장음표시 사용
471쪽
DE PHILOS. PATRUM IN SPECIT uest
que originis aduersarii a philosophiae praesidiis non satis fuerint muniti
eiusque praeceptis instructi. Qui cum haud raro urg rent, eique opponerent, isque videret, inuidiam magis, quam rati nem imperare aduersariis suis, et doctores Ecclesiae ante suam aetatem nonnulla suis valde amnia tradidisse, non potuit non in opinione conii mari. Qua ratione errores saepe numero ab eorum oppugnatoribus insuPientibus et ineptis confirmatos fuisse annales Ecclesiastici et philosophici abunde testantur, nec nostra tempora exemplis carent. Haec tamen
omnia pro excusando Origene non sussciunt, qui si minus sapuisset, si ingenio stlitisius suisset suo, si iudicium adhibuisset, si imaginationi deliram ii frena non laxasset, si Clementem non nimis dilexisset, si ab apostatae Ammonii schola abstinuisset, si naturam essentiae diuinae maiori dilugentia conliderasset, si plus sibi temporis sumsisset ad philosophandum, si
in Certiora fundamenta inquirendo a fluctuatione perpetua animum cohia
huisset, si ab inepta allegoria destitisset, dubium non est, quin et hos scopulos euitauisset, et omnes sui temporis doctores Ecclesiasticos s perauisset. Verum infausto sidere Alexandrinae philosophiae procus tactus ab adultera hoc infeliciter seductus es L Nec magnopere eum HOant, quae pro excusando vel defendendo illo viri docti afferre solent: pleraque eum non definitive, sed problematice attulisse, de omnibus
diabitasse et vehementer fluctuasse, adeoque incertam esse veram eius sententiam, multa ei aduersariorum vehementiam et inuidiam aiunxisse, multa eius nomine confinxisse, et ad quaerenda erroribus suis patrocinia illi tribuisse. Doctrinae porro Christianae typum certum eo tempore definitum constitutumque nondum suisse , et incerta opinione de quibusdam dogmatibus ipsos doctores orthodoxos fluctuam. Quae ubi omnia Concedimus, nihil aliud euincunt, quam origenem eam, quam debebat poteratque, philosophi personam non sustinuisse, et nec prudentiam, ne iudicium, nec sobrietatem ad philosophiam suam attulisse. Maxime vero illum premit, quod errores isti, quos enarrauimus, quique in scriptis eius corruptionis non suspectis occurrunt, non scopae dissolutae sint, et opiniones vagae, temereque adscitae, coniecturaeque magis, quam dogmata; ' sed uno systematis nexu colligatae accurate cohaereant,
euincantque, et data eum opera hoc systema sibi delegisse, et in connexi ne eius conlideranda et adhibenda industriam posuisse, et hoc sibi doctrinae genus proprium secisse, quod ab Ammonio didicerat. Quod satis superque demonstrat, pro Origenianis erroribus eos habendos esse, qui ex hoc systemate fluunt. q. XVIII. a sortuna seculis a Christo nato tribus prioribus philosophia Alexandrina siue Platonica reformata et Syncretismo incruriata via sit, prolixa hactenus enarratione exposuimus. Dicendum iam paucis est, quae fata habuerint reliquae sectae Graecanicae. Et Epicuream Μ m m a quidem
472쪽
46o PERIOD. IL PARS IL LIB. L CAP. II L
quidem atque Scepticam philosophiam summopere inuisam fuisse doctoruhus ecclesiasticis quod aperta impietatis semina spargere crederetur, supra iam demonstratum est. Stoicam autem sectam Ρlatonicam in societatem asciuisse, hocque se ornatu patribus commendauisse, Pantaeni exemplo didicimus. Restat inter sectas in Romano orbe tunc vigentes Peripatetica, quae qua ratione in concordiam cum Platonica reliquoque Aegyptiorum philolophorum Syncretismo ire coacta sit, eκ antecede libus iam constat, ex quibus etiam liquet, quam mutationem et corruptionem passa sit, ut posset Christianis quoque doctoribus commendari. Iciis vero spectata, negari non potest, eam cum ob studium