장음표시 사용
311쪽
DE pHIL Os. VETERUM CHRISTIANO R. et
ut fatetur traditione nixus reserat, esse, qui Valentinum Pherebonitems ciant , ex Aerapti quadam ora, unde Alexandriam professus sit, ibiaque Graecorum artibvs institutus: nihil tamen has Graecorum artes ab Epiphanio memoratas moramur, cum solenne doctoribus ecclesiasticis fuerit, omnem haereticorum cruditionem Graecae philosophiae, quain solam intelligebant, tribuere, praecipue cum viderent, orientis discuplinam in scholis quoque Graecis Platonicorum doceri. Vnde prouidemagis TER TvLLrΑNvs nullius philosophiae generis laeta mentione,
rnae, scribit, denique haereses a philosophia in genere) subornantur.
Inde aeones et formae, nescio quae et trinitas hominis apud Valentianianos. Quaecunque autem patrum suit opinio, qui inepti ob praeiudicium modo dictum in hac re arbitri atque iudices sunt: illud ex ipsa systematis Valentini συ, patet, orientalem philosophiam hunc pullum generauisse. Apertissima ratione id prodit, quod systema emanationis totum aedificium Valentinianum supponat. Cuncta enim eo redeunt, ut ostendatur, et inuisibilem mundum et visibilem emanationis lege pr fluxisse ex inaccesso illo lumine, quod ab aeterno in pleromate diuino i tuit, et tandem, se ut manifestaret, radios suos emittens, per principi Um aliquod emanatiuum primum omni uin emanationum perfectissimam et purissimam, aeonas condidit generauitque, ea lege, ut quo propiora essent emanata sonti suo, eo perfectior esset indoles, eo purior lux, eo maior diuinitas, quo magis vero ab ineffabili et prosunda lucis diuinae abyssis dii larent, promanarentque, eo impuriora magisque materialia fie
νοδρου πυρὸς ἀποκεκαΘαρμου τέλεον. Prima igitur origine conditi tum
Dium vident, tum se ipsos, tumque etiam inferiora, uti et archangeli prima vident origine conditos. Filius autem principium es ae origo
videndi patrem, qui patris facies appellatur. Atque angeli quidem ignis sunt, intelligendi facultate praediti intellectualis ac spiritus intelligentes secundum essentiam depurgati. Vt vero lux intelligens ab igne intellixente existant, profestus maximus es eius, qui per te depurgatus sis. Similia et Alexandrini philosopbi de λαγω suo, et Cata
halitiae de Adam Κadi non ex in Haensoph prodeunte, et Simon Magus de δυναμει του Θεοῖ virtute Dei summa praedicarunt. Omnes enim exvno sonte, nempe nhilosophia orientali id hauserunt, quae cur ita praeceperit, caussas satis verisimiles suo loco indicauimus. Hac claue adhibita, facile est, intima Valentiniani systematis adyta reserare, modo teneamus, probeque recordemur, Valentinum hominem doctum et im
312쪽
PERIOD. II. PARS II. LIB. I. CAP. II.
dasse, cumque λίγου diuini varia in ea attributa enarrari Cerneret, occasionem inde captasse, attributa illa in aeonas, naturasque eiusmodi emanatiuas, quales systema hoc postulat, conuertendi, sicque aptius, quod rebatur, et concinnius, quam reliqui Gnosiici secerant, aliquod doctrinae aedificium comminiscendi. His suppositis, caussa patet, cur ignotum et latentem atque incomprehensibilein Deum sontem radicemque omnia um diuinorum principiorum statuat, eumque silentio magis, quam c gnitione attingendum putet. Id enim primum huius philosophiae principium fuisse, supra luculenter demoni trauimus, et vel unus I AMELI iac u v s testis est locupletissimus, qui nomina quoque Valentiniana dire προπιέτωρ, et similia in Aegypto non ignorata suisse prodit. Εκ hoc Deo, necesse erat, principium aliquod primo- primum derivari,
ruod inseparabili coniugio cum illo Deo congressum, id est, ut phil
ophica voce allegorias Orientales explicemus, eius emanationem recupiens ', fons nouus fieret reliquorum principiorum diuinorum emanam lium. Hunc sontem ni μιν vocavit, sapientiam internam latentemque,
quae postea in aliis principiis intellectualibus minoris gradus et pers citonis se patefecit, dilatandoque et explicando se manifestauit. Cum his siue Scphiras ex Adam-Κadmon progressas, siue principia illa atque
