장음표시 사용
211쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARAC. 1 s
ilique minimam tantum officiorum hominis partem complentibus, summam rerum complectendo. Id quod duabus eκ caussis euenit: nam cum plebis, quae potissimum eius partes sequebatur, respectum habuit, atque vi illi aste um tumultibus plerumque parenti saceret satis, legis sitiae vultus comfit et Omauit; tum, ut iple erat homo illiteratus, notionibu que re praeiudiciis plebeiis occupatus, ita meliora nare et rationabiliora non potuit. Fatendum tamen, post introductam inter Arabes philos phiam inuentos fuisse haud paucos, qui illos doctrinae moralis a Muhamis mede commendatae articulos, ad animi emendationem et cupiditatum suppressionein, atque sobrietatem mentis referrent, et egregia multa de his rebus commentarentur. Vnde prima Mulianam is tempora ab iis distinguenda sunt, quibus sub Abbasidis melior philosophiae literisque s nioribus luκ affulsit, nec toti genti, vel religioni, qualis postea a phil sophis, emendata est, ea tribuenda culpandaque sunt, quae in ipsa M hammedis lege a sobria praecipiendi de moribus ratione degenerant. Ad quinque autem capitru omnem praeceptionem de Brinandis moribus Mu-hammedis reuocauit, quae paucis complexus est AlgaZelius, paulo plenius enarrauit Anonymus RELANDI , in meliores vero magisque philosophicos sensus uetorsere philosophi Θεελοωσαν-. Qui cum ma num rei admouerint, institutum postulat, ut quid sibi haec capita Alcl
rani moralia velint, quid inde sensus philosophici subesse, theologis M
tammedanis visum sit, paucis eXponamus. XIX. Praecepta itaque quae huc pertinent, haee sunt: marina.mo. I. Fundatus est Elamismus in quinque rebus: consessione hac: non est Deus praeter Deum illum, et Mulianimedes est apostolus Dei, et ora- na. tionibus constanter celebrandis, et eleemosynis largiendis, et peregrinatione religionis ergo, et ieiunio Ramadani. Dictum hoc a Multammeiade profectum esse Algazelius, liberque Mostatras apud Poco cxlv M assirmant. Omittitur autem mundities corporis, indeque ortae Ioti nes , quae a lege quoque illius asseclis vehementer commendantur. Ea autem, praeter orationeS, Omnia ad eκternam tantum ceremoniarum saniactitatisque rationem pertinere, si ipsius legis Istamiticae mentem sensuinque contemplatus lacris, vel eκ vno Relandi anonymo, eiusque de hac re praeceptis, quae sere omnia ad cornus tendunt, multisque minutiis vanitatem ethicae Muli medanae prociunt, intelliges. Et verum qui dem est, ponere illum cum theologis religionis suae sundamentum i tentionem, de qua ad elegantissimam poetae Persae, Scheich Atthar sententiam prouocat RELANDVS , et ante cum GALLANDIus :
uicunque amorem Dei in animo non habet Nihil aliud praιιιr ventum ea actionibus elut oritur.
212쪽
αoo PERIOD. II. PARS L LIB. III. CAP. Is
Ouam in rem et illud Arabum prouerbium laudat: Amor mundi est oris
omnis peccati, et eiusdem quoque poetae γνω am: Si opus tuum ab hypocrisi fit liberum. Fax fidei tuae eris lucida. stuatido ab υpocris non μηι purae actiones, laque sunt inutiles ac floreae picturae. nn inciri rit a ciuooue sunt, quae doctissimum Relandum omisisse miti
duo' haec solam obedientiam Deo eiusque legato Muhammedi praestaniam, eamque potissimum
Ai l tri eius sui nonere. adeoque in ritibus his nihil praeterea metitalis cultus requiri; ii quod ipsa viri praestantissimi obseruatio iniere: Eo mo quo aliquis lationem etc. inchoet, mentem ad Deum te momeri iuberi et cogitare, se hoc agere quod agri, ut mandato Dei obtemperet, e sitio o Pio latisfaciat, protul iraque Mese debere alios Mes, et by
