장음표시 사용
261쪽
eitantur, & inde eoram ipso reo , vel alio ab ipsomo subitituto iurant de diemdat veritate , & inde elam reo sua testimonia deponunt. Sed fit aliquando, ut testes eo-ram ipso reo debeant sua testimonia in iuurare, veluti si testes nomen & cognomen rei ignorent, quem tamen adisfrmant, se in delinquendo vidisse . Uerum licet reo sine iudieii vitio tellium repetitioni renuntiare: quod in foro ecclesiaifieo fatuo iure repetendι fieri tonsueuit. XIII. Post depositiones instauratas reo eone ea. dum, ut seipsum tueatur, nee enim quemquam indela sum damnare licet : in quem finem certa dilatio datur e& simul etiam publieantur acta iudieialia in reum eon. gesta , eique communieantur, ut inde post capita suae defensionis instruere, eap. 24. ex. de accusationibus . Deiri. ceps reus articulisi suae defensionis testesque examinandos producit. Iussu iudicis ei tantur producti testes, uti & privatus accusator & minister fisealis, ut testes iurare videant. Pars autem reo aduersa. ius habet postulandi am leuios defensionis ad concipiendas interrogationes, quibus examinandi testes c santur respondere. Quin fiseatiministro & priuato aeeuiatori in termino, reo ad dese γsionem dato , Iicet suas probationes augere: & hine testes producuntur, quos : iudex aduocat, & simul reum ad Widendum eos iurare citat. Concedenda vero reo de- sensio .. est, etiamsi crimen ultro fateatur ;' poterit enim contra suam consessionem excipere, eamq4e tamquam e Toneam & falsami traducere, vel probabiles ad minuea-
dum crimen adferre excusationes.
L XIV.. Finito ad defensionem sue ad offensam pinis gularem testium examine pacta decreto iudicis publiea tur . Quod si poli auditas rei defensiones adhuc grauia aduersus eum urgeant indieia, in foro saeeulari quaestiones seu tormenta adhibentur , quibus addictus reus vel anuitus veritatem lateri cogitur b) . Adhibentur vero
' b Non desunt viri alioquin grauissimi, qui tormento mssum ad eruendam ab ipsis reis veritatem, tamquam iniquum & a ratione omnino alienum traducunt, quales S. Augustinus, i Ludovicus Uiues, Ant. Matthaeus, Montesquius & nouissurae auctor
262쪽
quaestiones non promiscue in omnibus criminibus , sed 'tantum in grauioribus , L. l. 8. fer. D. de quaesionibus, quae poena ultra relegationem punienda sunt, si in reum argumenta & suspiciones urgeant, cit. LI. f. , saltem semiplenanti probationem exaequantes , quas reus auditus in suis desensionibus non diluerit. Verum multi , etsi grauiorum criminum rei , iure Romano tormeu ris eximuntur, quales milites , nobiles & illustres viri , decuriones civitatum eorumque filii usque ad pronepotes, nisi maiestatis aut 'alterius eriminis atrocissimi rei sint , L4. C. ad L. Iuliam maiesatis; item impuberes & m lieres praegnantes, quo Vsque praegnantes sunt. f. XU. Vetus ecclesia ad eruendam in dubiis eriminibus veritatem quaestiones non usurpauit; erant enim ab humanissimo , ecclesiae ingenio omnino alienae, nec
Iotestate gladii spiritualis eomprehensae. Et certe suppo-itia est decretalis sub nomine Eusebii papae apud Gratianum can. I. C. 23. q. I., qua tormentorum Vsus contra testes suspiatris probatur. Sed in noua disciplina
rvm ecclesiasticum , inuita canonica iurisprudentia , quaestiones recepit, cui innovationi caussam praesertim videntur praebui si e ficta Eusebii decretalis & Alexandri m. auctoritas ; hic enim pontifex elericum furti pecuniae Para III. Re de
auctor libelli ItaIa lingua seripti do eriminibαι menis . Et Irosecto a naturali aequitate & pactis socialibus omnino abhoristi , cruciari quemquam , antequam constet, nocentem esse. um quaeritur, inquit Augustinus lib. XIX. de eluit. Dei cap. 6. , utrum sit nocens, cruciatur: innocens luit pro imcerto scelere reuissimas poenas, non quia illud remmisisse der aitur , sed quia η'n commi se ne eiruν ς ae per hoe ignoran-ria iudieis purumque es calamitas innocentis . Porro quaesti ines medium non sunt idoneum ad detegendam veritatem, Ut enim recte obseruat Vlpianus L. i. f. 23. D. de quaestionibus, plerique duritie tormenta contemnunt, alii tanta sunt impatiemtia , ut quiduis mentiri, quam pati tormenta velint. Haec mala , quae quaestionibus insunt, admodum grauia sunt, &nescio an evinpensentur eum utilitate, quam ex tormentia in
rempublicam invehi iuris interpretes praedicant :
