장음표시 사용
261쪽
IV. Multum porro Hieronymianam in. Alexandrinus co , Origenes d , & Λ sit
ter Libri hujus interpretationem , & Grae- canus usurparunt; sed & vetustior quoque cam quae hodie extat, interest. Uerum utra Clemens Romanus in Epistola ad Corinis exemplaris vestigiis pressius institisse die e n. thios se , ct Λuctor constitutionum t f quanda sit, dubitare nos nequaquam patitur Hi eis Clementi eidem tribuuntur. ronymus ta), cum ait se magissensum e sen- U. Et si vero minime propositum hie ha-su, quam ex verbo verbum transtulisse, multo. beo novam de Iudithae ipsius facinore, de iarum codicum varietatem vitiosissimam am- Nabuchodonolore , di Arphaxado , in ejus putasse; sola ea quae intelligentia integra in hiiloria commemoratis , eorumque aetate is verbis Chaldae s invenire potuit, Latine ex. disputationem instituere, aut veteres recuis
prem. Hucaccedit quod adhibitus hic quo- dere,quae tot ac tantae habitae sunt super hocque ab Hieronymo bi interpres, ut de in Γo. argumento, ut penitus jam exhaustum sit , hiae libro e Chaldaeo seriticine Latine reddenis dicam tamen perpaucis mihi eam placere. do, nonnulla etiam de suo videtur suille daris quae in Manassis suda regis aetatem conseregitus . Chaldaici enim sermonis satis rudem hanc historiam , & Nabuchodonosorem se Hieronymus non dissimulat. Hinc tanta sciscit unum esse ex Λsarhaddonis successo.
inter utramque interpretationem occurrit ribus, qui tum Risyriorum imperio praesu discrepatio. Graecam vero, itidem, ut illam rit; regem vero Babyloniorum Obnoxium
libri Tobiae, ex Chaldaico exemplari excer- habuisse Assyrios hoc tempore,& lli pendia-psisse Iudaeos Hellenistas credibile est: nam rium ἰ at Alpha κadum ipsum esse Dejocem quis mulieris popularis suae historia, adeo in- Herodoti libris celebratum ἱ & quaecunque ter Hebraeos celebri ut in Hagiographis col. narrantur illic tum evenisse , circa tempora Iocaretur, caruis e putet Iudaeos lexandri. eaptivitatis Manassis. Haec sententia partim nos, dc adeam vernacula lingua, Graeca ni. a liellar mino θὶ , partim a Serario mirum, reddendam pauculas horas non con . partim etiam a Petavio si) edita , ita omni tulisse λ Ergo cum amoena sit Libri lectio, de bus occurrit Λdversariorum viti ligat ion i- ad pietatem promovendam utilis,erebro eum bus, & nodos omnes disputationum praecidit, usu videntur trivisse : nonnunquam etiam ita cum exteris, ac sacris consentit historiis, saeris Libris adjunxisse, utpote quem Ha- ut in ea ficile acquiescam.
giographum esse , &ab Hebraeis habeti sei. Ul. Dixi Grotium non hunc Librum reis rem ; ade aut cum Christi deinde susciperent licere duntaxat in sint inchi Epiphanis tem
dogmata , Christianis eum communicarent pora, sed totum etiam commentitium , me
cum reliquis Libris sacris, nullo discriminer ramque esse Parabolam docere . & Iudith, atque ii a demum sacer ab Ecelesia Christi sive Iudit, esse Iudaicam gentem , Bethu habitus sit, Nicaena Synodo comprobante,ae liam esse Templum Dei, betel rabb ; Iudi,
decernente . Ex Graeca porro illa interpre. thae gladium esse preces sanctorum ἱ Nabu ratione Latinam quamdam deinceps prodii se thodo nolorem hic ut alias saepe Hebraeis se ex illimaverim , Hieronymiana vetustio- Diabolum significare s Alsyriam vero, fa- rem, & Graecis magis contonam, qua Latini sum; Holophernem typum esse Antiochi, ita
Patres antiqui usi sunt;& Syria eam praeterea. dictum ab hel phar nabas, quod Chaldaice Μinime ergo iis assentior , qui Septuaginta Lictorem serpentis sonat ; Iudith viduarria Senum, aut Theodotionis scelum hune quo- fingi , ut Iudaeam omni auxilio destitutamque esse comminiscuntur . Quis enim librum exprimat; Ioachimum , sive Elia Timum a Canone Hebraeocum sejuntium Ptolemaeo Deum surrecturum significare, quae spes cura Philadelpho inter sacras Scripturas Eleata. homines Deo conjungat, ideirco ad Sacerdo rum Pontificem venditasse censeat λ Sed nee tem referri; Simeone Rubeni filio ortam dici Theodotiani id adscripserim i nam quis ipsa Iuditham,quod Ruben contracte dicatur, pro elaborasse existimet eam interpretationem , rasa, benganei, vidit miseriam Ueus, & ex quam non aequales solum ejus, Clemens ea Dei miseratione nasci Simeonem , qui ab
262쪽
ε,bedientia nomen habet; Simeonem Rube. ni filium nullum suisse ex eoque commentishspicionem firmari; Μanassem virum ab oblivione dictum coeli aestu mortuum fingi , quod adversa nobis Dei oblivionem excu. iant; diem victoriae a Iuditha relatae,ab He-hraeis celebrari solitum dici, ut ligni ficetur dies Luminum, sive Encaeniorum, nempe
purgati Templi, & dedicatae Arae a Iuda chabaeo, quemadmodum legimus capite quarto prioris Machabaici ta . Deniquet Libri hujus Scriptorem Graecos auctores leo Risse suspicatur ; nono quippe ea te b , Pro eo quod habet Hieronymi interpretati rusus viola ores extiterunt in coinquι natio Vesua, Graeca habere δι ἐλυσ- μDρων παρθώου δες μίασμα t sic enim recte emendat, pro μη ραν.