numina Aegyptiorum eκ mente orta et Iamblicho memorata, siue ae nas Simonis et reliquorum Gnosticorum ex IMO summo prosectas com-xes, idem crit, idemque significabunt omnia, in una ossicina libres i: illud modo teracas, quod Valentinum quoque statuisse supra th. XII diximus, Monas in pleromate diuino diuersi esse gradus, perfectionisque,
id enim systema emanatiuuin postulat. Quod cum insimas emanationes, quas ad numerum triginta extendit, multiplicauitque Valentinus, multo minoris perfectionis et limitatae essentiae ponendas esse postulet, ratio inde patet, cur imprimis vltimam emanationem in pleromate, Sophiam, desiderio redeundi in ineffabilem illum lucis diuinae oceanum flagrasse, repressam vero fuisse ab Horo, id est, limitante illa et definiente eman tionum lege et ordine, Valentinus dixerit. Ita vero mysterium nobis pandit maximum in philosophia Orientali, cuius gratia eam tantum non omnem excogitatam fuisse tuo loco ostendimus ue nempe quomodo origo materiae inertis, tenebricosae, et quod ei inesse credebatur, mali physici atque moralis, cum systemate emanatiuo concilianda iit, salua illa summae lucis puritate. Non nos latet, suisse, qui Valentino duplicis principii coexistentis ineptias tribuerint. Ita visum H iERONYMO et O RIGENI . Fatemurque, praesidium huius opinionis quaeri posse
313쪽
DE PHILOS. VETERUM CHRISTIANOR. 3ot
in ipsis Valentini verbis, quae seruauit nobis ORIGEM Es in dialogo
contra Marcionitas a Io. ERN. GRABIO edito, ubi, postquam diligenter remouerat de Deo omnem mali culpam, addit: uuocirca visum
est mihi, coexistere ipsi illad, cui nomen es materia, ex qua, ea quae sunt, procreavit, inabreque illa prudenterque discernens et eleganter ornans , ex qua et mala esse videntur. Cum enim nec iacta, nee fommata ista e et, insuper etiam inordinate ad illa mala ferretur, Deique
artifcium demeraret, i se non inuidit, neque illam semper sibi resiactam ita ferri voluit , sed manum creationi admouis, et apstais distinguere volvit optima, ae proinde se ea condidit etc. Quae verba quae ex Platone, vel Philone potius, desumsisse Valentianus videtur, persuaserunt viris doctis, ut coexistere summo Deo materia ex Valentini mente illis videretur. Sed falluntur viri eruditis limi, ut aperte systema Valentini demonstrat. Creator enim materialium omnium Deus, non propator et proarche est, sed demiurgus , infinita distantia inferior illo purissimo substantiarum omnium sonte. Et hoc
demiurgo omnino materia secundum leges emanationis superior est, ne is aliter nisii e materia formare mundum materialem potuit. Qua vero ratione materiae originem saluo emanationis systemate sibi conceperit
Valentinus, ex S. XIII et XIV. intelligi potest, modo abiiciantur dissiciles allegoriae, et, quae supra in consideratione philosophiae orient lis ea de re dicta sunt, et in Cabbalisticis quoque declarata et notata,
hic quoque in memoriam reuocentur. Nempe ita paucis se res habet: In rebus materialibus duo sibi concipiebat philosophia orientalis et Na- lentiniana: rerum Omnium substantias et materialitatem. Substantias omnes qua tales, et realitates sit venia ver ex primo omnis substa tiae fonte fluere et emanare, primum postulabat et evincebat principium: unde cum ex nihilo nihil fiat, nec duo coexistentia principia systema emanatiuum patiatur, necessario ponendum est, quicquid sui, stantiale est, sua lege, ordine et perseetione eκ Deo fluxisti. Materialitatem autem sub priuationis et non-entis notione sibi concipiehant, ut clarissume docet philosophia Cabhalisticae Cuius ut originem docerent hi phialosophi, nihil aliud necessarium erat statuere, quam vi legis emanatiuae, emanationem aliquam longius a primo fonte progressam ita limitatam suisse, vi tandem lucis parte potiori amissa tenebrarum habitum induerit. Ita enim manere quidem in materialibus spiritualis originis et perfecti nis aliquid, nempe substantialem essentiam, sed oriri tamen ex non ente priuationem, tenebras, in tentiam, inertiam, ipsamque mali capacit tem necesse est. Qito longius hae emanationes a primo sonte egressae se separant, eo deteriores eas accedentis materiae culpa fieri oportet. Haec et Alexandrinos tradidisse et Calibalistas, et Simonem Magum, supra verisimilibus rationibus ostendimus. Haec vero ad Valentini syste-