zctrinam, quae paulisper rationalis fit, ut potius irrationali mesus stulato homini iniungat, in externis illis ritibus Dei amorem demonstrare a que obsequium. 'Alterum, quod pmbe circa hos ritus eorumque applicationem notandum est, in eo potiti imum versatur ἔ hanc intevum mentalem esse inuentionem non iisius Multamine vis, sed philoici horum religionem plebeiam emendantium. Quod ne sine teste clix vel ad inuidiam legislatori conflandam odiose attuli e Videamur, en Ue ha auctorum celeberrimi libri Achoean afa f. qui lacto discrimine inter religionem, et religionis ritus obseruant : Signifcationem vocis Um in lingua Arabisa esse: obedientiam a coetu aliquo hominum um princi' praestitam. Cum autem non facile praestari posset obsequium nis1ητι ruenientibus mandatis et interdictis: mandata autem et 1nterdicta noκ percipiantur nis per iudicia et definitiones et conditiones m autonim requi stas appellari haec omnia ritus religionis, et eo uetudines Icuuias iudiciorum eius. Cumque fit homo coneretum quid , compo umerorpore erasso, exteriori Disbui, anima vero spirituali interiorι, eo bima, inde feri, ut iudicia etiam Nigrovis et de tirones sur13 in duplici gemere versentur, exteriori et interrorι e quae eMer strusint, membrorum eorporis functiones, quae interioris misera orum com fessionem in animo spectare, atque haec demum radicis instar esse, xv ta illud quod dicitur : opera intem rombus merrenda, et Pur curque 1 putari quod intendit. Addimus hic egregiam P o C o c x II oblaru
tionem quae manifesto indicio euineit, ipsum Muhammedem in rus ristibus constituendis ad rationes philosophicas vel Erigendum aliquem cultum diuinum realem rationalemque et mentalem non respendie. I, empe
213쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARAU.
se olivi excussis Muhammedis sancitis et cum Arabum vetustiorum consuetudinibus comparatis monet tandem: Ritus Ambammedistis a propheta Ibo commendatos plerosque 3plo antiquiores esse, nee aliud egisse illum, itin suos ad Abrahamisdem reuocare prostereIur, quam vi r iectis, quas in priores putaret, Arabum consuetudinIbus, retiquas non minus ridiculas in religionem suam retentas transfferret. Id quod luculento Abul sedae loco demoruseat, qui narrate Solitos fuisse cum Arabes quaedam facere . quae postea praecepit lex Ista vitrea : nec matres nee 'lias duxisse, eorum autem, quae fecissent, turpissimum fuisse, quod duas idem sorores duceret: eum qui patris uxorem a sumeret, probr Ium habuiste ALDaizan appellantes, Aedem-Caabam peregrinarIonibus inui LO, eandem circumeuntes ac discurrentes, Avulasque stationes obeuntes et lapides in Minis coniicientes. Tertio quoque anno mensem intercatio, post congresimi lauasse frequenter os et nares ablurn, ea-pilios dijcriminauisse, dentes fricuisse, ab excrementis emissis ae mundo se, ungues praesecuisse, pubem ra se, iuri dexteram amputatis .
Ctun vero anti miores Arabes in his obieruandis nullo philosophiae prascepto nixi fuerint, nihil tale neu Multammedi adscribi potest. Nec in iis, quae Omittenda statuit, magnopere rationes philosophicas requiras, nisi ad eas respicias, quae generali conceptu praeiupposuit. Ita, quod indeclinabilem fatorum ex prouidentia diuina seriem, non rationibus suia sultus philosophicis sed politicis, ut nempe populum obfirmaret contra
