장음표시 사용
291쪽
patrIa eertἱus ex loquela arbitrium fieri pose sit, non voculae lassiciunt aliquot, sed stylus, locutiones , & alienarum dictionum num eis rus, spectanda sunt. Λtque hoc non de Eeclesiastis solum libro , sed de reliquis etiam Voluminibus iactis dictum velim. VI. Ad nostram opinionem labefactandam usurpari quoque potest istud e capite Ee.clesiastae octavo sa) : Ego os Regis observo, quod de se Salomon profiteri non potuit, qui Rex suit, nee ullum ipse Regem observandum habuit. Adhiberi hic posset Hieronymi
expositio , non alium Regem quam Deum ipsum significari eensentis . Verum Omnino legendum observa; sic enim Interpretes Septuaginta: ςόμα βασιλέως . Os Regis observa. Ita dc Thargum, dc Syrus. & Arabs;& hune subesse sensum admonet ipse Hiero nymus . Quod autem Hebraica habent ban . de nihilo eli: nec enim id sibi vult, Ego A. θνvo, alioqui legendum foret , hanι scomer, in Benoni: cum legatur bani schemor, in Imperativo: Ego observa, hoc e It, Ego tibi praeo
dicat se jungendum esse hani, a sequentibus. VII. Minime vero hic seria responsione refellei e dignum est, quod de Ee lesiaste di. xit Lui heius b) : Ecclesiases liber non est
plenus I multa babet abrupta; neque ocreis, neque calcaribus indutus; bee est nullam babet perfectam ferirentiam : equitat in arun dive longa sicuti er ego , dum eram in mona serio. Q squis enim animum attentum, Spiritus Sancti eratia, luce, Ac afflatu implora. to, ad eum legendum appulerit, nihil in eo salebrosum, nihil abruptum, nihil inane aut imperiectum , sed plena omnia & integra
I. Disputatur de Auctore Cantui Canticorum . Vasiae epiniones proponti xtur. Fuisomoni adIcribitur, ejusque probatur γ νιό- , Θ antiquitas . I l. Refelluntuν argu
menta Adversariorum. Primum argumen'rum. Ill .secundam argumenIum. iv . Ter rium argumemum. V. suarIum argumes
I. A Uctor Cantiel Cantleorum, qui Salo,
motisesse tam certis deprehendituraringumentis, de tanto Scriptorum omnium coninsensu agnoscitur, in dubium tamen a nonnullis vocatus est. Thalmud istae Ezechiae, ipsius. que familiaribus adscribunt, ut est in Bababathra. Guorum auctoritatem secutum eonjlcio R. Μolam Κimchi, aliosque, qui ab Ilaia Propheta ex Canticis Salomonis excerptum illud suisse suspicati sunt, utpote qui inter Ezechiae familiares censeri possit. Λt Rab. bini recentioris aevi a Salomone scriptum esse statuum, cum juvenili floreret aetate, quae aetas amoribus magis dedita est ; uti Proverbia , cum grandior esset natu; Ecelesiasten, cum jam consenui sset, sicut a me paulo superius dictum est. Titulus quidem Operis, cum in Hebraico exemplari, tum in Septuaginta Senum interpretatione, Salomonem auctorem indicat. L quens indueitur Salomon cum Sulam itide, Sponsus cum Sponsa: quae a Salomonis nomine Sulamitidis nomen habet . Salomonem ipsum haec scripsisse facile creditur , quem carminum , non quinquet
millia, ut lcribunt Irenaeus c ,& dynopseos Auctor , & Hieronymus d), dc ut habent
quaedam Vulgatae interpretationis editiones,
sed quinque supra mille composuisse docent libri Regum e ; & quem in eantilenis, es
proverbiis, ει comparationibus, er luterpretationibus miratas esse rerras Sirachides tradit f) . Reliquis autem absumtis, vel in Hierothlymitana elade, dc Babylon Icci exilio, vel aliis quibulcunque temporibus , hoc ab interitu servatum suit; sive lingulari Dei
nutu , quod hoc egregio dramate suus erga litae liticam gentem , vel erga humanam animam , vel Christi erga Ecelesia in amor exprimeretur; sive propter eximiam operis elegant i a m , quae talis eit, nihil ut in eo genere timile Theocritus, aut Catullus elabora .rint. Nam si quasdam similitudines ac translationes excipias paulo audaciores,ut est usus gentium illarum, consuetudini nostrae minus
congruens , tot porro veneres , tot lepores, motus tam molles ac πευ.αθῶ d vim affectuum exprimentes) tam expressas , tam decoras imagines rerum , tam aptam & convenien
tem colloquentibus personis Spons ae Sponsae, dc juvenum ac virginum choris oratio.