263쪽
616 INSTITUT. IURIS CAN. PARS PII.
depositae reum duris quaestionibus subiiciendum respondit, cap. I. ex. de deposito. Receptis in sorci ecclesiastico quaestionibus , plerique interpretes tenuerunt, etiam clericos posse torqueri licet exemplo militum elericos non posse torqueri Goneta leg tu cit. cap. I. contendat ib.XVI. Confessio tormentis elicita ut satis sit ad reum condemnandum , debet extra tormenta confirmari ; vi enim aspera tormentorum vim adimit consessioni , quae propterea confirmatione extra tormenta opus habet. Iul.. Clarus fract. erim. lib. V. f. sis. q. 64 n. . Itaque sautem post viginti quatuor horas interrogatur reus, an qua dixerit in tormentis, vera sint: & si persistet in conseiasione, ex recepto fori usu alius terminus, ut se defendat aduersus confessionem in tormentis elicitam , datur . Quod si extra tormenta interrogatus, quae in tormentis consessus sit, negauerit, iterum atque tertio torquebitur, ut in consessione persulat. Interim si reus in tormentia obdurato animo crimen admisisse negauerit, aut iterurn tortus ut in confessione tormentis elicita perseueret, et-, iam negare pergat ; liberari debet : quae est communis sententia , quod urgentia indicia per torturam satis diluta credantur & infamia abstersa , nisi post superatas qua stiones: urgentiora prioribus indicia emerserint , aut nisi . ab initio satis grauia essent indicta , & tortus eorporis firmitato rateat: nam in his casibus tenent multi rerum forensium magistri , quaestiones repetendas .f. XVII. Quod sit indicia & argumenta adsint, quae simul congesta reum negantem plane conuincant , quae stionibus quidem locus non est ; at disputatur inter doctos, an inde reus damnari possit. Communis interpretum schola serme negat, reos ex indiciis indubitatis damnari posse : alii vero tenent, in his casibus extraordinarias poenas esse irrogandas. Contra Ant. Matthaeus , Gil- .ehenius aliique docent, reos in dieiis & argumentis convictos ordinaria poena plecti posse : quae sententia ape te in legibus confirmatur , L. vlt. C. de probationibus LL, 24. C. ad L. Iul. de adulteriis . Interim inuita iurinprudentia communis interpretum sententia in pleri ne . prouinciis praeualuit, receptumque , non . licere ex indiciis indubitatis reos damnare . Apud nos' vero iure cauIuda,
264쪽
ut regiae Audientiae prouinciales , collegia iudicum& Magna Curia Vicariae ex indiciis indubitatis ordinariam poenam possimi irrogare , non item alii inferiores iudices, etiam regii. pragm. XIII. de Q. iudicis. Et quoqspectat sorum ecclesiasticum, non desunt, qui tenent, exeongestis & indubitatis argumentis recte censuras infligi.