inetum mortis et ad audenda quaelibet imperterritum redderet . admisisset, omne sortis genus, quod tantopere sectati sunt Arahes, vetuit, adeo Ut aleam, chartulas, latruuculos aliaque ludorum genera, quae sorti subiacent, prohibuisse multis ex asseclis videretur, omnemque diuinati nem, qua nihil apud Arabes erat carius, tolleret. Quae omnia suse hactenus eκ Arabum Μuhammedanorum narrationibus et testimoniis a Poco cxio collectis relata, satis sententiam supra dictam confirmant, praeter veritatem et subdole eos agere, quos non pudet legiis Multam- medicae simplicitatem et puritatem ad tacitum aliquem et clandestinum contemtum sanctissimae religionis nostrae crepare, et nescio quam religionem philosophicam, conatis ornatisque quibusdam stibellis Milesiis nobis obtrudere, vel Philosophorum emendationes, pro traditionibus nugivenduli prophetae habere. II. Fundata est religio in munditie, eaque dimidium fidei. Ita dictum prophetae Algaetelius ot Ebno i Athiis reserunt. Vnde inter praetica fidei Muhamme lanae capita AavLsARAI Us primo loco refert, munditiei in extremis corporis partibus et vesium oris, quod depend aut et rebus spurcis occurrant, curam. Hinc lotiones commendatae praeceptaeque, at tantis ceremoniis et ditscultatibus minutias respicientibus,
214쪽
ρω PERIOD. II. PARS I. LIB. III. CAP. II. '
ut satis clare appareat, primum earum auctorem magis iis intendisse, ut plebem religione detineret, quam ut animum Deo deuinciret emendaretque. Testem volumus Anonymum RELANDI , qui in exponendis caustis, modoque et requisitis lotionis Muhammedicae copiosus est, quem hoc loco, cum in omnium manibus sit, non exscribimus. Cum autem probe viderent theologi, philosophiae beneficio religionem plebeiam emendare aggressi, satis crassas notiones hanc munditiem supponere, Dustraque eam religionis negotio intrudi, niti ad animum quoque reseratur , sobria magis et elegantiora philosophiae praecepta his affricare st tutis Isimi sint connisi sunt. Qua de re dignus est, qui audiatur Alg zelius , quo viκ acutiorem habuere Muhammedani in purgandis reu candisque ad philosophicos sensus dogmatibus suis. Is quatuor, obse uat, dari munditici gradus, primum, munditiem exterioris corporis ab inquinamento rebusque spurcis et superfluis I secundum, munditiem membrorum corporis a sceleribus et rebus illicitis patrandis; tertium munditiem cordis a moribus vituperio et vitiis odio dignis; quartum, munditiem secreti ab omni re praeter Deum, id est, puriationem animi et separationem ab omni a stuum sanie, ut soli seruire vacareque Deo possit. Indignatur porro elegans philosophus : A multis, quorum ealia gant oculi, curari tantum externam illam eorporis munduram, quaeramen eueris tantum sit instar corticis extimi ad nucleum, quae apperitur, nempe recessuum cordis expurgationem, adeoque hos, qui minus
hac in parte superstitiosint, pro immundis habendos et eorum conta ct et iugiendum, quamuis istorum, eo quod id, quod intus es, desit
rum sit et oppletum vitiis superbiae, fastus, ignorantiae, dissimulati
nis et hvocrisis, rerum ordine plane inverso '. Ceterum ad hane munditiem etiam circumciso pertinet, quam cum reliquiis Arabum ritia hus huc spectantibus Muhammedes seruauit, eo quod Abrahami religi nem restituisse videri volebat'. III. Oratio religionis columna est, qua sublata ruit religio; estque elauis paradisi. Etiam hoc inter dicta Muhammedis refertur, ad cuius religionem pertinere orationem, quae sit subiectio et demissio tui coram
domino potentiae, notauit quoque AB ULPARAI v s Vehementer commendauit Muhammedes orationem, nec male, at tantopere exte nis eam ritibus oppleuit, ut lacile pateat, magis ad externam cum religionis speciem, quam internum cultum respexisse. Testem iterum volumus Anonymum RELANDI superstitiosam minutiarum obseruantiam inter precandum requisitam exponentem, quam eleganter illustrauit editor d
est , quod hane philosopnicam ,merpretationem
ad omnes Isuhainmeilanos pertinete putat. Contrarivim enis ex dictis constat
215쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARA C.
