장음표시 사용
71쪽
Tum antelumnos carmina Christo quasi Deo decantata . sanctum scelerum vitandorum etiam adhibito Satramento propositum, tibi una capiendi consuetudinem ρ Damnat tantum superstitionem prapam dc immodicam , eum dc pervicaciam ae inflexibilem oblima,tionem ; nos singularem pietatem ac fidem ,
to servando perseverantiam ac firmitatem interpretamur . itaque Rescripto suo Chri- Bianas conquiri vetuit Traianus , delatores puniri jussit. Quod ipsum tamen ut iniquum merito carpit Tertullianus sal se ultra oblo-qgente Balduino Iurisconsulto , quasi ita etiam Chrillianos beneficio obstrinxerit Traa janus qui pejora ad versus eos non decre Ferit. Nam sie quoque benefici erga viatores dicenodi erant Sciron,& Procrustes,qui quos misere
necabant, crudelius etiam tortos poterant interficere . Scripserat item ad Hadrianum
Serenius Granianus , Proconsul Asiae, innquum e IIe Christianos nullius criminis reos indicta causa in vulgi gratiam trucidari. Re seripsit Imperator ad Minutium Fundanum Serenii successorem , jubere se . si quid adversus leges ad unisum esset a Christianis, id ab illis animadverti; sin per ealumniam accersiti essent, delatorem ipsum pro eriminis Ara vitate poenam uere. Hoc rescriptum ΛΥ-Ιogeticis suis ad Antoninum. Aurelium, de Verum Imperatores intexuerunt, & celebrarunt Iustinus,de Μelito Sardianus, viri aequa.
Ies temporum illorum ,res aetate sua gestas,dcvulgo notas palam referentes, cum eos ipsos alloquerentur, quorum intererat praecipue harum rerum veritatem habere perspectam. Stabilitatem quoque, & ἀδιαν εὐί- . inflexι- bilem eonstantiam Christianorum, i icet aliud agens , summopere tamen extollit Λrrianus
Philosophus so) , sub Hadriano Imperatore
doctrinae fama conspicitus. Hac enim praecipue nota discerni ait: νους βεβαμμένους ἀπὸ παραβα-των, hoc est, bapti smo rite initiatos,
ab iis, qui licet baptismo tincti essent, Chrissi tamen fidem ore tantum , non operibus profitebantur, si constantem animum de firmum, non varium Scaneipitem prς se serrent. Galenus quoque to eum Μedicorum 6c Phl-losophorum quorundam pertinaciam notare vellet,citius ait Christianos religionem suam
ejuraturos, quam ill I me IIorem sententIam induant. Prob mira sultitia , o incνedibitis audacia i inquit Caecilius apud Minutium Felicem, spernunt tormenta maesentia,dum incerta metuunt et futura: is dum mονι poss
mortem timent,interim moνι non timent: ita
blanditur. Λt Marcus Aurelius Imperator, Chrillianae rei parum consultus, martyrum constantiam in adeunda morte , animo solum & s ,rtitudini, non pietati potius illorum, de fidei tribuebat . Quamobrem in eximia illa, dc Christiano homine prope digna, prae Ceptorum congerie, quibus se ipse ad hera beateque vivendum ac moriendum inllit bat, considerate de gra ulter sapientem mor I jubet, non, inquit vi, more Christianorum; animose solum dc sortiter, quasi in praelio res geratur. Hinc adeo Chri itiant , Desperat Idicti sunt, de Parabolani; quo nomine vulg signabantur quidam projectae audaeiae homi nes , qui sponte , dc auctoramenti spe ad bestias pugnabat, vel petauro per ignem transiliebant. Consectores i idem , a conficiendis
norum quoque appellatio ordini cuidam Λlexandrinorum Christianorum tributa est, qui neglecto mortis periculo aegros, quot ibet morbo, etiam peste laborantes , eurabant. Λt ex hoc mortis contemtii tantos sibi sumis serunt animos, ut ad Λlexandrinorum Epi scoporum , sub quorum dispositione erant, tutandas partes, in apertam demum initi nem nonnunquam eruperint, dc coercendi fuerint ab Imperatore, θ ad certum nume
rum redigendi. Id apparet ex legibus te in C die is Theodosiani. Sed haec post fuere: prius autem Ethnicis Imperatoribus Martyres Christi, Paraboli dicti sunt , dc Parabolani, quod corpori suo minime parcerent, sed Ianiandum in carnificinam darent. Facit hue etiam Epistola ad Commune fi liae , non ab Antonino Pio. ut censuerunt Eusebius is , Xiphllinus vj, et Lon aras ibi, dc novissime Petrus Halloxius,dc ut praesert inscriptio
ipsa Epistolae in Iustini eodicibus editae sed
ab eodem Aureli8 Imperatore scripta , ut mustat ex Chronicis μιχογώνιοῖς, rari σι ιιysdc ex fastis, tum Siculis, tum Unuphrianis, dc ut
72쪽
diat ostendIt Iemma Epistolae ipsius, quem.