ST TAm partibus auditis & eaussa perorata, per comin1 petentem iudicem sententia pronuntianda est a Nomine sententiae iure decretalium generatim venit iure dicis pronuntiatio, quae c/ussam siue principalem , situ ineidentem definit. Hinc sententia duplex est, alia def- nititia , alia interlocutorιa: quarum illa principalem controuersiam absolutione vel condemnatione perimit; haec vero perimit articulos, qui principali controuersiae incidit, ordinatque iudicii teriem. Δed iure civili sententia est ipsa pronuntiatio, quae principalem controuersiam perimit: cetera vero iussa & mandata iudicis, quae articulos incidentes definiunt , & iudicii seriem ordinant , interloeutiones 'rme dicuntur. Hinc titulus C. de sententiis O interlocutionibus: g. II. Prolatam semel sententiam iudex reuogare vetatur, potest vero reuocare interlocutiones, quod Vlpianus docet, L. K3. D. de re iudicata. Non de magistratu, set de iudice pedaneo loquitur iurisconsultus : iude nimirum pedaneus notionis caussa datus erat, eiusque os ficium diaa sententia exspirabat ; & inde sententias re-Vocare non poterat, reuocabat vero interlocutiones, quod
his dictis iudex esse non desinebat. Iurisprudentia de tu' dicibus pedaneis nee iure decretalium , nec praesentibus moribus obtinet ; & tamen In decretalibus leges confirmantur , valetque regula , qua vetatur iudex sententiam e tractare, Mn vero interlocutiones, qhas interpellatus R r a recte
265쪽
recte reuocat, idque etiam post appellationem , cap. 6o ex. de appellarionibus , eap. Io. eodem in 6., nisi sortasse appellationem admiserit, vel superior iudex cognitionem inhibuerit . Cons Gornate1 in citi cap. 6o. III. Sententiam dicturus iudex, rem di utramque partem prius debet expendere, rationes utrimque adduis
ctas inspicere,& tum non ex amore & odio, sed ex legi bus & canonibus iudieare: etenim iudices sunt meri legum exsecutores & custodes, non arbitri. Itaque iudex ubi lex perspicua est , risi aliquanto asperior videarur, secundum eam debet pronuntiare t & si illa aliquid dubitationis habeat , & locus est interpretationi, se legis interpretem Haestabit, praeseretque semper summo iuriaequitatem. Quod si caussa ipsa virimque admodum dubia sit, sententia pronuntianda est, prout in ea specie seges liaicare praecipiunt, veluti si utrimque in caussa eivili aequales probationes adsint, reus absoluendus est, quod ita legibus eauetur, L. I 28. D. de regulis 3uris ,
g. Iv. Nec tantum ex legibus , aut eanonibus iudi-ees sententiam ferre debent, verum etiam secundum actam probata , alioquin illa eontra ius litigatoris lata dicitur ; aftis enim ad liquidum deducuntur facta controuersa, ex quibus partium iura promanant. Quod si acta privatae iudicis eonscientiae aduersentur, multi tenent, iudicem magis ex priuata scientia, quam ex actis debere iudieare. Sed euius effectus erit eiusmodi sententia γ Nullius sane, quippe quae mox per appellationem secundum acta reformabitur . Iudici quoque extra acta non creditur ', & s eius conscientiae in iudicando standum esset, nulla profecto foret iudiciorum sanctitas, nam obtentu priuatae conscientiae lieeret iudicibus, prout vellent, iudicare. Nec tamen probauerim, iudicem iudicare contra conscientiam , satiusque videtur , ut ex bono & aequo litigantes componere satagat , vel rem ad iudicem superiorem deserat , sententiam ferre supersedeat; vel fal- statis actorum victum certiorem faciat, ut hic saltem iaiudicio appellationis falsitatem detegere ualeat . i, V. Ferri autem debet sententia ex scripto, & sine seripto prolata ne nome quidem sen/entiae meretur: qua utriusque
266쪽
utriusque furis regula est, L .3. C. de sententιis ex. perιe Io recitandis , cap. vlt. de sevi. oe re iudicata in 6., so
lasse ob eam rationem recepta, quod Verba ore pronun
tiata menti illudant, non item quae litteris consignata sunt: periculosum vero est, iudicem in definienda eaussa labi, quod sentenitam semel latam corrigere, vel mutare vetatur. Hinc iudex deliberatione prius habita de negotio sententiam eoncipit, conceptamque in libellum seu breuem chyrtam referre debet , L. 2. C. de feretentiis expericulo recitandis. Sea si eaustae sint breues & maxime vilium personarum , aut episcopus cognoscat inter suo subditos , scripturae necessitas remissa est, quod Iustinianus statuit, muALVII. cap. ., auth. nisi breues C. eodem, Iicet hodie iam mutata. disciplina etiam episcopi inter suos subditos iudicantis sententia ex scripto recitanda staV. Esten. par. III. tit. 9. eap.3. Nee necessaria est scri-Plura in interlocutionibus, quas iudici ore proferre licet, inde vero actuarius in scripturam rediget.