tor doctissimus. Nos omissis iis, quae apud ipsu in lacile legi possunt, illud imprimis obseruamus, adeo de his minutiis Muhammedanos sollicitos esse, ut Una omissa preces non exauditum iri censeant, et ad externas potissimum circumstantias respiciant, parum ad internas, si unam intentionem obsequii excipias, attenti; adeo ut ab istis eκternis circumstantiis orationem plerumque denominent, ut ΡοCoCx Io obseruatum, qui
definitionem Ebno'l Κomi affert, quod sit oratio, cultus constans actionibus peculiaribus et fundamentis notis cum certis conditionibus tempore de ito peragendis. Melius tamen et candidius praecepere phil sophi Mahammedani, in oratione praecipue spectari partes intertias, quae sint tanquam eius vita et spiritus, earumque lex praecipue esse, praescimeiam cordis, siue intentionem, intelleetum, , reuerentiam, spem, pudorem. IU. Eleemosyna a fideli quovis eroganda et praestanda est. Dupl eleemos arum genus commendant theologi Muhammedani, unum quod lege definitum est, et decimas comprehendit, de quo genere videndus Arionymus RELANDI , qui, quam accurati in iis postulandis sint Mu-hammedani, proli Xe exponit, et ad hanc quoque operis partem intenti nem eam praestandi tanquam debitum ponulat. Alterum cleemosynae genus est, quas unusquisque erogat largiturque pro arbitrio suo pauperibus. Quid autem de hae Heemosynarum erogatione stutuendum sit, ex eo iudicandum est, quod doceant, ideo cleeinosynas praestandas esse, ut preces a Deo exaudiantur. Quem in finem Muhammedis dictum a sertur : Hrem divae opum vestrarum sunt acceptio precum vestrarum, id est, facere eas ut preces Deo rcddantur acceptae. Ferri hoc in homia ne ruuelationi diuinae nuntium mittente poterat, nisi suspieio esset, hanc Dei beneuolentiam eκ precibus promissam ad temporalem felicitatem et diuitias a pseudo- propheta totam legem suam plebis, cui imperabat, desideriis adaptante restrictam fuisse. Quod non inuidiae caussa sed vere
dici, testimonium libri ritualis Arabici probat, a Poco x Io F adductum , ubi obseruatur, iliud, quod in pauperes erogatur, vocari dicat, quoniam opes adauget et crescere Lyiat. Vnde in ipso Al-Corano ad commendandam beneficentiam, illi, qui opes suas in via i. e. secundum segem) Dei erogant, similes esse dicuntur grano, quod septem spicas
germinauit. Non reticendum tamen est, etiam has notiones philos phos emendauita, ct non opum tantum augmenta sed liberalitatis quoque incrementa eκ hac beneficpntia promisisse, imino suisse aliquos PoCo- cxxo laudatos, qui a mundando nomen Arabicum deriuauere, eo quod opes ab inquinamento et animum ab avaritiae sordibus purget. Nec alia sorte ratio, cur modus et mensura eleemosynarum apud Muhammeiadanos definiantur, quam ut sorditiei obuiasn eatur, nec habeat, quod impedire queat auaritia. Cc a V. Iei
216쪽
PERIOD. II. PARS L LIB. III. CAP. II.
V. Ieiunium et ipsum quoque quartum fidei landamentum et pars
est. Vehementer et cum iummo rigore ieiunium commendat religio Nullammedica, ut eκ Anonymo RE NDI allatisque a Poco ex Io Arabum testimoniis constat. Requiritur enim, praeter intentionem
obsequii operisve, abstinentia fidelis hominis totalis ab omni esu, p tu, Venere, reliquisque gustus tactusque assectionibus, et vel lege pra ceptum vel spontaneum est: illudque celebre illud triginta dierum iei nium mensis Ramadan est, de quo multa narrant rerum Muli medio rum et Turci carum scriptores, quae heic enarrare nostri non est y. In quo ieiunio imitatum fuisse Multam medem aut Iudaeos, qui apud ipsum habitabant, aut KOraishitas populares suos, facile viris doetis credi m est. Tantopere autem ieiunii praeliantiam commendat, ut occludi i 'iunanti portas gehennae, aperiri portas paradisi statuat. Quamuis a tem plerique Muhammedanorum externo tantum operi intenti sint, via derunt tamen Muhammedani philosophantes, interna animi ieiunia is brietatemque et continentiam potissimum requiri. Unde Algaralius, Al- Mostatres hisque similes ' tres ieiunii gradus esse definiunt, ieiunium communiter proprie et maxime proprie sic dictum. Ieiunium comnitis niter dictum esse affirmant, vi contineat quis ventrem aliasque C. ris partes ab explendis cupiὸitatibus , ieiunium proprie dictum, vi quis auertat aures, oculos, linguam, manum, pedes, Ceteraque corporis membra a pe cato; ieiunium maxime proprie dictum, ut quis animum a curis vilioribus et cogitationibus mundanis abstrahat, et ab omnibus rebus, excepto solo Deo, auertat. Id ieiunium vere philosophicum dixeris, eo quod in tota vita, etiam inter vescendum exercendum esse statuunt. Inde dicunt: Ouα inter ieiunandum vescuntur, et quot inter vescendum ieiunam.
