장음표시 사용
161쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARAC. 1
tibiis solum Theophrastum , et post hunc Alexandrum Aphrodisaeum.
Qui hus omnibus rite ponderatis, latebuntur, quotquot praeiudicio occupati non sunt, non fidendum Arabibus in definienda Aristotelis metite, salsumque esse, quod Vo s s I v S amrmat: Saepe longe sagacius eos mentem Aristoreos perapexisse, quam Scholasticossue Latinos. Ex sequentis enim libri tracstatione dispalescet, eadem infelicitate virosque inexplicando Aristotele fuisse versatos, eo quod Latini Arabes magis quam
Graecos Interpretes sequerentur.
f. VIII. VII. Nec obiici his potest: habuisse tamen Arabes is Vlαρον, risiones Scriptorum Aristotelis et sequaciuiri ab hominibus Graecae liter turae innutritis prosectas et a ChriHianis Graece doctis Syriaca erimum lingua, mox Arabica expressas: eos quoque qui inter Arabes iplos talia susceperunt, ad Graecos Romano imperatori parenteia profectos ibi Graecanicam philosophiam didicisse, ut supra exemplis aliquot probatum est. Et profecto si ad hoc negotium se accinxissent homines accurata linguae utriusque notitia instrueti, si veram ct genuinam mentem philosophorum Graecorum suissent assecuti, si veteris philosophiae cognitionem habuissent, si alium quoque, quam Aristotelem, philosophum clariorem et faciliorem intellectu elegissent, non haberemus sorte magnopere, de
quo quereremur. Verum omnia alia euenisse dudum virorum doelorum querelas fuit, et temporum istorum circumstantiae satis euincunt. Coeperat enim iam tum barbaries inter Graecos , et philosophiae studia ita 'euiluerant, ut post Ioannem Philoponum et Damascenum nemo sere. inter Graecos fuerit, qui ingruentibus ignorantiae tenebris se opponeret, et duobus fere seculis philosophia tantum non extincta iaceret r. Quae cum imperante Michaese atque Barda caput iterum attollere inciperet,
genuit quidem viros quosdam do flos interque eos Leonem philosophum, qui iisdem fere temporibus, quibus Almamon philosophiam inter Arahes introduxit, floruit, qui Peripatetice philolophari coeperunt, a quibus edocti nonnulli in Syriam, Persiamque concesserunt, et Chalifaruiri Saracenicorum patrocinio usi plailosophiam in ea gente publicarunt: alinon instructos satis viribus suisse Graecos istos, ut Aristotelicam philo- sophiam, ab Alexandrinis misere corruptam suae luci nitorique restitue runt, ex ipsorum seriptis satis elucescit, cum veteris potissimum disciplinae , ad quam omnibus fere paginis respicit Aristoteles, essent imperiti: eaque esset philosophi breuis et acuti at Obscuri. et dissicilis interpretatio,
ut ipsis, qui post C. N. in eo saxo voluendo desudariint philosophis P ripateticis omnibus sere subsidiis instructis labor ille saepe infeliciter su T Cederer,
162쪽
pΕRIOD. II. PARS I. LIB. III. CAP. II.
