장음표시 사용
132쪽
lelia tali rilli filii Dei. Matthaeus generationis Iesu Christiti-2b ι . ri brum coni cripsit Aea significatione
icut lcriptum eli in quam exponebamus: Lucas Omnem
liata propheta, Ecce ego mitto an gelum meu
narrationem ordinauit, non solum Iristoriae Christi, sed Euangelii. 3c rerum quae Euangelio credentibus con-tιgerunt,cum prominbrum etiam antiquorum significatione. Iohannes totus praecipuer est in diuina genera. ione hominum regeneratione dis. seren)a Marcus autem ipsum latum Euangelium scribere prolestus, ap
praeparabit viam tuam dΠtς rQ; ' VOX Euingelium scribere protellus, ' P
clamantis in deserto, Parate viam Domini, rectas facite semitas eius. ' Fuit Iohannes in deserto baptizans, & pr
D At me Dptare potuerunt utilius aut diΓnius.
UI HII R- .. - ω -m εἰ me illa prioris iam ut ex generatione earnali Ec eorrepta ex primis parentibus deducta, in regenerationem de renouationem spiritus ae vitae transislatii possent. h e fututum aliquando certis pr.missis ex Dei misericordia acceperant. Tandem autem aduentare audierunt. ac demum credentes Sobediente, sceperun . Huius tanti d: uini doni aduentantis de iam maturestentis praeeonium siue annuntiatio Euanxelium est 3llud, cuius in lacris libris tanta celebritas, tantaque laus est. Est autem summa Euangelii huius sententia, I E.s V M esse christum de filium Dei - hoe est. Iesum illuni Nazarenum esse verum filium Dei, per quζm Deus , ut initio mundum fecit, se postea regenerauit, fic a molle ad vitam transtulit. Alia enim virtute id fieri non poterat, quam diuina eius, per quem omnia facta fuerant. Itaque oportui teste Deum verum, natura κqualem patri: filium, inquam, ipsum, Irei virtutem de Dei sapientiam. eundem etiam hominem esii: Oportuir, oumque praestantissi naum , omnium hominum purissimum dc sanctissimum, ac tandem etiam filium Dei secundum carnem, id est, non. patre terreno , sed eaelisti Deo. matre ver4 sanctissima dc purissima, ultra omne mortalium ictaninarum exemplum. eundem denique etiam ut hominem diuino spiritu plenum, donis auctum optinus & plael antisIimis , auctoritate ad suas partes peragendia diuiner instructum. Haee omnia significantur arcano nomine CHRisTi, id est, uncti in Regem . in Sacerdotem aeternum, Ac in Prophetam. b Sicut*ν - est in Ismi prophera. J Docci Euangesista illius Euangelij. cuius summam definitionem retulerit, hoc est, illius boni nuntij initium, fuisse pisitentiae denuntiationem. Iohanne Baptista praeeone factam. Namque iis qqi diuina verba audiendi capaces sunt . proponitur salus per Deum promissa, cui promissioni credere cum primis oportet. Sed non satis est fides ad aeeipiendam salutem a Deo oblatam . nasi adsit etiam poenitentia eorum qui pinnitentia indigent. Continet autem poenitentia non solum malorum operum deiectationem de fugam , sed bonorum exercitationem de studium. Itaque denun--tio poenitentiae a Iohanne inita, principium fuit boni nuntia hominibus allati. Caetera quae ante Ioharuris praeis dicationem acta narrantur, fuerunt Euangelij praeambula. atque ita praedictum fuerat a Deo per lsaiam, nuntiuqui praeueniens filium Dei praeparaturus esset viam, ore illam vocem clamante in deseri garare viam Domni, dce. Vt vero Euangelium semper in terris constat hominibus, ita illius initium . nani qui huius boni nuntij fide dueitur, is instruere Ae munire vlani Domino ad se venturo i a debe t. vi simul poe nitent iam cum fide coniungat. Haec enim via Domini arcta est, quae ducti ad vitam: quam qui institerit, is Domino obuiam venienti occurret. c Mit --eLJ Hactenus proposita est Euangelii summa , ciusque finis dc initium : ostensumque est utramque partem eum vaticiniis conuenire. Nunc vero deinceps ipsa Euangelij totius historia ordine exponitur. Illud. inquit, initium sie habet: Iohannes ille, qui mittendus praeci ctus fuerat. ibit in deserto baptitans aqua. ec simul denuntians hominibus praeteritae virae depositionem , de correctionem in melius i ut hac ratione possent accipere remissionem peccatorum a Deo promissam per christum expediendam. Nam baptismiis Iohannis exterior. signum etat professionis alternis baptimat, hoc est, poenitetiae sucrinio studio subeutiae. Vtrurnque vero suscipi debuit in fide remissionis peccatorum.