quod editi Codices habent : de quod deci .mo sexto capite to Uitanum filii comme. moremur . Λ cute haec quidem G totius &α erudite, ut reliqua ; sed non tamen vere. Neque lane primus oeinionis hujus architectus habendus est : ipsi quippe praeluserant Lutherus, Gythraeus, Beroaldus, Re Inecinctus , & alii ex Heterodoxis plerique , qui historiam Iudith , poeticum figmentum , dc tragoediam appellant . Praeterea Hebraeus quidam Poeta Grotio videtur praeluxisse, ut Iactum ad H, α νια iaὰν Dedicatio.
nem Arae , dc ad Alsanaonaeorum aetatem re
serret Laudatur a R. Da de Gan Z in zamabaud, his verbis: Tempus hujusfacti ignoramus, ηι bil enim de eo repeνι in libroIosepM. Iuxta verba Poetae Μὴ afoeter schelabanu-cba , e fundamento effigiant 1 Gicationemi Templi evenit hoc facinus et fam diebus famaaraeorum . Iam vero quod nomina in allegoriam,& parabolam trahit, fecit idem in veris Scripturae iaciae hi storiis origenes, fecerunt & alii Patres, ac interpretes Scripturae plerique , pro captu suo unusquisquet& saepe quidem adeo ingeniose & feliciter, ut res non verae, & re ipsa factae, sed fictae &apposite ad allegoriam excogitatae videantur . Iudithaenomen Iudaicam gentem signare ait; anne vero fignabat Iudaicam gentem, enm id gereret Iudith uxor Ela v. filia Beeri Hethaei, cujus mentio extat in Genes id pDYthuliam vero, quam exponit Domum De , interpretantur alii, Uirginem Dei, & al aminde parabolam extundere possunt. Hol phernis nomen, quod ab Hebra leo deligat , Perticae est originis, perinde ut Tisaphernes, In taphernes , Pharnaces, & Pharnaba Eus. Homphernes ille Λriarathis Cappadocum regis fratrer, cujus meminit Appianus in Syriacis, num lictor serpentis suit, aut Diaboliminister λ Pari modo refelli possunt allegoricae reliquorum nominum expositiones. Porro neque Ruben ille Simeonis pater, unde his a. riam hanc in dubium vocabat Grotius, neque postremus verius ultimi capitis , qui annuae festivitatis ex Iudithae victoria ab Hebraeis institutae meminit, extant in Graeea interpretatione, quam certiorem Hieronymiana re tutiorem diκi ; & pro Rubene exhibet illa quidem ilia elem . Nam cum Latina habeat:
Iurisada , Ahi Simeon, Mii IsraM . Quamvis autem nulla nunc festivitatis ex facto Iudith
institutae occurrat In Hebraeorum libris mein moria , tempore potuit abrogari, ut saepe fit. Graecanicae vero locutiones,& voci νε- adventitiae sunt, & ab Interpretibus P Odierunt , qui tum optime interpretandi munere functi sunt, cum nativum quid res bra ις, ac vernaculum, non peregrinum sapit ipsi rum oratio . Exempla majoris ligentiae occurrunt apud Interpretes Scripturae. in librum Iobi Interpretes Septuaginta & Vulga. rus , Pleiadis, Hyadum , Orionis, Λrcturi,
di Amaltheae nomine intruserunt. Capite vlcesimo se κto Proverbiorum f Hebraicum
m Igma,quod aceνυum lapidum tonat juxta Aben Esram, reddit Hieronymus, acervum ΜercuriI. Ale Randriae nomen praesert Vulgata Ielemiae, Ezechielis, & Nahumi edi. tio, pro Hebraico nab, cum longo poli hos Prophetas tempore Alexandria condita sit. Quis sanus inde colligat hos Auctores He. braeos Graecorum seripta legisse λ Vides ergo quam levibus argumentis sua Libro huic derogetur veritas & antiquitas atque eo levioribus, quo facilius exoticis & sacris historiis conci Iiari potest . Metito itaque opinionem eam, quae Iudithae historiam confert in
As Samonaeoi um aetatem , refellit, ut dixi , R, Λ Zarias, hoc praecipue argumento, quod Chaldaico sermone conscripta sit.