sectarium, quod doctores Ecclesiae recte detestabantur, tum ob negatam Dei prouidentiam in mundo sublunari et eversam animae immortalitatem pessime apud eos audiisse, eo quod iusta persuasione crederent, iundamenta Chrustianae veritatis periculosis istis dogmatibus subrui et euerti. Et erant quidem nonnulla, quae patres philosophantes non improbabant, eo quolacute dicta esse viderent. Ea vero secta Eclectica ubi iam vindicauerat, et quae durius dicta erant, ita emolliverat, ut Aristotelica dogmata sensu magis Eelectico quam genuino reciperentur : cuius exemplum doctrina de aeternitate mundi tesse potest. Dialecticae autem subtilitatis et de ιβδαe laudem cum valde contaminassent haereticorum velitationes, in
quibus his potissimum armis contra orthodoxos pugnabant, iactum inde est, ut hoc quoque nomine inuisum esset patribus Aristotelicae philos Diae nomen. Quod totum fere intercidisset inter Christianos, diis labenti Aristotelis auctoritati humeros supposuisset ANATOLIUS
Alexandrinus, et scholam Peripateticam in patria Plotini fama nouaeque scholae incrementis penitus depressam resuscitavisset. Aderat viro doctissimo eloquentia viva, elegantia atque vi sua commendatissima, et in omni philosophiae genere eruditio, Cui eo tempore pauci pares Videtam turi Testis enim est Evs Ea Ius ν, inter omnes sui temporis peniistiori literatura et philosophia praestantes principem sine dubio locum eum tenuisse, quippe in quovis destrinae genere, arithmetica, geometria, astronomia, physica quoque, dialectica atque rhetorica ad supremum usque lastigium eruditum. Idem de eo resert HIERON'YMus qui mirae eum doctrinae virum appellat, et ingenii magnitudinem ex scriptis eius elucere iudicat. Talis cum esset, rogatus ab Alexandrinis est, qui concidisse Peripateticae seliolae successionem dolebant, ut, quod in Platonica Plotinus susceperat, in Aristotelica ipse perficeret, novamque eius successionem cathedramque constitueret, in qua Aristotelis potissimum doctrina personaret. Quod munus ipsi commissum, teste Evs EB I o ' in se recepit, novumque Peripateticae philosophiae praesidium attulit. Id quod eo selicius fieri potuit, quo maiori gaudebat et eruditione et prudentia et dexteritate, quam eius praestantiam mire extollunt scripto
473쪽
DE PHILOS. PATRUM IN SPECIE. Ma
scriptores ecclesiastici, et praecipue Eusebius, qui quoque, quanta prudentia et animi rectitudine patriae se ciuem honum in calamitate publica, fameque ex obsidione urbis coorta praestiterit, narrat. Tanta certe eius fama atque existimatio fuit, ut et praecipuam inter ciuitatis proceres h
noris praerogatiuam obtineret, et relicta tandem, incertum quibus de caussis Alexandria in Syriam prolaetus a Theotechno Caesareae Pala stinae praesule manuum impositione episcopus crearetur, ipsique successor desponderetur. Postea Antiochiam proselliis, cum Laodicaeam per transiret, tanta eruditionis et praestantiae eius fuit existimatio, ut, doc dente tum Eusebio Alexandrino, vacuam summi antistitis sedem occupare iuberetur, quam quoque dignitatem suscepit, et cum laude gessit. Valde commendata fuit eius doctrina, quod philosophiam cum reliquo eruditionis apparatu coniunxisset, et eloquentiae ornamentis Commendauisset, unde Eusmus testatur, eum non adeo multascripserit, in iis tamen, quae reliquit, fatis apparere eius eruditionem ομ- το, τε λογιοι κα reλυμαΘk. Qua Ucro ratione Peripateticam philos phiam excoluerit, non constat, cum commentationes eius Aristotelicae nullae extent. Suspicamur tamen, eum a Syncretismo tam late Alexandriae regnante, non totum abstinuisse, sed Pythagorico-Platonica cum Peripateticis, et cum his Christiana nonnulla in concordiam redegisse.