314쪽
PERIOD. II: PARS II. LIB. I. CAP. II.ma applicetin, lueem ei miram conciliant. Nempe Sophia repressa ab Horo id est a natura determinata et finitate sua limitata, cum extra diuturium pleroma nimia cupidine processisset, separata quoad emanationis suae praestantiam et propinquitatem a spatio illo, quod diuina luκ repleuerat unde pleroma dicitur tenebras, inertiam, materialitatem Conc pit, et, quoad substantiam quidem suam emuxumque eκ snu Deitatis, diuinae lucis mansit particula, ast limitato et coarctato isto lumine cum
se pro sonte aliquo aliarum emanationum Venditaret materiam peperit. quae cum et inertia sua, et motuum irregulari indole innumeras animorum corporumque αναμολίας in se contineret, abortivus hic sophiae foetus caussa male extitit. Cui malo medendo cum non aliud rem
dium eκ philosophiae orientalis principiis esset, quam ut materiales su stantiae, ab inhaerentis priuationis tenebrarumque impersectione liber rentur, idque, quod eX emanationum ordine spirituale et aeternum est,
ad primum fontem reuocaretur quo fabula quoque illa Zoroastrea de Mulo Arthmanii et Oromasdis, huiusque de illo victoria pertinet, ex qua hoc systema enatum est, ut suo loco dictum , hinc, quod pugnae lucis
contra tenebras Orientales philosophi tribuerunt, Valentinus ad Iesum Christum retulit, ut propius Christianae doctrinae se attemperaret; et ex influxu emanationum siue pleromatis Iesum diuinis attributis instructum dixit, qua in re Paulum nabebat praeeuntem. Inde materiae qu ue semina ex spirituali natura resuscitata ab eo fuisse statuit, et materiae iue Achamoth ita animatae desiderium ad perfectionem spiritualem
emergendi adfuisse constituit, et ortum rerum materialium diuina et emanatiua anima spirituali donatarum ex hoc fonte deriuauit, et angelos comites atque ministros adesse dixit, et triplex naturarum genus, spirituale, animale et corporale, pro gradu diuerso subtilissimae illius ex materia impraegnata emanationis aiseruit: et impressam esse in materialibus per demiurgum pleromatis diuini imaginem contendit, locumque demiurgo inter primae materiae et conditi mundi interstitia posuit ole.
Nec sinis philosophiae Valentinianae ab hoc scopo abludit. Ille enim est, ut id, quod in animis rebusque omnibus spiriniale est ad sontem suum
redeat, Achamoth siue materia, quatenus substantiam continet, et em natio Dei vitiina est, in pleroma, lucisque diuinae Oceanum recipiatur, una cum animalibus xνυχαῖς, id vero quod tenebri sum, iners, priu tiuum ei insuit, et proprio nomine materia dicitur, a vehementis ima agitatione tanquam igne raptum ci commotum Consumatur, sicque m
teria ista, qua talis, ab igne isto philosophidtollatur. Ita quidem nos dissicillimi aenigmatis, ii absurdae allegoriaHi quaesita cum Scriptura S
concordia tollatur, Verum sensum ex philosophia Orientali planissime exponi posse, habereque haec verisimilitudinem satis magnam sumus persuasissimi. Quod vero tanto genealogiarum et theogoniarum syrmate fabula haec conita et ornata est, in causta est methodus Aegyptiaca, quae
315쪽
DE PHILOS. VETERUM CHRISTIANOR. 3oa
hule docendi modo ita addicta fuit, ut haec sacra aliter prorsus non coninstiterint. Ex his autem strictim, quantum nempe nostrum institutum satiebatur, allatis patet I. Valentini systema recte Orientalem doctrinamiue philosophiam a Theodoto vocari, II. eius proram puppimque osse*stema emanationis, quod non inepte ita IRENAEus expressit:
Omnia ex Vesentinianorum mente ad untiatem recurrere, et omnes
