장음표시 사용
281쪽
Hns vero se exeIpitur, vel ex clausula Psal- genuina Salomonis lucubrat Ione habet. vel mi illius septuagesimi primi apparere non in let, sed ut se ad imitationem Salomonis contris decimo septimo Davi dem loquendi vel ca- poneret, & ea ex illius perlona proserret, nendi finem secisse; neque vero adnotatio' quae ipse proferre potuisset. Id indicat lem nem illam, Haec autem sunt verba David no' ma istud , ψαλμὸρ ω- σαλοι - Psalmus Salavissima , ad antecedentia , verum ad sequen' monicus . Non enim hic titulus , ut dixi , ita pertinere. Salomonis hunc esse Plalmum ostendit, cui X De Psalmorum collectione agentibus praefixus eii, sed Salomoni esse adscriptum, nobis , minime praetermittendum est SalO- ejusque personae accommodatum . Quod au-monis Psalterium , ex Λugus anae Bibli tem a Iudaeo proficisci hoc opus potui sie neothecae vetustissimis membranis ab Andrea ν gat Cerdanus, quia quae de Christo vati ei Scholio descriptum , a Iohanne Ludovico de tur , religionem Christianam adversus Iu- La Cerda e Graeco sermone Latine reddi daeos firmant, de nihilo est pnam & ei quem tum, & cum ejusdem Scholiis editum . Con- expectant Messiae eadem Iudaei tribuunt, &s at illud Psalmis octodecim Graece scriptis, in Prophetarum libris similia reperiuntur. ita tamen ut Hebraismum & Septuaginta . Quod de octodecim illis Psalmis a me dictum
. Senum stylum reserant. Salomonis nomen eis, idem de eo Psalmo dicendum arbitror, .Praefixum gerunt, his verbis: ψαλμὸ νῶσα - quem extra centum & quinquaginta Cano ημώ , s almus Salomonicus . Quid de his lia' nicorum numerum exhibent editiones Setuat Cerdanus incertus haeret, atque eo de ptuaginta interpretum , & Horologia Grae4mum inclinat , ut vel Salomonis, vel viri sa- corum, quemque Synopseos Auctor commeo crarum literarum peritissimi, ex Salomonis moravit, aliis de eo altum silentibus. persona disserentis,scetum esse statuat. Ego
ero Salomonis esse praecise nego: nee enim DE LIBRO
tam augustum sacrae antiquitatis monumen.
tum , tamdiu , tantisque in tenebris jacuisse PRO UERBIORUM.
posse puto, ut aut I udaeorum recentiorum ac veterum diligentiam effugeret, aut priscorum I. Disputagur is auctore Iibri Proverbioνum. - Ecelesiae Patrum, aut plorum hominum, aut Vari e Viniose ρrUonuntur. 1 I. Co o- doctorum denique, tam sedula eura scrutan. filio Libri bu us , unius esse videtur sal ilum quaecamque ad sacra studia promoven- monis, compilutio multorum Posterioris aev da pertinerent. Nam quis putet tam vene- ordo er constructio Esdrae. lil. Probatur eo. randas sacrorum Codicum. reliquias nulla a rum dirari sol, er antiquitas . t V .Refellun- aura asiavisse origenem, aut Pamphilium, rur argumenta Adversamorum Primum aut Eusebium , aut Hieronymum, qui tanto argumentum. v. Secu dum argumentum. sudio prisca sanctorum Voluminum exem. V 1.Tertium argumenιum. plaria & Interpretationes undique comparaverantὸ Tutius utique credi potest, Hel leni- I. T Actenus per ntibila sere & eat Iginem stae alicujus opus esse, hominis in Librorum LI sanctorum Codicum Auctores inter in sacrorum lectione detriti , plurimaque cum novimus: sic tamen ut etiam agnoverimus: oex David ieis Psalm Is, tum ex Isaia, dc EZm Nunc vel perplexarum disquisiuionum trieochiele , & aliunde etiam ad id opus mutuati. eluctati, vel primaevae euec obscurae vetuitatis Ejusmodi enim fiet mentis saepe industriam . praetergressi tenebrδs, in luce deinceps pauloniam exereuisse Hellen istas eruditi sciunt. majori versabimur, nobisque Scriptores sacri Tempus assignare promtum non est: all- se ipsi apertius cognoscendos dabunt . LibrIquanto tamen pol Christi tempora seriptum quidem Proverbiorum auctorem se in fronte . reor; alioquin ad notitiam sanctorum Patrum operis profitetur Salomon: Parabolae . inquit, pervenister. Salomonis autem personam Au- Salomonis, filii David, regis Israel. Tum abctor assumsit, quod Psalmos complures a Sa. his verbis initium ducit vicesimum quin lumlomone seriptos intercidisse sciret r. non ut caput: Hae. quoque Parabolae salomon ιι, quas
Lectoribus faceret sucum, di ab ineautis pro transulerunt viri Ezechi AE, regis Iuda: quae
282쪽
se intelligo, sequentes Parabolas esse quoque
Salomonis, itidem ut superiores ἰ verum
viris Ezechiae fuisse eoilectas & descriptas; non dc praecedentes, quod existimavit interes Λrabs . id enim sonat Hebraica dictio ita intellexerunt interpretes Septuaginta, ct Thargum, dc R. Levi ben Gerson. Det n. de quorsum notationem hujusmodi in istum locum in farsissent, eum praefigi debuisset de .elmo eapiti, quod Parabolarum initium est, si ad omnes aeque Parabolas pertinuisset δViri Ezechiae, noeest ministri, ii videntur fuisse Ellacim filius Helciae, Sobna scriba, Iohae filius Asaph, a commentariis, Ac ipse etiam sertasse ilaias Propheta; quem R. MO.ses Κime hi, aliorum Iudaeorum opinionem secutus, non Proverbia solum, sed & Ecele. siasten, & Canticum Canticorum scripsisse affirmat. Tricesimi deinde capitis hoc ex .dium est: Verba Congregantis fitii Vomentis: Cum ita reddi debeat et Verba Agur sit Iaher Prophet am dixιt Βιν ad Itbiei, ad Itbies effmbaI. Unde liquet aliam quoque esse hane
Proverbiorum manti sum , ab Agure γνυμ collectam . Nomen ipsius in Septuaginta interpretum editione praefixum non est iis verbis , quae illi adscribuntur: at genuinum tamen est, eum In Hebra Ieo exemplari, Ac