Id enim eius aetatis ratio et philosophandi modus atque studium suadent, et vel inde colligi potest, quod mysteria Pythagorica, quae in numeristum temporis quaerebat senota Platonico- Plotiniana, aci theologiam naturalem transtulerit. Scripsit enim Institutionum arithmeticarum libros decem ρ, ex quibus excerpta hodie extant inter Theologumena ariIhmetica. Illud certum est,cum in mathematicis scientiis eximie esset eruditus,eas Vi m hunc doctissimum ad philosophiam transtulisse, eique tradendae adaptasse. Dedit enim nobis Cel. FARRI cI vs Fragmenta quaedam eX Anat lio, ex Petresciano codice olim a Luca Holstento cicscripta, quae nos satis ea de re conuincunt, docentque, Anatolium more Pythagorae, Platonis et Aristotelis introductionis in philosophiam loco mathematicas disciplinas commendauisse. Monet enim in iis : Aristotelem philos phiam in theoreticam et praeticam diuidendo, et praeticam in ethicam et politicam distribuendo, theoreticae theologiam, physicam et mathematicam tribuisse, recteque et prudenter demonstrauisse, mathesin philos phiae partem esse. Pluscula quoque assere ad historiam originum mathematicarum putinentia, et in eius fatis enarrandis non negligenda, quae hic non tangimus. Vrget etiam ex Peripateticorum praeteptionius, μαθηματα proprie se dicta sine μαλσω disci non posse, et ex
Archytae mente sine his aeterna et immutabilia atque vera rerum Omnia um principia in scientiis comprehendere neminem, et iuniores demum
mathematicos disciplinas illas mixtas inuexisse, adeoque pro praestantissi-
474쪽
4 PERIOD. II. PARS IL LIB. L CAP. II L
mis putibus habendam esse arithmeticam et geometriam. Egregie quo.
que monet, arithmeticae marime cognatam esse λογιτικην MV κανονικήν. quae quantitates et qualitates sermonis iuxta numerorum analogiam dimetiatur : constare autem multa in mathematicis hypothesibus etc. Εκ
quibus ea, quae de Anatolio diximus, satis confirmantur, qualisque scholae Peripateticae sub hoc magistro facies fuerit seculo tertio, quoad finem properante floruit discitur. Eruditionem autem eius mathematicam ex canone eius paschali, quem ex praua licet Rustini versione edidit AEGIDIvs BUCHERIVS quemque Veteres passim valde laudant, colligere licet, de qua tamen alibi dicendum. Ceterum hune Anatolium cum aliis eius nominis non confundendum esse, alibi iam monuimus. Accidit id doctissimo VALEs Io eum cum Anatolio quem Iamblichi praeceptorem facit EvNAPI vs f, miscenti, ut iam Tomo fecundo obseruatum. nis i s I g. XIX. Haec philosophiae inter Christianos regnantis .facies fuit quarii Hi-- seculo tertio, eundem lare seculo quoque sequente vultum seruauit. IV. I t enim illo seculo vixere patres, ut eruditione plerumque praestabant, ita haud pauci fuerunt, literaturam Graecanicam, et praecipue philosophiam Graecam apprime docti. Quam more doctorum seculi secundi a que tertii in hunc potissimum finem adhibuerunt, ut superstitionem gentilem profligarent, et pro veri fate Christiana sortiter dimicarenti Quo in negotio haud pauca eos egregia attulisse, negari non potest. Obstitit tamen viris egregie meritis vetus praeiudicium, esse in Platonis phil sophia haud pauca, quae ex vetustissimorum Hebraeorum sontibus, diuinaque ratione inter gentes ex parte diffusa ad eas dimanassent, et quubus vindicandis Christianis eo magis esset studendum, quo magis iniusti harum veritatum possessores essent philosophi gentiles. Quo praeiudicio impediti cum externam quandam inter Platonica et Christiana dogmata conuenientiam Obseruassent, incauti haud una ratione in