장음표시 사용
101쪽
sum , proselytum utrumque Iudaeum , &Symmachum Samaritanum . quorum pri mus imperium tenente Hadriano; alter sub Marco Aurelio, vel Commodo, vel prius etiam; & tertius demum sub Commodo, &Iterum sub Severo Libros saeros Graeco sermone repraesentarunt. Repertae quoque sunt Scripturae sanctae interpretationes duae; altera Hierochunte sub Caracalla, Nicopoli altera sub Alexandro Mammeae filio. Ex hoe Auctorum censu mani festum est, a proximis usque Mosaico aevo temporibus ad adultum jam in orbe Christianismum , pervulgatum fuisse Μosis nomen,& scriptae ab eo historiae ae conditae Lesis vestigia palam extitisse; vereque dixisse Constantinum Imperatorem sa), Μosem reliquos omnes, qui ante ipsum vixerant, sapientia adeo supera Dis , ut qui deinceps inter Ethnicos elario. res fuerunt Sapientes & Philosophi, sapientiam ejus sibi imitandam proposuerint econtrario autem longe a vero aberrasse Hecataeum Abderitam sb eum scripsit nullum vel oratorem, vel Poetam , vel Historicum Hebraicae Legis meminisse.
I. Universa propemodum Ethnicorum Theologia ex Mose , M sve actis, aut script smanavit: LI. Velut illa Phaen eum. Taautus idem, ae Moses. III. Adonis idem, ac Moses. IV. Thammuz Ezechielis, idem ae Moses. U. fuit Moses. V I. Marinnas Gazensium Deus , idem ac Moses. I. U T si ea, quam eontexuimus,lestimon Io.Q rum series, si ve quae nobis Scrἰptoressa eri, si ve quae exotici suppeditant,usquequa que cohaeret, neque ulla prorsus parte dehiseit; atque illa juxta instituti operis leges, ad demonstrandum ΜΘsem , Mosaicorumque . Scriptorum antiquitatem , & ν--- possit sufficere , alio tamen insuper utemur genere probationum, ac priscos illos gentium Deos,& Heroas, quicunque per uni versum fere orisbem culti sunt ; earundem etiam conditores plerosque, ac legumlatores, totamque Ethni eorum Theologiam, ex Mose ipso, Mosisve actis, aut scriptionibus manasse demonstrabimus . Quo argumento vix validius ullum, ut splendidius, ex eorum genere, quae ratio
suppeditat, ad sane Iendam serIpturae saerae dignitatem reperire queas . Iterum enim di incam , quod nimis saepe dici non potest: quid in causam nostram magis prodeste. postit , quam si planum fiat vetustissimas V optime
constitutas civitates hune ut Deum colui fle, Deumque habuisse,qui summi,quem nos colimus, Dei servum se profiteretur ρ Hae auo tem ne cui ineredibile videatur, aut mirum, attendat primum iliae litas AEgypto reda .ces, postquam promittam tibi a Deo Chana. naeam, velut postliminio repetitam,armis cincuparunt, veri Dei cultum a Mose sibi tradiis tum inter vicinas gentes pro sua pietate propagasse; nec aliter seri potuisse, qua ut Phinistricum Theologia Mosaicis dogmatis imbu retur. Quemadmodum enim ex gentis utrius. que, Israelitatum , inquam , ct Phoenicum, commerelo,& vicinitate factum est, ut Israeis litae, sanctae licet & divinae Legis mysteriis initituti, haudquaquam immunes se Phoenisciae Impietatis labe tuerentur ; ita longe Dei in Ilus evenit, ut tot portentis alserta Mosaicae doctrinae veritas Phoenicum animis illabere tur: cum praesertim a Chananaea gente pleri que in media Palaestina inter ipsos Israelitas diu incolumes peririanserint: velut familia meretricis Rahab,Gabaonitae,Iebusaei,aliiq; complures. Itaque posterioris aeu i Seriptores utramque gentem confuderunt I atque ipsi etiam Phoenieesse e Mari quondam Rubro in Phoeniciam suisse transgressos commemorabant: quod de Hebraeis audiverant, ad se pertinere existimantes . Hnc etiam facilius liraeliticae religionis notitiam habuit AEgyptus, per tot annos Hebraeorum hospes,
altrix,& domina; & post eorum secessionem crebris deinde commerciis, foederibus , con nubiis, bellis, exiliis, peregrinationibus , eIdem genti permixta. ldem prope de Persis dicas, Asty riorum, ae Babyloniorum successoribus, per quos domiti IIraeliis,di in Orien
tem migrare jussi . diutinam inter eos m 'ram traκ erunt; pars etiam illic in perpetuum eonsedit. Ex Perside porro stricturae quaedam Hebraicae doctrinae in vicinae Indiae tenebris fulserunt . Per Phoenices vero AEgyptios ejusdem disciplinae aura Graeci, ac pleraeque per Occidentem maritimae gentes, per Grae- eos Romani afflati sunt . Λtqui dignum erat oblatae veritati integritatem suam servare ,
102쪽
ood Ionge setas evenit: eam quippe tot fig.
mentorum involucris obsepserunt, ut vix tandem explicari, & perplexis fabularum nodis expediri queat. Ex qu bus intelligat Lector non inanem nos operam sumereἰ nec industriae nostrae exercendae gratia , aut χω, lusi: artis conjecturatis ostentandae , seclunius veritatis studio ductos, vetusta gen. tium numina in sacris voluminibus quaerere. Verum res ipsa facit Indicium. II. Ae initium captemus a Phoen Ieibus, In quorum antiquitatibus ΜOsem latentem de- gehendere licet sub Taauit persona , quieus ab ipsis habitus est . Quam multa ei cum Mose conveniant, jam supra breviter ostendimus , eum ageremus de Sanchon Iathone; & idem quoque tam certis infra evincemus rationibus,eum de Thoyth AEgyptio. Tum t quem Mercurium esse Graecorum , &Taautum Phoenicum non semel amrmant a Philo Byblius,& Porphyrius disseremus, ut nullus dubitationi possit locus superesse . . Nune pauea haec praemittemus in anteee sinsum , unde rei veritas liquido cognoscatur .