aeonas unum esse, et si in mitate distantes sunt, et generantsine alterius complexu: III. Frustra itaque esse, qui sensum vel orthodoxum, vel saltem tolerabilem magisque lanum doctrinae Valentinianae tribuunt, et de attributis diuinis in λίτω Dei habitantibus intelligendum esse, clamitant. IV. Perperam etiam et Valentinum et Orientalis philosophiae Omniis patronos accusari, quod materiam tanquam mali principium aliquod NH. positiuum et coexistens sumino Numini adiunxerint. V. Facile autem conciliari posse, qui Valentini haeresin filiam esse vel Platonicae vel Cabbalisticae philosophiae dicunt, cum utraque ex eodem sonte hausta, in fundamentalibus articulis a Valentinianis deliri is non abierit. Rectius tamen VI. facere, qui utramque philosophiam sororem magis Valentinianae dicunt, quam parentem, quo nomine orientalis tantum philosophia hoc loco mactanda est. VII. Mirum porro non fuisse, quod haec somnia tantum applausum meruerint, cum ista pseudo- philosophia iam Pauli tempore tot hominibus imposuerit, ut ab ea cauenduin sibi esse, monere necessarium duxerit. VIII. Cum autem in assini haeresi haereret Alexandrina et Cabbalistica philosophia, immo utriusque non ignarum suisse, et quaedam etiam ab utraque mutuum accepisse Vale
tinum verisimile sit, factum inde esse, ut his philosophiae generibus solis
patres Ecclesiae Valentinianam malaeologiam tribuerent, indeque IX. magnam odii, quod aduersus philosophiam conceperunt, partem habuisse originem. Quae omnia strictim exposita amplam attendenti cxhibebunt occasionem haeresiologiam Sec. I, II et III, accuratiori perlustrandi oculo. Et ex his supplenda et emendanda sunt, quae alibis de hac re diximus. Iam in ordinem viamque a longa digressione ad patrum de philosophia iudicium redimus. I. XII. VIII. Hactenus philosophiae, maxime Graeeae, qUae -- ram niti tissimum in orbe Romano hoc nomine superbiebat, hostes patres docto- ρ- resue Ecclesiae veteris offendimus, et luculentis testimoniis, quomodo
in eam animati fuerint, planum fecimus. Iam ut moneamus, series in v sermonis postulat, suisse tamen multos inter eos philosophiae Graecae peritos, nec ab ea in usus Vertenda reipublicae Christianae commodos abstinuisse. Nempe in iuuentute cruditioni, quae tum temporis maXrume vigebat, Graecae addicti, cum philosophiam Graecam didicissent,
non plane omnem eius notitiam eiurandam abiiciendamque esse censuerunt, sed, ut serebantur pio pro re Christiana 2elo, ita eam ad robora dam
o Lib. a. c. ia. p. ias. H in spere Germanim his . pbilos T. IV. p. ios; seM.
316쪽
dam tuendamque contra veritatis diuinae liosus fidem Christianam adahibendam esse istatuerunt. Cui cum variae circumstantiae locum fac rent , diuersis quoque id factum est modis. Nempe non tantum erat philosophiae gentilis Odium , ut et prius cognita eiicerent ex animo, et noua sorderent, sed destinauerunt eius cognitioni nonnihil temporis, et recentiorum quoque philosophorum lectioni insudarunt, et opiniones
barbarorum et Graecorum acCuratiori studio excusserunt, ut eo abunda tius haberent, unde pharetras suas contra religionis purioris aduersarios
instruerent. Ita vero prolixa lectione de omnis actatis gentisque placitis eruditi et philosophicae historiae gnari aciem omauerunt, scripturae S. veritates et doctrinae Christianae praecepta opposuerunt opinionibus philosophorum, institutaque comparatione vel absurda esse et falsissima philosophorum decreta, vel ubi vera sint, concinere es satis oraculorum saerorum, eaque mire confirmare, demonstrabant, sicque philosophiae gentilis usum aliquem ad veritatis Christianae demonstrationem admitte-hant. Qui licet mos seculi a C. N. primi non fuerit, ut supra obse uatum, secundo tamen poli redditam orbi salutem id factum esse, han que de utilitate philosophiae ad roboranda defendendaque religionis Chria Hianae dogmata opinionem obtinuisse, doctorum huius aetatis scriptatuitantur. Intur quos CLEMENS ALEXANDRINus memorabili loco , pos quain prolixe latis eos resutasset, qui ex his , quae ad perniciem ria mundum Dossent, nihil commemorandum esse contendunt,