errores lapsi sunt: ut supra iam ex parte obseruatum. Fuerunt autem hoc seculo, uo valde floruit literatura secularis, multi quidem eruditionis laude inia ignes, m ime vero ex illis, quorum apud veteres celebratior est mem ria, notandi sunt Arnobius, Lanctantius, Eusebius, Pamphili, Didymus Alexandrinus, Chalcidius et qui reliquorum lumina eruditionis et famae celebritate obscurauit Augustinus. Quorum historia cum in annalibus ecclesiasticis enarrari soleat, ea nos tantum afferemus, quae ad nostrum institutum proprius spectant, et eorum circa philosophiam circumstantias exponunt, ut, quo loco philosophiam hi viri magni nominis et eruditi nis habuerint, pateat, eiusque sata inter Christianos iusta serie enar
475쪽
DE PHILOS. PATRUM IN SPECIE. 463
. XX. A R N O B I U S gente Aser fuit apud siccam Veneream
mediterraneae Africae urbem ineunte seculo quarto clarus, Vbi rhetoricam publice docuit, et gentilem superstitionem mascule promouit. Somnio tamen ad amplectendam Christianam religionem excitatus haptismatis veniam ab episcopo rogauit, impetrare Uero prius non potuit, quam edito aduersus gentiles libro apologetico erudito et luculento sinceritatis suae pignus edidisset, et quoa serium ipsius de Christiana religione a plectenda studium esset, testatum secisset. Multam hac in tractatione eruditionem et veteris quoque philosophiae atque theologiae gentilis c gnitionem ostendit, nec acumine destituitur. Verum cum nec satis a curate Christiana mysteria tum quidem teneret, nec quid distarent in hoc arduo negotio aera lupinis satis nosceret, factum est, ut in multis Iaheretur, quos tamen eius errores alibi exponendi sunt M. Alienum tamen a nostro instituto non est, quosdam hoc loco Arnobii errores notare, quibus a philosophiae gentilis manuductione deceptus est. Nempe ita de rerum omnium materia Φ Pulas prima materies, quae in rerum quatuor Hementa digesa est, miVeriarum omnium cavsas suis contianet rotationibus involutas Θ Quid si materiae faex ista, quam sub nostris calcamus ingressibus, hanc habet i legem catam, ut exspiret nocentissimos halitus, quibus corruptus aer iste et corporibus labem forat, et negotia in met humana 8 Puid s, quod proximum vero est, quicquid nobis videtur aduersum, mundo iis non es malum e omni que quae sunt nostris commoditatibus salventes, opinionibus improbis
eriminamur euenta naturae 3 Non licebit hic regerere haec in Arn bio culpanti, nostrae quoque aetatis philosophos maximae famae similia ter haec proxima vero habuisse Alia enim illis ratio est, quam A nobio, qui ea in re Platonem secutus est, statuenti, ea quae in mundo mala eveniunt, ex materiae vi bruta et ordini refragante orta esse, quae a creatore ob materiae repugnantiam in ordinem penitus redigi non potuerint , indeque illi suffecisse, ut haec ad totius systematis mundani conseruationem certo ordine dirigeret, ficque, quantum posset, ea
emendaret. Quod ipse prodidit Arnobius ad Platonis auctoritatem non sine eximio elogio prouocans: Plato ille sublimis apex philosophorum et columen, saeua illa diluuia et erem rationes mundi purgationem te rarum suis esse in commentariis prodidit: nee vir prudens extimuit, humani generis subuersonem, eladem, ruinam, interitus, Junera rerum innovationem vocare, et iuuentutem his quandam redintegratis uiaribus comparare. - - Genta haec omnia, quae sunt et accidunt
mole sub Me mundi commodulis non nostris sed ipsus pendenda sunt rationibus ordinibusque naturae. Alibi vero de Deo cum veteribus quidem
476쪽
εM PERIOD. II. PARS IL LIB. L CAP. II L