j. VI. Redacta in breuieulum sententia ab ipso iudice primuntianda , & quidem partibus praesentibus, aut
saltem in eam rem vocatis , quae est sententia iuris civilis, L. a. C. de sententiis ex periculo recitandis , in de' retalibus confirmata, cap. Otti de feni. oe re iudicata. in si Tantum praesectis praetorio aliisque illustribus magistratibus iure ciuili concessum est, ut per officia sua se . tentias ex tabella recitent, eIt. L. a. Et ad exemplum illustrium magistratuum Bonifacius vii I. episcopis conces sit per alim sententiam proserre , cap. uti. de feni. σνe iudicata in 6. Sed iam ferme obtinet, ut sententiae non ab ipso iudiee , sed ab eius officiis , iudice tamen Praesente, recitentur, teste Gudelino de iure nouus. ib.
g. VII. Praeterea ex regulis iuris ei uilis iudex sedens sententiam ferre debet, idque ad denotandam iudicis auctoritatem videtur inductura . Etiam decretales ab iudice sedente proserri sententiam iubent, & praeterea addunt, sententiam ab iudice non sedente dictam nullius momenti esse, east. vlt. de senti π re iudicata in 6 e quod numquam leges civiles statuerunt. Tantum in iudieiis summariis sedendi, necessitas iudiei remissa est, Clement. a. de
267쪽
erbor. Sedere vero debet itidex s ententiam dictis- rus publice non in secreto, nulliusque effectus sententi iest, si in secreto dicatur, L.6. de femeentus m interilocutionibus. Et magistratus quidem pro tribunali ii et', non vero iudex. datus seu pedaneus, qui tribunal non habebat. V. Pollet. his. fori Rom. lib. I. eap. 6. Tribunal erat loeus editus in hemicycli speciem inteorsum curuatus, quo per gradus adstendebatur . Ecclesia in suis i dieiis tribunali earuit , serebantque olim episcopi sententias in presbyterio sedentes, nec iure decretalium umquam episcopis tribunal tribuitur . . g. VIII. ' Linqua vero , qua sententiam eoncipere Ο- portet, ea iure Romano tantum Latina erat, L. 48. D. de re iudicata: quippe qua leges ferebantur, & acta publica concipi solebant. Nee tantum In urbe . verum e
iam in prouinciis hoc ius obtinuisse videtur , etsi popularis sermo diuersus esset. 'August. de eluit. Dei lib.XIX. eop. 7. Inde Areadii & Honorii reseripto mahistrati bri
prouinciarum laeuiras facta est , ut 'tam Listi quam Graeca liugua sententias preferre possent. L. ia. C. de fin- feni. O interlaetitiouibus. Ecclesia tamen etiam Ante ANeadium hi iudiciis suis siue Latino , fiue Gracto sermone via est , prout popularis loquendi usus postulabat; p πλxitque etiam ecclesia oceidentalis sententias Latine dieere , etiam postquam popularis Latini sermonis usus dest cit . Et quod mirnm videri debet, sorum saeculare rimultis locis linguam Latinam , etsi prorsus inconditam
. g. IX. Sententia ' definitiua , utpote quae absolutione aut condemnatione controuersiam definit', gene alis esse debet, & per omnia partium disceptationem ι perimere. Hinc non tantum super negotio principali, sed etiam in- iper accessoriis . qnalia sunt expensae in litem factae, &fructus percepti, pronuntianda est: post absolutum enim dini illamque iudicium nefas est, litem alteram exoriri in litis primae materia, L. 3. C. de fructibas o litium --