terprete occurrat . Hune fuisse sapientem ali. quem inter Hebraeos Magistrum tempore Salomonis censet Aben Ezra , quod nulla probabili ratione nititur. Salomonem ipsum fuisse affirmant R. Nathan in Avoth, &R Levi ben Gerson . Perperam utique, nam de se ait Agurr stultissmus sum virorum, Θ sapientia hominum non est metum: non Q ioci sapientiam, Θ non novi scientiam sancto νumta . Quae nullo pacto eonvenire possunt Salomoni de se haee praedicanti in Ecclesia. Me tb r Ecce magnus sectus sum , ex prae evis omnes sapient1a , qui fuerunt ante me n Ierusalem ; Θ mens mea eontemptata est multa sapsente ν, ω didicι . Crediderim potius sequiori eum aevo vixisse sub restibus Iu .dae, dc ex magna Salomonicarum Parabolarum congerie eollegisse aliquot, de pro captu digessisse; praefixo nomine suo ac elogio, quoquam abjecte de se , contemtimque sentiret, cisclarare voluit . Sequuntur Lamuelis regia Praecepta, quae ab ultimi eapitis initio exorodiuntur ut conjicio, in nono versu dest. nunt : nam eum reliqua ea pItis part la mulIeris sortis laudes excurrat, oc in priori reserat Lamuel, quicunque tandem ille sit, quae a matre acceperat, verisimile non est muli rem illam, sortem quoque ipsam ae prudentem , ut vel ex his praeceptis existimari p te st, mulieris prudentis praeconia celebratis;
quod perinde sui met , ut si se ipsa laudibus
exornasset. Praeterea posterior illa pars ea inpitis a priore disjuncta in editione Septua-inta Interpretum reperitur . Denique He. raicorum elementorum ordinem primae sinis gulorum versuum literae sequuntur; dc ut do.
cet Auctor Commentariorum in Thre nos Ieremiae , qui tribuuntur Hieronymo, tetraometris iambicis concluduntur, eum nihil tale in superioribus occurrat. is sit ille Lamuel, multum disputant interpretes. Quidam Ege chiam esse putant, a matre Λbia Zaehariae filia eruditum : R. Nathan in rivoth, aliique plures, Salomonem: quibus ut assentia rectis ei unt ista his consimilia e quarto capite Proin
verbiorum ce): Nam ω ego filias fuι patris
mel tenellas: o unigenιtus coram matre merio docebat me atque dicebat. Fuscipiat veroba cor tuum, custodi praecepta mea es vives. Quid mirum autem , s ex assiduo cum Dais vide convictu tantum sapientiae Bethsabea hauserit λ Fieri autem potuit ut Lamuelis no mine Salomon a matre appellaretur, quemadmodum Μosem Hebraei tradunt a paren. tibus & propinquis di versa nomina habuisse. Verumtamen, ne quid dissimulem, ex vitia. tis & male acceptis lemmatis hujus verbis , nomen Lamuelis prodiisse non vana prorsus suspicione conjici posse puto. Sie enim Se
ά- . Respoῆum Regas, quem erudivit ma intεν sua . Neque versu quarto sequenti Laomuelis exhibent nomen , Λ lii Interpretes,
in eodem reserendo multum discrepant. Laudes porro illas mulieris sortis subieeisse Salomonem ipsum reor maternis praeceptis, qua si minervat & honorarium , propter do ctrinam ab ea sibi traditam . Quod autem ex vitesimo tertio versu vicesimi quarti capitis, ubi haee occurrunt verba : mee quoque D. pientibus, conjectant quidam, sequentes Parabolas a lapientibus aliquibus Hebraeorum
Μagilitis post Salomonem suilla ex Cogita tas,
283쪽
8e editas ae si sensus sit: Haee quoque sunt quidem viginti tria capita, tum v Iginti dum sapientum; id mihi non probatur. Pluris est bus primis versibus capitis vicesimi quarti . apud me Interpretatio Septuaginta Senum , nulla sui parte multata sunt; sed talia extare uuae est huiusmodi: videntur, qualia a Salomone descripta fue---ι----- -λει. runt. Reliquorum septem capitum eompiis
Ubi .ina adventitium videtur,&extrin latio,cum postrema vicesimi quarti parte, eκ Deus initulum: cum ita ad Hebraici exem multorum scriniis petita est , ct Parabolis piaris fidem omnino legendum sit : --δι hinc inde ex toto Salomonis opere excerptis
Hae autem dico vobis sapientibus : Librum hunc quem habemus constructio, cognoscere personam ιn judicio non es bonum. Esdrae est, vel Sinagogae magnae potius, eu Sie legetunt Aquila, Theodotion , dc Sym- jus auctoritate Esdras saerorum Librorum machus . Firmatur haec Septuaginta Senum recensum egit. De sola illa parte, quae figu- interpretatio pari allocutione, quae apud eo D ris est, oboriri potest suspicio : sed & hane dem extat paulo super tua: ι riseisu quoque Salomonis esse minime dubitabit , ωπού. -. Haec dica 3 vir iis, qui Deo confi- quisquis reputabit cum animo suo, ad tanti Aunt. Eamdem sequuntur, dc Chaldaeus In- Regis , & tanto cultu, ac veneratione inter terpres.&Syrus, dc Λrabs,& Uulgatus. Hebraeos habiti effata n 1 paliuros suisse gen. II. V eunque seres habet,manifestum est iis illius Magistros obscuri hominis senten. hane Parabolarum collectionem non limul, tias adjungi. Scio sui picatos else nonnullos, ae s mel fuisse compilatam , sed variis tem- non omnes illas sententias repertorem ha
polibus, artim ante Ezechiam, partim Ete- buisse Salomonem , sed ex vetustiorum Settia chiae te nporibus, partim& Aduris illius. Sic piorum libris ab eo sui me descriptas ; quod