quidem allis, sed parum accurate ita disserit Prima enim tu eaussa es, locus rerum ac spatium, fundamentum cunctorum quae sunt, in itus, is enitus, immortalis, perpetuus, solus etsi de quo nihil dici et exprimi mortalium potest gniscatione uerborum : qui ut intelligaris tace dum es, atque, ut per umbram te possit errans investigare sulpicio, nihil
est omnino mutiendum. Da veniam rexsumme tuos persequentibusiamulos et fugientibus ignosce tui nominis et religionis cultum. In quibus verbis rhetorem magis agnoscas, quam philosophum, quem in tam arduo argumeniato adeo non assectat, ut dicat: Ita es periculosum argumentis auredi, Deum principem comprobare, quam ratione huiusmodi esse tuum velle cognoscere. Nec quicquam refert, aut discrepat, utrumne neges illam, an viseras atque exsere fatearis: cum in eadem culpa sit, et aufertio talis rei, et abnegatio refutatoris p Cui assertioni omnem philosophiae usum in demonstranda Dei existentia reiicienti hune colorem quaerit, quod nemost, qui non cum istius principis notione diem priamae natiuitatis intrauerit, cui non si ingenitum, non a um, immo ipse pene in genitalibus matris non impressum, non insui , esse regem ac dominum, cunctorum quaecunque sunt moderatorem p Quae oratoris declamatio virusti philosophanti satisfacere possit, Lectoris arbitrio iudieandum relinquimus. Passim etiam dum humanam imbecillitatem sugillat, Scepticis arma subministrat. Ita enim de Christo qui amrogantiam constrinxit nostram et elatas supercilio ceruices modum feeit suae infirmitatis agnoscere, qui animantia monsrauit informia nos esse, vanis opinionibus Mere, nihil comprehensum habere, nihil scire,
et quae nostros sta sunt ante oculos non uidere. In quibus verbis opibmum Seruatorem tantum non Scepticorum agmini praeponit datque ducem. Quod ne ad sacra tantum dogmata pertinere dicamus, obstat alius locus , ubi in ipsam artem rationalem insurgit, et rationibus scepticis contra gentiles militat, et collectiones, enthymemata, definitiones, omniaque illa ornamenta, quibus fides quaeritur assertionis, suspicantes adiuuare, non veritatis lineamenta demonstrare asserit. Id quod infra repetit Icaussatus, enthymemata, syllogismos, resque alias similes non spondere veri
tatem aliquem scire. Et ita pastina, dum philosophiam gentilem aggreditur, in Ipsam philosophiam fit iniurius. Vbi autem aliquid philosophice definiendum
est, Platonem ita sequitur, ut ab eius erroribus libi non caueat. Nam et hominem definit ' animam corpore clausam, et de anima mere Platoniceita pronuntiat ρ: Animas immortales esse, Deo rerum ae principi gradu proximas dignitatis genitore ido ac patre prolatas, diuinas,sapientes, doctas, neque ulla corporis attractione conIiguas; - - ex unction e ovinium nostrum defuere animas, iccirco Dumn conveniensque sentire, non morabus non UInione discrepare. Deum omnes nosse, nec quot
477쪽
DE PHILOL PATRUM IN SPECIE.. 46s
quot in orbe sunt homines esse sententias totidem, neque infinita varia etate discretas. At dum ad corpora labimur et properamus humana, ex mundanis circulis sequi nos caussas, quibus mala simus et pe*mi. Quae philosophemata eo digna sunt, cui Plato sublimis apex et columen philosophorum audit. Et tamen alibi omnes inter se philosophos Graecos committit, et sectariam philosophiam omnem exagitat, et phil sophis philosophum Christum opponit. Cuius philosophiam eo extendit ut fluod immortale, quod simplex est, nullam posse dolorem admittere dicat, et Chrso auctore se didici se fateatur animas esse mediae qualitatis, et interire quae possimi, Deum s 'noraverint, vitae et ab exitio uberari, δε ad eius se minas et indulgentias appliaearim e iaci enim impias animas, et ad nihilum redactas interitia is perpetuae frustratione vanescere. Et his quidem similia ne e- rain et αφιλαναφως dicta plura in Arnobio reperias, eκ quibus de eius philosophia iudicium facile fieri potest, quaeque euincunt, plus eum in
