iis religionis christianae miris veritatibus, quaS tantopere despiciunt tot imbecilles linjus aetatis philosophi .
De Carthesio sic habet celeber orator ab Academia parisiensi praemio dona ins: is Finaiment ,, coinparve ita Francia uti genio potente e ardia, mentOSO , Che tolse a scuo tere it glogo deIis principe delia seuola. Quest tuomo nuoVo Venis ne ad annunciare agit altri nomini , che per ,, esser silogoso , non hastava credere , ma cha, , bisognava pensare . A tai detii te scuole tui , , te si turbarono . Regna o tutiora un' antica
, , massima : Uss dixit, it maestro lo ha dettoe,, questa massima da schiam irrito tuiti gli spi- riti deholi contro ii padra delia filososa pen- ,, Fatrice 3 ella peraegui tollo come innova toro, lo
77쪽
H Tiata mente non pote va OSSere antica net suos, HBSCere. Nondi manco mal grado Ie grida ed il,, surore deli 'ignoranga si ricuSO COStante mente agiurare cho gli antichi lassero la ragione su- , , Pre ina; egli pro vo ira olire , che i Suoi perse- ,, guitatori nulla sapeano; e che doueano dis im- , , Parare et O ch 'essi credeano di sapere. Disce - ,, Polo delia luce , inveco d' interrogare i mortie gli Dei della scuola , non conSulto Se NOH, , che Ie ideo chiare e distin te, Ia natura e t 'eis videnZa. Colle sue prolando medita Zioni trasis, , se suori det ea os quasi tui te te Scien Ze; e, Per ,, uia colpo di genio an cor piu grande, di in Ostro,, ii vicen devole soccorso che Prestar si do usa no, collegolle tuite assieme, te innalZO te uneis suile attre, o collocandosi di pol su qucsta ci- , , ma, avViOssi con tui te te largoedello spirito di, Vmano cosi ri unite allo scoprimento di quelle,, grandi verita, che altri clopo lui piu fortuna- ,, ti sursero a Sublimare , ma perb seguendo i, , luminosi sentiori da Cartesio delineati.
78쪽
DE OBIECTO COGNITIONUM NOSTRARUM. Quinquin objectum cognitionum esse Potest, vocatur Ens. Quia autem ens multiplicis generis esse Potest, fiunt ordinarie in hac parto tres divisiones, quas solent Philosophi, Metaphysicam, Moralem, et Physicam nuncupare. Dicemus Primo de Metaphysica .
ΜET APRIsYcAM vocamus eam BCientiam quae tractat de rebus a materia segregatis, sive ita sitit tantum per mentiS cogitationem et abstractionem, ut ens in genere Spectatum, Sive ex natura sua ut spiritus . Pars quae de Prioribus tractat, Vocatur metaphysica generalis, seu ontho
logia, id est sermo de ente; alia vero specialis, seu pneumatologia, id est sermo de spiritibus.
79쪽
Cum snthologia sit scientia entium, inquirero uehet I ' de eutium essentia et proprietatibus; avde speciebus; 3' de relationibus.
De eventia et proprietatibus entium.
Quaes Tio PRIMA. Quid est ens ZRev. Entia vocamus ea omnia quae sunt vel esse Possunt; Sic ens dicitur Pariter monS terre-uus et mouS aureus, quia posterior esse uoleSt. lud autem possibile dieitur cujus attributa inter Se consentiunt; impossibilo varo id cuius at tribula repugnant. Sic impossibilis est circulus quadratus, quia rotunditas excludit quadraturam. Atque hinc patet yOssibilitatem esse nece ariam nec a Deι Moluntate pendere; ideoqua nullo mo-αο ι O ιιι te ferι pons Possibile, aut Dice Mer- FG; quia Percipi nequit convenientia, quaecum que tingatur h3pothesis inter attributa quae re- . Pugnare Couci 1untur, aut vice versa, alioquin Dei Intelligentia mutaretur, diversaeque fierent ejus ideae, quod sane absurdum est, et dici nequit quin Dei labefactetur immutabilitas. Aliun-cle cum impossibile sit nihilum, nec a Deo nec ab alio concipi potest, eum nullas habeat proprietates; porro Deus id agere aut producere nequit, quod non exhibent persectissimae eius aueae 3 quae modum et Upum continent omnium
Quaest. v. Quid intelligItur per essentiam et Proprietates Rev. Essentia dicitur illud sine quo res necesse nec concipi potest; sic anima et corpus Si --M juncta sunt nominis essentia; ideoque continet. Omnes proprietates entis necessarias. Pro ἀ
80쪽
prietas autem illud est quod pertinet ad essentiam et ex ea sequitur; sic in Deo aeternitas, immutabilitas. Ex iis una alarum est veluti sons et ratio, ideoque eas in cognitionum Ordine an intecedit, et vocatur attributum Primarium; aliae dicuntur tantum attributa essentialia. Quidquid ad ens aliquod pertinet, sed Sine quo tamen es- Se PoteSt, vocatur. modus, accidens, et aliqua udo proprietas acciaentalis. Essentia quando spectatur Prout in se est, . Sivne ulla attentione ad eius existentiam, dicitur ESSentia meta 'hysica , aut simpliciter essentia ;si spectetur ut existens, vocatur ESsentia Physica, aut Potius existentia; quae quidem Omnitio Pendet a Dei potestate et tibertate. Prior autem omnino necessaria est et immutabilis, quia. lundatur in ideis Dei necessario immutabilibus . Aliunde, quomodo sieri potest ut attributa quae sese excludunt, POSSint simul conSentire, aut vi ince versa Quomodo haberi posset idea alicujus rei; sine iis attributis quae Necessario in ipsius ideam ingrediuntur, nut cum Iis quae neceSSario
excludit Z Nonne evidenter Dei intelligentia mutaretur
Hinc patet 10 proprietates essentiales eSSe Pariter immutabiles, quia ex iis constituitur eSSeu ti ; a' proprietates oppositas non POSSE Simur in eodem ente subsistere, quia cum Sihi necessario Tepuguent, ens esset impossibile; 3' ex. duabus Proprietatibus oppositis , unam necessario defectum importare, quia non eSt realis opPOSitio,
nisi inter ens et nihilum ; 4' possibile supponi Posse existens absque ulla absurditate , alioqui impossibile esset, hinc axioma: Possibili posito in actu , nihil sequitur absurdi; 5' persectiones Seu proprietates entis, ejusdem naturae eSSe quamens ipsum, siquidem illud constituunt.
Essentia necessario una est Et unica, quia Eadem ita omnibus reperitur; existentia autem una est et singularis, non vero neceMarIO unιc .