Isocederet, Vt suo loco probatum; tantum abest, ut tot impedimentis o stantibus impediti medii aeui Graeculi huic oneri serendo pares fuerint. Eos autem magistros nacti erant Melae, Honain aliique, qui in his versionibus conficiendis occupati erant, eos igitur imparatos fatis suisse ad
versiones accurate conficiendas commentariorum Peripateticorum, nemo
non intelligit. Ast hi sontes sunt, eκ quibus versiones Arabicae profluxerunt. Quae saepe numero non ex originali textu Graeco sed ex Syriacis , interdum etiam paulo serius ex Hebraicis versionibus consectae sunt. Inde euenit, ut ab archetyporum suoriim mente toties deficerent, et nec fidelitatem, nec veritatem textus exhiberent, multa adiicerent, de quibus Graeci non cogitaueiant, multa, quae non intelligebant, omitterent, interpolarent plurima, et lic misera facie philosopho- 'rum scripta sisterent. Quod, post Avicennam, Versionum, quae Aue rom auctorem habent, fatum fuisse , luculento exemplo supra in eius vita ostendimus. Vidit id nobile virorum doctissimorum par, uterque in diiudicandis versionibus Arabicis aptissimus iudex PETRus D Α- N i E L HvET ivs. et Evs EB Ivs R E N A v v o T i v s rum ille de versionibus Arabicis pronuntiauit: In eodem laxitatis, insidelitatis, luxuriae, lasciviae visio pene Persari uniuersas. Puum enim densi a caligo ingenuas artes infessi fiet, quo tempore gens eas rere coepit, parum eam vidisse in literis, et quum Graecorum veterum scripta fere omnia, ne ab ipsis quidem recentioribus Graecis, nedum ab alienigenis fatis intellecta vernacula lingua popularibus suis exponenda suscepissent, ineptissimis ea interpretationibus contaminasse, detractis multis, plurimis adtestis, inversis fere omnibus et inurpolaris. Id quod postea, lacta inductione de plerisque versionibus Arabicis obse
Vat. Renaudotius autem, ut ipse erat Orientalis literaturae callentissimus, accurate exiguum pretium versionum istariam Syriacarum atque
Arabicarum singulari epistola ad Andream Dacierium demonstrauit, o seruauitque, illas in rebus tritis et vulgatissimis multoties impegisse, saepius etiam et grauius lapsas esse in aliis adeo difficillimis, ut ipsi etiam Graeci debuerint singularibus lexicis ea explicare. Id de Syriacis quoque
valere, licet eo tempore lactae sint, quibus Graeca lingua n tior et verna la adhuc esset: cum e contrario maxima pars Arabicarum composita suerit
sub stirpe secunda Chalisarum, qui Muhammedi suecesserunt, qua aetate Graeca lingua non fuerit, nili eruditorum in prouinciis , quibus illi imperabant. Accedere, quod pleraeque illae versiones, exceptis paucis quibusdam, non eκ Graecis seg ex Syriacis libris et interpretationihil profluxerint, eo quod Bagdadi, ubi pleraeque consectae lunt, Syriaca lingua esset vernacula: quamuis Hontinus Graeca quoque consuluisseta.
163쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARA C.
Isi enim autem, ut philosophi, medici et librarii illorum temporum Latini editiones frequenter ad alias, quaecunque in manus incidissent, corrigerent, rationem vero transferendi adeo miseram et corruptam ad lith
rent, ut plane intelligi non possent. Et ita quidem versiones eas fuisse interpretum istorum siue ignorantia sue negligentia corruptas , ut vix intelligi possint. Id quod quidem mirandum non sit, cum interpretati nes istae Latinae ab imperitis hominibus susceptae ex malis sontibus, ne pe infelicibus versionibus Arabicis profluxerint, et ita quidem, ut Arabica ipsa non adhiberentur, sed Hebraica etc. Quod ideo hoc loco adiicimus, quia infelices hae versiones Latinae interpretationum Arabicarum de scriptis philosophorum Graecorum tempore exorientis philosophiae Scholasticae plerumque consulebantur, erantque magistrae philosophiae occidentalis, de cuius fatis ex hoc uno speciminc facile iudicari potest. Quae omnia si uno tandem fasce comprehendamus , euidentiabus argumentis nos conuincunt, non potuisse ex turbidis his lacunis philosophi ac purum quid ad Arabes dimanare ; praesertim cum ipsorum philosophi non quidem ingenio, saepe tamen iudicio, certe linguarum eruditarum, veteris doctrinae aliorumque, quae huc facere solent auxiliorum copia non essent instructi. Qui si a religionis capistro et sectariae philosophiae iugo fuissent immunes, pulchra sorte multa, nixi medit tione et cxperientia praestitissent, quemadmodum in scientiis mathematicis laudabilem operam posuerunt, et egregia multa consignauerunt: at his impediti dissicultatibus nihil praeclari praestare potuerunt, nec ea enitere potuit philosophiae facies, quam conatus cetera laudabiles promittebant. est.
