장음표시 사용
241쪽
so INSTITUT. IURIS CAN. PARS IIL
simonia, in quibus alias inhabiles ad testimoritum admi
tuntur . U. G ZaleZ in cap. 3. ex. de tesibus ait
f. VII. Praeterea multi vetantur esse testes in tertis caussis, & eontra quasdam personas. Ita nemo idoneus testis esse potest in caussa propria, L. 3. D. de resibus, seu unde sperat emolumentum : nec testes esse possunt,
1 ui sunt de familia, nisi probatae sint fidei & opinionis,. 3. C. de testibus, eap. 24 ex. de resibus oe attestarionibus, vel nisi agatur de re, euius veritas vix per alios haberi possit, veluti si agatur de probanda cognatione , legitimis natalibus, aetate. Nee porro dicunt testimonium amici & inimici in caussis amicorum & inimicorum, L. 3. D. eodem. Laici quoque contra clericos a dicendo testimonio in eaussis criminalibus iure decretalium repelluntur, I a 3. ex. eodem , quod ex receptis iamdiu moribus solent esse clericis infesti, ean. 3. C. a. q. 7. Item clerici & monachi in rebus profanis testim8nia eoram laico iudice non dicunt, nisi alias veritas commode demonstrari non possit, quo casu ex sui antistitis venia testes admittuntur, aut eorum testimonia iudex ec-elesiasticus recipit.
VIII. Fide digni testes legitime examinandi sunt,
quo eorum testimonia fidem in iudicio mereantur . Ergo probaturus testes produeit, quos inde competens iudex debet aduocare , vltroneo enim testi non creditur. Citanda' insuper pars ex aduerso , vap. a. o. de testibus σattesationibus , cui integrum est exceptiones contra restes proponere. Inde producti & citati testes ab ipso iudiee interrogari & examinari debent, nisi ex iusta caussa venire ad iudicem impediantur, quo casu mittetur ad eos, qui interroget , iureiurando , cap. 8. ex. eod. Antequam vero testes dicant testimonium , iudice deferente , iurareta debent, se non ex amore , aut odio, aut commodo aliquo veritatem dicturos, IAE. C. de tesdus; iniuratis enim testibus non creditur, nisi eis iusiurandum aduersarius remittat, cap. 3I. ex. eodem. Sic vero iurati testes tam in ciuilibus, quam in eriminalibus praesente aduersario interrogabantur , L. 19. C. eodem, cap. 2. eπ. dem. Cuiae. in citi cap. 2. At iamdiu obtinet in foro,
242쪽
CAP. XXI. DE PROBATIONIBUS . . clo,
ut testes elam ab iudice interrogentur , tantumque pri citatur aduersarius, ut adsit, quando iurant a) .f. IX. Testes ad dicendum testimonium eitati, si te stificari reeusent cogi possunt. Veteri Romano iure in causiis criminalibus testes ad dicendum testimonium cogebantur ; in ciuilibus sponte sua deponere solebant, L. L. G. D- de testibus. Inde Iustinianus imperator statuit, ut etiam in caussis pecuniariis testes cogi possint, LA6. ρο L. I9. C. de resibus. Quod . vero vim facere proprium erat ciuilip imperii, Romanes ecclesia testes hortari b& monere consueuit, non cogere , cap. I. ρο ex. de resibus regendis Tantum ecelesiastieus iudex inuito test monium dununtiat, si is isto , vel gratia , vel timore t stari renuat, cit. cap. I. atque 'aliae probatio deficiat, cap. 5. o est. ex. eodem. Cogit vero iudex beeles sticus laicos inuitos ad testim tum excommunicatione b), clericos vero suspensione ab officio & beneficio, itemque excommunicatione , aut depositione, si contemta suspensione enire xecusauerint, eap. I. a vit. - eod. Quod
si quis non dicturum testimonium iuratus primiserit, nes la sacramenti vis est, eap. I g. ex. de tegido attestationib. f. X. Instrumentis quoque in iudiciis probatio fit , quae ubi legitime confecta sunt, aequalem cum testibus vim probandi habere censentur , L. 13. C. de fide instrument. Nomine instrumenti generalirer veniunt omnia, quibus
a Fortasse hie abnormis usus originem habuit ex male imtelleAis Zenonis imperatoris verbis in L. t . de testibus, i trare testes iudieantis secretum , hoc est tribunal & iudicii l cum , ut bene Polletus himri fori Romani libV. ea Ia. interpretatur . At interpretes ignorantia Latini sermonis inde eo cluserunt, testes secreto interrogandos & examinandos . b) In regno nostro vetantur ecclesiastici iudices sine laici imdicis venia testes laicos ad dicendum testimonium.in rebus tem-- poralibus vocare : hec possunt in citationibus excommunicati nem contra laicos comminari : & si lates venire ad dicendum testimonium detrectent, ministerio magistratis compellendi sunt: quod regiis litteris pridie nonas Ianuarii anno Crai ccxxx. ad archiepiscopum Hydruntinum comprehensum est.