292쪽
Dem invenies, ut merito ab Hebraeis nobilis. tasse & Ipse Salomon , eum In libro Proverissimum de eximium Canticum , Ac Canticin biorum aὶ iapientiam se descripsisse tripite istum Canticum appelletur . Quamobrem pru- rer ait. Λt Christiani interpretes Canticum denter ab illis iactum reor, cum viris solum Canticorum ad Theologiam uno consenis jam aeuci maturis Libelli hujus lectionem, reserentes, Ac Proverbiorum librum ad Ethi- permuerunt ἱ ne in lasciviam prona sponte cen; Ecclesiasten ad Physicen pertinere vo-1 ua adolescentium aetas , ad arcanos sensus lunt. Μulta in id argumentum disserit Uri. minime penetrans, illecebris ad amoris deli, genes se ἐ& Logicen praeterea, quae cum recina invitaretur. Partim autem ex hac caus- liquis conserta, connexaque est , a Salomone is , partim ex operis brevitate evenisse puto, quoque libris iisdem traditam fuisse demon. ut insequentium aetatum Scriptoribus factis lirat e atque hine Graecos Philosophos do- vix ulla operis hujus vestigia appareant: sed ctrinam suam quatuor in partes discrevisse pex iis quae diximus satis perspicitur ipsus an- laudem inde ac gloriam , sic tanquam extiquitas, dc ex eo praeterea quod in priscum proprio invento, quaerentes , quod Salomoni Canonem receptum est , & quod interpre- inventori totum debebatur . Hunc locum
talione sua cum reliquis Voluminibus Lan- transtulerunt Theodoretus σὶ, dc Hieronyctis id complexi sunt Senes Septuaginta. Λt- mus si . que id ad instituti operis rationem satis super- III. Quamvis autem Dei nomen in hocque est. Cantico nusquam extet, quod causartur ali-II. Caeterum ita offendit nonnullos amato. qui , sub Sponsi tamen persona latere Deum rium hoc scriptionis genus, steretiora nuptia- Dium dicimus; atque hic Salomonis nomen, rum arcana, lenesque amantium sub noctem Pacifici nimirum , dc amato sibi populo pa-
susurros aperte revelans , ut a Deo auctore Lem optantis Ac conciliantis, usurpare et nec
Prosectum , & divino afflatu eonseriptum , magis Libri hujus auctoritati ossieere id pos-elane negarent. Fuerunt in ea sentent a pri- se, quam libro Esther , qualem habent He sci quidam Haeretici, quos Theodoretus a , brael, in quo etsi nulla de Deo mentio est,opus de Philastrius M commemorant: suerunt tamen Sancti Spiritus esse creditur. deinde & Λnabaptistae , nee ab ea recessit IU. Cur autem Ezechiae familiaribus Id Castalio. Verum ut Christianos Interpretes adscripserint Thalmudissae, nullam aliam praeteream , qui latentia illie mysteria pie & p Ilam comminisci caussam, quam quia libri sagaciter suerunt scrutati , Ita de eo sensit Proverbiorum pars quaedam ab ipsis collecta Rabbinorum omnium doctissimus de sapien- est, ut iupra diximus; dc Ezechiae ipsi libritissimus Moses ben in Imon , & Mose hoe Ecclesiastis compositionem i idem Thaim v.
antiquior Chaldaeus Paraphralles , ut ama- distat censuerunt esse adscribendam . Uerum
torii illius .αυνμa colloquis specie, Dei erga nemo non videt, a Proverbiis,& Ecclesiasse dilectum sibi at fidelem populum amorem , ad Canticum quam sit ά-οχ ι uinsignificari assirmarim. Igitur Hebraei Philo- consequens propositio Sin suspicetur ali- sophiam Ethicis, Phusicis, ac Theologicis quis , inde fortasse opinatos esse Thalmudi disciplinis contineri sciscunt: quas eum p - stas, non Salomonis opus esse Canticum, sed seris Salomon tradere vellet, multis ex m. Salomoni assictum, Ac ex ejus persona comisisse libris , quorum plerique diuturnitate , positum . quod in Libri titulo nomini Sal perierunt; ac Et hi ea quidem , libris Prover- monis, non ri , aut , , quae notae sunt Re biorum 8c Elelesiastis, aliisque per Parabo. niti vi , sed L, , quae servit dativo , praefi-las digestis I Phy siea vero , libris ad Histo- gatur: sciat ille traditum esse a Grammati-riam plantarum . & animalium pertinenti. corum filiis , articulum , , non dativum hus; Theologica denique Cantico Cantico- solum, sed genitivum etiam, di accusativum . rum. Id ipsis videtur Dersuasisse tertius liber aliquando notare. Ita capite primo libri pri Regum sc), quo inter lucubrationes Salomo- mi Regum MDjova , vertunt Septuagintanis sciae , moscelim, Ac Disputationes de re- ωω - ἱ dc primo Malachiae capite si , D-bus physicis commemorantur. Persua sit sor- Iangaquob, vertunt iidem ταμ β. sciat ig
293쪽
quoque Psalmos,qui initio praefixum habentis viae, a priscis ipsis Rabbinis Davidi au.ctori a discribi, ut observavi supra . Itaque hoc loco Cantici, Vulgata editio habet , salomo. nis . Ita & Tharpum, & Syrus, & Arabs. V. Hic ipse titulus , qui clarum auctoris dat Indicium , opere ipso recentior, de alciti. tius credi pote ii, quod pleraque vetuitiorum scripta lemmatis itidem in lignita sint, multo
postquam est Λuci irum manibus exierunt. Vetum is extat in Septuaginta Senum interpretatione: eumdem agnovit Origenes ta rneque de eo aliter exilii mandum est ae de
Pia i motum titul s , unde ipsorum Λuctores
I. Disputatu ν de Auctore Iibri Sapientiae. Sa. lomoni adscribitur. l I. Ex cuius libris ex
Iur argumenta Adversariorum . Primum argumentum. V .serundam argumentum.
I. Utum qnoque Salomonis esse librum L Sapientiae multa persuadent: primum Ipse titulus, qui in Graeca interpretatione , &Syriaca, dc Arabica, Salomonis nomen praeo fert , deinde masna Christianorum script rum pars, & Rabbini aliquot, qui Salomo
nem auctorem appellant: atque haec praeterea e capite nono Libri hujus ibὶ, quae rem omnino evineunt: Tu elegisl me regem ρο-pulo tuo , o ju ieem sitiorum tuorum Θ Miarum , er dixi si me iseimare Templum ιn monte sancto tuo, o in eι vitate babitationis tuae altare, fimthtudinem tabernaculi sanctι
tui , quod Praeparasti ab initio . Et alio lo. eo se): Disponam populos , o nationes mihi
erunt subdit aer timebunt me audientes reges heννendi. Tum id a Puer autem eram inge niosus,oe sertitus sum animam bonam. Dei nide te : Avit Dominum , ω deprecatus sum
illum Deus patrum meorum . . . . da
mihi sedium tarerum ais stricem sapientiam.