VI. Tandem ad practicum Isiamisini cultum peregrinatio quoque rell- glosa pertinet. Quid ea requirat, quo tempore, quibus stationibus, quibus peremoniis ad Craham,aedem sacram, in medio templi Meccant peregrinentur Muhammedani, et qua ratione septies eam circumeant, hic enarrari non potest, videndus autem Anonymus R EL A N D I ε, quaeque et hic vir doctus et Poco cx Ius de ea re praeceperunt. Nihil esse in
his ceremoniis, quas ab Arabibus suis accepit et paulisper i inmutauit Muhammedes, quod cum rationis praeceptis et philosophia conciliari queat, quilibet videt. Vnde cum eas colore philosophico pingere non
possent Muhammedani philosophi, lassi sunt i ius eas niti Dei arbitrio
per prophetas antea reuelato, et cum intermissae essent, a Multam mederepetito, ut discerent homines obsequium. Qua de re candide, quem hactenus
217쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARA C. uos
hactenus testem fidei Multammedanae habuimus, Aloralius Poco-audat is iurobatusque RELANDO: Puod ad disiursum ilium
repetitum, et radium lanliorum, et retiquas huiusmodi aeriones , nihil baec ad animum homIms, nec consentanea naturae: nec est in elDEDI, quo ad 1nquirendum, quid haec sibi velint, irentur, aere quod quempiam ad ea amplectenda incitet, verum mandato smplici constant. et intentione mera ob equenti mandato, quatenus mandatum est, eis nectigario parensim si, et eui se immiscere ratesectui non sit concinum et a cuIus v januharι alieniores Aut natura et animus. Cum eruriperesu 1--lus rei alicuius sopum, sit aliquo modo natura ad eam propeusor, quae propenso suppraias Iera mandato, unaque cum eo intellectum adoritur, adeo G non appareat in eo plena Ieru/tus et ob cientia. Haec AlgaZelius, candide, licet philosophi personam viκ sustinens, duin cultum plane irrationalem IOCum habere debere putat. Intercedit autem Abu Iaasar Ibn Thophail, qui Vockdanidem suum easdem lustrationeS luscepine, easque circumitiones eκercuisse finilit . ut se corporibus coelestibus, quae, persectissum cum essent, in orbem verti virudebat, assinailaret, ut supra dictum. Quod licet imperite satis ad qua rendum Caabae circumltionibus colorem aliquem excogitatum esse utilia libet palpet, suseicamur tamen, Arabes, qui ante Multaminedem astrol trae luerunt, ad motus siderum coelestium maxime septem planetarum extrimendos symbolicoque ritu figurandos respexisse. Eos enim in iis colendis suoque modo imitandis fuisse diligentillimos, eκ supra dictis constat. Inter quos cum viveret M ammedus, nec traditiones Vete res, line offensa plebis, quam sibi conciliare studetat, antiquare et abirueere posset omnes, hanc, eiurata licet astrolatria, consuetudinem retinuille videtur, ne quod semel religionis praetextu receptum erat, ma na
non ad sepulchrum ΜΘammenis, quod multi somniant, fieri, vel eκ eo constat, quod is Medinae non Meccae sepultus est, et diu ante eius tempora hace peregrinatio inter Arabes obtinuit. Vnde inter fabulas recte relata est ab H AD RIAMO RELANDO . Eadem fere ratio est iactus lapillorum in vallem Mina in hac peregrinatione obseruari solitus, quem ritum similiter a veteribus Arabibus Mulianamedes transsumsit, quemque cum sensu philosophico excusare non possent, ad Obsequii gloriam fabula quadam incrustitam confugerimi, caussantes, cta hanc rem imitationemnbraham i qui cum occurreret ipsi isto loco diabolus, ut cultum ipsiustiuecto dubio turharet, aut ipsum ad inobedientiam tentaret iussus lit at o eum lapidiim iactu iustare ac spem ei omnem praecidere ita quidem specie lapides in Atabali coniici, at reuera faciem diaboli caedi, a C c a d r
218쪽
ebs PERIOD. II. PARS I. LIB. III. CAP. u.