243쪽
χε INSTITVT. IURIS CAN. PARS III.
ribus eaussa instrui possit , atquct ideo etiam testimoniae, t. D. de fide instrumentorum; at in specie instrumenista sunt seripturae ad fidem faciendam idoneae. Sunt instrumenta seu scripturae aliae publicae , aliae priuatae. Publicae proprie sunt, quae publica auctoritate a per isnis ad id deputatis conficiuntur, quales censu,tes tabulae, acta iudicialia , instrumenta rite per publicos tabelliones consecta , scripturae ex publico archivo desumtae & aexrsona publica consectae. Publica quoque ςensentur jnumenta, quae sgillo publico & authentico signata sunt, veluti episcopi, capituli, uniuersitatis: in quem Gnsum etiam reseruntur libri parochiarum, in quibus baptismata& contracta matrimonia describuntur, itemque tituli laiapidibus, columnis & monumentis inscripti. Contra privatae scripturae a priuatis conficiuntur,. quales chirographi debitorum, apochae, antapochae codice rationum
a mercatoribus consecti , epistolae . f. XI. Publica instrumenta ex forma & sollemnitate iuris consecta plenam faciunt probationem , modo authentica ipsa , seu originalia producantur, cap. a. ex. de fide
instrumentorum e exem o enim non facile creditur , nisi legitime cum authentico consera ure stetque cum eo probe conuenire, cap. I. ex. eodem Contra priuatae scripturae tantum contra scribentem probant, , modo de scriptura constet, & caussa debiti expressa sit , L. 23. 3. est.
D. de probationibus, cap. I 4. o. eodem. Excipitur ab hac
regula liberatoria consessio , ubi creditor profitetur, sibi fuisse solutum; haec enim probat contra scribentem, etsi caulia adiecta non fuerit, L. V: D. de pacὶis . Porro
libri mercatorum ex receptis hodie moribus etiam proeseribentibus saltem minus plene probant , t si qui illos
producunt , viri integrae vitae sint, rationes propria ipsorum manu ' conscriptae , & caussa obligationis expressa uerit: quod ad saciliorem commerciorum explicationem inductum est. 'g. XII. Species quoque probationis habentur etiam praesumtiones, seu: antecedentes de re dubia opiniones ex eaussarum adiunctis & indiciis plus minusue euiden-' tibus desumtae . Earum duae sunt species, una hominis, seu iudicis, altera, iuris .c Praesumtiones hominis nulla
244쪽
eerta lege consignatae iunt, ted pro hominis recte iudieantis arbitrio ex factis & indiciis hauriuntur , probantque plus rhinusue , prout sunt indicta , quibus innituntur . Contra praesumtiones iuris certa lege vel canons consignatae sunt, & extra iudicis arbitrium positaes se,
pro aluersa ratione, qua proponuntur, aliae 1uris tantum,
aliae iuris o de iure esse dicuntur. Illae per leges αeanones probantur, & tamquam iverae proponuntur, do nec contrarium probetur, atque hinc verbis videri , exi
simari, hi selligi , censeri proponi solent, euius generis est, sitim ex iustis nuptiis natos censeri legitimos, L. 6.D. de his , qsti sui , vel alieni . uris, sunt. Istae ita certae
reputantur, ut in contrarium probationem non admittam,
qualis iure decretalium est praesumtio de iam eontracta matrimonio, ubi quis concubuit cum muliere, cum qua prius sponsalia contraxerat , cap. m. de Donsalibus. g. XIII. Praeterea vim probandi in iudicio habet ius. iurandum, quod iure ciuili maximum remedium .ad lites expediendas existimatur. Dirimuntur lites iure ciuili, i reiurando, vel ex pactione ipsorum litigatorum, vel tu dieis auctoritate delato sacramento ν L. I. D. dedo . Huc pertinet iusiurandum, quod nulla litiga umpactione praecedente, ab iudice in dubiis caussis desertur, L. 3I. D. eodem , L. 3. C. de rebus creditis ,' quod sacramenti genus suppletoriam dici solet , nam eo semiplena probatio suppletur . , Dubiae caussae ex saniore sententia sunt illae, in quibus semiplene probatum eis, puta quod
testes omni exceptione maiores non sint, aut graues praeis sumtioues. adsint, quae tamen non per omnia concludunt.