6. IX. VIII. Εκ his vero infelicitas eorum temporum intelligi pota Vm. Diun 3 Expulsa enim in orientis Occidentisque regionibus sere omnibus philosophia, cum barbaries ubique inualesceret, regnauit misera haec ria2, Ti. philosophia inter solos Arabes, pulsaque cx Christianorum ditionibus innos. in Saracenicas terras profugit. Quae cum postliminio in Christianas scholas reuocari ex Arabum gymnasiis coepisset, cogitari facile potest, quo habitu deformi et a natiuo vultu prorsus deficiente ad occidentales regiones reducta et inter Christianos intro lueta sit. Hi enim aut in scho- .lis Saracenorum discebant, aut eorum versionibus utebantur, sicque et philosophandi modum illum contentiosum, et insanum Aristotclis amorem, et quaestionum inutilium et curiosarum aceruos, et quae alia
sunt Scholasticae philosophiae vitia acceperunt, ut ex iis manifestum fiet, quae sequenti libro de origine fatisque philosophiae Scholasticae disseremus. Hoc Vero loco ideo notandum est, ut praeiudicium illud tollatur, quod tot viros cetera doctos et acutos decepit, ut crederent Arabicam plutosophiam sua praestantia se commendauisse, cuius contrarium lintenus demonstrauimus. Cui praeiudicio frigidam potissimum, obseruante
164쪽
PERIOD. II. PARS L LIB. III. CAP. II.
RgNAvno Tio , suffudit Salmasti auctoritas, qui freqi enter ad Ar hicos libros prouocauit, quamuis eos non satis intelligeret. Hodie ce te, ubi et Graeca legere ipsa licet, et iugum philosophiae sectariae ex Liuin est, secure philosophi Arabici negliguntur, eorumque scripta atque philo phia contemnuntur, vel solius historiae philosophicae cauiala conualuntur : praecipue cum non nisi Peripatetica satis corrupta propinent. Ix. Condui. g. X. IX. Facile liis Omnibus praemissis est, veram philoλphiae Uρ ' inter Saracenos Arahasve cultae laciem depingere. Qui enim Ari Hote-χ ' 'ilicae philosopluae vultus nouit, hosque peregrinis Coloribus naeuiisque multis deturpatos esse, ex antecedendis didicit, ille de Saracenorum philosophia iudici uin sacere facillimo labore poterit. Qualis enim totius philosophiae conditio suit, talem et partes habuisse singulas, recte eκ dictis colligitur. Logicam eos excoluisse, cκ scriptorum inter Ar hes philosophicorum catalogo apud HoTTINGERvM videre est. Ait non aliam viguisse rationalem philosophiam , quam quae ab Aristotele tradita est, ex recensione scriptorum logicorum, Aristotelicam encyclopaediam illustrantium, quam Muhammud Ebia Isaae dedit, liquet, qua discimus in omnia Logicae Peripateticae capita commentatos fuisse Arabes, eiusque compendia scripsisse quamplurimos. Quae itaque de logica Aristotelis alibi dicta sunt, neic quoque loci repetenda sunt. Idem de reliquis philosophiae partibus dicendum, quas simile Arabum studium meruiste, dicta recensio librorum philosophicorum inter Arabes euincit. Nec in iis, quae Aristotcle duce non potuere discere omnia, magnopere
Arabum merita depraedicanda sunt, nempe in philosophia naturali, artem dica et mathematica, quamuis usque ad renatas literas contraria sententianterisque eruditis insederit. Cum enim proprio uti ingenio non auderent,
sed pecorum instar sub iugo philosophiae sectariae ire, quam vi homines
libere meditari et philosophari, mallent, contigit, ut nec eruditos satis duces nacti, nec eorum mentem latis assecuti misere in singula fere momenta laberentur. Quaecunque enim laude aliqua digna apud eos inueniuntur, eaonmia debentur Graecis, et iis aut aperto indicio aut clandestino furto su repta sunt, ultra vero progredi et adiicere nouae terrae aliquid landis vcteriubus ausi non sunt, ea vero quae a Graecis acceperunt, Lepe numero corruperunt, explicueruntque latis infeliciter. Id quod nullo luculentiori indicio constat, quam iis, quae ad naturalem philosophiam pertinent. Ita c. c. in herbarum simpliciumque cognitione adeo angusta fuit eorum eruditio,
ut licet Dioscoridem haud malum ducem tibi delegissent, inque eo sibi
vindicando non contemnondum laborem ponerent, euin tamen Repe n mero male interpretarentur, sensumque atque mentem libri non astequerentur, sic ut fidein via habeant oculis suis lectores, eum esse Dioscoridis
M I. e. Forte et Maligeti. Arabieeta linguae I Bibliothee. Orient. e. tr. p. ala. seM. not uia tuniantis, exemplum huc referri potesι.
165쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARAC. ru
dis libriim, quem tam male habuit Arabum industria. Id quod in aliis
quoque similis commatis scriptis euenit, dudum lue obseruatum viris doetis , confudisse eos plantarum nomina, et pluscula sis manlii se ignota, etiam vulgaria, et quotidie obuia, quae mediocri attentione adhibita lacile intelligere potuinent. Neque in reliquis philosophiae naturalis capitibus felicioribus successibus usi sunt, in quibus ne minimum quidem notatu dignum obseruationihus Aristotelis adiecerunt, tanta autem sei tentiae fluctuantis incertitudine de iis disseruerunt, Ut pateat, parum vidisse eos, quid in fundo sit: mirum itaque non est errores Aristotelis omnes in philosophia naturali eos recepisse. Quam cum ad artem mediacam adhibuissent, et in ea tamen Hippocratem atque Galenum mordicus sequendum statuissent, quibus cum physiologiae Peripateticae male mi
uenire constat, non potuere non inepta quoque multa et ατυτατα admi
tere, nec aliunde derivandas esse putamus fictiones illas vanas, et speculationes proprias, vi subtiles et abstinetis, ita inutiles et praeter rem aulatas, quas in scriptis Medicorum inter Arabes philosophantiu in reperiari pulchre notauit Cel. FRE INDIVs'. Quod ad metaphysicam attianet, non negamus, Arabes quosdam sitis subtiliter suisse de rehus naturam transscendentibus philosophatos , et interdum mentem Aristotelis satis feliciter fuisse assecutos; quod imprimis Averroi contigisse, supra Obseruauimus. Verum ne sic quidem caussam videmus, philosophiam Saracenicam magnifice depraedicandi. Nam ut taceamus, suisse alios, quibus non aeque se liciter res processit, Omnes sane errores metaphysicae Aristotelicae, quantuinuis pestilentes simul reoeperunt, adeo ut aeternitatem quoque mundi Auermes non respueret: in quibusdam dia sertius venenum, quod latenter Stagirita sparsit, prodiderunt, et quae ille ambigue pro potuit, et problematice tantum suis lectoribus propin uit, affirmando et pro principiis admittendo candide professi sunt, licque manifestiori audacia impios philosophi errores suos secerunt. Id quod intellectus ille adtiuus uniuersalis Averrois luculento exemplo probat, de quo ita ambigue Aristoteles disseruit, Vt, qui eum secuti sunt, Per patetici Christiani innumeri haud contemnendas rationes inuenerint, ne nandi, eum genuinam Aristotelis mentem reserre. Arabs autem iste, licet nosset, sidei suae cui nomen dederat, articulos fundamentales isto dogmate euerti, maluit lainen metaphysicam Aristbtelis superstitiose s qui, quam magistrum deserendo religioni adhaerere. Sed praeterea n tandum quoque, metaphysicam Aristotelis notionibus et praecisoni hus mentalibus totam constantem occasionem dedisse Arabibus naira sibi e tia imaginaria, conceptus vagos et indefinitos, vocesque nihili conciapiendi , quae bellaria cum in mensis theologicis apposuissent, et distinctiones, regulas atque axiomata ea metaphylica ad theologiam .explicam
166쪽
W4 PERIOD. II. PARS I. .. IB. III. CAP. II.