enim existimo,cum ter mille Parabolas scri- nulla caussa dictum est et nee enim video psisset Salomon , integram earum collectio. quamobrem sapientissimo, dc eruditissimonem ante eaptivitatem Babylonicam in a Regi, ae divinis dotibus instructi mimo Sarais Templi tabulariis, 3c indoctorum piorumve bolarum aliqumi inventionem invideamus . hominum musaeis sui me servatam: plurims Iam vero ad Septuaginta Senum interpreis quoque ex ingenti hoc numero aliqua in suos lationem quod spectat, in qua ultimor misusus excerpsisse, quaedam etiam memoriae septem capitum , cum vicesimi quarti parte commendasse . Crematis deinde incla deo postrema , ordo miris modis pertu batus est, Hierosolymitana codicibus,quibus descriptae de eonfusus , factum id reor propter disjunis ccintinebantur universae Salomonis Parabo. ctionem versuum, & sententiarum, quae ita Iae , cum Scripturarum sacrarum dispersas discretae sunt ab invicem, ut altera alterius deinde reliquias Esdras in ea triam reduκ opem minime poscat. Hinc evenisse puto , colligere instituisset,ex ingenti Parabolarum ut earum alio alioque ordine pro libitu suo numero aliquot tantum particulas, vel sor- disponendarum licentiam sibi Hellen ista aliis tuito, vel studiosorum aliquorum, sanct quis sumserit, in postremis praesertim capitiis rumve virorum diligentia , vel quod verius bus; quorum dispositionem Salomonis non est certo Dei nutu flammis exemtas nactus esse eum vulgo notum esset, idem licere sibi
est . Re priora quidem vi 'inci quatuor capita credidit , quod in his alii iam sarei natores crediderim operis totius suisse exordium;qua. attentaverant. Ex aliauo igitur hujus genetiale in ipso Salomonis exemplari habebatur . eodice,atque ita ab Hellenistis perverso pro Suadet id rerum ordo, & contextus. Tum pagata esse arbitror, quae supersunt , Septua-do postremos vieesimi quarti capitis versus ginta Interpretum exemplaria quamvis ipses excipias, qui cum reliquis capitibus sede sua in primigenia sua seriptione Hebraieci rum moti variis trajectionibus laborant. Reli- codicum ordinem affectatos esse non dubi- qua ex superstitibus, quae reperiri ab Esdra tem . potuerunt, compilationibus illuc adjecta , IlI. Bene vero est, quod ex hac Parabola. sunt. Igitur totius Proverbiorum libri unus rum adsectione opinioni nostraeaecedit ro- Salomon auctor vere dicendus est: & priora bur, verusque Libri auctor deprehenditur.
284쪽
Nam eum se ordiatur vicesimum quintum rum eapite Hr Pedes ear m ad malum caput: Hae quoque Parabolae Salomonis,quas currunt,oefestinant ut effundant sanguInem. transtulerunt viri Ezechiae regιs Iudae,quod tota apud ita iam ιὶ repetitur. 1n Ecclesia& in Hebraico exemplari legitur , Ac in Se- sticum vero tot indidem lententias depromisptuaginta Senum interpretatione , omnino sit Sirachides, ut singula adnotare, hominis hinc evicitur , Ac superiores Parabolas fuisse si tempori suo non latis parcentis. Talis ea. EZeehia antiquiores,dc a Salomone et e pro est e decimo Proverbiorum capite r Mus sectas,& eas quae sequuntur ad initium usque annuit oculo, dabit dolorem: o stultus Iab ιν tricesimi capitis, Erechia halidquaqua L. De berabitur: dc i ila e capite duodee imo si esse recentiores operis praeterea aetatem in- Μelior est pauster, e sufficient sibi quam glo-dleat eomma istud e libro Ecclesiastis sa , νιosus, ct indigens ρ ine : dc paulo pos n)rquem post Parabolas a Salamone composi- sui Nerata ν terram suam, satiabitu ραπι- tum est e Rabbini consensi lintr Cumque esset bus : necnon & illa e decimo leptimo capi sepientissimus Ecclesiastes, docuit ρορulum, te πὶ et serrus sapiens dominabItur Νιιν er enarravit, quae fecerat r er investigans fultis : & illa e capite decimo octavo so) reo osuit Parabolas multas. Qubus conso- sui Arius re ροnaeet,quam audiat AEultum senat, ct istud e tertio Regum ib) : Locutus esse demonstrat er confusione dignum: dc haee est quoque Salomon tria millia Parabolas . e capite vicesimo primo ρὶ r Metius est bais
Atque id ad hunc tantummodo,quem habe- bitare in terra deserea , quam . cum mulieremus, Parabolarum librum reserendum esse , rixosa oe iracunda. Ac hςe quaque e vicesimo
vult Hieronymus in Quaestionibus Hebrai- seeundo capite q)r Helius est nomen bonum
eis: Locutus est , inquit, Ialomon tria miliis quam divitiae multae : nec multo post sν rParabolarum. In Proverbiis enim versus sui pronus est ad misericor, iam . beoedie/non1ngenti,qquindecim cont1nentur,in qu ruri, de ρanibus enim suis MLι ρσuρer : Echus etiam tontinentur tria millia Parabolae. ista quoque e sequenti capite s r Noti stibiliter Iosepho te visum est, qui Parabo- trahere a puero disciplinam: si emm stercus. latum libros ter mille a Salomone scriptos seris eum Z lega , non mora et υν : dc haec deni. ait; atque eos in Hierosolymitano deinde is que e vicesimo septimo capite st): Ocula ba. excidio flammis periisse Rabbini docent . minum insiti ab ιIes Reliquis praetermitto. Plane Scripturae ipsi repugnat Iosephus , Transeamus ad Ethnicos Scriptores, in quae non ter mille Parabolarum libros, sed quibus nec pauciora , nec oblcuriora depre- Parabolas ter mille a Salomone conscriptas henduntur ex libro Proverbinium arce ista esse docet dὶ r neque tamen Hieronymo testimonia . Hinc expressit illud Theognis, assent lor, qui eo quem habemus Proverbio- quod extat decimo tertio capite su : sultum libro ter mille Parabolas putat contine- eum sapientibus graditur,sVIens erit . dc hoc ri. Rationem ducat attentus Lector,& arbi- Sophocles e capite decimo nono xὶ: Di τι- trium faciat. Credi satius est, quod dixi, ma- t far addunt amicos puri mos , dc illud etiam gnum Parabolarum numerum temporis in- capite vicesimo quarto υ : Time Dominum,
suria periisse. Ex hoe praeterea Libro in alios sti mi, er regem. Euripideum illud de Pacer
posterioris aevi Codices sacros sententia sali γόωνι δ' ὐχερώ, τερπεται δ' πψίν, ubi videtur quot, de Parabolas videmus sitisse traductas. postulare lenius, ut legatur τιμε-ι δἐ ιβ.