pensis. Et quia pars caussa cadens, praesumitur iniuste litem mouisse , communis regula est , victum victori in expensas condemnandum, L. 3. C. eodem, praesertim si constet, victum per calumniam litem mouilla, aut pera. venisse Diuitiaco by Co
268쪽
CAP.XXVI. DE SENTENTIA ETC. 63
'venisse ad reluctandum . Condemnatio vero ad restituri nem fructuum eos praecipue spectat, qui post litem con--statam percepti sunt, aut percipi poterant, nam ex quoves in iugierum deducta eli, omnes incipiunt malae fidei possetares esse, L. a. C. eodem.
g. X. Sententiae latae & publicatae effectus est res iudieata, quae demum faeit, ut illa exsecutioni mandari possit. Res iudieata definitur Mosellino iurisconsulto ,
suae finem controueinarum pronuutiatione iudicis aecipit, L. I. D. de re ἐκdicata; res enim iudicata , proprie est , quae eontrouersiae finem imponit, non item sententia , quae tantum condemnat, vel absoluit. Transit sententia in rem iudieatam, si legitimo dierum spatio non a vellerer e qui enim intra legitimum tempus non appellavit, iam latae sententiae videtur adquieuisse. Tantum in rem indieaeam abit sententia , non item interlocuti nes, etiamsi praeiudicium principi caussae faciant, eap.6o. m. de appellatianibus , ωρ. I 2. eodem iu 6. Quod vero res iudieata controuersiae finem imponat, inter ipsos litigantes ius facit. , L. 2. C. quidius res iudicata nota mera, ἐχ pro veritate habetur, sententia censetur bene prolata, nee facile potest retractari. - g. XI. Suat vero multae eaussae, in quibus senten, tiae in rem indieatam non transeunt, etsi non appelle tur, & idcirco recte retractantur. Ita earent rei iudie tis auctoritate sententiae nullae, quae scilicet ab incompetente iudice dictae sunt , aut a eompetente quidem , sed contra solitum iudiciorum ordinem , quaeque contra expressam iuris constituti dispositionem proseruntur, L. i. f. a. D. quae sententi fine appellatione rescindantis , veluti si dixerit iudex , ad tutelae excusationem numerum filiorum non prodesse. Non valet quoque ipso iure, &4n rem iudicatam non transit sententia, quae prolata est contra priorem, quae abiit in rem iudicatam , L. I. C. guando prouocare non est necesso. Rei quoque iudieatae non donantur sententiae ex falsis instrumentis vel testimoniis latae, si iudex et reumuentus eorum fidem secutus
sterit , L. 3. C. s ex falsis instrumentis ς item quae abiudice Meunia eorrupto dictae sunt, L.7. C. quando provocare non es neces . ; item sententiae eriminales, in qui-
269쪽
bus rei condemnati sunt, si vel maxime poenae , quae rellitutionem admittit, subiecti fuerint; & ex communi doctorum doctrina nee transeunt in rem iudicatam se tentiae de vi matrimonii, quibus illud valere, vel non
' De sententiae exsecutione. u
s.I. Uemadmodum leges in republiea nullius sunt