Et alibi ): Disponam populum tuum juste, o ero dignus sedium patris mei. Quod Salomoni, nee ulli praeterea, omnIa conveniunt. Λd haec pleraque habet iste Liber , quorum consimilia in Libro Proverbiorum reperias: praecipue vero de Sapientia eadeat utrobique disputantur. Unde patet fallam esse Grepentii vel Palladii potius quem Gregentii Scholaiticum fui lle , ab eoque Alexa i dria adductum Disputationem ejus eκceptile, dcliteris mandasse, ex ipsius libri lectione cognoscitur lententiam , qui in sua ad gersus Herbanum velitatione Ilaiae librum hune tribuit. Nisi dicere malimus memoria lapsum esse. Il. Quamvis autem nune Graece dunta. xat scriptum extet primigenium operis hujus exemplar, nihilominus lententiae huic quam proponimus sua conitat fides ς ex Hebraicos quidem archetypo, vel conversum esse. vel collectum, pluribus indiciis deprehenditur: nam ct in eo Hebraismi occurrunt , & ear mine adstrictum sui ite, perinde ut reliquos
Salomonis libros , & Iobum, dc Psalmos,
nonnulli e veteribus memoriae prodiderunt. Nunc autem eum prosa oratione scriptum
Graece habeamus, hinc efficitur ea lingua, unde prodiit, versabus sui Ile comprehensum. Nulla vero lingua, praeter Hebraicam assignari alia potest. Testificatur quidem R. Μο-ses ben Nachman ρὶ se librum hune Chal.
daice scriptum vidi iser verum e Graeco con versum puto ab aliquo-ordinis Rabbinorum, sodalibus suis gratificante , gum eos insigni hoc Salomonis opere carere nollet. quod θρber choemata b ravata b testalom ob , LI-brum sapientiae magnae salomonis appellare solent. Nec a Salomone ipso Chaldaica lin. gua exaratum sui ιie ausus et aperte asseverare R. Azarias b): Sed eum iverba ipsa Nachmanidae adduceret in testimonium ἰn libro Imre binah i) , conjectat Chaldaice a
Salomone esse scriptum, in gratiam regis alicujus ad otientem politi b. m Iob nara albaq, si non fit conversus . Itaque disquirenti mihi seriptionis illius originem , id ad animum
mihi verisimillimum occurrit, unam hanc suis te ex plurimis sententiarum compilationibus ac eclogis , quas ex magno ethicorumae gnomicorum Salomonis librorum numero prodiisse diximus; a viro pio ac studiolo eκ-
294쪽
explicatam . WΜIn I me quidem reperitur In Canone, quod collectiones illae, etsi e genuinis Salomonis scriptionibus provenerant , totaeque Salomonicis segminibus contexta
erant Ac consutae, non tamen ut merae Salo
monis scriptiones habebantur . utpote quas privati homines pro arbitrio suo&eaptu di. gessissent. Ut ergo hominum illorum haud-Quaquam par erat auctoritas, ita nec eadem
fuit eollectionum existimatio . Λliquarum etiam ignorari potuerunt Concinnatores , Proptereaque ut dubiae & incertae fidei repudiari. Meminerimus praeterea persualum
esse Iudae s , admissos ab Esdra cc Synagoga magna in Canonem hos tantum libros, qui compositi essent per hujusmodi afflatum , quem Spiritum Sanctum appellabant: cujus generis habitus ab illis non est liber Sapientiae. Sic supra laudatus R. Λzarias. Quid si
dicamus poli obsignatum a Synagoga magna ct clausum Canonem , repertas esse fortassis aliquas ex Salomonitas compilationibus quas dixi , ae idcirco ab eo exelusas, & inter apo. cryphos libros rejectas; unde tamen emeris. Tint nonnullae sequentl aevo, Ac auctoritatem
apud Hellenistas, ae locum tandem in Ca. mone sint adeptae δ videtur ista quidem, quae Sapientia inseribitur, celebrari ecepisse, post quam Graece exposita e 1 a Philone Seniore. Est enim apud Hieronymum sa , nonnullos Scriptorum veterum Librum hunc ad seripsi Dis Philoni Iudaeo. Philonem Seniorem intellige , qui Iudaeorum Regum historiam seri. Piit: nam qui ad Philonem alterum Christo
recentiorem referunt, non satis attenderunt
Plurimum disere pare stilum utriusque , &Pleraque ex eo Libro deprom sisse Scriptores a Itos Philone hoe vetustiores, neque inter ejus scripta recenseri, quorum indicem Euse. blus, & Hieronymus concinnarunt. De pri seo Philone satis multa diximus supra, eum exoticorum Λuetorum, qui Mosis memini Dsent, seriem pertexeremus. Nunc Itaque animadvertendum superest, hanc Scriptorum eterum opinionem , quae Philoni Seniori librum Sapientiae tribuit, ita proponi ab Hieronymo : Liber Sapientiae apud Hebraeo Nusquam est; quin er se stilas Graeeam eis euentiam redolet ; ει nonnulit scristiorum veterum bune esse Iudaei Pbilonis a mane. Λpud Hebraeos nil squam esse ait: quia ipsius jam aevo Hebraleum exemplar, unde suerat
exceptus, interciderat et Graecam redolere . eloquentiam: quia in eo Graece repraesentan.