AEgypti regem suisse Taautum narrat ibidem Philo Mosem paterni regni successo. rem destinaverat Thermuthis AEgyptiorum regis filia; eique rex ipse diadema suum imposuerat, ut legitur apud Iosephum ib) : atque hunc etiam βα λει, νη-θέαν Cle mens appellat se . Et regium titulum sibi Ipsum asciscere volunt docti Interpretes hoe loco Deuteronomii sM : Erit apxd rectifisimum rex . Sapientia inter Phoenices praestitisse Taautum tradit Porphvrius in libro des Iudaeis se)r eruditum fuisse Μosem omni sa.
dit est idem de Μose tradiderunt Eubole. ΘΛ- --fi '' xygd hi sunt ab Hieroni bato
I m me notatum est. Cum gentium oristi. Est siti si hi offiης Rhy tionem usus
Des ab orbe condito Sane hon athon'α hibis, Il
inscriptae erant Columnae ΜereurII.& ex iis descripti fuerant sacri AEgyptiorum libri,
quibus Mosis , ut superius observavi . doctrina explicabatur . Prima rerum exordia ham , & Spiritum ponit Santhonia thon . I aauti disciplina eruditus et haec ex Mosai eae taeneteos initio sunt manifeste depromta ut oc alia pleraque , quae a Bocharto ad notata praetereo. Unam repetam Abraha mi, Sarae, & Isaaci immolandi historiam. ouam sub Israelis, si ve Saturni, An obret , oe se nud nominibus exponi a Porphvrio ante Bochartum notavit Scallae r m Ee Iehuc quidem esse Iabiae, Uπgenam, uterinque vidit. Ansiret ali ἱ aliter interpretantur optime Bochartus , Eae gratia con lentem. UraeI positum mihi videtur pro ἴλ.sic enim Saturnum dictum docet ibidem Philo Bu-hlius Sanehonia thonem interpretans. Nam libram vocem sic contrahere solent.
ciaturnum, n, Iegi sset incautus librarius, hoc 'x , 2 hi sigξ: ς' re putavit, ε ηλ. atque ' rescripsit. Nihil tamen amrmare velim Alia porro memoratu digna de Abrahamo
trione Philo, Coelo nempe patri unigenam filium totum flammis absumptum sacrifica se se; tum sibi circumcidita virilia,& commilitones omnes idem ut facerent ad egi sis. Ouis negare potest haec esse ex Mose petita λ SEA-bit Porphyrius sust , summa fide de judaeis
banchonia thonem disseruisse, cum ab Hierombalo, quem Gedeonem esse superius do. cui, commentarios accepisset: commenta .rios illos fuisse libros Μolis, ex eo qui tradi
quibus Cosmogonia continebatur: Μoses inlintia gentium a mundi exordio diligenter est persecutus. Primus quae ad Dei pertinerentcu Itum, Taautus retulit in literas; primus retulit & Moses . Sacras appellat Porphyrius ἡ Taauti lucubrationesi sacris notis
vina vi pollentem palam proposuit. Minime porro eredendum est, Mosis libros ita fuisse assectatum Sanchonia thonem , ut rerum a principia describens nusquam ab iis recesse-
103쪽
sentIrent. Neque vero , quae a Santhon lathone scripta erant , fideliter retulit interpres Philo Byblius . Ex iis quae extant apud Eusebium lacile agnoscas, quam multa sibI in interpretando permiserit . Molem itaque Sanchonia thon, Sanchonia thonem Philo Byblius interpolavit . Hinc plurima e Taa uti libris a Sanchonia thone depromptae II e dicuntur, quae a Mosaica tamen doctrina prorsus abhorrent. lli. Λlteram Mosis Imaginem Phren Ieesamnxerunt Adonidi, qui non ab iis solum , sed a vicinis quoque gentibus inter Deos celebratus est . Natus quippe dicitur Adonis in Sabaeis. Arabica gente: Μ ses in Arabia ann s complures traduxit. Seribit Apollodorus ta in Adonidis etiamnum infantis seroma commotam Venerem , clam Diis omni-hus eum occului me in area , & Proserpinae tradidisse; hane pupum tam bellum conspi
Catam retinuisse, atque ea re excitatam in
ter Deas contentionem Iovem sedasse , hae
lege atque omine , ut tertiam anni Partem Penes se maneret Adonis itertiam penes Ue nerem , penes Proserpinam tertiam : unde
πριφιλαγω dicitur Theocrito tb . Setebant enim ita menti hujus artifices Ioeabed Mosesilio auctam , videntem eum elegantem ab scondisse tribus mensibus; eumque jam cela
re non poset, sumvise fiscellam scirpeam , ter
P tum intus infantulum to ablaci si e in carectum , hoc est in certam perniciem repraesentem mortem dedisse ', sive, ut lepide fabulatores dixerunt, Proserpinae tradidisse; misertam vero Pharaonis filiam extractum aquis infantem ipsi matri Ioea dae e mmisisse alendum , spectataque demum pueri ve nustate sibi adopta sis; hune vero prodeunti bus subinde annis ad Deum frequenter ita sis. Ex quibus satis aperte extat, cur partim apud Venerem , partim apud Proserpinam, partim apud Iovem annum degere dictus sit. Sororis suae filius esse fertur Λdoris , quod sororis suae industria Moses insans servatus, Re Uelut renatus sit. Φ,ώρου esse Adonis, hoe est loca sola sectari, dicitur in Orphi cis : Moses in desertis totum sere vitae tempus contrivit. ibidem jactatur Adoni dis prudentia r summam prudentiae gloriam Iebus pestis tulit Moses . illi e Λ donis omnium altor vocatur : Μosis precibus , man '