VI l. Qui post solutam eaptivitatem, Iu
263쪽
detthae eatus Ineu Isse volunt, eo potissimum Id approbare student, quod legitur capite
quinto σὶ Graecae interpretationis: d ναὸς Mosi ἀννοεις , quo Templi excidium significari volunt. Notassent vero aliud esse , εἰς ιπα-. aliud καθελέδου ἐς Mam
vatum est a Serat in bὶ: hoc enim sonat, in solum disturba νι ει dioie , solo aequari: illud vero est , eonculcari Θρedibus proteri, ut so sim proteri solet. Itaque cum Manasses ea. plus est ab A ssyriis, verisimile est impia misgentem reseratis Templi foribus in id penetra me, atque ultro citroque nulla habita loci reverentia cursitasse, Ac profanis pedibus lo. ea sancta haud secus quam publicum solum proculcasse . Ita intellexit Syrus Interpres qui Graeca expressit. VIIJ. Retudi quoque potest adversus Ll-bri hujus antiquitatem argumentum illud, quo librum Tobiae supra vidimus oppugna. tum ; locum videlicet in Canone suis te habiturum, si Synagogae magnae, Ac Esdrae tem poribus superior fuisset . At eadem utemur responsione quam supra adhibuimus , quo tempore compostus est Canon, res Iudaicas in tantis fuisse positas angustiis , nondum cincta moenibus Urbe, urgentibus undique adversariis, ut nondum popularium suorum
scriptiones omnes, quae in eum recipi mere. rentur, Esdras compilare potuerit, ac proin
de quae semel seclusae fuissent a Canone , in eum non fuisse ab Hebraeis deinceps admisens, postquam clausus ac circumscriptus est. IX. Nihili vero facimus argumentum , quod adversus libri Iudith , ac libri etiam Tobiae dignitatem re auctoritatem ex Ioseophes silentio ducitur e nam &'Iobi historiam& Bethlehemitarum Infantium caedem, aliaque praetermisit ; & exiguam esse inficialis argument, vim scitum est. Deinde vix alia retulisse Iosephum videmus , quam quae habebantur in libris Canonicis. Nam quamvis paueula quaedam de suo alicubi asperserit,seeit id tamen praeter institutum : profitetur quippe in Prooemio Λrchaeologiae se eam ex literis Hebraicis translaturum . Clarius etiam in libro decimo tri r est γὰρ ἐυθὼς ὀνάρ
se oriae hujus reisoni iis qui in rebus a me declaνatis desiderabunt quiratam, vel expa. stulabunt, me Hebraeorum solum libros Graece redditurum professus, promittens fatu νum ut in rebus exponendis nibu addam de meo Bel detrabam. Hebraeorum libros dicit, qui in Canone habebantur; in quem recepti non
fuerant libri Tobiae, & Iudith , qui caetera. quin nee Hebraice scripti erant.
I. Disputatur de auctore libri Esther. Variae
opiniones proponuntur. II. Istus esse υι- aetur synagogae magnae. III. Probatur ejus γνησις set , ω antiquitas ἰ deque Graeea il. lius interpretatione diovratur . IU. Re . felluntur argumenta A dDersariorum . Pr ismum argumeπtum , in quo disputatur de
I Uod ad librum Esther attinet, etsi
I habitus est in Hebraeorum Canone, nihilo tamen minus dubius est i p. sus Auctor ac superiorum. Esdrae adscribunt
Epiphanius id , Augustinus se , & Isid rus sD. Eusebius g Esdra recentiorem putat. Pseudo Philo, sive Iedidaeus, quem
repraesentavit R. Λzarias in Lumine oculo. rum , Ioachimum summum Hebram rutria,
Pontificem , Iosiae filium , eius qui insede
chum patrem habuit, id operis Mardochael rogatu sui cepisse arbitratur . Theologo. P liticus Seriptor hunc Librum censet ab eoisdem fiuctore prosectum, qui Esdrae, Ne heismiae , & Danielis libros elaboravit, idque post reparatum a Iuda Machabaeo Templi cultum; excerptumque fuisse ex altero libro. qui Estherae nomine inscribebatur, dc cujus mentio extat ad calcem noni capitis libri hu.jus de quo agimus, quemque jam olim interiseidisse ait: quippe secundi Templi perinde ut primi temporibus viros fuisse, quibus curaeerat res gentis suae literis prodere . Quae ut temere, & nulla ratione conficta jure a nci. bis exploduntur. Magnum vero recentiorum Gg a Inter.
264쪽
Interpretum , & aliquot etiam Hebraeorum ad Iudaeos misisse, hune ipsos suscepisse , &agmen pro Mardochaeo pugnat; Aben Ezra quaecunque eo mandabantur peregi Ile ρ Li- in his, & Abrahamus Hispanus, qui Sapien- brum scriptum ante esse oportuit, quam mitin ris cognomen reportavit. Quibus omnibus teretur ad Iudaeos, ab iis susciperetur, c tra- praeit clemens Alexandrinus O . Nititur ea dita in eo praecepta observarentur ; multo
sententia his verbis libri Esther O : seri e etiam magis ante quam misso illa, ac susce-