admodum repraesentatur l a ab Eulebio . Hae Epistola Christianorum commendatu pietas, & constantia in toleranda morte potius , quam ut Ethnicorum impIetati obse quantur; tum re sortitudo in periculis . praecipue vero cum terra motibus quassaretur; quo tempore animo concidentibus Ethnicia, tum maxime Deo eonfidebant Chlistiani. Addit imperator eomplures Provinciarum. Rectores ad Patrem suum de i ta .seri pli iis , Ipsumque adeo Rescriptis suis ea visse,ne quis negotium iis lacesseret, nisi ad versus imperium quidpiam moliremur ; se Constituti γ-nem eamdem velle servari; delatos Chrisianismi nomine absolvi , delatores puniri. Hoc decreto adductus videtur Melito Sardianas ut in Apologia ad eundem imperata rem, ipsum diceret idem ac patrem Λntoninum , & avum Hadrianum de Christianissentire b . Quippe de Rescripto ad Civitates
Graecas vetuerat Λntoninus Pius tumultus adversus Christianos concitari se . Lηudatur id Reseriptum ab hoe ipso Melitone in eodem Λ pologet leo, & a Marco etiam lm. Peratore commemorata superius Epistola ad Commune Asiae. Cum eruo Apollonium datae Christo fidei aecusasset quidam; et uri fra-piuin, dc eapitale supplicium adversis saeculatorem deeretum est uti narrat Eusebius s. l. Lucianus quoque , pietatis omnis ac religionis det isor, cum Christi atram traducere vult, tum eam vel maxime extollit: nam in bello adversus Peregrinum Philosophum, qui ad Christi eastra transierat,eoque nomἰ ne fuerat in carcerem detrusus , summa Christianos eum charitate ae libera litate proseeutos tui si se ait, pias mulieres custodiae soribus assedis.se, viros consolandi, δc adjuvandi gratia a Communi Christianorum legatos somnum aina & cibum cepi iser summa id eos ala eritate facere solitos,cum aliquid ejusmodi ine l. di sset, neque labori aut bonis parcere, uni - . versa in egenos prompto animo profundere, mortem contemnere , dc sponte obire, se a quippe futuros immortales sperare ἔ si ea Luarum legum latore accepi sse, uno eos inter se germanitatis vine illos obstrictos esse ; de
postquam semel a Diis Ethnicorum destive,
runt,ad eius praescriptum vitam Inst Ituerunt, de debitum ei cultum, ac honorem exhibue. runt , tum vero sua omnia prae eo parvi nistere, dc sibi Christianisque reliquis com munia dicere . Quae omnia ab impuro Sophista in Christianorum opprobrium jacta , ver agnoscimus , summoque ipsis honori esse . arbitramur . Clariora etiam reperias .n Dia.
logo,qui inscribitur Philopatris, dc Luciani nomen prae se seri r Christi quippe de Christianorum nominatim meminit, plurima pro
sert ex Epangelio, & Apocalypli Ioh innis. ex Λcts Apostolorum,& ex Epistolis Pauli, , cujus os dc habitum depingit, dc evectionem
In eoelum refert. Christum appellat Chreis stum, pro temporum illinum more, qu n in men id a bonitate, non ab unctione ductum eredebatur ab Ethnicis. apud quos ungendorirum Saeerd 1 tun, aut Regum mi s erat inu
status . illud ex Suetonio se , di Galeno is . dc ex vetustissimis Ecclesiae Docto ibus, Iu .stino u . Theophilo Antiocheno ch), .leia mente Alexandrino , Tertulliano hin,& Lactantio si intelligitur. Error fortas soductus est ex inolescente iam tum apud aliis quas perverso illo more confundendae pronuntiati nis Giae carum vocalium v & e , quem ab AEqlibus Latinae linguae aict.1tibus prosectiim suspicor, qu. I in mutar . proeliὐe suisse tradunt Grammati et . Hi ne
apud Martialem imi Chrestit Iae nomen deis genera vit in Chriit illam ἰ hoe in Christi
nam Eneadem pra va jota cismi conluetudiis ne factum reor, ut Veteres scripserunt, eum diphthongo. Ex Christianarum iste rerum peritia , quae Major in hoc Dialogo, quam in reliquis Luciani scriptionibus eluiscet. colliri potest eum alterius esse A uctoris. XX l. Caeterum ex Luciani Pseudomanti, otii bello de morte Peregrini, sed ec multo magis ex Tranquilli,Plinil,& Taciti memoratis testimoniis discere licet, quanta incrementa Christiana jam res cepisset. Quo perintinet L. Senecae , his etiam temporibus antiis quioris, ad persus Iudaeos, quorum nomine aiune Christiani vulgo cogniti erant, expostu. latio, quam refert Augustinus cnin: Interim uisue eo scelerat iusinae gentis eo uetudo eou- valuit , at pre omne3 iam terras reeora fit.
73쪽
Victi victoribus leges dederunt. Quae verba in suum Itinerarium transtulit Numatianus a , de Christianis sub Iudaeorum nomine sic diseserens ILatius excise I entis contagia ferρπnt: Uuctoresque suos natio viaa premit.
Idem de Iudaeis a Dione sbὶ proditum est ,
Eum, ur vim legum perviceri . Quamobrem Tertullianus in Apologetico se , multitu dinem Christianorum, innocentiae ipsorum arr umentum esse dieit; quippe non solum bello cuilibet pares i pios fore u arma sumere vellent sed inermes etiam Reipublicae plu
pulvere cysanguine , secessione ibium facta; quae si fieret,au magnam solitudinem ac va-ilitatem Romanum Imperium suisse redi. turum. In valescente itaque Christiana se. ista, Reipublicae metuentes Magistratus,novi dogmatis defensores coercendos censuerunt. Eos Claudius exiliis, exquisitis tormentis Nero pro indole sua multavit. Auctor Sue.