na, coturnites, & aquam Hebraeis es t lenistibus, ct sitientibus Deus largitus est . FulgIdus M tenebricosus esse dicitur Λ donis, rein coelum ex inferis, ad inseros de coelo ultro citroque commeare et his conli milia narrano tur de Mercurio: nam partim atra facie, partim aurea exhibetur ab AE yptiis, gemino que mundo , coelesti & inferno, commercia facere dicitur e Mercurium autem ipsissimum esse Mostem infra demonstrabimus. Philosophum fuisse Adon in tradunt, Auctor Chroni ei Alexandrini, & Cedrenus: Moles de mundi, rerumque omnium principiis dinseruit:
re fidon in Orphica narrant , quod Mere rio etiam Lyrae repertori tribuitur. Horum comminiscendi causae fuerunt , quod pastoralem vitam egit Moses; quod de Sina monte ad suos re versus, primum lucida , deinde velata facie in medium processit, quod in summo montis ejusdem cacumine, ac velut in eoeli suburbiis Deum saepe affatus est , postmodum vero ad nutum ipsis turbulent ae sedit ἰosi cives, Core, Dathan , &Λbiron terra absorpti sunt , desce aderuntque Divi
in infernum f ; & quod Deo hymnos non semel Μoses decantavit. Sed & longe plura
Adonis communia habet cum Baccho, quem expressam esse Mosis imaginem constabit exsequentibus. Imo vero , non alium esse Ad nin , atque Bacchum, & limitibus utrumque religionibus coli . disertis verbis a Plutaris eho u traditum est. Sexus utriusque parti inceps uterque fingitur in Orphie is , & apua Ptolemaeum Chennum I cornutus uterque ,
dc quae Mosi quoque tribui in serius patebit. Racchus autem idem est qui Osiris,ae Osiris proinde Adonis est. Hinc illud Λω
Oguia me Bacchum vocat, Osirin AEgyptus putat , Ns Phanacen nominant s Dio ursion Indi existimam, Romana sacra Liberum , Arabica gens adoneum,
hilum Λ donem; de utriusque mors, aereditus ad
104쪽
AEgyptios, pari luctu & gaudio utrobique celebraretur. Osirin autem , & Liberum . nenio Solem esse nescit. Unde efficitur ΜΟ.sem , non Adon in solum , & Osirin, & Bae, chum esse, sed Apollinem quoque, quod pluribus etiam Infra probabitur. Adoniri autem .esse Solem di asseverat Macrobius saὶ , &Orphica ostendunt, cum ipsum omnium al
e' lueentem appellante quotis enim quibusque annis Ec diebus Sol σβένν---λάμπω. Et extinguitur quidem , cum in inferioribus versatur Zodiaci signis , dc a nobis velut ad Proserpinam , hoc est ad inserius hemisphaerium abit ; fulget rursum superi Fa signa repetens , cum lucis dc dierum incremento. Praeclara est Macrobii super hoc argumento dissertatio . Et extingui quidem prius dice. batur quam fulgere, quia annum a Septem-hri mense ausiscabantur AEgyptii dc PMenices ; quo tempore Solis lumen Ac ea lordecrescere incipiunt, Ac ad hyemem vergit annus I vel quia in Occasu Solis diei initium Hebraei coniti tuebant; quem morem ab illis acceperunt Graeci veteres:unde Dianam ,
quae Luna est, & nocti praeest , priusquam Apollinem , si ve Solem , natam esse fingebant f AEgypti vero a media nocte diem Inchoabant: vel quod Phoenices, oc Hebraei, ec Arabes, quemadmodum & Numidae , dc
Galli veteres, ac Germani. & nunc quoque Poloni, ac Bohemi, ex noctibus temporum suorum spatia , non ex diebus computant Μinime vero mirandum est eodem Adonis figmento res tam discordis naturae , Mosem puta , dc Solem , priscos illos Μythologos adumbraru : hie enim μαικῶt significatur, ille εικῶς, quod in plerisque saepe factum jam alii observarunt . Adon in statis diebus mulieres quotannis solemni ritu complorabant; propterea quod Mosem per dies triginta Hebrael luxerunt, ut legitur sub finem Deuteronomii b . Quod spectat vero ad hortulos illos, quos in tei is atque etiam in suburbiis diligenti cura emoIebant mulieres, in ιάζουσα , dc Λdonios appellabant, Regem indonidem hortorum curae impense fuisse deditum narrantes ; minime id quidem pertinet ad historiam Μcilis; nec aliam appella etIonii hujus eausam e mminiscor, quam vo. cum, m v, dc mden, similitudinem, quarum illa Dominum, si ve adon in ligni fidae ; 'haec valuptatem . sive Eden . Proclive ergo fuit propter vocu consonantiam, gare sedan, hortum voluptatis , quo nomine Phoeniciae mulieres hortulos illos lues in subui biis,&in vasis voluptatis gratia consitos appellabant, reddere, gan Hadon, hortam Adonidis.1 U. Scribit Ezechiel sc se per Λquilona re ostium in Templum introeuntem offendis se mulieres plangentes Thammuz. Vertit Hieronymus id , Adonidem, dc sie intellexit quoque Procopius se et ita ut planctuaille mulierum, sit ,--σως . Nec enim m
ror fabulam illam de Thammuz, quam refert Maimonides in More Nevochim σὶ Equidem Tethmosin dictum Mosem reperio apud Cedrenum p quae vox ab appellatione
Thammuz non valde recedit. Pharaoni certe , quo regnante AEgypto profugerunt H
hraei , Themo si nomen fuisse docet Mane' i hos apud Iosephum fg . Thammuz dieitur Philastrio thin,& Eule bio quorum me que Iosephum secutus et .. Theuth quoque
si ve Mercurium, qui Moses est, ut mox a P parebit , AEgypti regem Thamum adiisse , artiumque , quas callebat, specimina coram eo edidisse , pravissimus Λ uctor Plato έ h) te statur . Uerum non haec eodem modo apud Chrono logos temporibus divisa sunt e quidam enim, Ipseque adeo Manethos o, ve . tuitiorem in se Themosin iaciunt. Memoratur etiam ab eodem Manethone TimaeusAEEyptiorum rex, Themusi antiquior, quo regnante Iudaeos scribit AEgyptum invasisse.