133쪽
II 4 . EVANGELIUM CAP. I. est se a regis i sirnifieat habitato. dicanS baptismu poenitentiς in remissio
docet auctor, Iterum fuisse lolianis r I ' o T C
gelium ipsum, de Euangelii argumen-- tae Vnluerit & bapti Zabantur a D illo in
tum omnibus fuisse significatum. al- ου . I - . D
ierum vero, omnes ostendis te ruam lordan IS num me, conti IcteS peccata tua.
inopiam , protest sque fuisse egere se x e et i
vur in poenitentiam: quam tamen non & Zona pellicea circa Itimbos eius: oc lo in peccato suo moriuisum, non ad- cultaS & mel sylvelire edebat. Et prae-
Teque se indigere profitebantur. dicabat calce S, Venit IC Illor ine Doli ine,
snt in Dei non esse ex hoc mundo, ' . . ' N xquippe altius regni ministri nullam uere corri lam calceamcntorum elu S.
huriis munii partem accipiebant, aut o se . O . .
adco extremam , ut pro nulla liaberi EGO baptizaul VOS a Qua : ille Vero ba-
mantis in desertoi qui vix corporis sui / h. . A . Q H i
rationem haberet nisi quantum ad est : ua die DuS 1llis Velais Ieltis a Na Zareth Mure i .
ad illatia vocent pinnitentiae denuntia- Galilaeae:& bapti Zatus. est a Iohanne insatis erat. itaque illa nihil sibiquς- Iordane. Et Iratim ascendes de aqua,
X e lmetus inundi, qui neq; vel cibum . . t e
cum caeteris etiam paup:rrimis homi. vidit caenos apertos, & SDiri tuna tanqua
mbas commune curaret.eoque suum 1 - e L I
testurionium grauius est 1 oporto , columbam deiceia dentem dc manentem
quo apse ab omni rerum omnium ter-
ς0E ' in ipso. Et vox facta est de taesis, Tu es filius meus dilectus, ii te complacui. 2I TV .. 'isai '' ' Et statim Spiritus expulit eum in de-
uam corrigiam calciamenti eius: ioc est. in minimo etiamfradu dignitatis L . L. non sum ponendus, si eum illo conferar. Nam quid humilius, quam soluere ealceamenta alleuius rid ille, cui hoc ex conditione eompetit, infimo inordi est, si cum illo comparetur evi soluit eorrigiam. atqui ille tantus est, ut ego non possim cum dio vel in hoc gradu comparari, siuetnaturam spectes, siue virtute & fortitudine. g Ego bapti U. J vultis, inquit, cognoscere rationem virtutis meae eum illo collaram Ego tantum baptizo vos. oc baptizaui hactenus aqua. :n poenitentiae prosessionem, sed haee aqua baptismi mei non mutat vos, neque facit filios Dei , 5e haeredes tegni excoliti verum exe tat ad spectanda ab i'lo hae dignitatem ille vero vos baptizabit spiritu saqcto: cuius virtute imitati, eniciemini filij ei, de haeredes regni. erit enim Spiritus sanehus pignus haereditatis vestrae. h EUamina est ιι aeuis siti. J Dum haec a Iohanne praedieata iam nota omnibus elle.'t, tunc fuit opporrunitas cognoscendi veri Cliristi, & testimonio diuino confirmandi. atque ea res ita. Iafuit, ut Iesiis veniens a Galilaea, baptiιaretur a Iohanne publice in Iordane, ubi caeteri baptizabantur: quoro nemo habuit testimonium ea litus. simile testimonio exhibito erga lesurit in quem Spiritus descendens mansit certissimo argumento viriutis diuinae in se manentis , ad munus exercendum , cuius catlsa natus erat in mund . Deinde voce manifeste: P eaelis facta, quae testaretur illlum cile filium dilectum , in quo paterna voluntas acquieuisset: atque adeo gratissimum Deo fore quidquid per illuni ageretur: eosqire placituros Deo, qui eoIortes ellent ipsius fili j. id quod nemini mortalium antea contigerat, ut si ilicet appellaretur Titius dilectus, inqrio complaeuisset Deo. i Et statim Spiritui. J spiritu ianctus expulit Iesum in desertum. ut perieulum fieret ipsius virtutis ae sapientiae, sortitudinis animi,& dignitativi idque omnis natura testaretur. nam quadraginta diebus octotidem noctibus erat in deIerro actus spiritu Dei: ergo cum Deo agens , atque ab eo peerpiens mandata, uae postea ad h mines vemens deserret Et tentabatuI a latana, item sapientia vera superauit. Etarque cum bestata