. . utilitatis, si in usum non deducantur, ita senistentia inutilis erit, nisi exsecutioni dema etur. Ergo ubi sententia in rem iudicatam transiit, intra tempus ab iure statutum eius exsecutio facienda est. Et quidem iα actione in rem statim fit exsecutio, si res ipsa, quae ex stat, tradi possit: at in actione in perlanam iure eivili imperatoris Iustiniani quatuor menses coneeduntur, quia aie condemnationis, vel si prouocatum suerit , a die confirmationis sententiae numerantur, L 2. C. de usuris rei iudicatae quadrimestres induetae etiam fideiusso, ribus & mandatoribus prosunt, L. iat. C. eodem. Iure decretalium eaedem quadrimestres induciae probatae sunt, cap. 26. ex. de Q. iudicis otantierit, nisi tamen iudex duxerit praescriptum tempus producere vel eoarctare, cap. I S. ex. de sentent. o re iudicata. is. II. Iam rem iudicatam exsequitur iudex, qui se tentiam dixit,is habeat iurisdictionem; exsecutio enim sententiae aliquam coactionem inuoluit , atque ideo es' pars milli imperii, quod iurisdictioni cohaeret, L. 3. D. de iurisdictisne . Hinc iudex ordinarius & iudex a priu-cipe , vel summo pontifice datus rem iudicatam exsequuntur , utpote qui plena donantur iurisdictione: quin delegati a summo pontifice eam post sententiam integro anno retinent , vi facilius rem iudicatam exsequantur, cam . oe 26. ex. de incio delegati. Item iudex , cui a. magia
strata mandata est iurisdictio , suam ipse exsequitur se
270쪽
CAP.XXVII. DE SENTENTIA EXSEC. 63
tentRun , mandata enim iurisdictione, etiam imperium mistum transit, L. I. D. de ineis eius , cui mandata essitisi Aio. Sed datus iudex & arbiter, quod nudam n
tionem habent, rem iudicatam non 'exsequuntur, sed ab eis lata arbitria magisti atus exsequitur, L. II. D. de re ἐudicata. Utitur vero iudex rei iudicatae exsequendae
ratia ossiciis , seu apparitoribus, quos inde exsecutorisitium appellant. f. III. ordo exsecutionis iure communi statutus his est, ut si quis rem certam restituere damnatus sit, ea ipsa , si exitet, auseratur etiam manu militari, si necensarium videatur, L. 68. D. de rei vindieatisne. si res ipsa perierit, aut propter debitam pecuniam exsec tio facienda sit, mobilia primum capiuntur, inde imm bilia , postremo iura & nomina debitorum , semper proedebiti mensura, L. is. D. de re iudicata. Iure vero. 8 titili cauetur, ne exsecutio, nisi in subsidium, fiat in supendia, arma & equos militum , L. 4. C. de exsecuti Gaudicatae e item iure speciali exsecutio fieri vetatur in i strumenta ad agriculturam necessaria , L. 7. er seq.
b. IV. Quod si neque bona, neque nomitis debitorum
reperiantuc, quibus iudicato satisnat , extremum contra iudicatos remedium erit, ut in carcerem detrudantur.
Iudicati . autem in earcerem detrusi, tantum in eustodia, donec iudieato satisfecerint, detinentur , nec ereditoribus seruire coguntur. Quo spectare videtur constitutio Di cletiani & Maximiani , oo aes alienum seruire liberos re ditoribus iura compelli non patiuntur , L. ixa. C. de oblia gallinibus actionibus. Solae mulieres iure nouissimo Iustiniani careeri nequeunt mancipari , ut in re civili iurdicato satisfaciant, nouA. CYXXIV eap.9. quod ius hin, die non aeque in omnibus prouinciis obtinet. U. Sed non deest debitoribus carceris declinansisaeuitas, si nempe bona sua omnia creditoribus cedant, quod est extraordinarium beneficium ex commiseratione per legem Itiliam introductum.. L. . C. qui bonis cedem
possvnr: quae eessio ex lege Theodosii sola professione denuda voce etiam sine iudicis venia peragi potest, L. αC. eodem. Cessis bovis iacultas est ereditoribus ea iusi.