haec addit: Primum quidem , etiams inutilis sit philosephia, si inutilem eam confrinare est Nile, iam utilis est. Deinde nec fieri potest,
ut ii Graecos condemnent, qui nuda de eorum decretis dictione Divntur , si non una Agillarim ad ea aperienda descendant resque ad cogniationem. Hi enim vel maxime Me digna probatio, quae es cum experientia , quoniam vel perfectissima inuenitur demonstratio eorum,qune Iunt damnata, cognitio. Multa itaque licet ad suem non conserunt. artisci Iamen ornamentum asserunt. Et atroquin varia ac
multiplex doctrina et varie probat id, quod adducisur, et catechumenis admirationem asserens , ea quae sunt praecipua dogmata ad e rum, qui audiunt, pcrisinonem, et ad veritaIem cons tuis. Gl a tem sile digna eiusmodi oblectatio , per quam ab aliis vituperatam Iudiose admittunt veritatem , ad hoc ut neque ipsa philoseph a vitae pern ciem asserat, cum si rerum falsarum atque malorum operum amrifex, quam nonnulli faso si mant esse euidentem veritatis imaginem, donum Graecis daIum diuinitus 9 neque nos a Me auellamur, a fraudulentae artis veluti quibusdam decepti praestigiis. Sed ut dicam, maiori adhibito munimento, exercitationem aliquam Mei δε- monstrativam utcunque dogmatum, dum inter se conferunIur , veris rem oppositio conciliat, unde consequIIur cogniIis: non quod primum
317쪽
DE PHILOS. CHRISTI ET APOSTOLOR.3os obtineat philosophia locum, sed quod per eum fructum, qui capitur ex
cognitione verae comprehensionis frinam ac flabilem fuscipiamus persu'sonem , propter eorum, quae intelliguntur frientiam ete. Simili fere modo praeter alios HIERONYMus , qui ad eκemplum ori- genis, Methodii, Eusebii, Apollinarii et Quadrati prouocat, eorumque responsitones conserre cum obiectionibus philosophorum Celsi Porphyrii, aliorumque iubet, Clementem quoque Alexandrinum, Hippolytum, Iulium Africanum, Dionysium Alexandrinum, aliosque laudat, hosque omnes ait, in tantum philosophorum doctrinissuos infarcire in bros, ut nescias, quid in illis primum admirari debeas, eruditionem sectili an sesentiam scripturarum. Maxime vero in hoc argumento
versabatur sanctorum virorum diligentia, ut ostenderent, neque legisl torum seueritatem , neque philosophorum sapientiam et praccepta ciu-cere potuisse, ut ingenia vere mitescerent, et ad humanitatem atque honestatem redirent: adeoque sublimiori sapientiae manifestatione opus fuisse, quae ex coelo prosecta non doceret modo homines, sed vi quoque diuina conuerteret, de quo argumento pulchra sunt, quae habet S.CHRYsos To Mus verba, quae, ne nimii simus, non exscribimus. Neque vero opponendi tantum philosophiae gentili puriora Christianae religionis dogmata caussa, eius usum aliquem agnoscendum esse statuebant, sed et ad illustrandam eam confirmandamque multum facere posse contendebant. Cum enim veritates multas sparsim per philosophorum sectast detexissent, iis in unum collectis, purioris alicuius philosophiae gentilis systema quoddam formabant, idque obtrectatoribus religionis Christianae obiiciebant, oi tendentes, caullam eos habere nullam, Cur tantopere placitis Christianae religionis oblatrarent, ea enim , quae sanahuinariamque rationem decentia in ipsorum philosophia inuenirentur, elegantius multo solidiusque inter Christianos doceri. Quo modo cicalumniatores philosophos in riaborem dabant, et animos rectos et rationis patientes ad audienda veritatis Christianae, quae parabant, praesidia, instruebant. Multa in hac applicatione philosophiae Graecae et hari, ricae patrum industria suit, qui seculo secundo, tertio quartoque floruerunt. Inter quos luculento simili rem illustrat CLEMENf ALE
Puemadmodum terram prius rigant agricolae, deinde se semen intiaciunt: isa etiam nos eo, quod bibi potest ex Graecorum scriptis, id quod in eis est terrore, prius irrigamus, ut fuscipiant spiritale fomen, quod delicitur, et id facile possit alere. Paria passim inculcat,
318쪽
aos PERIOD. IL PARS IL LIB. I. CAP. II.