dam adhibuissent, detestabilis illa theologiae Scholasticae Muhammed,
nae, sule Al-Calam facies enata est, quam omnem veritatem suffocasse supra obseruauimus. Philosophiam vero moralem duplici ratione me luerunt; quidam enim Peripateticum systema secuti, ad ciuilem magis honestatem et virtutem quandam politicam, quam ad philossiphicam respexerunt, qualia scripta aliquot Arabum recenset HoTTINGERUS ,
qui etiam IBAE HAVASEN CVSI IRAE ιlictorum et responsiorum moralium librum ad resiegium sophorum riptum adducit, ex quo tit
lo colligimus, de relius moralibus diligenter in consessibus atque acad miis suis disputauisse Arabes. Qui cum Stagiritam expresserint, idem de iis iudicandum est, quod de illo statuendum esse suo loco ostendimus. Alii metaphysicam iunxere morali philosophiae, doctrinaque Aristotelis de summo b o et prima caussa supposita, ethicam quandam mysticam, ipsi Aristoteli ignotam commenti sunt, qua suppolito influxu lanimi motoris in inferiora, ct per ultimam intelligentiain in hominis animum hunc illi iungi essentiali quadam unione, eumque videre statuerunt, ii qite verum enthusiasmum professi sunt. Cuius luculentum exemplum sabula Hai Ebn Yockilan est, quem ad hunc gradum philosophiae beneficio euectum esse finxit Thophail, eius Rhulae artilam Fatemur tamen, suspicari nos, hos ethicos philosophos haec non eκ Aristotele ipso vel Aristotelicis talibus, sed cκ Alexandrinorum philosophorii in fontibus hausiisse, quos talia praccepisse ex systemate Alexandrino suse Tomo fecundo a nobis delineato notum est. Cum enim viderent, hos philosophos, e. g. Iamblichum, Porphyrium, Themistium, Simplicium etc.
quorum commentarios in Aristotelem legebant et interpretabantur, i ter Peripateticos non sine laude en crari, facile in eain opinionem delapsi sunt, Aristotelicum esse, quicquid eiusmodi homines praecePerint. Quaecunque aurem ethicae huius mysticae caussa et origo fuit, illud certum, inter Arabes multos huic generi de moribus philosophandi a haesisse, et virtutem summam ad inmitiuam quandam Dei visionem et amorem inde ortum essentialem retulisse. Quo philosophandi genere inclaruerunt ibri Ahmed Busirides Aegyptius, poematibus ostiacis, Omaris Ibn Phared opusculis asienoricis de amore Dei, Olivanus commentario in poema magnum, Ibia Phared Aegyptius de amore Dei;
Ibit Arabi nyris in poema indisticum Rufridis A raptis aliique L Maior
tamen pars in virtutum morumque praeceptis tradendis exoterice versati
sunt, moreque orientali et praecipue gentis suae per apologos, parabolas, similitii lines, sententias, paraeneses de rebus ad inores speremtibus praeceperunt: cuius rationis philosophandi specimen luculentum est rosarium illud Persemn celeberrimum, de quo infra ex instituto dicemus. Quantum autem ista quidem diligentia de morali philosophia meruerint, eorum esto iudicium, qui exempla infra asserenda oculo attento perlustraue
167쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARA C.