Velut illa, quae habetur Pro vel biorum deci- L Eribus ιnimica es ἰ hilaritate autem gau-mo septimo capite te r In facie prudentis det: illud, inquam, simile hujus est e Prover- tacet sapientia: oculi fultorum in finibus teν- biorum duodecimo capite tet) : Qui paeis rue, in Ecclesiastis librum D non semel trans ιπeunt consilium, sequitur eos gaudium. Μe lata est. Translata dc illue est istae vicesimo retricem foveam esse prosundam dixerat Sa.
sexto capite saὶ ι sui fodit foveam, inc1dit lomon aal : hinc Anaxi laus de Phryne r
285쪽
aatem Charybdim πη proeia praestat. Euse-hlus a allum tum esse in septimum Platonis librum de legibus demonstrat istud: inmoria justι eum Musibus , oenomen impiorum putrescet; quod legitur capite decimo libri Pro. verbiorum ib): in tertium vero de re publiea illud : Mendieitatem, is divitias ne dedeνιι mihι ; quod habetur tricesimo capite e , quod Aleκis Comicus, dc Horatius in carmina sua transtulerunt. Quod qui aliena rapiunt, semper in egestate futuros pronuntiasset Salomon in Proverbiis se , hine Me. nander raptores saepe cum dedecore repulsum, dc multatum iri ait. Quod invidiam m. tredinem ossium appellasset cf), hinc Moris πτικὸν invidiam quae putred nem, o tabem inducit, dixit Menandera Ti. meri idem jubet servi imperium, quod & ea. pite Proverbiorum tricesimo θὶ jusserat Salomon .Quod de antiquitate Sapientiae capite Octavo praedicat, id apud Euthblum thi repetit Aristobulus , qui Ptolemaei Philometoris temporibus floruit. Istud ejusdem effatum si rusui accipit mutuum, servus effaruer auris, a Graecis , 5c Latinis usurpatum est . Usurpa. tum Ec istud r mulierem fortem quis inve
oe Iinum , in vetusto mulieris fortis elogio laudi datum videmus im) . Sed neque hic Omittendum , quod legitur in libro Iuchasin, Λr stotelem librorum Salomonis,opera Λle Xandri , tompotem factum , multa ex iis decerpsisse, suosque exornasse. .
nem Libri hujus, quod sere nullis impiorum, hominum argumentis est oppugnatus. Unis, quod equidem se iam, Rabbinis , qui et editalibi esse jactant eloquia Dei, in dubium vocatus est, ac fere e sacrorum Librorum censu expunctus e & feeissent, si non aliqua in eo essent nacti,quae ad Legis commendationem opportuna esse judicarunt. Id in Thalmude, tractatu Sabbathi , secundo capite , diserte scriptum extat. Verum quod inde conflari potest argumentum , lndidem dissolvitur rnam quod id facere cogitarunt, nec secerunt tamen, indicio est nefariam ipsorum voluntatem vi veritatis suisse oppressam,& utrim que pensitatis ratIonibus Libri handem inrisi-- , dc sanctitatem eos agnovisse.
Disputatoris Theologo Politici veternum is excutiam, qui Proverbia Mee eollecta sulae Iutat tempore secundi Templi , vel cert e osiae regis ἰ hoc argumento , quod capite vicesimo quarto dicatur e mee etiam fune salomon1s Proverbia,quae transulerunt viri Erecbiae reg/UM . Quia quaedam Salomon a Proverbia ab Mechiae regis virIs sunt eo:
lecta, hinc concludit aeutus ille Philosophus collina ea esse secundi Templi, vel Iosiae
certe regis aevo. Cui pro responsione bonam mentem 'recamur.
stos Eeclesiae Patres eodem , vel vel παναρε σοφίας. vel ome is nomine affici , delibium illum Proverbiorum, dc Ecclesiasten,& Canticum quoque Canticorum, nec ri ri m& librum Sapientiae,& Siraehidae Ecclesiasticum , ut erudite nuper demonstravit docti νsimus Iohannes Baptista Coeelerius, in Notia
ad Epistolas Clementis . Thalmud istae tu quidem libros Proverbiorum, & Melesiastis appellant , scemim Dbre ebethma , daas ha&ν sapuntiae: quod & Μaimonides expresest in I ad Chataeah , libro de fundament IgLegis οὶ: unde videtur effici ἱ ertas esse de
ancipites Librorum illorum circumscriptio. nes, qui uno eodemque signantur titulo ; de minorem eorum esse dignitatem, quibus promi leuata , Ac communis inscriptio eum Sapientia,& Ecclesiastico, quorum controversa suit Ae dubia auctoritas . Quibus tantum abest, ut Libri hujus, ac Ecclesiastis, dc Canintiet elevetur fides, ut inde potius accrescat, eosque Salomonis esse pateat. Sic ent me xi stimo, de verisimillimum est , omnibus Salomonis script lonibus Sapientiae nomen suis se praefixum, quod Salomon ipse Sapiens e gnomine appellaretur. Porro dc Ecelesiasti. cus scelus esse Salomonis a multis creditus est, ZE vere ex ipsius doctrina ae scriptis pro venisse insta a me demonstrabitur.