prolixeque hanc animorum praeparationem per philosophiam Graecam commendat, eamque cum disciplinis comparat φ encyclicis, vel inseri ribus , quae superioribus inseruiunt. Eadem ratione praecipiunt B A si-LI v s, qui peculiari howitia adolescentes de utilitate ex libris gentialium percipienda erudiuit, simili desumto a tinctoribus, qui ut colores eo felicius inducant pannis, eos prius alio colore tingunt . Eius cκemplum secutus est discipulus GREGORIVS THAVMATVRGus, qui in paverarico in Origenem plurima dixit hanc προπαῖαν egregie tu lustrantia, lucemque studio inter Christianos literario et philosophico, quale isto quidem seculo viguit, amplissimam accendit. Neque ininen haec ita accipienda sunt, quod philolophiam ad salutis notitiam animique emendationem necessariam hi doctores ecclesiastici postulauerint: ii immensum enim inter has secularis scientiae scintillas et aeterna veritatis coelestis lumina discrimen ponebant, et his reliqua profana omnia subiiciebant, cuius illustre exemplum est GREGORIvS NAZIA NEENVS pie
Sola meum ardenIi pectiu simulavis amore Doctrina, Argolicae quam gloria gentis Athenae a suere mihi, solisque occasus et ortus: In qua mustum operae posui, durosque labores
Tempore non parvo subii, sed G bisne quoque Gripi. ante pries humilem pronamque iacere coegi
Alia passim occurrentia, quae eA parte quoque collegit FRANC. BAL- Tvs , tacemus. Talem cum philosophiae Graecae usuin patres nossent, et eκperientia didicissent, haud infeliciter ita pro veritate religionis Christianae pugnari posse, discipulos, quos habuerunt, suos cadem ratione instituerunt. Sicque in schola catechetica Alexandrina Cl mens Alexandrinus Origenum et Pantaenum, Origenes Gregorium Utrumque, hique porro discipulos suos erudiuerunt. Εκ quibus Garcio Rivs THAvMATVRGVs ε, summis, quantum potest, laudit,
Origenem extollit, quod innumeris se et tondiscipulos vocibus ad phialosophandum inquaverit, non uno duntaxat die, sed pluribus , prassertim diebus illis primis, quibus illam accesserint, icti ceu iaculo alia quo
319쪽
DE PHII OS. VETERUM CHRISTIANOR. 35ν
quo sermone illius, et quidem a primo flatim eoEoquio. Id quod tam tam in animis ipforum vim habui se dicit, ut cum primo torquerentur, haererentque, num in philosophiae sudio fortiter persesterent, de si
re tamen non potuerint, sed verbis eius tanquam maiori nec latissimulo ad ipsum attraherentur, donec verbis fuis, velut praesulis
captos artibus suis tandem huc adduceret, ut doctrinae eius non secus, ac salvae immobiles ingerentur. His alia iungenda caussa est, quae postliminio in scholas doctorum Christianorum reduxit philosophiae omnisque literaturae Graecae studium. Nempe quae nascentis religi uis Christianae tempore, quo simplicitati studebant viri sancti, qui ecclesiam plantantant, exulauerat eloquentia, eo quod ad homines illiter tos plerumque disserendum esset, ea redibat in Ecclesiam, cum docti viri illi reipublicae sacrae nomen darent, et qui elegantiori cultu ornati erant, illi adhaererent. Maxime vero eloquentiam seculo secundo et sequentibus excolebant sophistae, qui cum philosophiam quoque amplexi essent, dissertationibus philosophicis eloquentiae specimina dantes, nomen sibi oratorum et philosophorum stimul acquirebant , cuius exemplum esse possunt Maximus Tyrius , Themistius, Porphyrius aliique,
ex Eclecticorum grege. Eloquentiam itaque in Ecclesiam quoque i troductam studiose venantes, qui doctorum munere fungebantur, ut nimirum non plebis tantum auribus, sed doctis quoque summisque viris placerent, et ad disertii limo in virorum exemplum sermonis nitorem et dulcedinem componere tentantes, avide legerunt philosophorum et oratorum libros, et uno stimul labore elegantiores quoque discebant literas. Qua ratione etiam emolumenti aliquid asserre se posse ciuitati Christianae sperabant, eo quod aures magis vacivas commodaturi essent gentiles, si eleganter disserere audirent Euangelii praecones, quam si nudam simplicemque veritatem fastidientibus offerrent auribus. Recessisse doctores Ecclenae hac in re ab exemplo Apostolorum, non in eloquentiae humanae persuasionibus Euangelium praedicantium, sed vim spiriatus in simplicitate demonstrantium omnino certum est, nec inficia
dum, collapsae hoc nonnihil puritatis primitiuae Ecclesiae documentum esse , unde seculo demum secundo atque tertio hoc cloquenti ac studium inter Christianos inualuit. Ignoscendum tamen hoc est viris cetera piis atque candidis, tum quod patriae disciplinae assueti a iuuentute eloque tiae studuissent, tum quod necessitatem Ecclesiae id poscere crediderint,
Vt nempe delicatae gentilium aures eo facilius ad audienda veritatum diuinarum praeconia illicerentur. Prolixe hanc rationem inseruiendi Ecclesiae tuetur Clemens Aleκandrinus , caussatus omnia ita doctorem publicum fieri omnibus, et non Iudaeis tantum Iudaeuin secundum legem, sed et Graecis per Graecam literaturam, ut omnes lueretur, cuius
exemplum secutus est Origenes, huncque discipuli eius reliqui, qui hoo studio Ecclesiam repleuerunt. Verisimile itaque videtur ab ipso Cle- A a mente
320쪽
16s PERIOD. II. PARS IL LIB. I. CAP. II.