eloquentiae, quam philosophiae studio operae posuisse. f. XXI. Amohii discipulus fuit L. Caelius L ACTA NT IV SFirmianus, elegantissimis de ira Dei, institutionum divinarum, de
opifcio Dei, et de mortibus persecutorum tractationibus inter veteres celeberrimus, qui ad argumentum, quod tractandum sibi sumsit sacrum perspicuam castissimi sermonis Latini clegantiam attulit, et eruditionem, quam possidebat, secularem, siue prosanam ad defendenda Christianae religionis mysteria adhibuit. Cuius theologia qualis fuerit, hoc loco eκponi non potest, nec ex instituto placita eius philosophica enarrari possunt omnia, qua in re otium nobis secit Cl. Io. IvsTI RAv diligentia. Nos pro scopo nostro pauca Obseruamus, quae tractationi nostrae lucem aliquam foenerari apta sunt. Et quod ad philosophiam quidem attinet, quam tanta iudicii Ui non excoluit, quantam ingenii vbe tatem ad eloquentiae studium attulit, eandem de quodam philosophiae systemate, ex omnium sectarum placitis congesto, deque veritatibus sa cris per omnes sectas sparsis sententiam tenuit, quam secundi, tertii et Iarti seculi doctores ecclesiastici tantum non omnes professi sunt. Quae re Capite huius Libri secundo eius verba iam attulimus. Hanc vero philosophiae notionem dum sequitur et pro norma sibi ponit, ii Iue omnem curam suam dirigit, ut omnium sere sectarum doctrinam explorando, totamque gentilium theologiam eXcutiendo, innumerarum eas contradictionum, errorum et salsitatum conuincere satagat, demonst&reque contendat Cum isIer se magna concertatione di deant,
fecumque ipse plerumque discordent, iter earum nequaquam esse dia
sa in diatr. de philosophia tactintii cons. Is67.
478쪽
66 PERIOD. II. PARS II. LIB. I. CAP. III. rectum, squidem Mi quique, ut esset libitum, proprias vias im
presserint, confisonemque magnam quaerentibus veritatem reliqueiarint. Hinc philosophos philosophicis armis aggreditur, et de prouudentia Dei, de eius unitate et spiritualitate, de Stoicorum interpretati ne theologiae gentilis physica, de mundo, elementis, homine, usuque rationis in argumento fidei, de summo hono et natura humana eius capace ete. ita agit, vi quos in his capitibus errores sectae Graecanicae admiserint, copiose demonstret. Non negamus et lectionis copiam, et eruia ditionis elegantiam, et sermonis suauitatem atque puritatem Lactantium
haud infeliciter prodidisse. Ast cum veteri praeiudicio esset impeditus, nihil esse gentilibus proprium, quod veritatem redoleat, sed ea vindicanda esse ciuibus reipublicae Christianae, et cum aliis sui temporis non illicitum putaret pia fraude et mendacio Micioso vel ratiunculis temere conquisitis uti ad confirmandam causam bonam, more quoque veteribus doctoribus Ecclesiasticis recepto in refutandis gentilibus summo etelo non absque inuidiae susticione serueret, hinc accidit, ut in refutandis gentiliabus philosophis passim turpiter hallucinaretur, et quae bona apud eos inia ueniebat, nec auctorihus tribueret suis, nec a quibus prosecta essent,