Quanquam autem in re adeo incerta. & pr Pter antiquitatem obscura vix coniecturis suo
perest locus, suspicor nihilominus Thammuz, sive Themosin, aut Tethmosin dictum fuisse eum AEgypti regem , non quo regnante Μoses excellit AEgypto , sed quo natus est e nam consonum nomini huic nomen habuit eius filia Thermuthis, quemadmodum appellatur a Iosepho,& aliis, nam ex Thammuz fieri potuit Thermuthis , ut a M ti summa; a tego , tergust. Λtqui nomἰna patron mica , de patrum nominibus facta , apud AEgyptios liberis aliquando suisse imposita,
probari potest ex Iosepho im , qui ait Se-
105쪽
thonem dictum sellae Ramesses, de nomine patris Rhamser de scimus ex Georgio Syncello AEgyptiorum reges plura nomina ges sisse . Cum autem Molem Thermuthis adoptasset , a casu quo ex aquis extractus est , Nolam dixit, de patris vero sui , suoque νndeo nomine, Thammuz ipsi nomen secisse suspicari possum . Sin potior videtur eorum sententia , qui Thermurbidis nomen , αρι- dem exponunt: sΛspidem enim, ut Deum, colebant AEgyptii, & de Deorum s uorum no in minibus sibi nomina saepenumero faciebant non valde equidem repugnabo: eonstet modo probabile videri nomen Thammuz de nomine Themoseos factum esse.
V. Discimus porro ex libro de vita de morte Mosis, quem edidit Gaul minus, sin gulos propemodum ipsius agnatos & amnes nomina ei indidisse , dc a patre quidem UO catum fuisse Chabar; a matre , Iechotiel; ab avia , quam ait observasse infantem in Nilo expositum, vel sorore potius, Iared, ab Aarone, Λbi2annach ἔ a Caathn , fibi. Redur; a nutrice , Λbitu co ἔ ab Israelitis, Schemata. R. Eliezer in Pirexe scribit Mo.sem a tparentibus nominatum fuisse Iexo thiel, quo die circumcisus est . dc praeterea Propter elegantiam , buse , esse dictum . Hoc ipso die aecepisse nomen Phaltiel; vel,
ut habetur in Sidra. Paralipomenon , Iam chil, tradit Isabat Λli. Plurima ex his nominibus reperi is apud R. Gedaliam in Catena Catalae. Hie quidem Molem, a lorore
dictum vult Iether , a quibusdam Tobia , cipe etiam Sopher, ab AEgyptiis H, nios pquod vitiose scriptum est pro Monios . Aliis Hebraeis Magistris ta) placet decem ipsum
nomina gessit e . Sed & nonnulla, ex iis quae attulimus, refert & interpretatur Hieronymus b1 . Iared voeatur , inquit , idest
Lesendens, quod e monte destenderit: pa
fer Ie ν , idest sepium. eo quod quasi quadam sem Legis circumdederit populam , Meber , iunctor , eo quod populum Dei θν- vitio junxerit: pater foebo , idest Prophe stae , eo quod ipse fit doctor Pν Uberarum eZeuthiel , idest Perans In Deum , eo quod spem habuerit liberandi populum de AEgypto ; sive qua m parenium de aquae per inculo liberatus Aa: μιρο zanoba , quι later pretatur Gubernator , eo quod metuam ρε-pulo ιn eremo gubernationem exhibuerit ,
sive quod doctrina sua quotidie gubernaret. Clemens Alexandrinus cc ab Amramo patre , cum circumcideretur, Ioachimum nun
eupatum fuisse ait ; Melchi vero in coelo , postquam illue evectus est , iuxta Mystarum doctrina ivi. osar siphum ab Osiridisnomine AEgyptii dixerunt, ut ait Manethos ἰTisi then , ut Chaeremon t M. Λdmosin &Tethmosin , atque item Melchiam dictum
fuisse narrat Cedrenus: quod postremum nomen agnoscunt etiam Pseudo- Eustathius in Hexae meron, & Georgius Syncellus . Auctor libri de agricultura , ex AEgyptia Ii pua in Λrabicam conversi, quem citat Λben
nios fuisse appellatum , cuius vocabuli ortinginem infra quaeremus. Alpha praeterea n men fuisse Mosi, quod vitiligine laboraret, quae in. e Graece appellatur , Ptolemaeus Chennus , & Helladius Resantinous me tiuntur ἰ cujus ineptiae testem hic Philonem citat r otiosorum Graeculorum figmentum , Iudaicae religionis Auctorem ita suggillari. tium , supra jam a me castigatum . Ipsius etiam Thermuthidis , quae Mosi nomina secit, non unum nomen init; Phareis, de Pharia appellatur a Georgiis, Syncello , dc Cedreno , nomine patronymico , quod a Pharaone, vel a Pharo Poetae ut videtur dein flexerunt, & ut proprium Georgius uterque accepit. Rathia dieitur R. Eliedero in Pirxe,
Ac R Ged liae in Catena Cabalae , hoc est, Dei filia. Merrhin, de Merrhinam nominat Arta panus f . Muthidem alicubi Cedre nus appellat , sed voce, ut opinor , a Iibrariis
corrupta ex Thermuthidis nomine, quod filiae huie Pharaonis alibi tribuit. At Sa idciben Batrix dicitur Styun in Annalibus Λlexandrinis.
VI. Loeum hie sibi postularet Μarnas Ga zensium Deus, quem Iovem Cretensem e Sedocet Stephanus r hunc quippe non alium eme quam Mosem rationes euincunt neces sariae . Uerum de eo opportunius infra dis- .