tonius M; Auctor dc Tacitus se , cujus haec
verba sunt: Pereuntibus addita ludibria, ut ferarum tergis contecti ; laηιaru eanum imterirent ; aut crucibus affixi, aut flammandi, atq; ubi defeeisset dies in usum noctu νηι la-
tus Historicus, ab his licet partibus sese alie nillimum ferens, vulgo id fuisse damnatum , & publieam miserationem eκcitasse scribit. Immanem hanc quoque saevitiam carpit Iu-Venalis fὶ Pone Tigellioum, taeda lueebis in illinesu flames ardent qui fixo gutture fumat, Et Iarus mediam sulcur idaeit arenam. Et alibi: ausi, quia liceat tantea punire molesta. Saxum visitur Romae , Neroni inscriptum, Ob provinciam latνonibus , or bis qui novam generi bumam superfluionem inculcabant ,
Purgatam. litem temporibus Pomponiam Graecinam, insignem seminam, Plautii con-juvem,superstit Ionis externae, hoc el ,uti verisii nile fit, fidei Christo datae ream, mariti
judiei permissam fuisse narrat Taeitus 9 . Sequentibus dehinc annis,cum Flavium Cle. mentem, Domitiani patruelem,ejusque ux tem Flaviam Domitillam, Domitiani sororem , Glabrionem quoque, & alios complures Iuda leae religioni addictos fuisse, eamque
ob caulam Caesaris laevitiam expertos ieribat
pcisi Dionem Xiph linus b intelligere licet suisse Christianos: min tu h Iudaeorum appellatione, ut diκi, Christiani quoque apud Ethnicos harum rerum parum consultos veniebant. Unde Suetonius Iudaeos,impulsore Chresto, tumultus edidisse scribit. Itaque . Domitillam conscssione Chri itiani nominis nobilitatam , dc in exilium fuisse actam
tradunt Eulebius s- , & Hieronymus si rquod de hominibus imperatorii generis, proptereaque illustribus , & vulgo notis conmctum esse di fallum nemo sanae mentis die re queat. Atque hanc sane Clementis,& D mit illae calamitatem, per Stephanuru muli ris libertum Domitiano interitum conflasse natiat Philostratus sis in . Atqui declarat ea res , quantum iam potuerit Christiana diseI-plina,quae hujus ordinis,& loci homines, a ticis delitiis innutritos,& falsorum numinum cultui inlue iactos, ad me Iiorem sententiam traducere,& instituere potuerit. Denique perhaee & sequentia tempora tam male accepi Isunt publice ac privatim Christiani, ut nomtemperarit sibi nobilis ille Iuriseonsultus Ulpiamis, coo siliarius Alexandri Severi,& main Rister Serinii, quin scriptis suis Christianum
dogma tibi confutandum proponeret.
XXII. Μirifica hae ergo Christi , Cbri
stianorumque virtute excitati Imperatores aliquot Romani , Christum censuerunt inter Deos reserendum, honoresque it Ii divinos tribuerunt. Princeps in his Tiberius, de rebus a Christo praeclare gellis certior factus a Pilato, retulit ad Senatum,ut inter Deos allegeretur . Abnuit quidem Senatus, sive proin pter supplicii dedecus, quo extinctus est Christus; l4ve propter Iudaicae gentis infamiam, quam his verbis jam ante notaverat Cicerito su): Sua cuique eι vitati retitio, Leli, est nostra nobis. Fiantibus Hierosobmis . pacatisque udaris , tamen 1 florum religio facνoruma splendore hujus Imρerii tradita e nominis πψνι , majoνum in ι tutis abborrebat: nunc
74쪽
vero hoc magis, quod illa gens, quid de Imperto nostro sentiret, ostendat inmis. quam cara Diis immortalibus est et docuit,quod es victa, quod elecata: si ve quod se inconsulto rem jam transactam esse videret Senatus; sive quod externa lacra recipi iam vetuisset, ut est apud Livium to ; sacrificulos , valetque Foro, Circo , Urbe prohibendos esse, vaticinos li. hros conquirendos, de comburendos, & omnem denique disciplinam sacrificandi, pr sterquam more Roman , abolendam esse decrevisset. Ulut est, perseveravit Tiberius in sentent Ia & benevolentia adversum Christia. nos , & poenis propositis eos accurationibus prohibuit . Λuctorem habemus Tertullia.
num tb scriptorem quidem Christianum, sed fidei nihilo magis suspectete,cum haec ob. ieeerit Senatui ipsi, Populoque Romano, qui rei falsitatem facile deprehendisset ea Commentariis publieis, iisque potissimum, quIbustes sub Pilato gestae continebantur, dc quorum fidem non semel implorat Iustinus te . Hate vero longe diversa erant a suppoli tit i is aliis Pilati fictis, quae Maximi subinde aevo
conficta sunt. Quibus autem utebantur Tessa. restaede caticae Haeretici, Iullini aetati proximi ea videntur ex prioribus illis, quae allega
bat Iustinus, sed adulterata & corrupta, prO- fluxi si e utpote diserepantia ab illis, & diversa. Quae Templa passim Hadrianus sine id lis condidit,ea serebatur esse Christi nomini
consecraturiis, nisi sacrorum consuli res deterrui flent , veriti ne id si Dei sset, ad Christi partes relicto idolorum cultu universi transirent. Proditum id a Lampridio vi , in cujus sententiam mox diligenter inquiram. Narrat idem Alexandrum quoque Severum Christo
Templum extruere, eumque in Deum eooptare voluit se. dc ple coluisse in larario , saepiusque hoc effatum, sive a Iudaeis, sive Christianis sibi traditum pronuntia me,& per
praeconem . quum aliquem emendaret, pro
clamari justisse: saod tibi fieνι non . s,alte, ri ne feceris . Denique in praejudicium pro Christianorum causa trahere polium us; idquod jam secerunt Ix Ietito ce), dc Tertullia. nus is & eκ utroque Eusebius fg ; quot-roi ne sarii , ct crudelitate insignes suere .