taq; Μardochaeus omnia Baee, Θ literis eam. et io , atque observatio scriberentur . Atqui prebensa misit adIudaeos . Et mox te r Fu. scripta ea sunt in Libro hoc quem habemus . sceperuntque Iuaaei in solemnem ritum eun- Εκ quo plane essicitur Librum , seu Epillo- Ea quae eo tempore facere caeperant, ex quae iam Mardochaei ante scriptam else , quam Nardochaeus literIs facienda mandaverat . hic quem usurpamus Liber scriberetur . Cum Tum deinde idὶ : Et cuncta quae gesta sunt, autem ad Iudaeos missa ellet Epistola haeece, epis O , id est libri hujus volumine continen- tantae rei gestae historiam . tam insignem di tur. Item hoc altero te): Sed θ Mardochaeus vini favoris testin cationem , quodque caput ν ei memoriam literis tradidit . Serarius vero est, festi diei solenni & anniversario ritu ce- Mardochaeum,&Ellher operas suas simul ad lebrandi sanctionem continens , dubitare libelli hujus scriptionem contulisse colligite κ profecto minime licet , quin accuratam rea
his Septuaginta interpretum verbis. quae eκ- narrationem in literas retulerint. , vel ob latant nono capite: nim. θι. maxime ut festi Phurim diei origo posteris
se,. Et scripserunt E stber regina , Amina- mariam perscribendi Libri caussam fuissι is dabi filia, Θ Μardochaeus I udaeus, quae fe- opinor. Λc si quis attendat ad nonum caput, cerunt. Quibus & haec quoque potuit addere, ae init lupa decimi quod opus e laudebat, iaquae caput idem claudunt in vulgata editio- prosecto Scriptori unice propositum compe-ne ,&quibus narrantur Iudaei, quae ad se is r let, solennium illorum caullam , ceremo. scripserant Esther, dc Mardocheus,observa n. nias , & sanctionem e X plicare, Hoc autem da suscepisse, er omnia quae Libri hibus, qui Synagogae magnae munus suit. Λd haec sua vocatur Esther , bistoria continentur e quasi det ratio magnam Epistolae Mardochaei, vel id sibi velit, Librum hune, de nomine Elthe. alterius quae a Mardochaeo & Esther scripta raedictum, illud ipsum esse quod ad Iudaeos est partem, ac fortasse totam, Synagogae Maoa Μ.ardochaeo, & Esthera scriptum est. gnae proceres , pro sua adversum illos reve-li. Mihi vero Thalmud illarum imprimis rentia . in librum quem lucubrabant interuis
probatur sententia , qui Babae bathrae primo se aliquibus duntaxat ad historiae concinnia capite foetum hune ella decernunt Synago- tionem adjectis . Μirari ergo subit unde is 'ae magnae . idem censuerunt & Magistri tanta Λna baptistas,ac Luthera nos nonnullos Complures alii ex eodem grege. Haesenten- vaesania incesserit , ut commentitiam hil intia superiores omnes sere continentur senten. riam hanc ac confictam esse arbitrarentur. tiae, tum emi qui Esdram, quique Mardo. Nam cum solet in a Phurim observallatam-chaeum auctorem agnoicunt; tum & eorum diuuud s. spateat ex Machabalco secui dos λ,
qui Ioachimum ἔ quippe qui Synagogae in. & Codice Theodosiano b) , eaque dicta lint teresse potuit, utpote Ioluae Pontificis filius. dies Phurim, sive Sortium, & Amanea , &His quidem temporibus recentiorem ne ullis Μardochaica ; quis homo non plane cerit quam esse Librum censeo, quem constat suis. aut vaecors opinari possit ex figmento , aut se in Hebreorum Canone Atqui hune Cano. ut Lutherani quidam loquuntur, e X Traginem Artaxerκe Longi mano iv Esdra poste. comoedia, religionem felli hums d te i cc a r riorem non esse diserte docet Iosephus f . niversariam celebritatem pro nuxisse ἔ Dixi Mardochaeum , vel Esther , vel utrumque . dies Phurim suisse appellatos : Septuaginta scripsisse opus hoc quod extat minime sane habent φρουραὶ . perperam pro νωμι , cestprobant testimonia illa superius adducta . phoret , quod idem est ac pboram. Iamdiu Nam quomodo in Ipso hoc Libro narrare , est eum codicibus Septuaginta Intereretum
notulit et Mardochaeus se Librum scripsisse , mentum hoc inolevit ἱ quippe & Iosepho υ
265쪽
αννὰς M. ProptereaI udaei supra memo ratos Hes celebrant, Phruraeos eos aneliam res . Quod ne quis culpa librarii putet eveni Dis , nomen a -εῖν. servare , videtur deri va sse; mox enim dixerat: μαμοχ N
scripserat autem Mardochaeus adIudaeos, ut hos dies obser Darent : nam cum diebus illis parum abfuissent ab interitu, quem ipsis paraverat Amam, recte facturos fi pericula libe rati , o hostes suos ulti, eos θνvarent Deo
itaque Rufinus & ad me me in Iosephi superiorem hunc locum sic reddidit: Unde ρrae. dictos dies Iudaei celebrant avellantes eos
Conservatores . Paterer Persicam vocer .pborim, ignorasse Iosephum , si non oc He. braicorum etiam fuisset satis rudis, & genti. litii sacrorum Codicum exemplaris securus in Septuaginta.Senum interpretatione acquievisset. III. Porro festum hoc Phurim , quod ex Epistola Phurim originem, dc institutionem habuit, libri Esther antiquitatem egregie approbat . Libri quippe hujus Epistola Phurim praecipua, & maxima pars est, ut quἰ genuinam hane esse ostenderit , Libri ο-σιοτητα una ostenderit. Cognoscitur ea quoque ex Hebraeorum Canone , in quo liber Esther i cum habui tr Canon autem ille Artaxerxis Longi mani aevo , ut dixi, conditus est . Sed dc aliud vetustatis argumentum prae se fert Ipse Liber initio undecimi capitis, ubi leguntur ista in editione tum Graeca, tum Latina e Anno qrmio regnantibus Ptolam eo,oe Cleopatra , retinierunt Dositheus , qui se Sacerdo rem,o Lev tici generis ferebat, es Ptolemtus filius ejus, hane Distolam Phurim,quam dixerunt intes retatum esse Liamachum Pto-