dorsum ipsi confringi, cum non alias ipsi vis inseratur, quam per obedientiam Deo praestitam ex mera manavi reuerentia, nullis hac in rementi et intellectui panibus concessis. Alii alias fabulas eudunt vel re-CΟquunt, hic non enarrandas, quae Omnes produnt, rationem ullam s nain illi ritui non subesse. Aliam rationem paullo probabiliorem affert MAIMONIDEs , qui diu inter hos populos vixit: ille enim quosdam doctorum illorum hanc afferre caussam ait, quod cum isto toto olim p sita fuerint idola, ipsi eum ideo lapidibus petant, ut indicent, se non credere idola, quae ibi fuerant, et in signum contemtus ea lapidare, sed et is obseruat, Mercurii cultum apua Arabes iactu lapillorum peractuni fuisse iam ante conditam legem Ilinaelitarum. Ex quo coniectura n Rra firmatur, Arabes ante Multammedem in constituendis his ritibus ad septem planetarum cultum symbolicum respeκisse. Quemadmodum enim septies templum Meccanum circumeunt Muhammedani, et inter Salamet Meruam, quae oratoria duo sunt, septies currunt, ita in valle Mina lapillos septem, unum post alium proiiciunt, a veteribus id Arabibus ed et i, qui Mercurium ita ob mercaturam viarumquc tutelam honorasse dicuntur. Idque etiam nomen Salae indicat, quod Mercurium signifi- ea unde dies Mercurii Sasas Arabibus dictus est . Quod ubi admittiumus,ratio ritus obscuri et vi κ intelligibilis ex antiquitate dari potest. Notum enim passimque viris doctis obseruatum, solenne fuisse ad si tuam Mercurii, viarum tutelaris Dei aceruum lapidum congerere, et lapides apud ipsum spargere, vel ad eius statuam.proiicere. Cuius rei testem et interpretem damus C o R N v Υ U M , rationes philosophicas eius ita
bus accumulant lapides, quilibet namque eorum, qui eius statuam praetem eunt, lapidem adiicit. Caussae autem eius reisιnt plurimae. Vna est,
quod quilibet utile quippiam faciat, quod ad communem spectet utilis
rem, dum viam purgat. Altera, quod obtestetur, Mercurium lapidis adiectione, cur ea suum declaret in illum honorem, quas nihil nunc o rvrrat, quod erat. Alia est, quod statuam Mercurialem paraetem euntibus manifestiorem faciat, additione lapidum. Porro alia est, ut per lapides signiscetur, ex paruis et modicis partibus consistere oratio
nem enuntiat Iliam. Haec Cornutus, cuius qualescunque etiam sint rationes, morem tamen hunc colendi Mercurii olim Obtinuisse, euincunt. Hi ne
219쪽
DE NAT. ET INDOLE PHILOS. SARAC. eo
Hinc ' μαιοι λοφοι , quorum meminisse Salomonem nonnulli volunt,
praecipientem Sicut qui mittit lapidem in aceruum TU Mercuri ut habet Vulgatus, ira qui dat stulto gloriam. De quo tamen loco videsis interpretes . Illud potius obseruasse hoc loco iuuat, eundem ritum apud Indos quoque antiquitus fuisse obseruatum, ut monuit E D. H Ε R-BERT Us DE CHER BURY'. Quem cum tenuissent Arabes veteres intelligitur inde, unde Molia edes eum transsumserit, licet ad eas rationes, quas secuti erant Arabes, non attenderet: nempe ne nimis a v teri religione, quam ' reformandam susceperat , recederet. Verum de
hoe ritu satis superque, quem siue uoluas silue reuoluas nihil inde extorquebis philosophici, nisi cum Cornuto ineptire placeat. Et haec quiadem de ethica Muhammedanorum doctrina, quatenus - Corano ni
titur. Eos autem, qui Aristotele duce de morali philo hiae parte solliciti fuere, hic non moramur. Supra enim ea de re, quantum satis, diximus. g. XX. Superest alia moralem do strinain propagandi methodus Ar Euisa --bibus valde deamata, per sententias, prouerbia, symbola, apologos ct similia , quam exotericam vocare consuevimus, eo quod ad vulgus magis crudiendum, quam ad interioris disciplinae alumnos edocendos adhiberi solebat. Eam maxime Arabibus coimnendauit carminis studium, quo elegantioris literaturae genere vehementer cos delectatos esse, summamque in eo eκcolendo posuisse industriam supra Capite huius libri primi probauimus. Ad quod inuitauit eos Arabicae linguae elegantia,
et orientalium populorum dicendi disserendique ratio, ad imaginationis eκ- citatioris effectus producendos plurimum faciens, et naturali quadam imclinatione hisce studiorum generibus se applicans. Ex hoc vero sonte derivandum quoque est, quod sententiis, dictisque moralibus carminibus suis inserendis, tantopere studuerint. possunt etiam prouerbia Ar hibus solennia huc trahi : quamuis enim sint plurima, quae doctrinam moralem philosophicam non spirant, et vulgus magis usibus, quam er ditorum acumini sunt tribuenda, alia tamen multa in scriptis Arabum deprehenduntur, quae natiuam nobis gentis huius in morum doctrina indolem detegunt, dignaque sunt, quae considerentur in philosophiae lilia 'storia, vi quid ingenia Arabum in hac eruditionis parte valuerint, intelullgatur. Nec improbandum est eorum institutum, qui prouerbiorum et adagiorum Arabicorum collectionem instituerunt, quos post LΕvINvM w λ N L R V M Persarum prouerbia colligentem THOMA sERPEN Ius suscepit cui centurias prouerbiorum Arabicorum, alla licet fini collectorum ' shemus. Prolixior in hoc laboris genere fuit GALLANDIus, qui sententias et adagia moralia et politica gentium
220쪽
PERIOD. II. PARS. L LIB. III. CAP. II.