286쪽
, sl PROPOSITIO IRDE LIBRO miliam bubuι , armenta quoque es magnas
ovium greges ultra omnes qui fuerunt ante
ECCLESIASΤIS. me in Ierusadiem; eo acervavi mihi argentum
Θ aurum, o substant 1as regum S prournelao I. Disputatu ν de Auctore Iibrι Ecclesiastis. rum: feci mihi cantores , er eantatrices , Θ Uariae opiniones proponuntur . Ialomoni delicias fiorum hominum, sophos is kνceos in cribitur . Is . Probatur ejus diminio-ι ad vina fundenda, o supergressus sum γι-
antiquitas . III. Refelluntur argumenta bus omnes qui ante me uer v ut in I erusalem; Adversariorum . Primum argumentum. sapientia quoque peUeveravit mecum ε . I U. secundum argumentum . v. Tertium Quae in Salomonem ita quadrant, ut expres- argumentum. VI. svotum argumentum. sus notari non potuerit: nam tot es iterata Vll. Mutatam argumentum . illa sapientiae ab eo affectatae laus, unius illius propria est, & vel ut χαρ .evmpιών εδίω M.
I. A Vulgata doctorum hominum , reeen - nota peculiaris er proprra, qua ab aliιs M.' tium ac veterum , sententia , qui li- sternitur . Testis Deus ipse .cujus haec ver-hrum Ecclesiast is Salomoni tribuunt, recessit ba sunt ad Salomonem i): Ecee feci tibi se . Grotius sa , & eum LGlobabeli adscripsit. candum sermones tuos , oe dedι tibi eoν D- Thalnauditiae vero capite pii mo Babae ba- pienser intelliaeus, in tantum ut nullus ante thrae, ab Erechia lucubratum volunt. quem re similis tui fuerit, nee post te surrecturus de te putant locutum his verbis, quae Librum fit. Sed ef hisee quae non postulasti , dedi tibi, inchoant rueνba Eecisastae, fili ι D.iviae, re- dfritias stitieet , er gloriam , ut nemo fuerit ιι Ierus ilem b): tum L Irobabelem exper- similis tui in regibus , cunctis retro Hebus .iOna Salomonis haec pronuntiasse Groilus Ergo in Libro eodem th) hoc ornatur elogio: Per tendat Uerum ut id Eetechiae accommo- sit praecedebat sapientia Salomouis sapiendari posse demus , ea ne it Idem ipsi poterunt tiam omnium Orientalium e 'Iptiorum , con venire: Locutus sum In corde meo dicens: effreat sapsentIω cunctis hominibus . Libros Ecce metvus effectus sum , o praecessi omnes scripsit di Parabolas Salomon, uti scripsisse Dριentia . qui fuerti ut ante me in Ierusa - dieitur in Elelesiaste. Damnosas quoque lem c)ὸ Num Salomonem Erechias lapie n. mulierum illecebras, quas ibidem criminati a praecessit R Quomodocunque salvant ista, tur, expertus est r Cumque jam esset feneAE , aut ad sententiam suam flectant; qui ex infi- depraυatum est eor ejus per mulieres , ut segni ista se elausula expedient: Cumque fa- queretur Deos ahenos si . Quae notae ad EZepientissmus esset Eeel astes , Geuit popu- chiam haudquaquam aptari possum: Multo iam Θ enarravit quae 'ecerat: er investigans etiam validius ex his eonsulatur R. Mosisco ofuit Parabolas multar: quaelisit -rba Κi mihi sententia , qui Iudaeos aliquot asse si tilia , er eo scripsit sermones rect Ismos ae ctatus, confectionem Libri huJus Isaiae ad veritate ρυηο I)ρ Q libus haec adde: Can scripsit. a tentavi in s femsa : dixι , sapiens es t I. Sed & sequentibus proxime seculis co-ficiar e): dc hcaee quoque : Et apposuι eor gnitus hie Liber & usurpatus est. Nam pro- meum , ut scirem faρientiam f : nec non nuntiati illius e primo capite ml: Generatio
ec ista et Inveni amaνiorem morte mulierem, praeterlt, ex generatio advenit , ge manum
βα laqueus venatorum est , er sagena ear illud est Sirachidae n) : Generatio atia fηι- eju/ ἰ vincula sunt manus illius u) ; & ista tuν , S alia nascitvν . Sententia haec Eccleo et i m : magnificavi vera mea , aedifieaei si astis io r Non es enim homo justus in ter. ibi domos, er plantavi vιneas, feei hortos νa, qui faciat bonam er no η peccet, Salomon Iez ροmaria, ω consedi ea cuncti reue νιι αν- tribuitur in libro Rerum sρ . Multa eu eo boribus , er extruxi mibi piscinas aquarum, dem libro Ecclesiastis ad Ethnicos manasse
Dr irrigarem bidam lignoram germinantium; a Grotio observatum est. Nam Sirachida
possea ι fervos oe ancilias , multamque fa- antiquior Homerus cum dixit q): risim μ
287쪽
χοia ιε , Duo fimuI euntes, an non respexisse videtur ad illud EccIesiastis sa : Melius est ergo duos esse quam unum y Theognis cum dixit
Optimum hominibus omnium non u.rs , Natum vero quam citissime portas Orci
referre eum voluisse dicas Mee Eeclesia- sis b : Et laudavi magis mortuos quamviventes, erfeliciorem utroque judieavi qui nee dum natus est: atque item ista se) : Metiores dies mortis die nativitatis: quod effatum . Euripides quoque usurpavit. Qui cum scriberet:
O lucidum aethera i diei parum Iumen Cernere quam suave est sdc rursum : ἀδυγαρ τὸ φῶς βλέπ- suave enim est lucem cernere: nonne ipsis fere verbis re,
pendi illud Ecclesiastis sae) : Dulce lumeu ,er dile ctabile est videre Foum 8 Horatianum denique Istud te ictu id fit futurum cras , fuge quaeνere ἱ ertiuem fors dierum cunque dubii , lucro
. Tu ne quae eris scire, nefas , quem mibi, quem tibi Finem Dii dederint, Leuco uoernumquid ex hoc expressum dicas u)i auid necesse es homini majora se quaerere , cum ignoret quid conducat sibi in υita sua, nume.