profiteretur: inuidiosius quoque nonnulla in eo cumularet, et quadrata rotundis misceret. Cuius rei exempla eius libros legentibus ubique oc- . currunt. Cum autem ingenio magis quam iudicio, Valeret, et rationalis artis regulas aut ignoraret, aut negligeret, factuin est, ut ineptis et ficulneis haud raro rationibus militaret, et bonam caussam haud raro proderet. Id quod ubique sere tam aperte facit, ut merito miremur, C A- Ε v xi ' scribere potuisse: Lactantium grauissimis rationum momentis Christianam religionem vindicaviF. Mirum itaque videri non debet, utramque, quam nominauimus, caussam effecisse, ut scripta falsa, sapposititia et spuria pro genuinis laudaret et adduceret , et cum philos phia sectaria omnem philosophiam reiiceret, idque ratiunculis miseris et ineptis, pueros magiis et sophistas, quam philosophos decentibus. Quascum non fine singulari studio collegerit BAL T vs ν, vi demonstraret, philosophiam gentilem omnem patribus inuisam fuisse, prodidit is ipse, nesciuine se, eas Lactantio in laudem ponenda haud esse, quem in Sceptis
corum castris militare quilibet videt, quamuis eum excusare connitatur Painelius. Et tamen, Cum inimicum in Philosophiam animum aleret, nec eum arte rationali excoluisset, ausus est rationibus philosophicis philosephiam gentilem euertere, et meliora illi surrogare, cuius rei specimina vel ex uno de opifcio Dei Iibello peti possunt. Quo de conatu olim iam ita iudicauit Hi ERONYMus ': Lactantius quasi quidam fluuius eloquentiae Tullianae, utinam tam nostra con mare potuisset, quam facile aliena destruxit. Quorum prius ut est verissimum, ita posterius
Vid. Lib. I. instit. diu. e. 6. P. II.
479쪽
DE PHILOS. PATRUM IN SPECIE. 46
viκ credent, qui eius dissertationes cum attentione legerint. Et hine naeui illi, passim in eius scriptis notati, de diuinitate, de aeterna Filii evistentia, de animarum praeexistentia et futuro post hane vitam statu, de fine seculi et mille annorum imperio, de aduentu Eliae aliisque doctrinae Christianae capitibus, qui in hiiloria Ecclesiastica solent enarrari, et de Ilibus obscure, inmute quandoque etiam periculose loquutum esse La-antium fatetur GuILIEL Mus CAUE Us ' Εκ Cuius sententia virum supinam negligentiam et imperitiam excusatura sint apud eandidos rerum aestimatores Ieculi, quo vixit, circa eas res ignorantia, dogmata ipsa paulo abstractiora, nee dum a theologis dilucide explicata, nee Bnodorum decretis de ita, et in quibus ομο ιγύφους habuerit complures praecedentium feculorum patres s diligens eius profanarum literarum sudium et continua fere aduersus gentiles certamina, quae totum occupauerint hominem, ammumque a penitiore doctrinae Christianae ex mine revocaverint, theologis, ad quorum cathedras illa dogmata proprie
pertinent, examinandum relinquimus. Fatemur autem, frustra haec ad
ea excusanda afferri, quae in philosoplatae studio peccauit Lactantius. Qui aut iudicium adhibere, et sectarum inter se placita distinguere, et cuilibet philosopho suum tribuere, et a salsis et supposititiis probandis et
in usum vocandis abstinere, et ficulneas ratiunculas examinare prius, quam asserret, et ordinem seruare, et rationis atque reuelationis lumen inter se non confundere, aut plane calamum deponere et a scribenda
pro Christiana religione apologia desistere debuit. Quod ne sine teste
dixisse videamur, pauca, prout se oculis offerunt, exempla Lectori exhibebimus. In ipso mox Institutionum limine ε grauiter in philosophiam peccat, ita scribens: Veritas, id est, arcanum summum Dei, qui fecit omnia, ingenio ac propriis non potest sensebus comprehendi. Aboaui nihil inter Deum hominemque Hsaret, sconsita et dispostiones illius
maiestatis cepernae coguatio assequeretaer humana. - - obvoluta