. Omanorum principes , bellum indillisse Christianis; eosdem scivi ila, vel et se certe
si vi sse, quotquot aequitas sua, & prohati πω
XXIII. Sed revertamur ad Lampridium, quem haud me fugit Casau no poenas de disse, quali vanis vulgi opinionibus obsecutus Templa Christo destinata fuisse tradiderit, quae sibi iple Hadrianus in omnibus civitatibus condere coepetat , dc suo nomini consecrare proposuerat, ut habet Spartianus in illius vita. Cogitabat autem, inquit Casau bonus , illue simulacra mittere Aadrianus , vel praetens ipse consecrare, postquam essent absoluta . Quod eum morte praeventus perficere non potuerit , dc Templa complur amanterint i in persecta, multis post hanc aeta tem annis vulgo creditum est Templa illa simulacris carentia , Christi Ietu honoli ab Hadriano suisse extructa. Causam cur haec in animum tuum induceret, dc Lampridio con tradiceret , non aliam habuit Calaubonus , quam Patrum vetuitiorum ea de re silentium. Verum Lampridii mentem parum videtur introspexisse vir solers caeteroquin re eruditus: non enim scripsit Historicus Templa illa , quae extruere coeperat Hadrianus , mansit se tine numinibus, sed Hadrianum
Templa in omnibus ei vitat bus fine fimulacris jussisse fri ; quo significatur certum destinatumque sullse Hadriani consilium , ut
Templa Christo extruerentur, nullis omnino vel exornata , vel exornanda idolis; cum ea
quae sibi, suoque nomini ipse condebat, simulacris insignita essent. Hujusmodi suit illud, quod Iovi Olympio, ipsiq; Hadriano, Athenis dedicatum, aram habuisse, quam ipse sibi Hadrianus erexerat, refert Spartianus ch). Inerant praeterea, & plura ejus simulacra, ut testatur Paulanias in Atticis Pergit Lampridius loqui de Templis Christo Ietu ab Hadriano excitatis: suini inquit, quia non habear num na dιcuntur Hadriani. Α quibus ita dicuntur e utique ab Ethni eis, qui cum Templis nomina tribuere soleant, a Diis petita,quorum honori consecrata sunt, appellare illa noluerunt de famoso inter eos, dc inviis dioso Christi nomine . Addit Lampridius: Iuae ille ad hoc paνasse dicebatur; ab Ethnicis nimirum dicebatur; nam quis putet Lampridium, hominem itidem Ethnicum , ea de re Christianos consuluisse , fidem ve illis tribuisse .
75쪽
Hadrianum ad hoc parasse Templa, ut in iis Christus colei e tur, verum a Sacerdotibus prohibitum, veritis ne si invalesceret Chrisiana religio, Ethniea concideret,ab incepto destitisse: quod adversariis nostris attestanti. hus eredendum est. Fallitur praeterea Casa honus, eum scripsi jussi ste Hadrianum Temo pia fieri in omnibus Civitatibus suo nomini
sine dubio conse eranda, testemque eitat Spartianum ta . Narrat enim Spart lanus Hadrianum Templa sui nominis consecrasse , aeon tonseeranda solum destinasse . Quae ergo Templa sibi ext ruere eiae perat Hadrianus, eadem absolverat, de Inl ruxerat simulacris, di suo demum nomini consecraverat. Quae vero Christo aedificar I mandaverat, iis sim Iaera vetuerat inferri,& monitu Sacerdotum Impei secta sere reliquit . Cujus generis fuit Tibetia dense,& aliud Λlexandrinum, quae a Iudaeis in profanos ultis eonversa fuisse
refert Epiphanius ibo. Verum illud a Iole.
pho Crimite, hoe ab Λthanasio, repurga Gaae persecta sunt, & Christo non tam tributa Iam relli tuta . Minime vero jactandum id c extollendum censuerunt Chr i lt ia ni Scriores; quod Ethnicis parata es et responso, empla quidem Hadrianum Christo extrue. re empisse, verum poenituisse postea propositi,& mandatum revocasse, proindeque Chriso destinata quidem fuisse templa haee, non
Satis igitur luculenter docuisse videor stri. pias in Novo Testamento historias ita res gestas narrare , uti narrantur in multis libris ejusdem aetatis, vel aetati certe proximis, qu res gestae sunt. Hoc si tenemus, quod non poteli convelli, profecto veraces esse historias in novo Testamento scriptas necesse est. Quod erat probandum. αΠ o P T M A.
Iesus est Nessas. O Uod si veraees sunt hi storiae, quaecun
que In novo Testamento scriptae exta m; si tot miracula patravit Iesus,si tot Prophetias edidit, quae deinde sunt e ventu comprobatae ; si poli quam ipse rebus terrenis ex emptus , di In coelum receptus est , vim portentificam, & prodigialem, sanctumque adeo
Spiritum in Discipulos tuos immisit; sicuti,
dum inter Ipsos versaretur, fuerat pollicitus,
adeout gentium omnium linguis inquerentur;
aegros sanarent, mortuos revocarent ad vitam; fatendum omnino est divinum homunem fuisse Iesum, pium ac sanctum, Deo a Dflatum, Deoque plenum ; quem fraudis, va
sitiei,ac vaniloquentiae suspectum habers a
nefas lit. Atqui se ipse Messiam esse palam prosessus est . igitur Messias suit. Id proponimus pro renata , ct in antecessum, quod suo loco fusius demonstrabitur.
Genuini sunt Libri Uetero Testament .
AB iis enim te Auctoribus scripti sunt, a
quibus dicuntur ess e scripti,dciis eire ter temporibus,quibus scripti ei e feruntur. Id ut obtineamus, definite ac partite loci hujus ouae illo t ractanda est, ac singulae Ueteris Te stamenti partes sigillatim explorandae . Μagnum opus , si res sese agatur re enucleate pro merito suo. Nos adhibebimus modum; dc intra legitimos fines nolira sese diligenti
continebit: non ira in arctum desilientes, ut quaeitiones aliquas instituto operi haudqua. quam penitus conjunctas obiter attingere occasione data religio sit; neque vero ita exspatiantes, quoad ingens ac prope infinita materies & ubertas rerum postulabit. Ac primum duobus argumentis omnium sere Ueteris Testamenti librorum antiquitatem probabimus . Prius arcessemus ex Librorumiacrorum Canone, qui ab Eldra , auctoritate Synagogae magnae , Λrtaxerxis Longi manitemporibus, confla tus e li: ut ad calcem in positionis hujus demonstrabo . Unde s equi istut libros ipωs , qui eo continebantur Cano. ne, suisse ea , quam dixi, aetate antiquiores. Alterum argumentum subministrat vetus interpretatio Graeca , sive ab Interpretibus Septuaginta elaborata Ptolomaei Philadelisphi aevo, quod vulgci creditur ἔ sive multo reiscentiore, uti viris quibusdam eruditis visum
est; sive partim ab his, partim ab aliis, ut
opinati sunt nonnulli ; omni .m certe con sensu ante Christi aetatem concinnata. Cum
in ea enim libri haberentur iidem qui in Carione , prorsus hinc efficitur Christi temporibus esse vetustiores. Ex ea etiam scire licet,n mina ac inulos libris praefixos, unde ad agnoscendos Λuctores non inania saepe capio mus argumenta, minime illuc fuisse recenti
76쪽
rum homInum stud Io appositos, sed jam inde
a prima origine istas ledes occupasse . His Reneratim praemissis, singulis deinceps libris suum continget examen, sua probatio: super. aena cςteroquin sutura,si mihi res esset cum
Christianis , qui non genuinos modo, sed di vinos quoque libros illos latentur; nunc vero adversus impios disputantibus nobis plane necelsaria; juxta illud Gregorii Magni ta)rsuis haec seripserit Dalde supervacue quaeri tur, cum tamen auctoν libri spiritus sanctus fideliter eredatur. Ego vero a quo seripit sint tibνι saeνι diligenter quaesivi, quippe aiorsus eos diis utans , qui spiritum sanctumati ctorem eorum esse non credunt.