Ihemei filium in Ierusalem. Epistola Phurim magi I pars est libri Esther, ut jam monui . Ergo Librum hunc Lylimachus magna ex parte Graece interpretatus est, vel Ptolemaeo,
de Cleopatra regnantibus, vel paulo etiam prius . Hieronymus vero in Praelatione in hune Librum Graecam interpretationem quaulusaest,quam esse eam ipsam,quae nunc exta
manifestum est , Septuaginta Senibus adscribit, &in Vulgata editione repertam a se significat, hoc est ea , quae in. ἡ appellabatur. Hieronymo quoque vetustior Origenes sa eosdem interpretationis hujus Auctores agnoscit. Quem ergo dicemus interpretem, Lysimachum,an Senes Septuaginta λ Equidem si e existimo , cum bona pars libri Esther constet Epistola Phurim , hane autem Epistolam interpretatus sit Lysimachus, bonae partis libri Esther interpretem habendum esse Lysimachum ; Septuast inta vero Senes , ne actu in agerent, interpretationem hane lucubiationi litae intexuisse, quemadmodum Synago δ magna Epistolam iptam in Librum in salserat, & ne improvido Lectori fraudi esset di versarum lucubrationum permistio, monitionem hanc ali jeci sie ; illic autem me ra. tum Ptolemaeum Philadelphum esse, cujus anno septimo Libros iacros interpretati sunt Septuaginta Senes, ut habet Epiphanius in libro de ponderibus, & mensuris : cum ejus dem anno quarto Dositheus , dc Ptolemaeus filius Epistolam Phurim a Lysimacho con
vertam attulerint. Cleopatrae vero nomen plurimis AEgyptiorum regum uκoribus cominmune fuit. Magna est interpretationis hujus licentia , exemplar Dei ni s hine inde verborum snibus trahens , ut ait Hieronymus ibin; neque illic Septuaginta Seniornm castitatem in convertendo dc fidem reperias ut vel inde alienum interpretem possis agnostere.
IV. His opponi possunt varia argumenta, quorum praecipuum oritur e sex polierioribus Libri hujus capitibus , quae in Hebraico exemplari desiderata , in Septuaginta Interpretum editionibus reperiuntur. Cum enim capita haec e variis hinc inde locis excerpta sint, sequi ex eo videtur interpolatum esse Librum, discerptum,& aliqua sui parte multatum; atque hancisortassis ob causam a Meis litone Asiano te , Athana sio din, dc Gregotio Naziandeno se) e sacro Cain One esse exis
266쪽
13 punctum . Ali I aliter respondent: origenes in Epistola ad Λsticanum haec in Hebraico
exemplari olim habita suisse, atque inde demum excidisse probabile esse putat. Gr tius a j composita censet a Prole lytis Hollenistis & stylum oratorio more exerincentibus. Sixtus Senensis bὶ deprompta esse vult ex diversis Historicis, praecipue verra ex
Iosepho, in eoque eis, λιξῶ haberi Epistolas
Artaxerxis r quorum poliremum aperte falsum est prius vero adeo incertum, ut sua inde
sumsisse I isephum longe sit verisimilius. Bellar minus sc) duas conjicit suisse Libri
editiones Hebraicas; priorem, breviorem squae superest; posteriorem, laxiorem. & all- quot addita mentis auctam, quae interciderit quidem, sed unde interpretatio Graeca , quae extat, prodierit. Ego vero quoniam Synagogae magnae Librum hune acceptum reser , complures ad eum scribendum animum adjecisse puto; atque inde factum, ut di versa eius extiterint exemplaria; Hebraicum hoc quod
habemus, atque item alterum paulo locupletius, unde Gi arca quae usurpamus cum addi. tamentis derivata sint. Horum autem addi tamentorum interpretes esse senes. Septuaginta , ex priscis Auctoribus cognoscimus: velut ex Origene d), viro rerum harum consultimaeo,ciim in Epistola ad Africanum,
tum de in Tomis in Iohannem; ubi e decimo
quarto capite nonnulla proferens , ωροῖ, in quit, κατὰ πῶς ἐβδεMώκομα εδηε. Ire libro Esther, qui es juxta septuaginta. Scimus Id &ex Hieronymi minutis Annotationibus, quas capitibus illis inseruit. U. Graviter etiam eo pulsamur, quod Aman dicitur esse animo, dc gente Macedo: unde non sex tantum capita supra memorata vocantur in suspicionem . sed reliqua etiam votari possunt : cum capite nono in Graeca editione, itidem ut decimo sexto e , Λ manΜaeedo appelletur. Macedonum autem no .men obscurum suit, dc ignotum , praeserti m In Perside, longe post Artaxerxem Longi. manum, quo regnante scriptum hunc Libel. Ium diximus. Mirus est hie etiam interpretum aestus, & fluctuatio. In nono capite is Hebraica habent hanani: ita de tertio capi
te tu . Recte Hieronymus, De stirpe Agag;
ejus nempe Agagi, qui fuit rex Amalecitarum: unde Iosephus b , ,--ας υνι