106쪽
I. NUes ab AEuptiis inter Deos relatur. II. Therub, fite Μereurius,idem ac Μoses. III. Osiris, sive Bacchus , idem ac Moser. I V. Apis, Θ Μnetis , iidem ae Moses. v. serapis , idem ae Moses . VI. Orus, idem ac Μ es , VII. Anubis , idem ae Moses . Vill. Vulcanus, idem ae Μοser. IX Tubon , idem ae Moses. X. Probatur Ueterum testimoniis Mosem ab AEgyptiis Deum fuisse habitum. AI. Refellitarsimplicius Μοfateae doctrina originem ad raptios referens.
I. TN AEgyptimum quoque Theolog Ia I multiplex apparet Mosaicae doctrinae
vestigium . imo Mosem ipsum, quem mira apud se patrasse , & Regis sul l mpietatem BC contumaciam egregie ultum esse, & summas deinde res in Arabiae desertis gessisse acceperant , majorum suorum edocti damnis, ct edomita tandem supremo sine invidia , divinis honoribus consecrarunt; credula quippe gens , & ad idolorum cultum proclivis, di in Deos referre solita quae sibi commoda
essent, vel noxia . Paucis id demonstrare operae pretium est.
l. Inter AEgyptiorum Deos telebrabatur Imprimis Mercurius, Theuth ab iis dictus, ut est apud Platonem sal; vel Thoyth , ut apud Ciceronem tb , & Martianum Capel. lam sc), qui ex μοψήνοις. hoc est arithmeti.
eo literarum vocabuli hujus valore, per eam artem , quam Gematriam Rabbini appel. Iant, collecto mira quaedam comminiscitur.
Idem Λlexandrinis Thoth dicitur ι Taautus , ut dixi, Phoenicibus; quem Varro id ,
Togatorum licet doctissimus , rerum sane
exoticarum valde rudis, cum Coelo,& Sa. turno perperam confundit . Hunc Μercu.rium, non Uanis Opinationibus , dc verisimillimis ductus conjecturis , ipsum esse Mosem
existimo . Ea sane est copia argumentorum, ut iterare nihil attineat, quae supra attulimus , cum autum Mosem ei se probaremus . Ad nomen Thoyth quod spectat, persuasum fuit Scaligero se , & aliis , facturr Illud ex tabu , quae dictio inter primas Geneseos Μolaicae dictiones nccurrit. Nempe Huctori de scriptione sua nomen finxerunt.
Λ2irum eum Sole Edessae coli. Quo loco pro Naσσων, haud dubie legendum est , nam laetam Soli urbem esse ait; quod de Edessa nemo , de Emesa plerique tradunt. Praeterea id de Edessa praedicat Iulianus , postquam de Phoeni eum Theologia se actu. rum dixit, atqui Emesa Phoeniciae, sive Syriae Λpamenae urbs est ἔ Edessa Mesopotamiae. Deinde Azi Zum Emesae regnasse scrIpsit Iosephus ig); Deo illi nempe cognomi.
nem, quem Iulianus commemorat. Deniqua
alias etiam Emesae , di Edessae nomina permista & eonfusa observavi. Monimus ergo Emesae tolebatur , quem ex Iamblichi se n. tentia Mercurium esse Iulianus ibidem ais verat. Atqui supra observavimus Auctorem libri de Agricultura , laudatum ab Aben
Erra , seripsisse nomen AEgyptiaeum Mosi fuisse, Monios. Λddit Aben Ezra th idip.
sum in Graecorum libris reperiri, atque FG-cabuli , Μonios, interpretationem esse dictionem, Moses. Cum ait vocem, Monios, extare in libris Graecorum , videtur nomen Non imos, intelligere . ac proinde voces a Moni mos , Μonios , dc Moses , unam eamdemque perlonam signant. Λt R. Isaae
Abrabaniel si , etsi nomen , Μonios, Mos.
Inditum plane non negat, ejus tamen nominis interpretationem esse vocem , Μoses , negat ἱ quippe ait nomina propria in aliam linguam minime transferri solere , etsi ver ba ipsa unde prodierunt trainseruntur. ΜΟ.sem itaque a Matre Mosem dictum censet, non a Pharaonis filia . vocem autem , Monios , ipsum esse suspicatur vocabulum , Μoses , se interpolatum dc corruptum ala Interpretibus, dum ex Hebraea lingua in AEgyptiam , ex AEgyptia in Λrabicam ,& ex Arabica fortasse in Graecam transit. Conjecturae huic aliam subjicit , vocem, Nonios , ipsam esse dictionem , Mobnios , quae Graece, Μagnum, sonat. Latine, puto , dicere voluit. Haec est igitur Rabbini sententia , Μonios , nomen esse proprium , quod ex voce , Μagnus , detortum sit, seu potius ipsam esse dictionem, Hagnus. Λ teredibile profecto non est quempiam, qui libros Latine seriptos legerit, Latinae linguae fuisse adeo impetitum & rudem , ut tritissi-
107쪽
inae vocis, Magnus, significationem ignoraverit , & pro nomine proprio acceperit. Praeterea quis credat AEgy ptium scriptorem, ex Latino Auctore didicisse nomen Μosis δnec nomen solum , sed et Iam nomen AEgyptium ' ne si quis dieat scriptorem Gallum, Caroli magni itidem Galli nomena Persi eo aliquo Auctore didicisse . Nam conceptis verbis assirmat Aben Erra, in libro de agrieultura , AEgyptia primum lingua scripto, deinde Λrabica eonverso , & in libris quoque Graecis scriptum reperiri, n men AEgyptium Μosis suisse , Monios . obiter Le- ctorem monebo librum illum de Agricultura ab Λbrabantele appellari, Sepbre 'eba,&Sepher Geba . hoc est , Librum Fabiorum , sive mavis, Librum Orientalem; ab Arabi. eo nomine, eba, quod Apelioten ventum significat , unde Sabii dicti , Ma Imonidae, aliisque Arabibus scrIptoribus tam tape
commemorati; hoc est Gebaim , Orsentales, quo nomine Chaldaei designantur. Nam ex Chaldaea prImum prosectos esse Sabios docet Λhulfaratius . Hi autem haeretici ha bentur a Iudaeis, dc Arabibus, qui iisdem erroribus insectos fuisse narrant vetustissimos Chaldaeos, atque in hac secta natum.& eductum fuisse Λbrahamum, sed eam demum ejurasse . At Sabii ipsi auctorem disciplinae suae jactant Sabium Sethi filium, Adami nepotem . Doctissimos viros haereseos suae a Dfines habuerunt: in his Thebith ben Corrah, di Alba thegni ita , praestant i is mos Astr
nona os . Alias nominis eorum Originationes
affert doctissimus Poco ex ius sa) , easquα
veri non absimiles. Uelut illa , quae nomen artessit ab Arabico verbo, eba, quod est, pristi nos Dei cultas novis admisss relinque. re . Cui confirmandae afferte possumus no .men Christianorum illorum Baliarensium. qui Sancti Iohannis vulgo dicuntur . Hi hodieque appellantur, Sabbi, uti a peregrinatoribus accepimus . Quod nomen tribui solet antiquarum religionum perduellibus , &transfugis . Verum certissimam eam esse quam damus, ostendit libri hujus de agricultura titulus, quem citat Abrabaniel. Nan Ohune Sabiorum stet iura esse docet Moses hen Naimon ib) . Sed revertamur ad propolitum . Fuit tempus, cum existimarem dictio.