do non castigatum ae pressum , sed libet umae susum stilum Philo adhibuerat. Certe ex
Hellen istarum grege fuit Philo ille: Hel kni itas autem sere omnes Hebraicae Ioquelae mediocrem constat habuisse notitiam , aeprope nullam. Hujus gregis fuerunt Philo Alexandrinus , Platonis imitator, dc Iosephus, qui suis seriptionibus Hebraicae linguae rudes te prodiderunt. Igitur ad amequenda verba, & intro ieiendos sensus libri Sapientiae, interprete usum puto Philonem Senici. rem, de res sibi rudius expositas sustus deinde ac subtilius retuli me. Scripsit nuper quidam Philonem hune Seniorem esse commentitium ; nullam ejus extare apud Iosephum ,
Eusebium, aliosque veteres Scriptores me notionem ἱ meminime eos tantum Philonis al-
Ilus qui vixit sub Cajo,& Philonis Byblii; atque hune esse quem citat Iosephus ibin . Ex
his intelligas non omnium esse hoe genus literarum attingere I nam primum Philonis
Senioris diserte meminit Iosephus; is Ac M. nior, non Byblius ab eo appellatur. Philonis testimonio non semel utitur Λlexander Polyhistor, qui vixit L. Sullae temporibus , de ab Euseblo e in testimonium adducitur. Philo autem uterque, & Byblius, dc qui Cajiaequalis suit, post Sullam extitere . Neutri Convenire potest, quod ait Hieronymus ae ,
adscriptum ei esse librum Sapientiae a nonnullis antiquIs Seriptoribus . Iudaeus autem
ab Hieronymo dicitur esse Philo. Byblius vero Iosepho fuit recentior , quippe qui floruerit aevo Trajant fic Hadriani. Denique non hi tres solum Philones, Senior, Alexandrinus, & Byblius, sed alii praeterea compi
res a veteribus commemorantur.
III. Caeterum cum tripliei modo spectarὲ possit iste Liber, vel qualis in ipsis Salomonis libris , vel qualis in compilatione librorum Illorum , vel qualis in Graeca compilationis hujus interpretatione habitus est; ex singulis
artessitas nanciscimur sententias apud polle. rioris aevi Scriptores sacros. Velut ex Sal
monteis seriptis illud Isaiae te t oti a bine
ieie Dominus Eumubis ; sui eustodierine sabbatha mea, Θ eleger mi, quae ego vota , er tenuerint faedus meum, dabo eis in domo
295쪽
mea, Θ n mpis me s Ioesm, Θ uomen meo Aus a filiIs o filiabus : nomen sempiternum dabo eis, quod non peribit: quae manifeste exi stis libri Sapientiae verbis derivata sunt a):
vado qai non operatus est per manus inIqui . tatem, nec cogitavIt adversus Deum nequissima, dabitur enim ιπι fidei donum electum, ει δενι in Templo Del Meeptissima. Hoc quo que Isaiae b)r Venite, famamus vinum, ροι Ieamur ebrietate: prodiit haud dubie ex illis Sapientiae se : Venite ergo, er fruamur
bonis quae sunt, ει utamur creatura tanquam n juventute eeleriter , vino pretioso er anguent/s nos Impleamus. Item istud Isalae Mi suis a utit Diritum Domini δ aut quιι eo Darius ejus fuit, ει ostendIι Πιρ Ger. manum est illius e libro Sapientiae el: Quis
enim hominum poterit scire eo IIum Dei qaut quis poterit cogitare quid vetit Deus δNon aliter idolorum fabricationem & cultum derident, Isaias eapite quadragesimo
quarto f , di Ieremias capite decimo u ,
ae derisaea viderant iis loeis libri Sapientiae, qui sunt capitibus decimo tertio h , dc de . cimo quarto si . Scriptum est in libro Tobiae λ r Hagnus es, Domine, in aeternum, es in omnia saecula regnum tuum : quoulam
tu flagellas O salvas; deducis ad inferos, o
reducis: sumtum hoc est ex istis libri Sapientiae il) : Tu es enim , Domine , qui v tae ermortis habes potestatem , o deducis ad ρον - tas mortis er reducis. Λt verba haec Ecclesiastici m : Deus creavit de terra hominem, in secandum imag1nem suam fecit illumi ha . hebantur in in Rodii; collectione j ex Salomoni. cis scriptionibus excerpta ἰ quae ita in libro Sapientiae n coneepta sunt Deus creavst Aominem inextermiuabilem, er ad imagιnem smilitudinis suae fecit illum. Quoniam au tem ex omni sacrorum Scriptorum numero, uni omnino Machabat eorum auctores Phi- Ionem Seniorem aetate subseeuti sunt, iique In argumento historico versati oppido paucas, ac propemodum nullas ex γνω-ere ope ribus sententias arcessere, ae libris suis insa r.eire recelle habuerunt: inde sit ut ad Novi Testamenti Scriptores nobis decurrendum sit. Matthaeo ergo sententiam hane so): Tune
jusι favebunt sicut sol in regno patris eo
e illae in arundiaeto discurrent. Istud vero q); An nescitis quoniam sancti de hoe mundo iv. dieabunt λ mutuatus est Paulus ex eodem Lἐ.bro tr), in quo legitur: Iudicabunt Iusti nationea . Et hoc etiam Pauli ι : Fide Enae,
translatus est, Ne videret monem, oe non nisveniebatur , quia transtulit ilium Deas : antereantiat ouem enim tesimonium babait pla.
exire Deo, ex illo ortum est t): Placens Deo fama est dilectus, o vlvear luter peetatores transistas est . Et illud Epistolae ad Eph si os a1: In omnibur fumentes scutum fide . n qua posscis omnia tela aequi mι ignea ex. tinguere, es galeam salutis assum te , Θ ita. Mum Diritus , quod es verbum Dei , detortum et ex illis x : Indueet stro thorace da.
rem ; acuet autem duram iram in Ianceam .
Sed & ill ad Sapientiae ' : Candor est enim Iacis aeternae , ω speculum sine maeula Dumajestatis , es imago bonitaris illius, quae de Sapientia ipsa pronuntiavit Salomon, ita retulit Paulus set, et in non fustea ν illis illum natio E Da velit gloriae C,rsi, qui est imago D I: & alibi aa r sui es imago Deι ιnvι
substantiae ejus . Illorum etiam Pauli ieel tanυ bitia enim ipsius er creatura mundi per eas quae facta sunt, intellecta τση91ciuntur, sempiterna quoque ejus virtus ει divin tas, itaui sint inexcusabiles , haee eis origo rUani autem fune omnes homines, fin quibus
tur bona , non potuerunt ιntelligere eum qu est, neque Meribus attendentes agnoverunt
uis esset artifex. Denique illa elausula libriapientiae De r sed es figulus mollem terram premens laboriose fuit ad usus nostris unumquodque vas , er de eodem lato fuit quae munda sunt in unum vasa, er similiter
quae bis sunt contrarfar horum autem Dasst.