Quamobrem pro θ -,. to legendum sulpicatur Grotius, , ingeni se quidem, sed audaci, ut i pie fatetur,conjectura, quam nee defendere velit. Nihilo magis ipsi aD sentiri possum , cum vocem, si xDς. quae duodecimo capite su Ament tribuitur, dc ab Hieronymo redditur, Bugaeus, eamdem e sis putat, ae βων-. quo nomine spadones primum , tum ec aulicos omnes dictos iu i in assiimat. Hujus autem sententiae neque ullum profert idoneum fidejussorem; neque vero proferre posse puto . Certe tertio capi iste λὶ, atque item nono so, vocem hahanan reddit similiter Graecus Interpres βωγαμ, at que in hae voce manifesta cernuntur il ius indicia . Itaque probabile est, vel Hebraica aliter legisse Graecum interpretem; vet,quod
potius crediderim,cum in eo Hebraica, amnia nomina misere luxata, dc deformata sint pro βουγαῖος , legendum αγωγα- , quemadmndum
re Drusio im visum est. Eo me potissimum inclinat Complutensis editio , quae habet
is e. Seio non ita desinere solere pationymica nomina r sed quis ab Hellen ista accuratam Hellenismi peritiam expectet Id si sit, mendam illic jam ante Hieronymum inole visse dicendum est . Sed ad rem . Dixi Lysimacham in Libro hoc Graece converintendo intemperanter luxuriasse. Hunc ergo pro ea quam sibi sumserat libertate facile crediderim pro Agagita , reddidisse Macedonem; nulla habita ratione temporis, quo haee vel facta sunt, vel seripta, sed illius qu ea . Ipse interpretatus est ἰ eum nempe regnaret
Ptolemaeus Philadelphus, ut dixi, vel paulo
prius. Hac autem tempestate Persarum animis vehemens insidebat adversus Macedones odium , vel Regum suosum desiderio, quos divinis prosequebantur honoribus . vel pudore subactae alienis armis floro tissimae
suae gentis , vel Macedonum impotenter dominantium impatientia . Fortat se de historiae parum peritus Interpres, cum magna
Graecos inter Zc Perias bella olim gesta de
multis demum cladibus accisas penitus Persarum res, Ac contusas a Macedonibus suisse sciret, Macedones consudit cum Graecis, partem st i licet cum toto quanquam Ac extra
Graeciam saepe Macedonia censetur in quae' ab
267쪽
ab his, antiquis quippe Persarum hostibus,
jam olim gesta suerant, novitiis illis adicri. hens, & Μacedonis nomen pro Graeci nomine ulurpans . Plaesertim cum eredibile sit, post debellatos Persas , totam Graecorum gentem, apud peregrinos potissimum , Macedonum , nobilioris videlicet partis , nomine venisse. Itaque cum in hac Lysimachi interpretatione Macedonis nomen occurrat , Graecum intellige. Pro Amalecita autem incedonem dixit Amanem, ut indignationem augeret. Sic Iosephus Gorionides ta concubinam quamdam Darii Hystaspicue fuisse ait filiam Ab sii Macedonis; & Darium hune ad versus Macedones bellum gens ise; & Eunuchos duos Assuerum occideresecisse, ejusque eaput ad Macedoniae regem deserie . Ob ici solent alia quaedam, ad elevandam Libri hujus auctoritatem,& fidem rverum quoniam haec jamdiu disputando contrita sunt, ab iis praesertim , qui contra temporis hujus Heterodoκos pro Catholicis partibus decretarunt, frustra in iisdem iterandis responsionibus studium operamque con
historia Iobi, sed poetice digesta. U. Probatur libri Iob γ σιμως , ω auliquita . V l. Disputatur de clausula, quae labetur ad ealeem IIbν I ob in editionibus septuas uta Interpretum . VII. Disputatur de aetateIebs. Ulti. Refelluntuν argumenta
Adve ariorum . Primum araeumentum. IX. Secundum argumentum . X. Tertium argumentum. X l. Quartum araeumentum.
Xll. Iuintum argumentum . XIII. Sex. rum argumentum. XlU. Septimum argu mentum . XU. Octavum argumentum . XVI. Nonum argumentum. XV u. Deci
cum sacrorum Interpretes, cum deoperis Auctore moverunt quae ilionem, in varias ac multiplices di versi sectas abiere. QnIdam adscripserunt Iobo ipsi aut Iobi amicis, his permoti Iobi verbis b r su 1s mihi ινι-buat ut scribantur sermones me, is mi δι det ut exarentur in Iliso, 'Io ferreo , ef plumbi Iamisa,vel celte sculpantuν in Alcest de illis quoque te) : Quis mihi tribuat audi.
torem, ut desidemum meum audiat Omuso.
patens, π Dbrum scribat ipse qui judicat, ut
in humero meo portem illum, Θ eireumdem illum qua coronam mιhit Hanc sententiam
defendunt Origenes LM , Gregorius Ma
gnus se , & Suidas . Sunt qui a Iobo,
ipsi vive amicis Siriace scriptum; a Mose redditum Hebraiee, & aliquot additament saumim opinentur: quorum familiam ducit Auctor prioris Crim mentarii in Iobum , quiorigeni tribuitur; illa adductus elausula quae in Graeca editione finem imponit Libro, dc e Syrorum lingua conversum eum fuisse docet. Mosem plerique, non interpretem sed Libri auctorem agnoscunt, Gregorius Na-Zianzenus Salomonem,uti quidem de eo scribit Polychronius fg , & alii bene multi .