nem, Μonios, lactam esse ex epitheto Meris
curii , Nόμιω- . Fuit & cum suspicarer, quem is admodum ex Hebraico Masca . traxit , factum est nomen, Moses: sic ex Hebraico mi smain, vel min amain, ex aquis, factum esse nomen, Monlmos,cum legatur in Exodo se , dixisse filiam Pharaonis ebι min amaim mescit biu, quia ex aquis traxi eum . Ue rum vocabuli hujus veriloquium omnino petendum est ex AEgyptia lingua . Id exponens Gaul minus sM ait, Μο, AEgyptiace, aquam, sonare 2 Nι , vero, ex ἰ monios igitur Q λλιξ ad verbum in elis, ex aqua, lige υογDῆ , ut in suppositiis Orphicis appellatur . Equidem apud Philonem se , Iosephum f , & Clementem Alexandrinum g) , sive sive tu i ALPyptium, e X.
Iosephum tbὶ , vel aere, juxta alios si), fervatum lonat. Nempe opinor, ab AEgyptio, σι quod est, capere,dc dictioni praefixum acti. va vi pollet, passiva subnexum. Abjecto edigo ex mmia. articulo , fieret Graecanio
dictum fuisse Mercurium tradit Iamblichus,
ut notavi lupra. Ex monimos autem facile prodiit Monios, extrita litera , quod non . nunquam fieri docent Grammaticorum filii; eum praesertim in nominum propriorum comagmentatione saepissime pars aliqua excidat. Ita , Samuel, factum est ex , Faul meel; est Abrabam , ex Ab rabamon ἰ δc ex. Porro, Monios , o Muedis , una videtur eademque vox, positura solum literarum discrepans. Μnes in autem Mosem esse demonstrabo . Atqui ab Actetyptiis ad Eme senos vicinam gentem iacile transit vo cabulum, Monimos . Graecum etiam Mercurii nomen, a sali, ex Μosis hiltoria prodiit; nam eum dixerimus supra AEqyptios nonnunquam de patrum nominibus appellasse filios, eredibile est iplos Μosi nomen Amrami patris tribuisse . Id nomen Cares intulerunt ex AEgypto in Graeciam,atque ex eo insulat Imbro nomen Deerunt, in qua C lebatur Mercurius , quem imbramum Cares
appet labant. Λuctor Eustathius in Dionysii
108쪽
PHIegesin . Imbramus ille , qui Μereurius est, i pie est firmam, si ve Moses Patris Λ m.
rami nomen gerens . Hoc aulem nomen , aa- tm . si ad Graecanicum morem re finis
gas. erit ἀμβρος, si ve ἔμφας. inserto β . propter euphoniam: atque inde transpositis lite. ris fiet αρμας , vel vel ,-s, quod est Vidimus nomina Mercuri I ex Mose esse prosecta; nunc videamus res i8sas. Mercu.rium Thebarum fuisse narrat Clemens Λle.
xandrinus ta Cicero vero b Nilo patre natum; Moses AEgyptius fuit, & insans Nilip quis impositus,atque inde extractus a Ther. muti de Pharaonis filia, ejusque famulabus Id etiam causae fuit, cur in Tricrenis lotus a Nymphis Mercurius creditus sit, quemadmodum Pausianias in Arcadi eis scriptum reliquit. Vulcanus, in Luciani Dialogis, Λ pol. lini praedicat Mercurii recens nati venusta. Iem , eamque omnibus placere ait s sormas quoque suae elegantiam illic jactat Mercurius: scitulus quippe insans fuit Moses& pulchellus, uti legitur in Exodo sc) cujus rei sa-- dc ad Ethnicos manaverat; se enim de eo Iuitiinus ta): suem praeter paternae scien .eiae haereditatem , etiam forma pulchritudo
commendabat. Mercurio sexum utrumque tributum esse ab antiquis, cum utriusque in.