Defertar iusiurandum ei, qui semiplene probauit, modo personarum & caussae ratio habeatur, est. ex. de iureiurando: & si utrimque aeque semiplene probatnm sit, desertur reo , quod in re dubia rei caussa potior habeo / tur, L. I 23. D. de regulis iuris . is. XIV. Probationes in iudicio aliquando ipsa iudieis inspectione constant, quod nempe alias de re dubia ce tum iudicium serri nequeat. Eius praecipuus usus est in iis, quae oculis subiiciuntur, veluti ita iudicio finium regundorum , in noui operis ' nuntiationibus , in aetate ex habitu corporis finienda, aut ubi de vi coniugum ad com
245쪽
iugium dubitatur . Sed in his caussis iudex non solus rem ipsam oculis lustrat, sed viros eius rei, de qua agitur, peritos adhibet, aut iis solis iudicium committit. Quin iudicium de coniugum impotentia necessario peritis viris & matronis bonae opinionis & in opere coniu- ali expertis eommittendum est: atque ideo virum m iei , mulierem honestae matronae & obstetrices inspi- . ciunt , o I ex. de probationibus , cap.6. Iet
f. XU. Iam ad faciendas probationes emta dilatio, seu terminus dari consueuit, qui iure decretalium deter minatus non est, sed. ab iudice finiendus inspectis eaussarum , personarum & locorum adiunctis, cap. 24. .ix. d Q. deIegati, cast. II. m. de sententia ρο re iudicata. Ergo qui probare intendant, intra terminum in eam rem datum nomina testium una cum articulis iudiei debent exhibere. Sunt articuli facta praecipua, quae claris & conceptis verbis expressa probari debent e tantumque in eo
distant a politionibus , quod super istis ipsi litigantes interrogantM , super illis testes deponunt. In caussis eccle- siasti eis , aut ciuilibus super riis aem articulis regulariter produci noui testes possunt etiam tertia vice, raro Vero quarta, muel. XC. ωρ , eap. II. ex. de testi /s at-rsationibus. Verum instrumentorum productio etiam post litem eontestatam usque ad conclusionem in caussa fieri potest , cap. 9. em de fide instrumentorum . g. XVI. Absoluto ab utraque parte testium examine, Tecepta testimonia citatis partibus, & die praefixo publicari debent, quae deinceps partibus communicantur . Facta publieatione integrum est partibuς de veritate , aut falsitate testimoniorum disputare L cap. II. ex. de testibus attestationibus: in quam rem adiuncta loci, temporis,stientiae , quibus illa circumscribuntur, argumenta su peditant ', nec enim iure decretalium facta publicatione licet contra personas testium excipere, eosque veluti criminosos & infames reii ere , quamuis receptus sori . Vsus
aliter habeat. Inde sequitur conclusio in cauga , eaque iudex decernit, caussam satis instruaam esse, nec aliud requiri, quam ut sententia proseratur . CA-
246쪽
I. ' 4 Vlto breuius ordinario summarium Iudi-
10 eium, in quo ferme omnia, quae tamquam sollemn Ia in iudiciis reputantur , . Omittuntur, tantumque adhibentur , quae iudiciis sunt intrinseca . Itaque initio exhibetur qualiscumque actoris petitio, quam exeipit rei conuenti citatio . Inde si reus per eontumaciam absit , contumaciae arguitur , & iudicium ulterius procedit: &idei reo singuli actus absenti, tamquam praesenti, ad vativas curiae nuntiantur . Veniens reus exceptiones pro iure suo proponit, nec eidem vetatur in ipso litis exordio contra actorem mutuo agere Adhibetur calumniae iusiurandum, praesertim si a partibus petatur. Probationes inde laetendae sunt praemissis positionibus & articulis rdaturque in eum finem eerta dilatio, nisi aliud inter pa tes pla erit. Iudex etiam suae ad instantiam partium, siue ex officio, quandotumque id aequitas suadeat, pamtes interrogare potest, & testium reprobationem partibus petentibus iure concedit. Deinceps eitatis partibus 1 licet nullo expresso peremtorio, iudex syans, vel sedens in seriaptis sententiam profert , idque etiam , si ei videbitur ,
II. Contra quae sollemnitatis sunt, in sustimario iudicio omittuntur, atque ideo non desideratur libellus solle innis di in scriptis, sed sufficit qualiseumque petitio, quae ams inseritur. Non desideratur litis' contestatio, sollemnis utique & ordinaria , nam alias audiendus est reus , eiusque qualiscumque responsio pro contestatione est. In seriis ad humanas necessitates institutiet iudicium licet agitare, 't exceptio seriarum nihil obturbet. Lis, quantum fieri potest , abbreviatur, & inde exceptiones altioris indaginis excluduntur , nec admittuntur dilatoriae appellationes. Sollemnis quoque testiuini citatio omittia.. Pars III. tur,
247쪽