Quam lententiam Lutherus demum amplexus est. Λt Origenes ib) Mosem negat plus quam quinque libros reliqui me . Alicui e Prophetis librum Iobi tribuunt quidam, id u-maei Prophetae laetum esse suspicatur Philippus Codurcus D . sed multo magis inclinat ut ab Isaia profectum dicat : cujus sententiae
caussas habet, partim acutas quidem, at latiles tamen & leves, partim vanas penitus, dc inanes . Nonnulli etiam alicui eκ Hebraeis Babylone captivis assignant . Grotius ih Erechiele quidem vetustiorem Libri scriptorem arbitratur , quicunque tandem fuerit, quod Iobi mentio apud Ezechielem t) extet; at Davide, & Salomone recem IOrem , quod ex horum scriptionibus pleraque illuc translata agnosci possint ; videri autem habuisse propositum posteros Esau a Babyloniis transportatos hoc exemplo ad verum Dei cultum retinendum,& adversa constanter se. renda excitare. Fridericus Spanhemius m , qui Jobi historiam accurate nuper & erudite prosecutus est, a Iobo quidem, aut Iobi amicis res in adversaria primum suisse lingua patria relatas ex illimat, Λ rabica nimirum, seu
268쪽
seu Syriaca veler l, dc ex IIs demum circa U vialis, aut Salomonis tempora ab homine Hebraeo conflatam eam quam habemus historiam. Quoidam etiam ri seri R. Levi benGerson polirema undecim Libri hujus capita in kos, αι sulpici Cnem voca ste', propter notulam ad tricesimi primi capitis calcem adintextam , qua illic desiisse sermones Iobi significatur . Quali omnium sermonum Iobi, non colloquii solum cum tribus amicis, Baldado, Sophate,& Elipha finis hae clausula
de lignetur. ll. In hae opinionum varietate, quam peperit vetustas Libri, ae rei obscuritas,cum vi κ quicquam nobis pro certo definire liceat, suspiciones nostras, ac conjecturas in medium
afferemus . Librum scripsisse Mosem ad solatium Israeliticae gentis,cum AEgyptiorum lyrannide premeretur , mihi sane videtur perquam proba bile. Ea est Τhalmudi starum sententia in Baha bathra αὶ ; ea R. Da v id is Κimchi,& Rabbinorum complurium. Eamdem amplexus est Auctor posterioris Commentarii in Iobum , qui origenis sibi nomen praescripsit; eamdem Nethodius apud Ph
tium tb , Polychronius, & Iulianus Halicarnasi iis apud Nicetam in Catena in I bum i eam ci em denique recentiores bene a multi. Id ipsum sensisse Hieronymum discas ex ejus Epistola ad Paulinum, in qua Libros sacros recentens, Pentateucho IoblIibrum subjicit posthabito etiam libro Ioluae
quo ejusdem esse utrumque & Λuctoris , dc aetatis significet. III. Praeter haee doctorum hominum suffragia, rationes quibus ea nititur opinio afferuntur complures. Mihi ea valde efficax videtur ad persuadendum, quae ex manifesta characteris , ac styli similitudine petitur. Ea est autem hujusmodi, ut si prorsam Drationem cum prorsa, vorsam cum vorsa contuleris, maxima statim appareat consensior simplex illic , & nativa utrobique oratio, omni ornatu detracto; florida hic oc .,χω - figurata . Agnoscit id Polichionius sc), dc uno hoc argumento Libri consectionem in Mosem transcribit. Sin i tactam orationem cum soluta contenderis , quod non satis caute secerunt viri docti, magna enimvero, uti par est, apparebit syli disse n. sio, sed non inde efficies diversis ea Λuctori.
hus deberi . Quod si grand Ius aliquId , Ae
ti δρeτερον ρlenius sonare videtur liber Iobi. crebrioribusque dii linctus esse luminibus, aesententiis; meminuris hunc scriptum fuisse a Mosse, cum forent ibus annis vigeret seliae piae mentis calor; illum vero , cum per se nectam aetatem ignea vis animi deferbuisset. Et si in Hymnis quoque suis, pro rei gravitate, ad sublime,& magnificum dieendi genus splendide assurgit. occurrunt quidem in Iobi libro Arabis mi, dc Syriasmi, ut
notatum eli ab Hieronymo d) ; nonnunquam etiam Chaldaismi. Verum poetam agenti affines ulurpare dialectos IIcuit, dc speciosa vocabula rerum proferre in lucem, dc Obscurata populo verba eruere . Id sibi juris arrogant Poctae, id ab Homero summa licemia iactitatum est . Praeterea scito scriptum hunc librum a Mose, cum apud socerum fuit m Iethro ad gentiles suos auesolatio , aut conii lio, aut re juvandos studia sua, & curas omnes conferret . Ad tolerandas igitur diuturn ς servitutis miserias,&meliora a Deo petenda , dc speranda , propositolobi exemplo instituere ipsos voluit . Sanesraeliticae gentis casus in Iobi historia perspicue agnoicas. Fortunati fuerunt Abraha. mus, Isaacus, Iacobus, ct Iosephus , dc magnas opes, pietati S fructum , a Deo retul runt. Ab AEgyptiis deinde male habiti sunt Hebraei; bonis, libertate , ac liberis etia mmultati a Pharaone; quemadmodum dc Iobus a Satana . Qui cum restitutus demum in integrum , amplis smis dc uberrimis lati sun diis Dei nutu ac ductu dilatus esset, Μoses proposito hoc divinae bonitatis exemplo, populares suos in paris beneficii spem erigere voluit. Lonae porro verisimilius est Mosem, in suo illo Madianitico sece ssu , ad solamen genti suae parandum mentem adjecisse, tum vide Iicet eum ei maxime hujusmodi allevamento opus esset, animum ipse gereret negotiis vacuum ἱ quam cum AEgyptiis vinculis soluti Israelitae per Arabicas lolitudines Ter ram Dromissam peterenti Molem vero inexplicabiles distraherent curae: quod aliquibus placuisse video. Curarum autem necessaria pars fuit, descriptio Legis : in cujus obsequium suos facilius ut flecteret , Dei beneficiorum commemorationem ab ipsis mundi initiis repetiit. Λtque hinc prodiit Pentateu.chus,