in obscuro veritas latet, eaque vel contemtui doctis est, quia idoneis
assertionibus eget, vel odio indoctis ob instam sebi austeritatem, quam
natura hominum proclivis in vitia pati non potest. Non negamus, Lactantium haec de coelesti veritate, quam pandit Christiana religio, intelligere. Verum in eo grauissime peccat, quod reuelationem cum ratione confundat, hacque confusione semel admissa omnem rationis usum himinibus reuelationis lumine non collustratis deneget. Quamuis autem in ipsam rationem sit iniurius, philosophorum tamen gentilium opini nes eκ salsis argumentationibus ineptisque hypothesibus oriundas pro veritatibus duce insita ratione diuina cognitis habet, e. g. Maronis de anima mundi versus non longe a veritate esse pronunciat impiumque Stoicorum errorem Christianis mysteriis aggregat, ut alia taceamus, quibus N n n a luculem
480쪽
463 PERIOD. IL PARS IL LIB. I. CAP. II L
luculenter prodidit, se nec philosophorum Graecorum systemata, neo Christiana mysteria recte intellexisse, et ad iustam accuratamque comparationem inter utraque ineptum prorsus suisse. Similia de magna eius in philosophia imperitia secundum singulas scientias philosophicas ostendi possent, nisi prolixior timenda esset euitandaque tractatio. Pauci it, que in hoc ar umento sumus. Et quam misere quidem ratiocinari solutus fuerit, Capite iam huius Libri secundo exemplo luculento ostendimus, adeo ut plura hoc loco cumulare cum Lectoris taedio opus haud sit In naturali vero philosophia turpissime ubi uis sere labitur, quod eo minus mirandum est, quo magis Christiani illius temporis ab ea abhorrebant, quod superstitioni frigidam suffundere crederent. Hinc ad infinitas i eptias dilahitur. E. c. de anima disputans ait -: Videtur anima similis
esse lumini, quae non ipsa fit s anguis, sed humore sanguinis alitur, ut
tamen oleo. Et paulo post: Sciendarum an arum ratio uni aesoli Deo subiacet, quia ex utroque parente conferri ad animam nihil potest, et ex re tenui et ineomprehensibili nihil potes decedere. Vnde
Lucretii versus probat canentis:
Denique coelesti sumus omnes femine oriundi omnibus ille idem pater est.
Similiter de conceptione uteroque, deque masculis et foeminis in eo conceptis ineptit quae, ne longi simus, non exscribimus, sed Lectorem apud ipsum legere iubemus, ut, quam puerilis rerum anatγmicarum ignorantia Lactantium presserit, intelligat. Cul adscribendum quoque est, quod scribat f: Multa esse in corpore, quorum vim rationemque perspicere nemo, nis qui fecit, potest. Neminemque enarrare posse, quid utilitatis, quid efffectus habeat tenuis membrana illa petacens, qua circumnectitur aluus ae regitur ρ quid
renum gemina similitudo p quid spira 3 quid ieeur ρ quid fellis amaris us liquor 8 quid globus eordis, qui unus sanguinis fons
est. Quae ab homine Christiano eius temporis ignorari quidem aequctserendum est, ac totius philosophiae, qui in plerisque haerebat, contemtus ; ast nescire ea hominem philosophum, in gentilium philosoph rum libris exercitatum, quem GA LENI de usu paratum eo oris liber elegans latere non potuit, quique de opificio Dei commentari ausus est, nullo colore excusari potest. Nec meliora assert et eκcusatius labiatur in metaphysicis et pneumaticis. Vix enim in doctore Christiano de Deo philosophante ferri potest, quod asserit σ: Diuinam mentemper uniuersas mundi partes intentam discurrere, et omnia regere, omnia moderari, ubique praeferam, ubique defusam. Quae Senecae vel Antonino digniora sunt quam Lactantio. De anima vero puerilia