νο dierum peregrinationis suae , oe tempore quod velut umbra praeterit ρ aut quis eι ρω
terit inricare quid pos eum futurum sub fues, Tum ad istud etiam capitis sequentis s): Laudavi igitur Letit Iam, quod non esset homini bonum sub sola, ni quod comederet, obiberet, atque gauderet; er hoc solum se eum auferνet de labore suo in diebus vitae suae , uos dedit ei Deus sub Sese : allusisse videtur eadem ode Horatius e Sapias, vina liques , ω Patio breti spem longam reseces : dum loquimuν , D
. gerit Invida . Eta . eave diem quam minimum credula postero.
Quibus de ista ejusdem consonant I dule patenr fui, Latusque deget, cui licet in diem
Dixisse , viael; cras vel atra Nube polum, pater , occupatosint sue puro. III. Λt gravissimis argumentis Libri hujus
oppugnatur dignitas δέ ---, quorum va lidissimum cuditur ex allatis proxime ver bis , quibus ad vitam belluarum ritu transiis gendam incitantur homines , di ad fruendas voluptates, quae e X gustu , aliisque corporeis sensibus percipiuntur : quasi fit unicus il Ievitae fruuus, neque aliud Iaborum suorum aevirtutis praemium homo sperare possit. Quod non semel hoc Libro iteratum reperias. Sed de haee graviora th) . Idcirco unas inter tus est hominis er jumentorum, er aequa est utriusque conditio : ficut moritur homo, his erilia moriuntur : fmiliteν θινant omnia, oenibII habet bomo jumento a lius . Cumcta subjacent vanitati, re omnia pergunt ad unum locum: de terra facta sunt, is in terram pariter revertuntur . suis novit si Diritur
Miorum Adam ascendat sursum; er si Diritus
jumentorum descendat deorsum es depreben. di nibit ese meIjus quqm laetari hominem in opere suo , er banc esse partem lutio . suis enim eum adducet, ut post se futura cogno- stat λ Similia sunt iii haec fl): Viventes enim sciunt se esse morituror ; mortui vero nihil
noverunt amplius , nee habent ultra mercedem, quia oolivioni tradita es memoria es.
rum: α illa quoque sm): Iuodcunque facere
potes manus tua, instanter merare; stura Nec opus, nec ratio, nec sapientia , nee scientia
erunt Uud Inferos , quo tu properas. Quae sunt ejusmodi, ut prisci Hebraeorum Rabbi. ni non tantum in Thalmudiet libri Iadaim, capite tertio, ausi sint dicere Ecelesiasten manus contaminare, sed de eo etiam repudiando penitus deabjiciendo aliquando deli. beraverint; quemadmodum est in Tl almu-l.
dico tractatu Sabbathi, secundo ea pite , de apud Maimoniden in Μore Nevochim , dcriben Ezram ὐ nee alia re absterriti sint, Κ x a quam
288쪽
sentiant. Factum id ab iis narrat quoque
Hieronymus ia . At Philastrius bὶ Haereticos quosdam hine habuisse cauil a m scribit,
quamobrem Librum rejicerent. Neque de 1unt hae aetate homines in saeris Voluminibus non tam vitiorum suorum medelam , quam impietatis patrocinium quaerere soliti, qui his quae mox ad O imus verbis errores suos ineantur. Enim vero parum attente sunt,n Libri hujus lectione versati r in quem si altius penetrassent, non ex sua sententia pro serre ea Salomonem reperissent. Is enim est Ecelesiastae scopus propositus , ut de finibusia bonorum & malorum disserat. varias itaque satim ab initio profert opiniones, easque ad
examen se suum re voea sse, ac tandem re pum dia ste ait: & in ea demum acquiescit , quae Deum timendu ie mandata ejus observanda esse tradit. Nam postquam prioribus qua tuor capitibus argumentum id in varias ex. cussit partes; tandem ita concludit se : Ca. νε ι pedem tuum ingrediens domum Dei, Θυρν inqua audιas : multo enim meliores obedientia, quam fluit σνum victimae, gulnesciunι quid faciunt mali. Ne temere quid Ioquaris , neque cor tuum fit velox ad pro ferendum sermonem coram Deo . Deus enim in caelo , o Iu super. terram ; idcirco sint pauci sermones tui. Multas euras sequemur somnia , ef in mult=s sermonibus invenietur ultitia. si quId Bovisi Deo, ne moreris redodere: displicet enim et infidelis es fluIta pro misso, sed quodcunque voveris, redde . Ne dederis Οι tuum , ut peccare facias carnem ruam , neque dicas coram angelo , Non est providentia: ne forte iratus Deus contra sermones tuos , diu et euncta opera maηuum ruarum . Ubi multa sunt somnia , Plurimae sunt vanitates , ω sermones innumeri r tu vero Deum time. Quibus impiorum hominum susurros,& vanas ad verius Deum, inique providentiam disputationes aperte praecidit; Dei vero timorem ac reverentiam , tum &deunt, Deo ac simplicis animi obsequium commendat . Septimo dein/e capite idὶ siedisserit: Loravi universa animo meo, ut sci rem , Θ confideνarem, o quaererem sapien liam et rationem aer ut eognoscerem impie. ratem stulιι, er errorem imprudentium. Ecce
rum, ut ιnvenirem rationem , quam adhaequaerit an ma mea, ct Non /ntem. solumms.