269쪽
Sytotum, & Idumaeorum vicina ἰ quos inter Per quadraginta annorum moram versatus Moses, ex peregrino commercio patriam loquelam , quod nulli non usu venire solet, facile inquinavit . Quum autem ad tuos reverissus inter millam purioris Hebraismὲ usum repetiit, allitas sermoni suo re congressu existraneorum sordes ita abstersit, ut quum adscribendum Pentateuchum animum deinde appelleret, maior existeret sermonis callitas
IV. Porro Iobi, hominis Λrabis,& inter
svos valde nobilis, casus in Arabia toleratos, Moles inter Arabes degens, vel ex vulgi sermone discere potuit. Quamvis ιautem longi iti me ab lim a Thalmu distarum insania , qui confictum esse doeent operis hujus argumentum , meramque parabolam , Israelitis ad constantiam & virtutem informandis excogitatam r cui eorum delirio eum savere
subinde vili sint, Maimonides ta , uir alioqui toler s&sastix,& R. Schem iob b) ; palam vero id assectati sint postremis hil ce temporibus Ana baptistae, aliique Christ iani; a viris piis iuxta & eruditis solidissimis ra-
rationibus consutati sunt: ego tamen rem poetice digestam existimo, allocution bus &responsionibus instructam , eorumque delectu vel borum, non quae prolata sunt, sed quae proferri pro tempore potuerunt. Ratira et in promtur cum enim numeris illigatum esse id opus , ac σει versibus scriptum con set, Hieronimi ιὶ, aliorumque Patrum te stimonio, quis putet Iobum in summis corporis & animi doloribus carmina ad uxorem di amicos sudisse λ aut ipsos Wicissim virum tot malis oppressum ver sibus e iis allocutos δJcibum ergo revera extitisse reor, in acerbi se Iimas calamitates incidisse, dc certo Dei eon. stio bonis,& liberis Daemonis opera suisse orbatam , diro etiam ac tetro ulcere erosum, adii Ile ad ipsum uκorem 3c amicos, verbaque simul ipsos conseruisse in eam sententiam quam retulit Moses, controversam Iobi di remisse Deum oraculo suo, ac querimonias composuisse , Iobum ipsum denique ingens P etatis ac patientiae praemium , restitutam ianitatem, auctas opes, numerosa prole sun datam domum a Deo esse eonsecutum: verba vero , verborumque collocationem , dialogi compositionem, interlocutionum ditpositio nem dc distinct in nem , figuras, di reliquum sermonis ornatum esse Mosis. V. Probatur praeterea ejus & antia quitas vel ex hoc Tobiae d)loco: ne autem tentationem ideo permisit Dominus evenire illi, ut posteris daretur exemptam patientiae
insultabant Reges, ita isti parentes oe cogua in ρι ejus irridebant vitam ejus dicentes : Gles spes tua, pro qua eleemosynas er θρvltu. eas faciebas P quae e libro Iobi depromta essti certa est fides . Non id quidem assit mare , suspἰeari certe licet de illis Ezechielis e et Et fifuerint tres vi νι isti in medio ejus, Noe,
Daniel, Θ Iob , ipsi iusitia sua liberarunt
animas suas, ait Dominus exere tuum. Plu rima quoque indidem delibata passim per ici. tum voluminum sacrctrum corpus interpretes deprehenderunt. Nos decerpemus paucula quaedam , ut Libri antiquitas elucescat is Seriptum est in libro Iobi is): Pereat dies in qua natus sum, es nox in qua dictum est, Con- emtus es homo. Scripsit Jeremias g r Maledicta dies in qua natus sum: dies in qua peperit me mater, non sit benedicta. Scriptum
est in libro Iobi hJr suid est homo , quια
magnificas eum, aut quad avonis erga euus
eor tuum λ Visitas eum dilueuis, er subito probas eum. Sic in Psalinis si et Quia est homo, quod memor es ejus' aut Νjus bomanis, quoniam visitas eum e Scriptum est in libro Io-bi γ): Hesterni quive sumus er ignoramus P quoniam sicut umbra dies nostri sunt super ter ram . Scriptum est in Psalmis D: Homo vanitati similis factus est, dies ejus sicut umbra praetereunt. Scriptum eli in libro Iobi min:
Coneepit dolorem , er pester i ιniquιtatem, ex uterus ejus praeparat dolos . Scripsit Pi l-tes in): Ecce parturiit injustitiam, concepit dolorem, Θ ρNerit iniquitatem: dc Il aias o): Conemerunt laborem, es pepererunt utquDtatem. Scriptum est In libro Iobi sp) r Eeea
clamabo vim patiens, es nemo audiet e voci
ferabor , er non est qui judicet. semitam uo stram circumseut, ει traucte non possum . in calle meo tenebras posuit i scripsit Iero-