νam quis fit usus , judex est figulas ; hanc Paulo suppeditavit t1D : An non habet potestatem figulus uti ex eadem massa facere
296쪽
e ηtumeliam ρ HIs adde Catholleam Barna. hae Epi solam, quae haee affert e libro Sapientiae fa . Vae animae iniquorum, qui dicunt inter se : Circumveniamus iusum, quia iu- suavis es nobis . Adde & priorem Clementis ad Corinthios Episi olam, cujus haec veris Ba sunt e libro Sapientiae sbJ depromta e Tis
in nrmae in manu Dei . merito ergo de libro
Sapientiae sic di sierit Augustinus se : Ubι e jllud testimonium ponit de libro sutentiae pRaρtus est, ne malitia immutaret intellectum
Uus . suod a me quoque ρositum fratres isos ita reisuisse dixisis tanquam non de libro Canonico adbibitum , quasi ex excepta hujus Labri artesatione res ipsa non clara fit, quam volumus bine doceri suae cum ita sint, mon debuit repudiari sententia libri Sapiensiae , qui meruit in Ecclesia Chνisi de gradu Lectorum Ecclesiae Christi tam longa an vosF-σate recitari, er ab omnibus Christianis , ab iscopis , usque ad externos Lateor Meles,
paenitentes, catechumenos, cum venerationeafivinae auctoritatis audiri. Haec retulimus
ad confirmandam Libri hujus dignitatem assid versus aetatis hujus Hererodoxosi, qui eam convellere magno conatu adorti sunt. lU. Horum argumenta a multis saepe Ob trita, iisque praesertim qui contro geritas deffetigione quaelliones ventilandas susceperunt, ea quam de libri Sapientiae Scriptione , c l lectione, interpretatione, & aetate proposui- .n:us sententia discutit ipsa per se di retundit. Nam primum afferuntur nonnulla Veterum testimonia, qui a Salomone librum Sapientiae criptum fuisse negant ; ac merito quidem ,
i Liber ille significetur, qui superest ad hane
diem ; nam etsi doctrina ipsa ac sententiae Iunt Salomonis, ordo certe , contextus, ac compositio sunt alterius. V. Plura etiam proseruntur Patrum te ili monia , qui a Cano te librum Sapientiae egregant. In Esdrino quidem Cataone pro ter caussas a me expositas Ioeum non M.
uit. At desectum hune sar sit demum Eeclesia Christi.
I. DIPutatur de Auctore Iibri Ecclesii fiet. Ex ethi earum salomonis scriptionum compilationibus excerptum fuisse verisimile est. ll. Iesu filio stirae, operis concιπnatio , Iosepho inielidae ipsius nepoti interpreta -- tio adserabitur. lil. D 9utatur cur Latina interpretatio laxior, es multis laciniis au
putatur de Hebraicis Ecelesiasticis editionibus . VI Probatur ejus γνησιουος , Θ
antiqu: tat . Ull. Refelluntur argumenta adversariorum . Prrmum argumentum . VIII. Iecundum argumentum.
I UX et hi earum Salomonis scriptionum
In compilationibus decerptus esse vide intur Ecclesiasticus liber. Id ostendunt senten. tiae quam plurimae e Proverbiis Salomonis detractae , ex Ecclesialle etiam . & ex libro Sapientiae. Illuc translatas aliquot e Prove ibi is collegit Drusius in Observationibus
suis f) Aliae his multae adjici possunt. Velut illa u): Fινυο sensato liberi servient: mani- se isto prodiit eκ ista Proverbiorum h : Ieν-vus sapiens dominabitur filiis stultorum . Et
ista st): Melior es quι operatur er abundat in Omaibus, quam qui gloriatur er eget panet Q ad hanc expressa eli λὶ: Μelior est pauper ersufficiens Abi, quam gloriosus er indigens Pa. ne . Haec quoque l): Pra quam audias, ne respondeas verbum: ex illa nata et usui priui respondet quam auiat, fultum se esse demonstrat, o confusone duvum . Gravis haec& pia Ecclesiallici sententia tu):
Initium sapientiae timor Domini , di, raλεξει
ipsis verbis in Proverbiis so) reperitui: et si
ex Iobi ρ , dc Psalmorum libris sρὶ primum
profluxit. Effatum quoque hoc νὶ: Arenam, es falem, ex massam feνri facilius est ferre, quam homiκem ι rudentem, ex fatuum, erimpium : & illud s) : Commorari leoni o
297쪽
lium suum, ris at illi flagella: totidem pene concepta verbis extant in Proverbiis b . Utrobique eaedem Sapientiae laudes , idem Sapientiae studium : squorum consimilia etiam habes in libro Sapientiae paria utro bique mulieris probae praeconia . Is comparationis instituendae modus cc)r Duo genera abundant in peccatis , o tertium adducit iram oe perditionem: rursum alibi d)r Duas
gentes odit an ma mea , tertia autem non est
gens quam oderim, crebro in Proverbiis usur. patur se . Plura colliget, cui vacabit, nam
Obvia sunt . Sed & istud Ecclesiastici
Omnes aquae in terram revertentur: germa.