134쪽
AIamsi nani bestiae ipsae in illo agnoscebat B: diuinam δε prs homiribus exteris exeellente virtutem. & tandem esurienti, tentationibaes iam superam. angeli ei s nranistrabant, agnoscentes dominum tuum, victorem hostis communis, id est satanae. Atque hactenus ictus mnibus modis omnitim testimoniis prohatu, fuit filius Dei, di idem homo omnium sanctimmus ac Deo dileetissimus; idemque Euangelij in ister summus. hocque fuit initium Euangelia illius. a Post Mun autem Dad tua Mytilamnes. I
sertum. 't Et erat in deserto quadraginta diebus , & quadraginta noctibus: λ N
& tentabatur a satana. eratque cum bestiis, & angeli ministrabat illi. '' Post
quam autem traditUS est Iohannes, ve-
i, nit Iesus in Galilaeam, praedicans etlan- uid sit illud regni,alias exponimus.
niam impletum eli tempus, &a pDIΟ- pinquasse: idque quam maturrime
. . . - . in . esse tradendum . adeo ut non, quem-
pinquauit reonum UCI: poenitem In I, & admodum hactenus. diflatretur, sed
cus Mare Galilaeae , VI dit Simoncm & pis sim alis, fide S poemietia.
Andream Iratrem eius , mittentes retia perlesem & Proplieta; factorrem im-
. . . . - pletum est, Iohanne lana munere suo
. 1 RH rum, hoc est, altera illa conditio h
vos fieri piscatores hominum. Et Pro minibus promissa , cum ex seruitute
tinus retustis retibus. secuti sunt cum . Ma peccato&concupiscentiis ad li-
. δ . . bertatem filiorum Dei traduce di sint.
' Et progrestus inde pusillum , vidit Ia- ubi se anxyminiustitia, cinctitate
T e veritate. dieitur autem appropin
cobum Zebedaei & Iohannem fratrem adcta iam
ille dux, qui huius liberati nas ec tra
eius,& ipsiOs componentes retia in naui: ' & statim voca v it illos. Et relicto patre suo Zebedaeo in naui cum mercenari IS,
zz: h secuti sunt eum. '' Et ingrediuntur Capharnaum: di statim sabbathis inpressius L lin
a D cedo ratio ieiuna de frigida erat,certis magi, discerium animosiquem
In synagogam , docebat eos. ' Et stu
M tr. .cx pebant supcr doctrina eius. erat enim
docens eos quasi potessatem habens non sicut Scribae. 'Τ Et erat in synpM-m Σής Sa eorum, homo in spiritu immuncto:
. . t D , ' legislatoris . quani expositoris orationem resereni: eadεmque εnimos attendentium mirer afficiens de moueqs, ac plane diuina: adco ut non solum lic mineo moueret .vcructi am inones perturbaret. m platuque rugr. tib , Ut per mi lia solio Mimaleth.
135쪽
116 EVANGELIUM CAP. I. Eroclamatae.'l spiritu immundu . ' dc CX clamauid, μ' dicens, Quid nobis nihil turbatusiuerat, eum auditet le- dc tibi Iesu NaZarene Z ventiti ' perdere
b ctuti nebu tibi. J omnino aliena est tua ratio a nobis Iesu Nazarene:te agnoscimus nobis hostem; videmus te esse milliam ut nos perdas , hoc est, sum de regno caelorum disserentem e r . - A , ' L c d C H
minatus est ei Iesus, dicens,Obmutesce,& exi de homine. 'μ ' Et discerpens eum
cias. iam sentimus istius doctrinae ef-
ficaciami nam premimur. istam po- inagna ex Ill ao eo. Et intrati l uiat
testatem agnoscimus humana mMO- O . - . C I.