mente Alexandrino vel ei aetate suppari hune morem in Ebcclesiam fuisse introductum, cum ineunte secula secundo nondum hoc eloquentiae pro- sanae studium floruerit. Id quod de se inso fatetur Ist EN A Ε v sexcusans sese, quod rhetorum artes non Calleret, nec eorum Omatu libros
suos pingeret, et de S. Iustino obseruat Piso Tivs f, esse eum ad phialosopDiae tum Christianae, tum profanaesuminum fastigium evectum, multiplicisque eruditionis et historiarum copia circum fluentem, sed rhetorico artifcio, nativam philosophiae siuae pulchritudinem pinxemenon studuisse. Aliter enim Alexandrini solebant, qui curiose admodum
et eloquentiae et literaturae et philosophiae Graecae laudem assectabant, tellibus AMMIANO MARCELLI NO ε et Anonymo geographo Uetere a DIONYs Io GOTHO FREDo edito . . Certe alios hanc in rem ante Clementis Alexandrini aetatem non habuit, quos produceret E A L T v s cum philosophiam Graecam Oh eloquentiae studium a patribus cultam suisse sibi demonstrandum sumsisset. Praestantistimuin tamen, quem credebant viri pii atque docti, usum philosophiae gentilis in
sacris Christianis in eo ponebant, quod mores formari atque emendari ita posse crederent, si, quae sanius atque melius dicta a gentilibus philos phis essent, diligenter ex omnibus sectarum praeceptis eligerent, et decretis Christianae scholae studiose adaptarent, et ad normam Sacrae Scripturae emendando exigendoque ethicam quandam Christianam multis numeris, quam gentes solebant, perfectiorem exhiberent. Id pr positum habuit facundisiunus Mediolanensium praesul AMBRos Ius,
qui cum de ossiciis scribendum sibi argumentum sumsisset, quam philosophiae moralis partem Stoicos potissimum coluisse constat) philosopli
rum tractationem ad Christiana praecepta transferre conatus est. .Vnde moκ in limine monet ', incis nomen non philosiophorum tanIummodo
scholae aptum esse , sed etiam in Icripturis reperiri diuinis, eo tantum discrimine, ut cum philosophi honesti atqv utilis actionis rationem metiendam e se a vita ciuiti dicant, Christiani, quid deceat et sensum
sit, futurorum magis, quam praesentium metiantur formula, nihilque utile esse de iant, nisi quod ad vitae aeternae prosi gratiam. Vnde haud indiligentem Stoicorum, et, qui eorum plerumque vestigiis instastit, Ciceronis imitatorem in hoc libello agnoscas, qui eorum more sontes honesti siue virtutis quatuor ponit, prudentiam. iustitiam, is
titudinem et temperantiam. Eadem prorsus ratione moralem Stoicorum
disciplinam in Ecclesiam traduxit, auctor enchiridit Epicteti, quod ad
Christianorum praecepta inflexisse dicitur Ni L v s monachus vel asceta Aegyptii acus. Qitern ab hac accommodationis culpa et introducti in E clesiam Stoicismi labe purgare quidem conatur LEO ALLATIVs ,