vat: leges accepi sis Iudaeos a muliere,cui nomen Moso, lcripsit Alexander Polyhistor,ut habetur apud Suidam . Horae nascentem Mercurium exceperunt, & a Iuerunt; laestum Iuno i pla piaebuit: Moses a Regiis
puellis Ni Io extractus, ab ipsa regis filia educatus est. Quidam Mercurium Areadenia, dixerunt; propter AEgyptiorum, dc Argivo. rum, qui Arcadibus vicini suerunt, affinita-.tem , ab AEgypto, & Danao Beli filiis prognatorum , ut est in fabulis. Pastorum Deus habitus est Mercurius, ut ex Homeri Iliade
probat Pausanias Gin , & ut habetur in Epi. grammatis Λnthologiae fg . Hinc appellatur Mμω a Sophocle ibi , dc Ar,ilophane ti),
λψιν eo. ab aliis: hinc Iacte dc melle placatur. Pavisse avoque oves serunt, & boves dono ei ab Λ polline datas,quo tempore fistu-
lam pastoralem compegit. Panos etiari AEgyptiaci Dei, dc pastorum patroni patersuisse dicitur . Palloralem vitam egit Moses,& soceri sui Ietro oves duxit ; dc p fuit IDraelitis, qui se pastores ovium a prima origi ne suis se profitebantur ; & pecudum cultui in AEgypto praecipue deditisuerunt: unde, Hyc sos, dictos sui sse AEgyptio vocabulo, hoc est, Reges Pasores , tradit Manethos apud Iosephum s h . NOUM Mercurium PhurnutuI , quem tectius Cornutum appelles, commodiori sensu dictum putat a latione legumia tquod apposite quadrat in Mosem legumlato rum Omnium antiquissimum , 6c nobilissi- .mum. Ana pa slione pecudum, quae sere fit in montibus , Mercuriales omnes montes dici
posse perhibet Scholiastes Sophoclis so; auq nod eximia quaedam Mosi in montibus con tingerint λ velut in Sinai leges a Deo accepi Dis, in monte sublatis ad Deum manibus victoriam advertus Λ malecitas genti suae impetrasse; in Hor Aaronem moriendi causa duxisse, eique filium Heleazarum illic sucincessorem subdidisse; ipsum in monte Nebo obiisse . Ponitur Mercurius & inter piscat rum Deus, litorumq; praesides, propter mare rubium a Mole trajectum. Mercurius unus suit e Cabiris Sardoirha cum Diis , Camil- Ius dictus , vel Casmilus, vel Cadm lus, απὰ τας διακονιας a millisteria in , inquit Plutarchus im). Nam veteri Etruscorum lingua Casmillum ministrum significabat, quam vocem Romani eadem notione usui parunt. ac praecipue in sacris. Testes Dionysius Ha
Ac Servius sq) . Hinc Pacuvius Medeam dixit, C itum eam illam, hoe est ministram.
Mercurius autem ministeria in coelo, etiam infima obibat, quod apud matrem queritur in Luciani Dialogis. Itaque ισπηρως, Deorum miniser , dicitur in veteribus Epigrammatis fr), dc Mercurius Ministrator in inscriptionibus cs). Atqui Moses ser vus Dei quasi proprio,& peculiari cognomento dictiis est . Et ered derunt, inquit ipse de se, Domino , er Μοψ servo ejus si . Dominus ipse alibi tu : At non talis servus meus Moy ses . Quare ergo non timuistis detrabere festis
109쪽
ibi Moses servus Domini. Et paulo post b aEt faGum est pes mortem Moysi servi Domini, ut loqueretur Dominus adIosue, er diceret ei, Moyses servus meus mortuus est . Et Paulus ad Hebraeos te : Et Moses quIdem fidelis erat in tota domo eius Dei) tanquam famulas . Praestigiator sngitur Mercurius, propter edita a Mose pedit Olum vitae decursum prodigia. Quaecumque autem adversus Magos AEgyptios vi divina gessit, ineantamentis, & vi Daemonum gerere creditus est. Caduceum Mercurio tribuitur , virga nimirum serpentibus intexta , portentorum esse. ctrix: virgae scilἰcet illius mirificae instar, quae a Μose demissa in terram colubri more reptavit, veneficorum 2Epyptiorum absorbuit virgas, & mirabilia subinde opera patravit . Atque his etiam ratio inest , cur ἀpγωγον , Argi interfector , Mercurius di.ctus sit: nam quae vulgo asserri solet, caedes nempe pastoris illius sto μωὰ, multis ocu-
Iis instructi in qui Argus dicebatur , naenia est sopiendis infantibus idonea. Verius est,quod proposuit Pausanias id) in Lexico,
sonare , .einxΨ- . ae si dicas anguicidam; quippe, γην, unguem , notare . Idem hoc testantur Grammati ei ve teres, Helythius
catur& Plutarchus sit in eo sensu dictionem ..hanc apud Poetas aliquos reperiri . Addit Eustathius, Pausaniam non subjecisse causam, cur e rexstebo. dictus sit Mercurius ; at nos subjiciemus : nempe quod Mago tum AEgyptiorum virgas in angues conversas, it Ia Mosis, anguis itidem facta, deglutierit: vel quod serpentium ignitorum lethalem vim Moses proposito aeneo serpente represserit. Unde nata quoque fabula Pythonis serpentis, intersecti ab Apolline , quem aliud esse Mosis simulacrum sequentia demonstrabunt. Pergamus vero Μercurium cum Mose contendere. Λr2um Μercurius iussu Iovis occidit, ob eamque causam in AEgyptum profugisse, ait Cicero b): se enim emendandus est ex Lactantio si : vir si AEgyptium interfecit Moses ad lsraelitarum salutem a Deo excitatus, & ex AEgypto profugit. Furax habetur Mercurius, & furum Deus: quippe vasis aureis, & argentei sine plurima ve ste AEgyptIoaut fraudarent Hebraei , Μoses auctor fuit. Unde Trogus de Mose: Dux exulum factursareai'Utiorum furto abstulit th . Rouea Apollinis abegisse dicitur Mercurius: Μoses Pharaonem fugiens e ripis Nili, qui Stris &ositis dieitur it idem ut Apollo, abegit oveso armenta , Θ animant a diversi generis multa nimis tu . Actum id ajunt a Mercu.rio etiamnum cunis involutos memores Μο-sem in cunis Nilo innatasse. Statuae Mereuiarii pro soribus domorum ponebantur ad arincendos lares; unde dictus est, a carindine nimirum ianuae , α προπυλαω. Quam etiam ob causam σῶκω appellatur ab Home
rum servatori. an quod suadente Mose & juobente, domorum postes ac superliminaria sanguine asperserunt Hebraei, atque ita ma jores natu filios a transeuntis Domini eaede
prohibuerunt ρ Semitatis Deus, sive ἐνων.