AC ordiemur ib) primum a Mosis Penta.
teucho: qui quoniam librorum omnium,
qui supersunt, antiquissimus est , utile juxta
erit & operosum vetustatem ejus,&quaesitis undique argumentis tueri . Quod ut ordine fiat, Seriptorum primo Sacrorum utemur testimoniis; tum decurremus ad M-ctores reliquos: inde alterius generis aseiseemus probationes , & ostendemus Mosemiai psum , ae res ab eo gestas & literis proditas,unteum sere fontem suisse, unde universae propemodum per orbem gentes confinxerunt Deos suos, Heroas , & Λuctores, totamque Theologiam suam hauserunt; Phςnices dico, AEgyptios, Persas, Indos, Thraces, Germanos, Gallos, Britannos, Hispanos, ipsos etiam Λmericanos; praecipue vero Graecos, & Ro.
manos: quos omnes Mosem,personatum quidem , at certis tamen internoscendum Indiisciis, retulisse inter Deos, & divino cultu prosecutos este reperiemus: quod mirabile sane est,& impietati retundendae summopere efficax . Nam quae se expugnari non palletur pertinacia, siquidem ostendero quidquid apud antiquissimas gentes , dc ingenii ae doctrinae laude imprimis florentes divinum, praestans, illust te & valde vetustum habitum est, Deos puta, Diisque pr'pugnatos Heroas, condito. res etiam urbiun e legumlatores,nihil aliud suisse quam s ad Mosis exemplar imagines; & q. vinis honoribus tot homines magno alia erunt e nitentu , hune summi, quem nos colimus, Dei cultorem ia) Praefat. In Iob. tb Di.lso dissertationis hujus da
ae servum se tulisse λ SI eul ergo prolixior
aequo soria su ridebitur argumenti hujus tra .ctatio, is reputet apud se utilitatem rei, ac momentum ad causam, quam tuemur, obtinendam , ita breviorem etiam fatebitur. Atque haec cum ipse metum commentarer, miratus sum equidem saepe numero in tantaliterarum , ac sacrarum praesertim luce, neminem extitisse adhue , qui hanc aperiret scenam , detractaq; tot commentitiis Hero iis
bus, ae Diis larva. quam iis prisci aevi superstitio imposuit, Mosem Mosi restitueret, ac publice agnoscendum proponeret. Idam suctum est hae dissertatione; nec Ita quidem
ut hoe argumentum exhausisse me putem
quod operis haudquaquam patiebatur ratio, neque ipse iniquis exclusus spatiis potuis sem; sed unde tamen excitari possint studiosi ad persequenda reliqua,& antiquitates sacras e profanis Hilloriis eruendas. Huic disputationi subjiciemus alteram non dissimilis generis, quae reliquas Graecorum sabulas ex il-bris Mosis arcessitas esse & expressas evincemus. lndidem derivatos esse priscos earum Prope omnium, quas dixi gentium ritus com
plures demon lirabimus. Τ um quaeremus postmodum quomodo lacrorum Librorum notitiam habuerint Graeci,quos Hebraicae,ac eκ- ternarum linguarum rudes fere & imperitos
suisse constat ; & an librorum Μosis inter
pretatio aliqua fuerit Alexandri ae eo vetustior. Dehine linguae Ebraicae, literarumque Samariti earum , & Iudaicarum originem perscrutabimur . Demum refellemus argumenta , quibus Librorum Mosis oppugnari solet & dignitas &-Λe tandem de depravationibus Pentateuchi paucis tr
teuchum in Templo Helcias Pontifex rein
I. T Une ergo probemus consequentes proxime & continua serie aetates Libros illos , qui di euntur esse Μnsis , a d. scripsisse Mos , ae proinde ea aetate esse is seriptos , qua scripti esse seruntur . Re primum res a populo Del gestas in isteras retu. lime Mosem liquet ex decimo septimo capite
77쪽
Exodi is, in quo Amaleellanam victoriam
iubet Molem Deus seribere ob monImentum in libro . Mandata quoque a Deo accepta libris commisisse ostendunt illa e vigesimo quarto libri ejusdem capite ; Scripsit autem Moyses uuiversos sermones Domini: dc paulo post i Alsumensque volumen faederis tegit au-atente populo sue r Et haec e tricesimo tertio Nirmerorum se . Hae sunt mansiones filiorum Israel, qui egressi sunt de amπto per tur. mas suas in manu Moo ω Aaron , quas δε- scripsit Moyses juxta eastrorum loca , quae Domini judione mutabant r nec non & is atricesimo quarto Exodi id i seribe tibi ver. ba haec, quibus o rerum, oe eum Israel ρυι-ri faedus. Deuteron omium vero a Mose primum,& deinde a Iosua fuisse descriptum, clarissimis indiciis testatum extat: sed hoc praecipue tricesimi primi capitis Deuteron .mii te i scripsit itaque Moyses legem bane, et tradidit eam sacerdotibus suis Levi, qui
portabant Aream faederis Domini, ει cunta issenioribus Israel: nempe ut ad latus Arcae foederis servaretur. Dum eam septimo qui que anno publice praelegi sane it . Alio locci
iubet Moles Regem I irae litis olim praeficiendum , Deuteronomium a Sacerdotibus Leviticae tribus aeeeptum describere . Can-
eleum praeterea jussu Dei seribit Moses is ,
atque id lsrael itas docet, ut habetur in pos remis Deuteronomii capitibus . Frequentem hujus Deuteronomii usum , & latarum in eo legum e ullodiam commendat Auctor
libri Ii,iuae si r ipsum vero Iosuam in lapidibus Deuteronomium descripsisse narrat ib in monte Hebal; & populum hine precibus, 4nde diris devovisse , juxta traditum tibi a Mose praeceptum in ipso Deuteronomio. Librum Iustorum , qui capite decimo si Ii-hri Iosuae laudatur, & libri secundi Regum capite primo kὶ, quidam putant esse librum Exodi; R. Selomo h ipsum Pentateuchum .