tur , eorumque superflua multitudo per iudicem cohibe- ture nec necessaria est Bllemnis actorum publieatio, nee concluso in caussa, nec requiritur, ut iudex sedena se tentiam serat Clementin. a. de verbor. Aniff. III. Quod vero spectat ad caussas, quae summario iudicio tractari debent, eae yel iure tales sunt , vel extrinsecus tales fiunt'. Et iure quidem summariae cautisae censentur, quae moram ferme non admittunt, qua les iure civili sunt caussae alimentqrum, missionis in possessionem, item de testamentis . exhibendis, de adeunda suspecta hereditate, de vilibus rebus aut personis, alia que multae in libris iuris recensitae , I. s. seqq. D. de seriis, L.3. S. . D. de Carboniano ediecto, L. 3. f. I 3. D. de ventre in posses mittendo . . Iure decretalium summario iudisio tractandae caussae electionum, postulationum, beneficiorum, nuptiarum . decimarum, usurarum , Clementi a. de iudieiis, quamuis recepto fori usu in ali quibus locis eiusmodi eauilae ordinario iudieio tractari s leant . Extrinsecus ordinarii iuris cautae summariae u ctantur pontificis seu principis. rescripto .
D. ineri' Pudicio criminali' ecclesiastra
I. I. 'Rdo iudieiarius ecclesiastiori in re eriminali , quousque vetus disciplina statit, ferme idem Ffuit eum eo , qui iure Romano obtineb*t Ergo accusa- . tio seu'querela scriptis consignata. episeopo vel synodo pro accusati qualitate exhibebatur. et neque enim vetus eecle-ir sa sine ac latore & libello iudieia instituebat. August. libri quisequaginta homili . . optat. Mileuit. lib. . VII. in me . Tantum si crimina publica essent , aut cri- . minos isonte sua delictum faterentur, & se deferrent, elesia sne accusatore procedebat. Accusare vero pol rant omnes, modo essent idonei ,& recte fidei & bonae famae, qui non humanis adfectibus, sed potius pro ipsius
248쪽
.. CAP. XXIII. DE VETERI ETC. sit
aeeunti & ecclesiae bono accusationes instituerent. II. Aecusatio autem non reeipiebatur, nisi scripto proposita, & inscriptione & subscriptione in crimen instructa, non secus ac iure ciuili de accusationibus causi batur. Iure ei uili inscriptione profitebatur accusator, se ex hae vel illa lege Titium deferre, cauebatque se pe seueraturum i ' actu satione usque ad sententiam: subieriptione vero se 'adstringebat ad talionis seu reciproci po nam , ni P delata crimina probaret. Ubi in republiea mnibus permissum erat accusare, inscriptionis & subseriptionis metu deterreri debebant homines, ne temere ad accusandum prodirent. Simili iure utebatur ecelesia, in etiam omnibus accusare licebat: & inde Eusebius Dotylaei episeopus Eutychetis aeeusator in synodo Co stantinopolitana I. sancti Flauiant acl. I. Iibello se' par tum exhibuit, ilium conuincere falso habere catholicum nomen , o alienum omnino esse, recta fide: idemque act. V. etiam vereri se non obscure ostendit, ne per flaudem Eut hetis poenam 'talionis subeat. 'Et in sinodo Chalcedonensis ae . III. 'Theodoro diacono, qui Dioscorum accusauerat 1 poena talionis intimatur, si obiecta erimina
non probauerit. Subscriptione excludebatur procurator, atque ideo accusatox ipse praesens accusationem peragere debebat : in quo etiam sorum ecclesiasticum cum cia
S. a III. i Reeepta accusatione delatus vocandus erat, nec enim quem qiram inauditum damnare licebat, qua iure canones etiam eum iure Hulli conueniunt. Vocabatur vero reus tribus vitibus: quin aliquando etiam qua ta euocatio decreta Iest, ut 'videre est in synodo Ephesina, quais quater Nestorium .euoeauli. Conc. Ephes. af . I. Vocabantur vero episcopi per episcopos, saltem duos,
clerici per clerico , latet per lateos . U. Christ. Lupum
append. ad Ephes Latrocinium .hi I. Si vocatus adesse detrectaret , prehensio non decernebatur ecclesia esim imperio destituta , nee ius prel endendi, nec carceres ad
reorum custodiam habebat; interim accusatus in contumaciam damnabatur i Vocatus hero reus ipse debebat comparere, nee admittebatur procurator, qui illius vices ageret, nisi ad reorum absentiam excusandam: in quo Qq a etiam
249쪽
etiam inter ecclesiasticum sorum de ciuile conueniebat . . f. IV. Iam praesente rea , aut in contumaciam absente, iudicium instruebatur, in quem finem recipieba tur testes, instrumenta & concurrentia indicia. Praetens reus de criminibus, quorum delatus erat, interrogabatur , resp*ndebatque: contra se productos testes audiebat,
instrumenta inspiciebat, & si quid excipiendum haberet, libere proponebat a . Inde ubi satis instructa erat causissa, ferebatur sententia, quae sollertini ter lebat publia cari, S. reo absenti per litteras insinuabatur. Interim dum instruebatur iudicium , praesentes notarii omnia dicta, siue a iudicibus, siue a partibus. distincte suis ipsorum verbis per notas scribebant: quae acta apud episcopum adseruabamur, ut apud posteros de iudicii integri
Plena probatio etiam contra ipsos episeopos duobus , Luttribus idoneis testibus constabat. & ad. irrogandam poenam laia
sciebat, can. apo'. LXXV., eonc. bracata II. can. 8., v. Grat.