ac itinerum praeses evistimatus ae dictus est Mercurius; is riιν etiam appellari auctor
est Phurnutus io) : quod per annos quadraginta in desertis, & aviis locis viae ducem lsraelitisse Μoses praebuit. Inde lux veterivi grammati ad Fortunam Praenestinauia, quod habetur in Catalectis, ubi de mercatorire agitur , qui erat, ut habet ipsum Epigramma sire per altor Co uetus portus:
Fcirtunae simulacra eolans, o Apollia r
VIum a Nesse Mercur um, a viis quibus praeest si edictum , quod perinde est , ut . . dicas, vel Semitatem ; mercatorum & nautarum Deum, Uiacum,& Trivium appellant
Inscriptiones Grutheri; & viis ac semitis deis lectari tradunt Epigrammata χὶ . Cabiri,
quorum unum fuisse Mercurium, sive Morile sdiximus, navigantibus praeerant, & favebant . Diserte id produnt Apollonius se , Diodorus is , & Suidas stin. Arcana a
tem fuisse dia mothracum mysteria nemo neu scit. Atque hoe est Areanum VII. Erat i a
110쪽
Troade,quemadmodusti refert Pausanias is . ad sepulehtum Herophiles Sibillae , in loco Sminthei Apollinis. ita a Mercurii,ad lae
vam aquas habens in labrum defluentes: proopter aquas nimirum a Mole ex rupe eductas. Quam ob causam Priapus quoque , quem non alium esse probabo quam Mosem, viam
ad fontes indicat in Priapejis sti). Observa. vimus supra, scriptum reliquisse Philonem Biblium e , Taauto deberi in ventionen
literarum, primamque commertariorum lucubrationem . Idem de Mercurio .Hgyptio,
praeter Ciceronem cae , Diodorum se , Plutarchum is), & alios, memoriae prodidit Plato in Phaedro,& Philebo. Ait ille scribendi , ac legendi artem excogitavisse Theuth
AEgyptium,& variarum rerum sinstendis no minibus ope tam dedisse: quia , opinor, Mosaicos libros omnium quos cognovisset antiquissimos es,e acceperat. Sine ulla vero aminbage Eupolemus sp .lquem secuti sunt Theo
mat primum fuisse sapientem , dc Iudaeis Grammaticam tradidisse , Iudaeos Phoeniet. hus, Phoenices Graecis . Quod merito tamen refellit Anguilinus λ . AEgyptiis leges tradidisse Mercurium docent Cicero t0 , dc.Mlianus sint. ειε ε suisVεα Osiridis Diodo. rus in Fuisse ait, 'c fac roruin doctrinam pro .didisse. Paria his habet Iohannes TZet Zes ο). Narrat Porphyrius sp) Ta autum rudes
populos, ct rerum divinarum, sacrarumque ignaros ad Dei cultum traduxisse. Addunt
dc alii, iiderum cursus ab eo observatos, anani dierumque rationes ordinatas, & Phil sophiae Λuctorem extitisse . Artem nume. randi,& Geometriam eidem, praeter Astro.
nomiam adscribit Plato st) , Lyram Hor- meus, Musicam Plutarchus suὶ ; Rhytmicam dc metricam Philo cx), tum dc Symbolicam Philosophiam, ac artes denique caeteras liberales. Instructissimum omni genere doctrinae fuisse Lactantius s3 amrmat , & propter multiplicem rerum scientiam Tris megistum dictum . Ver im in eo pueriliter hallucinatus est , aliisque errandieansam dedit, quod ab hoc Mereurio vere scriptos censuit libellos illos, qui Nemandrae, & Asclepit titulis inscripti, de Memeurio Tris messisto adscripti circumseruntur. adulterinum opus, &a primi, secundi ve Ecclesiae seculi Christianis quibusdam male'
seriatis, ac ut videtur haereticis suppositum is Rerum omnium inventionem Mercurio su
tribuisse AEgyptios,testificantur Iambliehuo in libro de mysterlis Cyrillus in primo libroe adversus Iulianum, dc Iohannes Tete tetes set'. proptereaque libros ei suos inscripsisse , dc
sapient tae totius praesidem existimasse . Quia ita vero e quia scilicet rerum omnium pri- mordia libro suo Moses complexus est , nec mundi solum & naturae, sed religionis etiam ct Theologiae, historiae quoque humani genetis Zc animalium, Geographiae , politicae scientiae Rastrensis discipi i nae, aequi bonique, ae legum ferendarum doctrinae , staticae ar- tis, architectonicae, fabrilis, fusoriae, sui riae, haphicae, coriariae, phrygionicae, a liarumque complurium ;. sanxit idem facti fiet aac perpetuos ritus sacrorum ἰ annum' saerum& civilem festis distinxit quibusdam, spati αtemporum ineertas discrevit periodos; e cIsraelitis leges tulit. Merito eretri seripsit Pseudo- Eustath lus in Hexae meron, dc ante Eustathium Artapanus saαὶ in libro de Iudaeis, armorum , navigiorum , antliarum ,
tollenonum, sacrarum literarum , do civilis disciplinae inventionem Mos AEqyptios debere . Μerito quoque dixit Clemens Alexandrinus ibb r ἰ-ιν δε ὁ -υσῆς η rν
Est ergo nobIs Moses ρraeseius futurorum, letumlator, aciei instruendae , exercitus ducendi, Re publicae admin strandae peritus , ω Philosophas. Q temadmodum au tem e Taauti libris nonnulla proferuntur RPorphyrio , quae nuspiam eκtant in libris Μous, ita plurima Μercurii hujus .Epypti opera recensentur a Clemente Alexandri - dκὶ, & Cyrillo , quae nullus sanae mentis ad Μolem referre ausit r et si Μosaicam doctrinam , licet non puram , sed commentis adulteratam spirant, ut optime Cyril