Iosue praeterea , in libro ipsius nomine in .sicripto in , mandata executus esse dicitur, quaecunque a Mosi tradita suerant : quod ut accurate fieri posset, descripta esse oportuit. Id confirmatur loco hoc Eκodi m r seribe hoe ob monimentum in libro er trade aurι-bus Iosuae : re ex isto libri Io uae in): Confortare urtur, ει esto robustus valde , ut cu
fodias'facias omnem Letem, quam 'ν staeestit tibi Moses sertur meus e ne Getinerab ea ad dexteram vel ad sinistram . ut in
telligat cuncta quae et s . Non recedat Da αIumen Legis hujus ab ore tuo , sed meditaberis in eo diebus ae noctibuν , ut eusto faser faeias omn1ae quae ser*ta Νηι ιη eo. Ex his sequitur Legem Mosis Ioluae temporibus scriptam extitisse : nee Legem solum secundam, quae Deuteronomium est; sed priorem etiam , quae posteriore amplior fuit; nam multa habuit prior Lex , quae repetita nousunt in secunda . Atqui non posteriorem solum , sed priorem quoque deseriptam habui sese Iosuam necesse suit , ut universis Mosiis praeceptis obtemperaret .& populum quoque in eorum obsequium flecteret: nam pars hae praecipua fuit mandatorum Μcisis . itaque antelatum Deuteronomium Iosuam praeceptis instruit Moses , quaecunque ipse a Deo acceperat. Haee enim leguntur capite Numerorum vicesimo septimo soὶ: Fecit Moses ut praece ρeν at Dominus r eumque tulisset Iosue , statuit eum coram Eleazaro facerdote , ει omni frequentia populι. Et 1 offa eaρι-
ti ejus manibus cuncta νυIieavit, quae man
daverat Dominae Et Iosue ipse morti proximus, sic affatur Israel itas spin: Gote sollieitι, ut tinoaetatis cuncta , quae scripta sunt in vo lumine Legis Μυ . imprimis vero ncitabilis est locus ille libri ejus de lolue t h. Tunc aedificavit Iosue altare Domino Deo Iseael in mon. te Besai, filaut praecepeνat Mosesfamulus D mini filiis Israel, o scriptum est in volumι- ne Legis Horsi; Altare de lapidibus impolι-rιs , quos ferrum non tetigit r ει obtulit super eo holocausta Domino , immolavitque pacis eas victimas . Et seri t supeν lapides Deuteron omium IUis Mofi, quod ille digesserat coram ψιis Istaei. Hie manifeste diit, riguitur primaria lex Mosi a Deo in monte H ,rebo tradita quae Therath Moseb. Lex Mosis appellaturia secundari a Lege Alisneb Tbονatb, hoe est, Deuteronomio. Nam ex priori L ge citatur eaput Exodi vicesimum r , quo a tam de sectis lapidibus aedifieari vetitum
est. Hinc quoque, ut ex aliis quoque locis, quos infra asteram, refelluntur, qui Deutero. nomium lotum a Mose seriptum esse censent, non reliquas partes Pentateuchi . Commem
78쪽
morantur qmque mandata Μosis in libro Iu . di eum sa), his verbis: Dimisitque eos, ut in ipsis experiretur IsraHem , utrum audiret
mandata Domini, quae praecuerat ρatribus eorumper manum Μοψ,an non. Frequentior
etiam horum mentio in libris Regum ib)r velut cum Amasias narratur intersectis patris sui percussoribus , a filiis eorum manum abstinuisse: juxta quod criptam est in libro legis Mosi, Hur praecepit Dominus dicens :Non mor entuν patres pro filiis , neque filii morientur pro patribus : sed unusquisque in peccaro suo morietur. Atqui haec conceptis verbis extant in Deuteronomio se . Adde ili haec e secundo capite tertii Reetum svi robserva custodias Domini Dei tui, ut ambu Ies m viis ejus, ut custodus caeremonias ejus,
o praecepta ejus ae judicia, Θ testimonia,ficut scriptum es in itae Μοψ, ut intelligas
universa quae facis: dc haec quoque e vicesi- o primo capite quarti Regum te : si eu- sodierint universam Legem , quam manda vit eis servus meus Nosses : tum dc illa e vi. cesimo tertio capite libri ejusdem is): Simi. Iis illi non fuit ante eum Rex , qui revertere tur ad Dominum in omni corde suo, et in tota anima sua, oe in universa virtute sua , juxta omnem Legem Musi. Paria his extant in Paralipomenis. Tale hoc e decimo sexto capi.
te libri prioris g r Iuxta omnia quae scripta sunt in Lege Domi ni, quam praecepit Israel: dc hoc quoque e decimo septimo capite posterioris lo): Docebantque ρορυ luminIuda, habentes librum Legis Domini: atque id etiam e vicesimo tertio capite sequente si): Ut offerrent holocausa Domino, sicut scriptum es in Lege Mosi: t si& illud e vicesimo quinto capite sequente thJr Cumque roboratum mi vi aut imperium, jugulavit servos , qui occiderant Regem , patrem suum , se filios eorum non interfecit,sicut scriptum est in Lege Moysi: Non occidentur patres pro Uiis,ne. que filii pro patribus,sed unusquisque in peccato suo morietur. Plurima apud Esdram, qui fuit scriba velox in Lege Modisi si , Mosaicae Legis mentio. Sic tertio capite im)e Et fur.