strauerint. Restant scientiae mathematicae ab Arahibus haud segni in-ilui tria excultae. De quorum iri illas meritis hic quidem ex initituto agendi locus haud est, nec negandum, magis sobrios in iis excolendisse Arabes pracstitisse, quam in philosophia: at praetereundum tamcnhaud est, nihil noui eos Graecorum obseruationibus adiecisse, in multis cos vchcmenter deprauasse. Testein Volumus Euclidem, cuius Versionein Arabicam nobis dedit cura Sixti pontificis Romani, in qua o
dinem et methodum, qua celeberrimus geometra excelluit, adeo eue
sutn videas, in probe intelligi queat, illam simplicum atque naturalem ratiocinandi legem, quam Euclides adhibuit, parunt interpreti fuisse notam , et malum se discipulis praeceptorem exhibuisse. Idem de versi nibus sphaerae Theodosii et planisphaerii Ptolomaei obseruarunt viri
docti , qui in iis fidem, accurationem et erud nem magnopere des, derarunt. Neque valde de astronomia Arabum studio promota gloriandum est quamuis magni in ea viri qNidam supra memorati praedicem tui . Nana et in ea quoque sere nihil, vel pauca tantum quaedam accesserunt Graecorum obseruationibus, Ut ex Arabica versione Alm gesti Ptoloimici constat, et luculento atque memorabili exemplo numeri stellarum fixarum demonstrauit Cl. FRE INDI Us , qui, ne nimii simus, ipse videndus est. Unius astrologiae gloriam Arabibus concedendam esse fatemur, in qua nostrae actatis philosophos si non superasse. certe aequasse censendi sunt. Multa enim de planetarum astrorumque influentiis in sublunaria, praecipue in hominem subtiliter, et, ut sunt ingenia Orientalium circa hanc artem vanissima, magna confidentia pra ceperunt ; quibus etiam pleraeque, quae post renatas quoque literas pallim inter viros doctos repertae sunt, reliquiae debentur. QNod virum gloriae cedat Arabum philosophantium nationi, prudenti sobri que lectori pronuntiandum iudicanciumque permittimus. Ex quibus omnibus, paucis tantum strictimque, in inititutum nostrum postulat, expositis, lole meridiano clarius liquere arbitramur , parum felicia li
huisse philosophiam inter Christianos exulem, et ad Arabes prosu-gam sata, nec laeta satis illi surrexisse sidera ; eo quod seruilis ingeni
rum , sub armis imperantium ad mentis libertatem se erigere non audentium conditio omnem veram natiuamque philosophiae sanae init Iem euerterit, et praeiudicium auctoritatis Obstiterit, quo minus in rerum diuinarum humanarumque cognitione proficerent. Id quod probe hic monendum notandumque suit, ne praeposterae philosophiae Arabicae laudes in transuersum nos agant, utque praeiudicium hoc tamdem aliquando totum deleatur. . XI. Quamuis autem haec omnia ita se habeant, non tamen id Biasidium do
ita intelligendum est, ac si defuissent Arabibus viri magni et ingenia 'celsa, vel de philosoplita omni ita inale meruissent, ut in eius historia V et exigua
168쪽
PERIOD. IL PARS I. LIB. III. CAP. II.
exigua vel plane nulla eorum debeat esse memoria. Non hoc volumus, qui libenter fatemur, in tanta ingeniorum paupertate, et eruditionis nocte, quae tum totum peno terrarum orbem oppresserat, laudandam esse Arabum industriam, quae stellae alicuius instar sulsit: meliusque suisse aliqua tamen philosophia , licet manea multisque naeuis turgente uti, quam nulla. Sed quae Copiose adduximus, eo pertinent, Vt Veram aet tis cuiusuis indolem modumque, quem in philosophando tenuit, nost
mus, et intelligamus , quid verae sanaeque philosophiae prosuerit, quid
nocuerit, quae impedimenta suerint, quo minus laetioribus successibus gauisa fuerit. Ita vero et nostroruin temporum felicitas pemoscitur, quibus non veteres duces sine lumine coecoque impetu et obsequio sequi, sed propriis oculis ine lare licet, et quibus in tantis plutosophiae incrementiis innumera rerum omnium cognitioni accessit persectio, quam si cum Arabum philosophia comparamus, luscos eos fuisse fatebimur, parumque habuisse, quo in philosophia excellerent, concedemus. Adiicinius, ne soli sententiam dixisse, et sine calculo, videamur, verba magni Co RINGII , aequissimum de meritis Arabum in philosophiam ceterasque artes sententiam serentis. Scripta, ait, Arabum, quae Latine sunt versa arguunt pleraque ingenium et iudicium auctorum Dorumper eximia, non quisems dictionem, sciis res, quae tractantur spect
re velis, et docendi methodicam rarionem. Puemadmodum autem illi
ipse scriptores ingenis eruditionis Dae principes magistros agnoscunt Graecos priscos, ita licet etiam fortassis citra inuidiam et obtrectari nis fusicionem prosteri, longo interuallo omnem Arabicae doctrinae laudem isfra Graecorum illorum meritasubrisere; parum cerre, idque in perpaucis, si Graecae Iapientiae veteri ab Arabibus illis accus erae proinde, quoniam Graeca hodie redierunt in manus nostras, non etiam esse, quamobrem Arabica haec nondum versa anxie amplius d Meremus. Paria praecipiunt Lu D. VIVEs , RENANDO TIVS FRE INDIus' aliique, supra ex parte iam adducti.