num et illius ex Ecelesiaste u) : Ad locum
unde exeunt flumina, revertuntur ut iterum fluant. Hae e vero fh : In une probatur aurum er argentum, homines vero receptibιles
i. camino humiliationis r similia sunt illorum sapientiae ii : Tanquam aurum injor. nate proba v t iIlos , oe quo bolocausi hos iam accepit illos item illud ch): Investiga sapientiam , ω manis est abitur tibi , o conrι-arem foctus ne dereIinquas eam e consentit his Sapientiae ti): Et ut scivi quoniam aliter non possem esse eontinens, nisi Deus det , ethoe ipsum erat sapientiae, scire cujus e Pet bredonum , adii Dominum . Hoc denique sm): Non trade t fitii mulieris a Derae radices, ει rami ejus non dabunt fructum: geminum est illius e Sapientia cn : spuria vitulamina non dabunt radices altas , nec stabile 'rma mentum collocabunt. Conjicere quoque licet Salomonis opus hoc esse, ex eo quod amrmat Epiphanius οὶ , versibus scriptum fuisse ;perinde ut alios libros Salomonis , Pro vet-bia , Ecclesiasten, & Canticum. lnde adeo δ' vis sneuῶντος, salomonis assecla, appellatur lesus Libri hujus scriptor ab Athanasio, seu quit quis est auctor Synopseos ς non quod ejus solum in condendis Parabolis modum is rationemque tenuerit, sed etiam quod totas ipsius descripserit Parabolas ac sententias, Cc carminibus constrinxerit . Qua ratione con tἰgi sse opinor, ut veterum Patrum plerique auctorem libri hujus Salomonem praedicent, di nomine Salomonis in eorum scriptionibus non raro ettetur, & Inter Salamonis volum I na in Ecclesia Latina haberi lolitus sit. Cum enim haec legimus in vicesima secunda ori genis Homilia in Librum Numerorum: In Libro, qui apud nos quIdem inter salomonis volumina baberi solet, oe Ecclesiasticus dici: apud Graecos vero, sapientia Iesu fitii Firaro appellatur, mani sellum est origenem, qui inter Graecos Alexandriae natus suit, de se ita locutum non fuisse, quasi Graecus non esset ; proindeque id esse Rufini interpretis additamentum, qui per summam intemperantiam, & perfidiam has interpretationes elaboravit, ut alibi dictum est a me . Vult
ergo Rufinus Ecelesiasticum , quem Graeci Sapientiam Iesu filii Sirach appellant, apua
suos, Latinos nimirum , inter Salomonis volumina referri solere. Il. Caeterum operis eoncinnator suit Iesis filius Sirach Hierosolymitanus, qui ad Salo monis sententias adjecit & suas, ac aliorum fortasse sacrorum Scriptorum nonnullas quo que adtexuit. Id ostendunt haec verba e quinquagesimo Libri eapite γ r Doctrinam si pientiae Θ disciplinae scripsit in eodice so Iesus filius Siraci Ierosol mira: dc iste e Pro logo: avus meus Iesus, postquam se amρDux
dedit ad diligentiam lectionis Legis , oe Pro phetarum , oe aliorum librorum, quι nobis a parentibus nostris traditi sunt, voluit oe ipse scribere aliquid horum, quae ad doctrinam, oe sapientiam stertinent . Apertissima vero
tithaec ex alio Prologo αγωγε inscriptio nem non babente Libri husus , qui ex Atha
admodum in ipse testatur, vir fuit laboriosus ει sapientissimur, qui non aliorum duntaxarprudentium vj rorum , qui ipsum praecesserunt, sententias collegit, sed is quaedam ex proprio ingenio effatus es, multae strudentiae, ει sapientiae plena . Quae de postremis praecipue capitibus dicta sunt, in quibus praedicantur laudes sanctorum virorum , quorum plerique Sa Iomone recentiores fuere; ac ea proinde
298쪽
reroinde non ex alieno, sed ex proprio penui raehides deprom sise credendus est . Λtque haec Hebraice descripta Graeco sermone re. tulit Iesu istius nepos, cujus interpretatio ad
hanc pervenit aetatem: Hebraico vero exem.
plari quid factum sit post viderimus. Porro
controversum esse inter eruditos video , an
ipse Libri Auctor, Interpretis avus, is fuerit, qui Iesus filius Sirach dictus est ; an interpres ipse potius Λuctoris nepos. Quae etsi levis elimo menti quaellio, di eam tamen hoc nomine appellatum ipsum Libri Auctorem mihi videri ; ita ut cum Sapientia filii Sirach , de Ecclesiasti eus Jesu Sirachidae citatur, avum non nepotem significari putem . id persuadet
recepta communi Scriptorum usu consuetudo , qui ex Auctorum , non ex Interpretum Domine libros appellare solent. Indicat hoe ipsum locus ex quinquagesimo capite mox adductus : qui sive ab Auctore ipse avo scriptus est, si ve a nepote interprete additus, ad eum omnino videtur pertinere, qui Librum ipsum lucubravit , quem Iesum interpretis avum suis se constat. Probat id quoque capi
lis quinquagesimi initium t Oratio I esu sui
siracb ; ea quippe Oratio , eiusdem videtur esse, cujus & reliquum opus, Iesu nempe avi. Sunt qui existiment Iesum quoque appella
tum sui ste nepotem interpretem : nam cum tralatitio apud plerasque gentes, ac Hebraeos
etiam more, nepotes nomine avOS referre is
consueverint ,& Iesus itidem diei potuit, &pater ipsius Sirach ; ad Gut Sirachides uterque extiterit. Uerum , cum non alium esse
existimem Libri hujus auctorem Iesum fi IIum Sirach, ae Ben Siram, cujus Proverbi Hebraice scripta extant, uti mox ostendam, sequenda nobis est ejus auctoritas, qui Ben- Siram Scholiis Hebraleis illustravit, quique Uzielem Ben Sirae filium , Iosephum neporem fuisse docet. Itaque Iosephus ille idem suerit, qui Sirachidae Parabolas Graece reddidit, di cujus interpretatione seu Imur. Ad eam rudendam anno aetatis suae octavo, dctricesimo in AEgypto se comparavit hie Iosephus, cum Agyptum regeret Ptolemaeus Euergetes ; non prior ille Philadelphi sue- Cessent , ut perperam existimavit R. David Ganet ; sed alter, Physeon cognomento dictus, Philometoris frater. Ac proinde circi ter Ptolomaei Epiphanis aetatem vixisse ii
quet avum Interpretis Iesum Siraehiden, non multo post Simonis , Oniae filii, summi Iu .