edimaterunt altare Dei Israel, ut offerrent in eo holocautomata cur scriptum est in libνo
Sacerdotes in ordinibus suis, Θ Levitas i. vltibus suis super Vera Dei in Ierusalem, metit ser*tum est in libro ΜοεCrebro etiam ialibro Nehemiae commemoratur Lex Μosis. Sic capite nono ' : Et Iegerunt in volumine Legis Domini Dei sui quater in Her dc capite sequenti ρ : Ut ambularent in Lege Dei , quam dederat in manu Mosi servi Dei, dc paulo post his in tellimonium eadem Lex adducitur: in decimo tertio quoq; capite sq): Iudie autem ilio lactum es in velamine Moysi, audiente populo: oe inventum es scriptum in eo, quod non debeant introire Ammonites , o Moabites in Ecelsam Dei usque in aeternum. Quae Itidem ut alia in libris Mosis scripta leguntur. Praecipuum vero illud eis, quod extat in eodem libro Nehemiae trin, Esdram Μosaicae Legis volumen piae legisse universis Israelitarum genti,& interpretationibus eκ- planasse. Iam vero liber Psalmorum , quorum Mosem Auctorem habent nonnulli, quid aliud est , quam frequens Mosaicorum man in datorum iteratio e Psalmi praecipue, septua-pe simus septimus,centesimus quartus, centesimus quintus,& centesimus tricesimus quintus , totam Pentateuchi historiam ab initio repetunt. Testimoniis Mosaicae Legis aliquo. ties utuntur Prophetae, Baruchus cs), dc Daniel st) . . Meminit uterque dirarum, quibus
impii devoventur In Lege Μosis su . Sie
praeterea Baruchus secundo capite sκ): sicut locutus es in manu pueri tui Mosi, in die qua praecepisti ei scribere Legem tuam dc Daniel decimo tertio is r Eruaeierunt filiam suam fecundum Legem Modisi. Insigne dc illud Malachia et : Mimentote Lexis Μοsi servi mei, quam mandavi ei in Horeb ad omnem Israe praecepta , oe juieta . Tobiae consanguineo suo Saram despondere se ait Raguel saαὶ ; ut coujungeretur cognationi suae secundum Legem Mos. Iesus Siracides eximio Mosem Ornat elogio , creatumque esse ait Israelitici populi legumlatorem sob) : quod apud eum non semel legere licet. Plurima denique in Machabat eis libris Mosaici operis commemoratio: velut in septimo eapite libri secun di sceὶ : Non obedio praecepto Regis , sed praecepto Legis , quae data es nobis per Μογ
79쪽
sem : quo eapite M , de Cantiel Mosis sit
mentio, ex eoque testimonium quod dam tb
II. Notabile vero imprimis illud est ,quod habent Libri Regum,& Paralipomena, Helciam Pontificem , cum sarta tecta Templi curaret, librum Legis, ipsa Molis manulcriptum,ut indicare videntur Paralipomena sc , dc Interpretes plerique volunt, In Domo Domini reperiisse: quem ad se missum eum Iosias legisset, eiusdem jussu , univerto populo audiente fuisse recitatum id .id ad omnes Mosis libros reserendum manifesto censet Iosephus se quod ad unicum Deuterono. misi pertinere arbitrati sunt, Athanasius V , Chrysostomus u , dc recentiores plerique: popterea, opinor, quod librum eumdem ab
Ielcia repertum fuisse crediderunt, quem manu sua descriptum ad latus Λrcae foederis Iocati jusserat Moses, ut narratur Deuter
nomii ipsius tricesimo primo capite th ;
hunc autem , noli totam Legem , ted Deuteronomium solum fuisse complexum, multo. rum opinio est : &quod decimo septimo capite ti) scriptum legitur de iururo lirae li. rarum Rege: Postquam sederit in solio regni sui,describit fibi Deuteronomium Legis bujus
in volumine,accipiens exemplar a sacerdotiis
bus Leviticae tribus, oe babebit secum, legetque illud omnibus diebus vitae suae; ut discarrimere Dominum Deum suum , o custodire veνba, Θ eaeremonias ejus, quae in Lege praecepta sunt. Hue accedit quod libri Iosue ea si te octavo eum aram Domino extruitosue in morte Hebal, factum hoc legitur, cui seriptum est is volum ne Legis Moysi; cum id Deuteronomii vicesimo septimo capite il), nec alio praeterea Pentate vehi lo. co reperiatur: & quod decimo quarto capite libri quarti Regum imi testimonium recitatur ex libro Legis Μοὐ,quod Deuteronomii vicesimo quarto capite in) , nee alibi uspiam in Lege habetur: &quod in libro Nehemiae soὶ arceri jubentur ab Ecclesia Dei Moabitae, & Ammonitae , prout lectum fuerat in velamine Mors,quod non alibi quam Deuteronomii capite vicesimo tertio γ occurrit,&quod testimon Ia aliquot e Lege Μosis deis promuntur a Barucho in , & Daniele st ,
quae extra Deuteronomium frustra requiras . Ea jam a me superius allata sunt. Verum &reliquos praeterea Pentateuchi libros in latere areae simul suis se alservatos, dc ab Helcia repertos, neque negat Auctor libri Regum. neq; rationibus suis rostatus 3 conficit,quae sunt ejusmodi, ut facile ex illis appareat positum suisse in latere Arcae Deuteron mium, non ut priores quatuor illinc fuisse exeluis scis nos fateri cogat,cum praeseitim censeant Iudaeorum plerique, non Deuteronomium
solum , sed & totam Legem in Arca a Mose fuisse inclusam. Visum id est Isaaco Abraha
aliquid legitur in Debarim rabba, nempe Mosem inllante morte tredecim exemplaria Legis descripsisse,quorum duodecim in usum cederent duodecim tribuum , unum vero in Λrca servaretur . ex quo reliqua emendari
possent,si quae sorte iis labes inolevisset. Harere tulit & amplexus est Maimonides cx , dc ad eorum probationem usus est ipsis verbis Mosis θὶ: Tollite librum istum, oeponile eum in latere Areae foederis Dei vestri , ut sit tibi
contra te ιn testιmonium . Hinc etiam occa
sonem habui iste videtur Epiphanius set ,
aliique post Epiphanium complures, ut crederent non Legem solum totam,sed & libros omnes Canonicos intra Λrcam fuisse reconis dilos , cum inde Λpocryphi secluderentur pquod vanum tamen est ac frivolum ; nam
in Area solas suisse Tabulas lapideas a Deo seriptas discimus ex hibris Regum t aaὶ , ω Paralipomenon bb): Leκ autem fuit ad latus Arcae exterius ἰ quod re urna aurea mari.