plent iam, er intelligerem distentionem quae versatur in terra. Et Intellexi quod omnium operam Dei nullam possit bomo tutem re raotionem , eorum quae sunt sub Iole . Omnia haec tractavi in eorde meo, ut curiose inteli ingerem. Sunt justi atque sapienter , Θ operaeoriam ιn manu De ; er tamen nescit homo. utrum amore an odio dignus fit, sed omnia in tutarum servantur incerta . Idem alibi is :Maomodo ignoras quae fit via Diritas , ἐν
gnantis, sic nescis opera Dei, quι fab Icaro est omn/um . Ex his agnoscitur de rerum caussis & finibus diu multumque animo suo disputa me Salomonem , quaecunque amem mente agita verat, exposui fle hoc Libro; quo rum omnium ea tandem est conclusio, inanes esse aestivolas damnosas etiam ae exitiales hujusmodi disquistiones; non aliter vero se . datum iri motus illosa nimiae fluctuationes, quam si nos supremo Dei arbitrio permitta mus . Ex en etiam quod repugnantia quaedam attulerit hoc Libro , demonstratur varias ipsum de finibus rerum sententias propn-nere Voluisse. Velut cum ait u r Melior ess
ventes , er fet effrem utroque judicavi quι nee dum natas est i & alio loco si' ; Meliores dies mortis die nativitatis. Scripsit quinto capite ih r me itaque visum est misi b num , ut eomeaeat quis er bibat , erfruatur laetitia ex labore suo, quo laboravit ipse sub sole: contra vero septimo capite il): Helius est ire ad domum luctus , quam ad domum eonvivis. Scripsit alibi im et Laetare, juvenis, in adolescent a tua r tum statim subjicit s n): adolescent a es voluptas Pana sunt. Quae si
omnia ex sua ipsius sententia Salomon defini visset, inconstantiae ac levitatis merito argueretur. De exitu vero animae, ejusque immortalitate ac futura vita quid opinatus sitan Eees IV. ιν. 2 V. a. di seq. β 26. Sseq. so pr. α ar. ιν tus XI ν. Ibid. o. Pr
289쪽
se, tuserte ipse declarat his verbis sa i seiro
quod pro omnibus bis adducet te Deus in juis dieium: & istis quoque sb d antequam reverratur pureis in terram suam unde erat, effDiritas redeat ad Deum qui dedit illum: &his denique, in quibus totius disputation is finem iacit, & unde ipsius certo debet spectari opinio μ): Deum time, e mandata ejus o serva; hoe est enim omnis homo: er cuncta quae sunt, adducet Deus in judicium pro inni erurato , sive bonum, sive malum illud fit. Quae
quo majoris essent momenti in animis legentium, doctissimos viros a se consultos esse, &ex eorum sententia Librum a se conscriptum
ait: Verba sapientium, inquit M,sicut stimu-
Ii, o quasi elaυι in altum defixi, quae per ma. sistrorum consilium data sunt a pasore uno . Consuli jubeo super hoc argumento Grego. rium Magnum te , cujus haec tantum a meis ram, caetera studio Lectoris relinquam: me Iiber idcirco Concionator dicitur , quia salo. mon in eo quasi tumultuantis turbae suscepit sensum, ut ea per inquisitionem dicat, quae fortasse per tentationem imperita meus sen tiat. Nam quot sententias quasi per inqui tionem movet, quo tot in se personas viversorum suseipit. Sed Concireator verax, velut extensa manu omnium rumutius sedat, eosque ad unam sententiam revocat, eum in ejusdem Libνι termino ait: Finem loquendi omnes pariter audiamus: Deum time,o manis data ejus observa: boe est enim omnis homo. IV. Dixi superius Librum hune a Thal. raudistis Eaechiae acceptum ferri: cujus opInionis rationes eum quaererem , hae mihi ad
animum occurrebant i quod Regum quar
to fὶ de Eetechia haec legantur: In Domino Deo Israel Dreavit: itaque post eum non fuit similis eι de eunctis regibus Iuda, sed neque in his qui ante eum fuerunt: dc ista seeundo Paralipomenon ig) : Fuit autem Ezeehias dives er inebras υalde, ει ι besauros M pia.
rimos congνegavit argent , ex auri, o lapidis pretiosi, aromatum, o armorum universige neris , o vasorum magni pretii; apothecas quoque frumenti, υιπι, er olei, er praesepiasmurum jumentorum , caulasque pecorum ,
ges ovium er armentoνum innumerabiles, eo
quod dedisset ei Dominus substantiam munram nimis: & haec libro eodem ib), de stilo Λetymorum ab Erech a celebrator Factaque es grandis relebritas in Ierusalem, quatis im iebus Salomonis, μιι David, regis Israel. in ea urbe non fuerat. Ecclesiastes dieitur filius David; lta & EMehias hoc ipso Parali. pomenon libro i): Fecitque quod erat placI-
tum in eo pectu Domin , juxta omn1a quae Deerat David pater ejus. 2uobelet b, deniq; appellatus est, sive , hoc est, Canoti conator; vel misἄθρως-t, hoc est, oui con. gregat r quippe Ezechias, adduxit Farer . tes atque Levitas, ει congregavit eos in pse ream orientalem, & ad eos hae ferba fecit quae vicesimo nono capite libriseeundi Pariralipomenon ἡ referuntur: praeterea Per rexerunt cursores ex ejas imperis. ω ρνIneI-ρam ejus , in universum Israel ex Iudam , juxta id quod Rex Iusserat, praedicantes ζFilii Israel revertiminι ad Dom/num, alia inque subjungentes, quae cum istis sequenti Ll, bri ejusdem capite recitantur . At cum a deaeem Tribubus, mandata regis Iudae spernen tibus deriderentur eursores isti, Regi ipsi a quo mittebantur, & cujus verbis populum alloquebantur , Concionatoris nomen per ridioeulum di cavillum imponere potuerunt. His conjecturis, quantum suspicione assequi possum , niti potuit Thalmudistarum opinio. Verum ut Librum hune extorquerent Salomoni , Ezechiae vero tribuerent, praeter argumenta quibus Ezechiae opus esse possie probant, alia afferenda erant, qui hus Salomonis esse non posse probarent: quod non satiunt. Nas vero initio disputationis hujus ostendi. mus, iis signatum esse & ex premum notis Libri hujus scriptorem , quae uni Salomoni conveniunt . Quod si in eauffae suae patrocinium Thalmud istae afferant praefixam vice. simo quinto eapiti Proverbiorum elausulam, supra a me adnotatam , qua subnexae Parabolae a viris EZechiae collectae esse dc deseriptae di euntur; no respondebimus hac clausula a viris Erechiae, non Ereehiae ipsi ad se tibi Parabolarum quarundam collectionem , non