Iem. Ita Iesus Nazarenus non alius omneS: Ita Vt conquireret Inter te dicen-
agnoscitur Ze appellatur ab ipsis dx- . m '
monibus,quam a ipsorum perd1.tor. tes, Ouidnam eli hoc 3 quaenam doctri
. Scio qui sis. J Omnino testatur spiri- l . . . . .
illum, de quo Angelus dixerat, Ideo is t. . - . . , .
quod nascetur ex te sanctum vocabi- ritibus 1 minudis imperat, & Obedi ut ei.
tus a Deo onanium hominum opti, Et procesiit rumor eius 1 tatim In om-
ille unice delectus N dilactus prae fi- nem regionem Galilaeae. Et protinuS ' -
Ins hominum. ille separatus ab omni I L-.4.1.42.
CQmparatione aliorum. una naturae, egredientes de synagoga, venerunt inhus, idque Dei consilio eiudicio,qui domuim Stinonis & Aiadreae cuiat Iaco-
xe Unum ubi probauit, & ad nos per-
cunt ei de illa. Τ' Et accedens eleuauit eam apprehensa manu eius: & continuo dimisit eam febris, & ininistrabat eis. Τ' Vespere autem facto cum occidissetu2ό sol, afferebant ad eum omnes male li
nihil aliud cogitat, quam mentiri 6c - in rite fallere. Quanquam autem hoc loco DCIILE, vexatus Ac totius auctoritate doctrinae Iesu verum fatereturi tamen non eupiebat ille sibi eredi, vel saltem stude-b it Chrilli auctoritatem suo testimonio obscurari potius, quam illustram. Malorum enim testimonium parumdqcoris affert bonis. sed illud erat verum certum Sc clarum testimonili, Iesum esse sanet uiri Dei, si daemonium vel inuitum cogeretur exire ex homine oppresso: id quod manifeste probatum fuit omnibus admirantibus Mdicentibus, Et nam est He qua m Loinuis hae n- auis in potestate eitiam 'imιέν- --- raveriti, &C. e Et erpense . J Ut manifester indicaret se inuitum, reluctantem & renitentem exire eoactum denique dc victum, id quod clamore demonstrauit: nam quod elamaret, quod illuni discerperet, quem antei oppresserat , id erat signum sui laboris Sc tormenti, atque impotentiae propriae. quae resiliere Iesu imperio non poIerat. hoc Lucas declarauit, dicens. Et nihil illi nocuit. f -mmtestarere spiritibιω--- Mimperat. J In auctoritate atque confir matione doctrinae huius, non solum morbos sanae, animos mouet, sed spiriticius immundis imperat. tanquam dominus seruis captis re mancipiis, qui vel inuiti ac trementes obediunt eius imperio . acti Nexpulsi vi sola verbi, sine ullo ipsius alio labore i de illi tamen laborant, ae si maximinalterius potentissimi viribus Vrgerenturi tanta illi vel in verbo & nutu vis de essieientia est. Haee admiratio illius exempli rumorε sbar-st, vel famam potius propagauit in omnem regionem. g Guum. Amisit et seisu. t Non solum a se' bci est dimissa, sed omnino ad sanitatem restituta dc confirmatat id quod ministratio statim eonsecuta probauir. Tetigit autem eam Iesus, 3c eleuauit. vi huiusmodi a tione suam uoluntatem illius sanandae ostenderet: atque se eundem esse declararet, qui daemonia 'erbo eiicereti morbos tactu, vel iussu , vel verbo sanaret: denique om- . rubus modis iuuare miseros posset.
136쪽
CAP. I. SEC. MARCUM. IITbentes & daemonia habentes: Τ Τ & erat
omnis ciuitas congregata ad ianuam.
' Et curavit multos qui Vc Xa dantur va eonueniret, qui habebat patria test
a mn in . ea 'o J Vere sciebant eum e 'e sancium Dei , multisque aris gumentis Ll perspectum habebit clar- mones: sed leis non admittebat illorum testimonium de se , quod sibi nomonium oportunissimum, certissimalc grauissimum . Sciebant quidem
riis languoribus: Sc daemonia multa ei i- S
. 3 a Di . . daemonia Iesu viriutem, sed rationem
ciebat & non linebat ea loqui quoniam hunianae salutis Der ipsum expedien-
sciebant eum. Et diluculo Valde fur ipsu
oens .coressus abiit in desertum locum: ritum inum applaus popularis.