cun. I. C. a. q. q. Hinc mirum videri debet , quod duo concilia Romana, unum sub Siluestro pontifice, & alterum sub Leonei v. abnormem in damnandis elericis testium numerum requiarunt: edicunt enim , episcopum nisi septuagima' duobus 'estubus, presbyterum nisi quadraginta quatuor, diaconum cardinalem urbis Romae nisi viginti septem , reliquos vero clericos nisi septem damnari non debere , eau. 2. Ur se' C. Σ.- Verum concilium Romanum sub Siluestro mitium est: quo etiam vitio laborant Sinuessanae synodi acta , ubi dicitur, ad damnandum Marcellinunt pontificem septuaginta duo testes a b hibitos filisse. Unde vero falsarii miscelliones eam abnormem disciplinam hauserint , non facile dictu est. Crediderim tamen septuaginta duos testes contra episcopos deliimios fuisse ex iam mero septuaginta duorum iudicum , qui ad damnandos episcopos aliquando adhibiti sunt. V. Iaz. Gothost. in L. ao. C.
Th. quorum aneuat non recipiantur. Faliarii scilicet veterem
disciplinam non intelligentes mediis saeculis in oecidente epustopi damnabantur in synodis prouincialibus etiam multo minori iudicum numero ex numero 1 eptuaginta duorum iudi eum numerum testiues ad episcopos damnandos interpretati sunt.& inde habita proportione de numero tessium ad reliquos ci
250쪽
f. I. Celesasti eus indieiorem in eriminalibus ordo la-Γa bentibus annis nouas erimina probandi rationes admisit, purgationes nimirum, siue ea nonicas, siue uul Rares . Purgatio in re eeelefiastiea est propriae innocentiae super obiecto crimine demonstratio, qua non tantum eulpa remouetur , verum etiam iactum ipsum negatur,& fallam esse ostenditur. Eius duplex species, alia ea-nonica , alia vulgaris. Et canonica quidem purgatio se dicta, quod eanonum auctoritate probata fuerit, est sollemnis praestatio iurisiurandi, quo in inopia probati num innocentia ab obiecto crimine demonstratur. Vulgaris vero erat demonstratio innocentiae, aut alteriuὲ sacti controuersi , quae modis vulgi auctoritate receptis per agebatur , veluti duello, ferro candenti: & inde vulgaris dicta est. g. II. Et quod spectat 'ad eanonieam purgationem. ea moribus christianorum videtur innatuisse ; iure enim Romano in.eaussis erim in alibus usurpatum non videtur fuisse iusiurandum , quo easu plena probatio deerat, ut eius pondere semiplena probatio suppleretur. V. Anti Matth. de erimilat. lib. XLVIII. D. tit. I s. cap. 7. NM mirum inde a quarto saeculo sepulcra & reliquiae ma tyrum etiam miraeulis celebrata sunt , sensimque communis percrebuit opinio , ad martyrum reliquias occulta quaeuis vi diuina detegi & palam fieri . August. epise. LXXVI. notiae edit. Paris. Gregor. M. tim. XXXII. in euangelia . Hae opinione undique diffusa & in dies erescente, faelle christianis suit, ad sanctorum reliquias. δε- cramenta usurpare, quibus occulta veritas detegeretur a :Qq 3 ca Pluribus veterum patrum testimoniis constat de . vi illa