Orientalium ex Arabum, Persarum, Turca umque scriptis collegit, in que fasce comprehenia Gallico sermone edidite. Qui fi auctores nominasset, kutesque ulule ea hausit, sique vulgus prouerbia a sententiis lassientum dii tinxisset, meliori se industriae ologio commendauisset Lit eodem stadio versata quoque HENRICI HOTTINGERi i
dustria, qui eiusmodi γνώμαις cκ Arrabum scriptis collectas congessit plurimas, eκ quibus constat, elegantissima Arabibus contigisse ingenia,
nec ab omni doctrinae melioris sensu remota , quae et aperto et symbolico dicendi genere pulchra multa de moribus scripserunt, licet in rum doctrinam eκ instituto non tangerent. Fuit tamen inter . eos poeta , hie a nobis non praetereundus, eo quod de moribus praecipere sibi constituit, et mantistinium ellaicae orientalis compendium methodo licet exoterica .Inscriptum nobis reliquit, nempe celeberrimi Rofa-
M.ti. -μνu rii Persici auctor. Fuit is SCHEI CH MVSLAH EDDies Persici μαρ' SADI. Selitrasensita Persa, qui sub Chaliis, Damasci sedem imperii figente Musasser Eddin Abu ker Ibn Saadi Ihn Sengi ε circa seculum Chri
stianum decimum tertium medium vixit, ingeniumque non studiis tantum elegantioribus, sed philosophiae quoque demonstrauit aptissimum. Is cum c κ exiguo parentum Censu magnam ubi spem suturae selicitatis non concepi siet, ingenii, quod nactus erat supra modum elegans , praestantiae confisus, ad literarum studia applicuit animum. Cumque in Perusiam irruptionem Turcae secissent, et compleuissent omnia helli tumulistibus, stilentibus Persarum Musiis ad iter literarium se accinxit, Bagdadique aliquamdiu commoratus celeberrimum eius aetatis philosophum schechab Eddinum praeceptorem habuit '. Progressus in Syri cum ad Damasci viciniam peruenisset, in Christianorum manus incidit, qui vinctu in cicatenas trahentem Tripolin abduxerunt, et ad operaes publicas condemnarunt. Ex qua tamen miseria viri cuiusdam nobilissimi et dotium, quas a natura acceperat, elegantia capti beneuolentia non acre tantum eius ereptus est, sed filiam quoque eius inorem accepit . Cum ergo multas itineribus quamplurimis ingenii diuitias conquisiuisset, reuertus domum magna principis laudati gratia usus est, qui cum eruditionem eius' summopere coleret ad scribendum animuin adiecit, et praeter alia rosarium hoc politicum silue amoenum fortis humanae theatrum concinnavit. Rationem, seopumque atque occasionem clegantillimi libri ipse auctor narrat, cuius verba, ut habeat Lector dicendi generis ab eo adhibiti spo. cium, cum venia eius, hic integra apponemus:
adam nocte praeteriti re stris memoriam reuocaui: Vitaequa male tramactae dis urit cum indignatione deuoraui.
ti) vid. GENT ivs. in not. ρ. φ39. κὶ prauia tamen moribus titulam, et animo pertinaeem. imperii intolerantem. linguaque Proe cem sutila, ea p. tis. suspiram: r.