R . r m surrexit diluculo, ac sece: sit ut oraretiibioue orabat. Τ Et prosecutus eli CUm atque humanum genus actionesque
a . . , - - suas patri commendaret. Orabat ma-
Simon. & Qui cum illo erant. Et cum ne summo&noctu, vacaturus Inter
' , - . . . diu doctrinae 3c beneheentiae.
inuentilent eu, dixerunt ei, Quia omne S e α--1αὶ Videntur
- a . v. a . . . quaesiste eum ut salutarent, dc admi-
Quae rutte. Et ait illi S, Eamus In pro- rarentur, colloqueremur, ae detine-
. . k i. rent: sed Iesus non suam gloriam, sed
Et erat prae- d E.imus in proximos viavi. J Iam illis
. . c . . A Praedicaui qui nie quaerunt: ego quaein
dicans In luna gogis eorum, &momm ro omnes, ut omnibus annun 1em is
... P . . .. 4o in lutem. ad hoc enim veni.
α Ium potes alios morbos lanare, ec aq-
nit ad eum leprosus deprecans eum:& monia eiicere sed etiam leprosos m
T . V . dare, non expectato spatio illo dc lx-
rpenu nexo dicit ei, . Si Vis, potes me mu- om-lepra signum erat
- . diuinae increpationis in quibuidam,
are. '' Iesus autem miterius eius ex reia quoi oportebat omnino humili & de
- ι . . missa animo tuam colitionem ferre.
dit manum suam: & tagens eum, ait illi, expcctare diuinam clementiam, di
ci δ δ reeonciliationem. Haec omnia breu
Volo, mundare. '' Et cuindixisset, statim discessit ab eo lepra, & tnudatus est.
'Τ Et comminatus est ela, statumue ele-
est illum: ''&dicit ei, Vide nemini di- retra
xeris: sed vade, ostende te principi sacerdota, & offer pro emundatione tua quae Σαχz:zziu G t:
praecepit Moyses, in testimonium illis 'ΣΣzzz: a
P y Α- fortassis ego indignus sum qui mun- A L det me tuo tonsilio totum trado agnosco me dignum plaga quam fero: te emeacem, ut me mundes r. quid mihi expediat, tib permitto statuendum: vides meam miseriam , a qua me tu liberare potes. Iesin aratem misertinerus, hac oratione lignificattir illum fuissem misero statu, non solum leprae, sed peeeatorii, quibus tanquam reus di alligatus erati atque illa fide , iam laque supplici oratione mouisse eommiserationem Iesu, ut reduceretur in gratiam, di mundaretur. Tetigit eum Iesus. yt indicaret voluntatem reconelliandi ipsum 'nam alias leprosi non tangebantur a sacerdotibus: atque illa significatione indieabantur a Deo esse reiecti ad correptionem. Et comminat effiei. J ne amplius pecca- ζ , dc in eiusmodν, vel grauius periculum ineideret. Deinde exemplo popularis gloriae declinandae , iussit illi ut nemini diceret. sed quanquam pu gloriam fusiant, tamen diuina beneficia adDei laudem dc aliorum vialitatem praedicate ij debent qua acceperinia .
137쪽
I 'f At ille egressus coepit praedicare & ditas amare sermonem: ita ut iam non posset
manifeste introire in cimitatem, sed foris in desertis locis 'ellec, & conueniebant ad cum undique
a POIdus. J I'ost aliquot dies. ut benefaciendi studio tandem redire vide- E A P. II.
aurae cupiditate di mis frequentare M 1 IterVITI IntraUIt apta amauin pol t
oppida existimaretur: Intrauit autem M. t. . - - I -
sine ii rePH u. atq: ita intiauit, ut prius dieS , α auditum cit quod in domo
itiae conuentu utebatur Iesus, nullam xx a . . , -
ad aliam rem . quam ad tuum munus caperet neqUe ad ianuam: octoque Da-
pure obeundum: hoc est, ad piadica- - . a ationem verbi S. euangelij illis vidissia tur cis Verbum. Et venerunt ad cum
solutus omnitus membris, ae tanqua e
mortuus: ita ut nulla ex parte sese in- tabatur. ' Et cum non pollent onerre
cluere posset. nis moueretur. atque a .... A
quatuor in lecto portari deberet, adeo cum Illi Drae turba, lJudauerunt tectu in
grauis erat morbo 5 grabato ipso , a . . in .
quo sine magno dolore linioueii non Vbi erat:& patefacientes submiserui gra-
Ioterat: di tamen tantum morbum a . A . - . . . . G
esu solui posse&soluendum emoti battun In Quo paralyricus Iacebat.