daeorum Pontificis, obitum . Cur vero Syrus Interpres Libri hujus auctorem appellet Iesum filium Simeonis Λ siro,& nomen Sime . nis illuc intruserit, non aliam reperire possum caussam,quam quod Simeonem Oniae filium.& Sirachum patrem Iesu, quorum praeconia extant in eodem capite, perperam consuderit. Simonis enim dc Simeonis nomina saepe permiscentur. Ill. Quaerere dignum est, quid sit eur Latinus Interpres tantum sibi permiserit, ut totas sententias in farciret huc illuc,& Ructorem Graecum saepe deserens foras ipse tam licenter prodiret. Meliori ulum exemplari vulgaris est omnium responso . At recurrit quaestio, unde orta haec exemplarium varietas . Mihi factum id videtur a viro aliquo pio & erudito, qui Librum describens utilia pleraque & bonae frugis plena passim alper inierit, prout rerum quas habebat in manibus argumenta postulare censuit: Iesu Sirachidae invitatus exemplo, quem Salomonis effata colligentem , multa de suo largitum esse, dc Salomonis adjecisse sciebat.
IV. Disputatur inter viros doctos, an Iesus Iste filius Sirach idem sit qui Ben Sira . veri id quidem simile est ,& ita censent Rabbini plerique: quippe afferuntur in Thalmude, dc
in Maimonidae, aliorumque Μagistrorum libris, effata pleraque Ben Sirae, quae in Si-riachidae Ecclesiastico extant: & magna pars sententiarum Hebraicarum , quae sub Benis Sirae nomine editae sunt, in Ecclesiastico reperitur. Nomina praeterea conveniunt, dc ut Sirachides scripsit Eceles asticum, hoe est Eclogas Proverbiorum, ita & Ben. Sirae Proverbio circumferuntur. Nec sententiam hanc elevat quod Dpponunt quidam , disconvenire nomina ; illum quippe ben fabb ,ύιὸν σωρὰχ, hunc vero ben Hab appellari; illum ex illi mari nepotem Iesu qui fuit Iose-deei filius; hunc verum filium Ieremiae, ut est in Lexu te, sive Collectaneis R. Ios Levi: denique quia in libro Ben Sirae αὶ sunt fascinationes. vel illusiones, ex facieι eone M. ne, ipsius lectionem deereto Thaim udis ejusdem inter diei . Nam quod ad nominis discrepantiam pertinet; permutari facile ejusdem instrumenti literas Grammatici sciunt. Utrlusa
299쪽
PROPOSITIO IU. 27 Uttiusque vero ignorabilis prosapia est; falsa
et lam & inepta , quae Siraehidae assingitur. Quomodo enim nepos Iesu Iosedecidae esse potuit, quod vult Isidorus ta) , qui totis tre.
centis annis e recentior sui tὶ Suspecta vero, Be valde dubia, quae tribuitur Ren Sirae, cum Ieremiae per matrem nepos fuisse dieitur ;nam si id ita esset, major ejus seret utique apud sequentes Scriptores celebritas & fides. Porro vitiatum in multis suisse Ben-Sirae librum , etiam ante Thalmudis compositionem existimo, multaque in eum inserta, quae Thalmudistis Magistris probari non potuerint. R David Gan E in tetam, david, hoc Thaim udis interdictum sic exponit, ut vel lotum usum libri Mn-Sirae velit , non quod perniciosas res Ec malas , sed quod excellentes Zc sublimes contineat , quarum lubrica est de perieulola inquisitio . Sententiam Da vidis illius adjuvat ipsum Thalmud, quod in Baba Cama , capite Hachobet, librum Ben- Sirae in Hagiographorum classem conjicit. Hagiographa intellige, non ea quae proprie dc iis. 'χἡ, ebatuvim appellabant Hebraei, de Spiritus Sancti amatu scripta esse docebant ἔ sed in serioris generis, eorum nempe
quae per bat, quia dictata erant ; cujusmodi creditos fuisse diximus libros Tobiae & Iudith. Sententia igitur nostra haee est: tum scriptionem suam Hebraice excudisset Sirachi. di s , utpote Hierosoly mita , idque ut videtur Hierosolymis, ea deinde usos esse Hierosolymitas Iudaeos,&qui in Syriae partibus degebant, ac multis descriptis exemplaribus ad polleros propaga sis e verum tractu temporis multa a Scribis,& Rabbinis, multa a Librariis mutata , detracta , adjecta esse , quod in libro in Canonem non recepto id sibi lieere censerent ; tandemque in eum quem habemus ordinem per literarum se-Flem , memoriae sortasse caussa . esse digestum . Nee enim assentior Paulo Fagio ibin, Ri factum id a Ben. Sira ipso asse verat. In
alaestinam eum subinde venisset Hieronymus exemplaria illic vulgata, ae jam adulterata nactum esse reor. vitiata quoque vene runt in manus Thalmudi statum . At cum Graecam Libri ejusdem interpretationem in
AE ypto elaborasset Iosephus Uzielides, Sirachidae, sive Beo. Sirae nepos, Zc Hellenistis
communieasset, eredibile est argument i gra. vitate Ec dignitate operis permotos, Id inter sacros Libros reposuilla . Quod demum Ee. etesiae Christi ab iis traditum cum reliquis dicibus sanctis, ambiguae fuit aliquandiu auctoritatis, cum hine admitteretur in Ca-nonem ab Hellenistis , inde a Iudaeis sectu.deretur; quoad Eccletiae demum Christianae
consensu ae decretis auctoritatem adeptum
est . Itaque valde dispar eκemplaris Ac inter . pretationis sors suit, eum haec consecrata sit
ab Hellenistis , illud inter apocrypha reje
ctum. Unde evenit, ut in ea attentare quicquam nefas duxerint Hellenistae , nihilque prorsus mutaverint: cum id Iudaei interpolaverint au libitum de recoxerint. Inde nata haec quae nune est Ecclesiasticum inter αProverbia Mn. Sirae discrepant Ia. V. Dixi Hebrai eo primum sermone compositum fuisse librum hune . id utique clare testatur Prologus . Testatur dc phrasis, quae
Hebraismum in multis olet, nonnunquam
etiam mere Hebraica est: Puta illud e decimo capite e , ἡμεροι . dies numeri,
hoc eri, dies paucor, purum putum Hebrai
cum est, jame misρbar, dg istud indidem M, , testamentum secuti, hoc est ,
ara ιον. testamentum aeternum, mero
tem: Hebraice scriptum erat, mistbne Nolet, dc mistbne davaν . Id vero e quadragesimo quinto capite is , cujus memoria in bene loctione es, nune quoque usitatissimum est i a Rabbini eis scriptioitibus etierone Iebarchotb.