nar plena, & Aaronis virga sceὶ , hoe est, si Ionathanem Paraphrallem Chaldaeum id audimus beeυbsa , in caua , ad latus dextrum Arcς: vel si Gemaram Thalmudiei li
bernaculi vasa & suppellectilem , in Templi ipsius Gazophylaciis suisse reposita verisimile sit, illuc quoque illatam suisse caps
80쪽
Iam, Ieg:s volumini semidendo destinatam, credere par est quae postquam diu illic ne-lleba & ignorata jacuit, tandem ab Helcia
Ponti fite reperta sit. Quamobrem non in Area Domini, sed in domo Domini repertum
a se librum Legis praedicat Helcias ta) ; non si meto insessum , ut conjectavit Chrysostomus bὶ , sed, ut Ebraei sentiunt, in eapsu
la illa reconditum, quae stante Tabernaculosuerat ad latus dextium Λrcae . Sed de his Infra . Libet hue adjicere Arabum quorum. dam opinionem, qui tradunt Phinee quinque libros Legis , servatam Mannae portionem , Tabulas duas, virgam Μosis, ct illam Aaro nis, quae folia produxerat, in urnam teneam congessisse s tum vas plumbo obturatum,elam abdidisse In spelunea , cui deinde inaedi. si catum est Templum Salomonis to . Quae somnia sunt vanae gentis . Ad testimonia vero illa e Deuteronomio deprompta quod attinet, sciendum est sui sis inuteronomium, velut compendiariam priorum Pentateuchi librorum explanationem, & Legis totius bre. viarium . in familiarem & quotidianum po- pnii Israelitici usum compositum. Id declarat ipse Moses, eum ali initio Deuteronomii sM: Caepit Moses explanare Legem o vicere rDominus Deus nosteν locutus est ad nos in Horeb. Prioris scederis iterationem, ad quasi rurium scedus sui me significant illa e vice. simo nono capite Deuteronomii se r Mesant verba foedeν is , quoae Araeemit Dom/xus Mosi, ut feriret eum filiis Israel in ter. ra Moab , printer Illud foedus quod cum eis pepigit in mνeb . Atque hinc porro Liber ille dictus est Deuteronomium , secunda Lex ; relata In literas itidem ut prima quam primam Legem si quis a Mose scriptam ut secundam negare ausit, opprimetur hoc loco Exodi s D r Scripsit autem Moyses universo fermenes Domini. Et deinde u): sumensque volumen foedois , Ita It audiente populo .Htque ea sane a Deo ipso fuerat jam ante ex parte descripta: se enim habetur in Exo. do ib) e Dixit autem Dominus ad Morsem : cende ad me in montem, oesto ibi, daboqueribι Tabulas lapideas , Θ Legem , ae man data quae scripsi, ut doceas eos . At in uteronomium cum est et Legis , ut dixi , summarium, hinc illud praecipit Moses suspendi pro signo in manibus, inter oculos collocari,
postibus domuum adscribi, nocturna ae diurna manu versari, propter brevitatem nimiis rum, de tondiscendi facilitatem . Res ita qua
illi e delibatas tantum , & quasi per illi clasanimadvertere licet, quae jam fuerant enucleatius descriptae . Quod autem tritior ejus esset & promptior usus , idcirco testimonia ex eo peti solebant . Cum hominum esset eruditiorum , & accuratiorem rerum notitiam quaerentium , tractatio reliquorum Li. brorum : ex quibus tamen non pauca itidem depromta videas in recentioribus Scripturae sacrae Libris . Cujusmodi est illud seeundi Paralipomenon si) δ Immolaverunt autem Phase quarta decima die mensis fecund . sacerdotes quoque , atςue Levitae tandem sanctimati obtulernn holoeausta in domo Domini . Steteruntque in orκine suo juxta dispositionem, ω Legem biosi hominis Dei. Et capite sequenti si : Pars autem Regis erat. vi de propria ejus substantia offerretur holo. eaustum mane se er vespere ; sabbatis quoque , ω Calendis, o solenaitaribus eae
teris , sicut scriptum est in Lege Moysi. Et
capite trigesimo quinto IJ : Et immolatam est Phase , asperseruntque Facerdotes manu sua sanguinem , o Levit ae detraxerunt pelles bolocaustorum , ω separaxerunt ea , ut darent per domos , o familias fingvl-vm , ω efferrentuν Domina , flexi scriptum es in libνο Μοψ. Et in Nehemiae libro, capite decimo, plurima recenientur ex Lege M saica r quae sane in Deuteronomio nusquam leguntur. Plura hujusmodi proferre possem. Adde & allata Deuteronomii vel ba, Deute ronomiam Legis huius , ab ongelo, Aben Eet a , & Κimchio , aliisque Interpretibus exponi, Legis exen lar, descriptior em, minime vero ad quintum Pentaleuis
chi librum reserti. Sed haec sufficiunt,& ad reliqua properandum est.