ille illi credehant . adeo ut illa fide a -- - - -
animati, & tectuna ascenderim N pa- in Cuna autem Vidisset Iesus h dcm illotu,
efecerant, di hominem demiserint: . . . .. - ' -
nihili faciemes neque laborem im in , ait paralytico . Fili dimittuntur tibi pec- Pominitatis noram, quam apud alios cata tua. Erant autem illic quidam de
domum cont)gnatione instructam lassis. aut propinqui Capharnaum civitas Mari haeo
rectum. J Ad humilem ' Scribis sed en tes. & cogitantas in cordia
is sua apprilatura sphemata. Quis potest dimittere pec-
Iur qui venerant ex omni eastello ii fama superiorum dierum 'utune volas indicauerit illis domi esses Tr Wiranti anco=dii usi . Eruditi Ο -
cordi vcstrist '.' uujdest facilius,dia
uatrasse, dicit illis Quid ista cocitatis in
praecipue aduersias eos. qui nam in lihore ouim issi. aut minori cum stre- pitu discendi almuam sapientiae speciem edunt. g potest dimittereprecata.J Consuetudo calumniator uria est . prineipio dan nare nomine aliquo grauissimo tramnationis pro arcii deinde confirmari damnationem communibus aliquibus axiomatis, qtias regulas vocant udi uniuersales propositiones. sine distinctione Ilit ex eis
nus elat. 1 Rut/μilius ov. J V ς ex eo quod es dixerim , is emittuntiit tibi, S. c. arguitis me pr alteri remissionem peccator im tanquam ipse auctor iniussim i auctoritatemqne hane Deo detrahanai mihi rite arrogen i l 'd oratio mea non conuenit eum cogitathone vestra: nam quod ego dixerim , Remisitim tui pero tatua, non debet mirum videri vobis. quando di id iaceidos dicere possit in peceatis quotidianis eius qui pure dc LM 4g.42. esse, Als
138쪽
legitime sacrificat. Frequens enim illa oratio est in lese, Et remittetur et , S e. quam saeerdos ex Dei verbo Sc proinna sso usurpare etia potest, erga alique pure di sanete faciente sacrii. Neq: ti faelle dirare potest sacerdos aduersus aliquem hule homini similε, surse & ambula. nam de hoe non habet tam freques & eertum Dei promissum. quod u hoc sacerdos dieeret, di re ipia effici contingeret. signum esset illuni habere a Deo virtutem & spiritum sanitatum. Nunc autern vos blaspiremiam interpretamini, quam sacerdos poterat pronutiare sine crimine, nixus proni illa Dei: ac mihi vitio vertitis, quod ego idipsum pronuntiem , nondum perspecta semen ta animi mei; qua ego hanc orationem protulerim Sed nunc ego vobis confiimabo aperter istam sententiam, quam vos blasph miae nomine daminatis: & olt. ndam vo:iis me pol se auctoritate propria , in terris a Deo mihi communicata . diis mittere peccara: idque probabis Oratione dc ligaQ, cui usim da nemini sacerdotum probationem concessam indi. cate ponitis in lege vestra, ut ex sinatiode e noris expressa, de alimulanatio confirmetiu effecta.
cere paralytico, Dimittutur tibi peccata: an dicere, Surge . tolle grabatu tum n i ambulaὶ '' Ut autem sciatis quia filius hominis habet potestatem in terra di
mittendi peccata ait paralytico) '' tibi
dico, Surge, tolle grabatum tuum, &vade in domum tuam. ' Et statim si ria rexit ille: & sublato grabato abiit coram omnibus , ita Vt mirarentur omnes P&honorificarent Deum, dicentes . Quia nunquam sic vidimus. 'Τ ' Et egrestus
est rursus ad mare: omnisque turba VC-niebat ad eu, & docebat eos. '' Et cum
prae periret, vidit' ' Leui' Alphaei sedetem
ad telonium: & ait illi, Sequere me. Et surgens secutus est eum. 'Τ Et factum est : cum accuberet in domo illius, multi
publicani δι peccatores simul discumbeta
bant cum Iesi & discipulis eius. erant enim in v lii qui δc sequebanture v. 'ε Et Scribat & Phari sei videntes' quia man ducaret cum publicanis & peccatoribus, dicebant disicipulis eius, Quare cum publicanis tu peccatoribus maducat dc bibit magister vester 3 8' Hoc audito Ie
sus, ait illis, Non necet se habent sani