compositionem : etiamsi Uero earundem compositionem concederemus Erechiae, non
recte inde colligi libri Ecclesiastis lucubra intionem huic quoque esse tribuendam . Adde recentiores Rabbinos a Thalmudistis hae in parte discedere . quippe qui a Salomone adolescente 'scriptum doceant Canticum Cantl-
290쪽
eorum, Proverbia ab eo iam aetate maturo; Ecclesiasten vero ab eodem sene, cum i plumanteactae vitae , dc scelerum muliebribus ille. cebris admissorum poeniteret. Unde prodiis se videtur tritum inter illos adagium, quod lingitur In Ialxut; Hominem, dum adolescens est, cantilenas funditare; dum vir, parab Ias ; senem factum, sermones de Fanitate rerum. Rationes cur libros illos Rabbini ad . scriberent Salomoni, optimas habuerunt; cur diversis eorum confectionem aetatibus definirent , longe sutilissimas, quod, inquiunt, Cantico nnyen duntaxat suum intexuerit ,
In Proverbiorum fronte se Regem lsrael pRegem vero Ierui alem initio Ecelesiastis se appellaverit ; quae Rabbinicum salem sapiunt . Dixissent Cantici argumentum , sti. tum , ac compositionem, juvenilis animi stu. diis convenire in Proverbiis virilem quam .dam dc constanti aetate dignam gravitatem apparere; in Ecclesiaste , hominis longo re rum usu subacti, ac humanae vitae rerumque mortalium vanitatem experti & edocti, dc prillinarum noxarum poenitudine tacti , dc senilem prudentiam adepti sensus esse expresse. Ps ; nos quidem facile consentientes habe
V. Quae rationes ad Ecclesiasten Erechiae
ad judicandum valent, eae ad oppugnandam Grotii senten Dam, quo Lorobabelem operis hujus conliit it artificem , invalidae sunt rcum en in eum ex Salomonis persona a Zorobabel e scriptum doceat, minime in Zoro. babele reperite necesse est . quae de se Libri . Auctor piaedicat. Superest igitur ut argu menta perpendamus, quibus in eam lenten. tiam Grotius adductus est. Cum autem duo veniant probanda , alterum Salomonis non esse scriptionem hanc; alterum esse Lorobabelis, nec enim probare satis esset opus esse Zorobabelis ; nam si paris momenti argumentis probatur opus esse posse Salomonis , pluris esse debet postrema haec sententia, ut
quae non modo tot interpretum consensu, sed ratione etiam nitatur; cum credibilius sit, utpote usitatius, Librum a se elaboratum nomine suci auctorem inscripsisse , quam alienum ei salso ptae fixissest Lorobabelis esse Grotius mera conjectura probavit, putare se dicens Pasorem . qui Ueνba sapientium per magistrorum consilium collegi sie se ait unde.
cimo commate postremi capitis, eum esse a
Totobabelem; filium vero Ipsius Ab udem.
quem versu sequenti alloquitur. Quae cur ad Zorobabelem potius referat quam ad Salathielem , aut Eliacimum , aut allum quem. cunque de posteris eorum . Caussam prorsus nullam video. Cur autem Salomoni Librum eriperet, hoc habuit argumentum , quod in
eo multa occurrant vocabula , quae non alibi
quam in Daniele, Esdra, ex Chaldaeis Inter .
pretibus reperiuntur . Ego vero hane pere grinarum vocum copiam a Salomone ipso provenire potuisse reor ἱ nam cum Librum
scripserit jam senex, ut Hebrael tradunt, de
verisimile est, eo jam tempore mulierum ere. tranearum , AEPyptiarum , Moabitidum , Ammonitidum, ιdumaearum , Sidoniarum, et Hothaearum ingentem numerum Hierosolymam traduxerat, seseque ita illis permiserat , ut quae pristinos illos ritus ec a vitam inquinat uni religionem , mirum non si patriam quoque ipsius loquelam corrupisse; ad quam rem quantum muliebris sexus valeat , quotidiana experientia compertum est . Ut omittam mihi per levem videri causam , quamobrem sacrorum Seriptorum patria aut aetas vocentur in dubium, cum novae aliquae cte inusitatae dictiones in iis Decurrunt. Re si
nobis omnes puri de sinceri Hebraismi voces eognitae sint, quas ex sola sanctae Scripturae lectione perspectas habere possumus; ac non saepe pro peregrinis habeamus, quae vernaculae fuerunt ae gentilitiae . Vidit hoc pro solertia sua Maimonidis filius, de eonsessus est sal. Constar, inquit, nos hodie linguae braeam notat) non visae ario prestos esse; et modos ac rationes uniustu iusque tinguae esse var/as ae multiplicet. Quot enim inter Me -hraeos vocabula fuisse putandum est, assiduo usu contrita , ac penitus domestica , quae a sacris Scriptoribus nusquam adhibita sunt, quod eorum adhibendorum nulla se dederit occaso ρ Quod si ex illis unus aliquis voces ab aliis neglectas usurpaverit, ac eas deinde in Chaldaicis , si sorte , aut Arabicis nandi. seamur scriptioni bos , meritone idcirco aut Chaldaeum , aut Arabem dicemus Scripto. rem, qui vulgo Iudaeus fuerit habitus, aut rein centiorem, qui antiquus st num potius est ut dicamus voces illas eum Chaldaeis, aut Arabibus Iudaeos habuisse communes, quorum inter loquelas magnam affinitatem suisse certum est y Ergo ut de Scriptoris aetate aut patria