ni. hia f. XII: His praemissis, ordo iam postulat hactenus a nobis obserin. r. . Graca in uatus, ut quid Arabes in singulis philosophiae panibus statuerint, cx- plicemus. Verum supersedere nos hoc labore posse, haud obscure i telliget Lector, considerando, philosophiam Arabum totam fuisse Per, pateticam , et non modo nihil noui illi addidisse , verum neque ullum eius eπorem einendauisse. Quaecunque itaque de philosophiae Arist telicae placitis suo loco dicta sunt, ea sue quoque pertinent, praecipue si ad ea simul diligenter attendatur, quae s. antecedente monuimus. Vt tamen habeat Lector curiosus unde sitim extingua et ut .ipse philosophumen 29 Arabicorum faciem noscat, delineabimus ex seriptoribus Arabicis
169쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARAC. is
cis placita philosophorum Multa edanorum, de theologia naturali, decue doctrina de Deo, spiritibus, anima eiusque statu et conditione post mortem, tum de rebus quoque naturalibus, et subiiciemus philosophiae moralis, orientali methodo concinnatae compendium. Ita enim manu quasi ducetur Lector, ad veros plutosophiae Arabicae vultus cominus intuendOS.
I. XIII. Post rationalem philosophiam, in qua saraceni Aristote- τι Metio nalis categorias, syllogismurn, analyticam, topica et elenchos sophisticos tur ira explicuerunt, quaeque satis nota est, et sine Lectoris nausea hete loci repeti non potuit, sui rima diligentia philosophi Saracenorum Multamineiadanam legem ampleκl, in theologia naturali, doctrinaque de Deo πrsati sunt, latendumque est, ex quo philosophia inter Arabes recepta fuit,
ingenia acutiora desertis commodetae explicatis Al - Corani notionibus
plebeiis de Deo , subtilius Deoque dignius philosophatos suisse. Vbi
tamen ex antecedentibus repetendum eit, diuersas fuisse diuersarum sect rum explicationes et opiniones, quae vel magis vel minus ad philosophiae normam eXaetae fuerunt. Has vero hoc loco recensere omnes,
nee institutum patitur, nec Lectoris patientia dignum est: et in historia potius critica religionis Multammedicae, quam hodie adhuc desideramus, explicari debet. Exponemus itaque orthodoxam tantum Muhammedanorum philosophorum et theologorum de Deo rehusque diuinis et spiritualibus sententiam, quam in secta Al-Astharitarum vigere, cκ supra diaetis constat. Eam vero ex duobus potissimum fontibus hauriendi occasionem nobis dedere viri doctissimi et de literatura Arabica immortaliter
D v s. Ille enim praestantissimo Specimini historiae Arabum ν inseruit ALGAE ELII interpretationem confessonis ficti orthodoxorum, Arabicis et Latinis literis eκpressam: Hic Anonymi Compendium theologiae Mu-hammedicae Arabice et Latine libro de religione Mubammedica praemisiit, doctoque commentario illustrauit. In quo tamen virum elegat tissimae eruditionis magnaeque in his literis doetrinae, non resperisse ad loca Arabicorum theologorum a Pocockio adductorum, et diuersas seelarum opiniones raro notasse, sed quae tolerabiliora et saniora tantum sunt adduxisse, omissis theologorum Muli medanorum ineptiis et dissidiis merito miramur. Dabimus itaque Algazelii verba, quae de Deo praccipiunt, cum multo luculentius quam Anonymus Relandi de Deo philos phentur; hunc tamen no negligemus, Vt pateat Lectori, quae orthodoxa Misam danorum philosophia de Deo sit. Reliqua vero quae haec compendia de legatis Dei, de peremnationibus religiosis, de lotionibus , precibus, eleemosynis, ieiuniis, de libris diuinis etc. habent, cum ad hunc quidem locum non pertineant, in praesentia omittemus, suo loco ea non praetermisuri, quae iustoriae philosophicae circa haec capita lu-
κ) Vltraiecti iri . g. auctius edito.