a Et fi is carent De-. J qui se propitium adeδ ostenderet hominibus.&-ret rassione in peccatorum certissimo signo sua auctoritate confirmans,niani test e probaret: eamque potestatem filio nominis in terra daret, cuiusmodi exemplum nullum antei titerat. h nunquam sie tulimus. J omnis Israel .ex quo a Deo in peculiarem p pulum delecti fuimus. Vna uersalis erum oratio siue propositio est, superiora secula complectens.c Et ex essea est rursus admare. J relictis illis Scribis,quos te apsacouictos eum inuidia adhuc incensos. Videret, con uertere magis dissimulando,quam iris ritare contendendo volebat. Turba autem, hoc est populus terrae , ut Iuvidat loquuntur, simplicior,& ad disci. plina, si recte instituatur, OPortunior, vetuebat ad eum. id L- χρωι. J Bin ius fuit: nam vocabatur Levi Alphaei filius,& Matisthaeus amni lignificatione. ut multi sunt apud Hebraeos binom ij. e viaentes gina m induc.tret. J Est con-uimas ad consuetudinem vitae & moiarum , dc est convictus ad conelliationem. Prioris generis eonuictus cum improbis Ac peccatoribus vetitus est in lege. posterioris non est vesitus,sed laudatus: ut pius vir aliquando conet. liandi animi causa cum peccatore comedat, quem corrigere, atque ad bonam frugem reuocarς curat. Hanc rationem Iesus tenebat masno cum fur,ctu: iciuidi vero illain viceram mutitie ser vita Iprc bautuL.
139쪽
a NMs Deia Mererestus s. I ad poenitentiam , quae est ianua de via ad iusti latri . Exigitur erram ab hominibus fides dc iustitia moralis , hoc est, virtutum exet citatio & habitus ab iis qui iustificationem a Deo cupiunt. quam Euangelium promittit. Sic qui fideles iustique sunt & vere Israelitae, in quibus dolus non est , ij obtinebunt illud magnum Dei donum , atque huius. modi non vocantur: namque in domo sunt hoc est ipsi ultro conditiones a Deo fgnificatas oporiuner seruant. Sed quoniam Deus vult omnes hi inmines saluos fieri, Ee ad scientiam veritatis peruenire; dc plures sunt peccatores ex filiis Adae,quam iusti Dei misericordia est, ut vocentur ad poenitε-tiam. eulus duae partes sunt, ut iam alias saepe exposuimus. h Et erant iustipiati Ioha - θ Pham θι minores. J Vltra ieiunia in lege praescripta , Pharisaei Ec Iohannes exisereebant mos discipulos in ieiuniis, quae corpori tristitiam affer ut, & carinnis impetus reprimere ereduntur: perintinentque ad poenitentiae rationem, si legitime Ac puter ineantur: sin aliter, inutiliter aliquando obseruantur cum ex contentione, vel nuda tantum co- suetudine suseipiuntur. sine circunctantiis requisitas. Q Νι-PH ssimisit muriarims. J Symbolicως indicauit Iesus se salutis di Iς- uiae publieς non soldm nuntium, sed auctarem ipsam esse. docetq; suos ex amore salutis & vitae aeternae , non exodio solo vitiorum, incipere vitae in Bitutionem d Nemo a 'tamentum. J Vix eredi pote struam difficile sit consueta non con- .etis etiam potioribus postponere, in omni genere non soldm morum , sed disciplinarum ae seientiae rideo prominptius est rudes instituere, quam alio modo eruditos. e Cis perunt proxressi vellere o M. IDistipuli non labbathi violanda eausa, non damni dandi studio. sed quod
esurirent, spicas legebant. Atqui animam pascere, & eius causa cibos parare sabbathis licebat: sed mala mens omnia vel simplicissima εc fraudis expertia. in calumniam rapit. e aeuomodo introevit is dimae Dei. J Ille solus adiit tabernaculum in Nobe, relictis alicubi eomitibus , quibus panes postea attulit. g Sub Abinthar primi sontitum. Ah i melech summum pontificatum gerebat illo tempore, cui successurus erat in ministerio Abiathar filius . vivere suecessit occiso patri: atque ita de sene agebatur, ut lim tu filius celebrati recomemorari inciperet. Itaq: illud Sub exponimus, iuxta tempora, vel paulo ante tempora. ut dicere solemus. Sub aduentum meum . Ec poetae dicunt. sub sole cadente.