ae libri originem Hebraicam indieant . braica lingua scriptum Widi se se H eronymus asseverat L. Munli erus quoque , sacrarum literarum apprime peritus , accepisse se narrat, Iudaeos Conllantinopolita nos Ecclesiasticum Hebraico sermone conceptum, itidem ut librum Tobiae typis vulgasse.
Paulus Fagius ibin, in iisdem studiis subactus,
ex viris fide dignis audivisse se ait, Eeelesiasticum Hebraicum in Bibliotheca qu da sextare . Uerum merito dubitari p xt est , ipsum ne hoc sit Iesu Sirachidae archetypum Hebraicum , an H braica interpretatio e Graeco prosecta . mihi probabile videtur , quod
300쪽
quod dixi, Hebra Icum Sirachidae exemplar, sed jam vitiatum, in manus Hieronymi, &Thalinudi statum venisse, novasque subinde labes pallum ad sequentis aevi Rabbinos sub Ben. Sirae nomine sui s Ie transmissum . At de exemplaribus Hebraicis Munstero, & Fagio me motatis aliae mihi suspicio est: sacile quippe crediderim ex Graeco fuit se conversa, quod in libro Tobiae factum dixi; apprime si quidem nota illis erant Prove ibi a Ben Si. rete . Antiquissimum eorum exemplar, Consantinopoli impressum . penes Muniterum fui de docet nos Lux tot fius in Bibliotheca Rabbinica a . Eadem vero Isinae edidit Pau. Ius Fagius. Cum ergo Operis huius, & Eccle. sallici discrimen probe cognoscerent, mini me putandum est salsos in eo delusosque esse, sed potius re attente explorata caute ea distinxisse . Sed haec proposita tantum a me sunt, non definita.
t Ium temporum Scriptoribus suus honos habitus est, em eoque depromptae occurrunt non paucae in Novo Testamento sententiae. Cu.jusmodi illa est Iohannis b si quis diligit
me, sermonem meum servabit: quae germana
est illius ex Ecelesiastico se) e sui diligunt
Dominum, conservabunt viam setius. Conserillud ejuidem fre)r si dives fueris non eris immunus a delicto, cum hoc Pauli ad Timotheum te): sui volunt divites fieri. incidunt in tentationem, oe in laqueum Diaboli , similia esse dices . item hoc Lucae ) : Dicam
animae meae . Anima , habes multa bona sto Ista in annos plurimos r requiesce, comede, bibe, epulare. Dixit autem HII Deus, stulte, fae nocte animam tuam reρetunt, quae autem parasi, cuius erunt λ nonne interpretati est
Parce agendo, oe haec est pars mercedis illius, in eo quod dicit, Inveni requiem mihi, Θ nune manducabo de bonis meis solas ; ει ηescit quod tempus praeteriet, oe mors anro pinquet , ω relinquat omnia aBir, Θ morietur . Cum dixit Matthaeus th) r Si vis ad vitam ingredi, sertia mandatar nonne istud Ecclesiastici si in videtur expressisse: It Dolue. Vis mandata servare, conservabunt test Cum dixit Lucas Ego vobis dico, facite vobis amicos de mammona Iniquitatis , ut eum δε-jeceritis , rec*iaut vos in aeterna taberna
cula: numquid videtur respexi illa clausulam hanc Eccle itasti ei I)r Conclude eleemosynam in eorde ρausteris, er baec stro te exorabit ab omui malo : Prodiit etiam istud Pauli ad Romanos mὶ: an non habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere , aliud quι
dem vas in honorem, aliud vero in contume.
guli in manu iuus , Hasmare iuua oe dispo. nere ; sic homo in manas illius qui se fecit. Quod si aliorum Scriptorum conquiramus testimonia , ex iis quoque Libri hujus vetu.
statem arguemus e vel ba quippe haec Barnainbae ex Epistola Catholica ζ μου γί,ου πις uis M
haec ipsa sunt Sirachidae te): Non sit ρσrrecta
manus tua ad acciρiendum , Θ ad dandam collecta . Extant haec eadem in Clementis
Apostolic Is Constitutionibus spin, in quibus
alia plurima reperire licet indidem depromta , & nonnulla quoque in opere Iosephi contra Apionem, Sc in ignatianis Epistolis. VII. Iam vero expedita est argumentorum , quae ex contraria parte opponi po sunt,& parata solutio : istius puta , quod Hieronymi submini lirabit auctoritas, Salomonem Libri hujus auctorem esse praecise negantis, cum in Praesitione in libros Salomonis, tum praecipue in Commentariis ad nonum caput Danielis . Nempe ad Libri concinnatorem respexit, qui Sirachides fuit , ac etiam auctor diei potuit ; perinde ut Stobaeum Eclogarum suarum auctorem merito dicimus, re ut domus opifex censetur is, non qui materiam caedit, aut caementa tundit, sed qui haee aliunde subministrata ordine collocat , & suis quaeque locis ad condendam domum disponit; ita sententias a Salomone sere excogitatas , sic tanquam caementa ac mateor iam collegit Iesus Sirachi filius, & in ejus
quo utimur operis fabricationem digessit . Qua de caussa , opinor, idem Hieronymus Ecclesiasten inter pietans, cum Ecclesiastici testimonio uteretur, Salomonem testem citare se professus est.
VIII. Ad id autem quod legitur In Prologo ά, γραογι, stituto carente) qui, ut dixi,