170쪽
PERIOD. II. PARS I. LIB. III. CAP. ILcem aliquam Menerari apta sunt. Haec itaque de Deo statuit, duce Algaretio philosophia vel theologia potius Multamine lana: I. Deiis omnia condidit, et restituit, iacitque quodcunque voluerit, qui postilici thronum gloriosum et robur eminium. II. Deus est, quod ad essentiam suam, unus, cui non est consors, singularis, cui non est par, uniformis, cui non est contrarius, separatus, cui non est similis, antiquus, cui non fuit primum, aeternus, cui non fuit initium, perpetuo durans, cui non est Ultimum, sempitemus, cui non est finis, periistens, qui esse non desinit, permanens, qui non deficit, quique nec unquam cessauit, nec unquam cessaturus est ornari attributis gloriosis. III. Deus non subiacet decreto ut finiatur praecisis terminis, vel desectis sinibus, sed est primus et vltimus, qui intus est re extra. IV. Dominus supra omnia excelsus non est corpus forma praeditum, neque substantia terminis circumscripta, aut mensura definita, neque similis est corporibus, qua vel mensurabilia sunt, vel diuisibilia. Ex haeassertione piarum cst, orthodoxam Multamine lanorum fidem in eo quam maxime sibi cauere, ne Deum laciat corporeum. Vnde Anonymus quoque R AN Di a Deo figuram, speciem exteritam, colorem, locum, tempus, similitudincin, aequalitatem, imaginem, Imitationem, motum passivum et localem, et diuisionem remouet, qua de re videnda quae supra. f. III. attulimus. Ex his itaque locis concedendum omnino do isti illino philologo Traiectino ρ, orthodoxam Muhammedanorum fidem Deum non facere corporeum, nec tam foede in philosophiam peccare. Ast addendum hoc quoque, quod Relandus omisit, aliam videri fuisse sententiam legislatoris Muhammedis, aliamque opinionem sectas alias tenere, qui non erubescunt Deo corporiis similitudinem tribuere, eo quod a litera Al-Corani recedere non audent, quorum loca supra adduximus. Adeoque non eκ toto culpari posse ex Christianis illos, qui hunc errorem Muhammodanorum legi exprobrarunt. Post introductam enim philosophiam demum Muhammedanos theologos eius opera ita doctrinam de Deo emendauisse, ex supra dictis est manifestissimum. V. Deus neque sustantia est, neque existunt in eo substantiae, neque est accidens, neque cxistunt in eo accidentia, sed nec similis est cuipiam eorum quae existunt, nec simile est ei quippiam. Probe intelligenda haec sunt, eo quod primo intuitu Dei substantiam aeternam, et dependentiam substantiarum omnium ab eo, Anquam substantia prima, necessaria et aeterna, tollere Videntur. Nempe Aristotelicis praeceptis metaphysicis usi sunt theologi Muhammedani: Hinc cum vidissent, Aristotelem substantiae notionem in praccisione metaphysica Deo tantum tribuisse, et ab omnibus substantiis, quae accidenti Opponi possunt, remouisse,
c p. s. lo. b L. II. ,. 3. p. l . seqq. ubi auctares affert Clirillianos, qvilioe Muhanmedinis exprobi int.