'medico': sed qui male habent.' no enim veni vocare iustos , sed peccatores. Et erant discipuli Iohannis & Phari- sati ieiunantes: & veniunt, & dicunt illi, Quare discipuli Iohannis &Pharisaeoruiciunant: tui autem discipuli non ieiu
nantἶ ' Et ait illis Iesus: Nunquid possissent filij nuptiarum, quandiu sponsus
cum illis est, ieiunare Z Quanto tempore habent secum sponsum, non post uni ieiunare. '' Venient autem dies cum auferetur ab eis sponsus: & tunc ieiunabulin illis diebus. . Nemo assumentum
panni rudis alituit vestimentoveteri: alio quin aufert supplementum nouum a Veteri , & maior scissura fit. φ' Et nemo
mittit vinum 'novum 'in Vires Veteres:
alioquin 'dirumpit vinum vires, & Vinum effundetur, & vires peribur. sed vi
num nouum in Vires nouos mitti debet.
Τ Et factum est iterum cum sabbathis ambularet per sata, & discipuli eius coeperui progredi & vellere spicas. '' Pharisaei autem dicebant ei, Ecce, quid faciunt ' sabbathis quod non licet 3 'Τ Et
ait illis, Nunquam legistis quid secerit
David, quando necessitatem habuit,&esuriit ipse Sc qui cum eo erant 3 'ρ quo
modo introiuit in domu Dei sub Abiathar principe sacerdotum, & panes prΟ- positionis maducauit, quos non licebat manducare, nisi sacerdotibus, & dedit
140쪽
ad communem olini Iudaeorum sententiam , de sex rebus ante mundum crearis , inter quas Illi ponunt rabbaisti; uni: quam redarguit Iesus re ipsa, di certo argumento ea n Cm: ms n ta-'tione. Sahhathum quietem significat . .
CAP. III. SEC. MARCUM. I 2I' qui cum eo erant λ 37 Et dicebat cis, Sabbathum propter hominem factum est, & non homo propter sabbathum.
Itaque Vominus et ζ ΠlIUS hominis, Ecquies relationem quandam indicat
. . quies enim cessario est a labore, ac re- etiam laDDatn I. creatio: sed Ilaec ad hominem reser uniatur, ut scilicet homo cestet M recree-C A P. III. tur. Quod si non sit homo, nullu c sie
- . . . . C potest sabbathum. Potuit quidem este
U T introiuit iterum in syna o am: 8c liomo. & tamen sabbathum non esse.
is . . 3 3 - O . , aut institui. Ut autem sabbathum incrat ibi homo habcS man Um aridam. stituatur,homine nullo existente fieri
C hcc 3 3 . non potest. Igitur sabbathum factum
Et obseruabant eum, 11 labbath IS CU- est , ut in illo homo quiesceret a labo
C . P . . re. Est autem inter labores eor potis
raret: Vt accusarent illum. Et ait ho- graues etiam fames. ab hae etia quie-
a . t . . . scere potest homo sabbathor alias si
mini habenti manum aridam . Sur e In homo ex fame periret,sabbathis labo.
. a . Iasse grauiter iudicaretur. Qu6d sine-
medium. ' Et dicit eis, Licet sabbathis hominem aut sabbailiu pe
r ra rire, omnino pristaret sabbathum lio
benefacere . an male λ animam saluam mini posthaberi, dummodo nulla e set
' - . . culpa in homine contra veram obser-
facere, an perdere Θ At Illi tacebant. uationem sabbathi. Animam autem
seruare labbatho. non labori, sed qui
Φ Et circunspiciens eos cum ira . contrita adscribendum. iraque ut Ah me.
1 leeh copiam fecit panis Dauidi sabbais
status super caecitate cordis eorum , dicit ' :,
homini, Extende manum tuam. Et ex- copiam in si-
tendit i & restituta est manus illi . , i do
eendi & benefaciendi auctio alio sab- tbatho introiuit in synagogam. b Si sebiat curaret. J Medicina niscere Iuci ari inter seruilia opera ponebant. Nullum autem seruile opus fieri in sabbathis licere affirmabant. Non solum autem obseruabant lesum . an sabbathis curareti sed an id fieri posset rogabant: ut si diceret licere . aeeusaret eum doctrinae eorruptae r si negaret, Ac faceret, accusarent magis eum : siciamrmaret & faceret, multo magis accusarent. sed Iesus sua, hoc est, diuina sapientia instructus. & oratione di re illos conuicit, sua ipsorum doctrina redargutos. Namque rem ad interpretationem reuocarit: aefiniens curationem non esse seruile opus, sed beneficentiam: beneficentiae autem exercitationem omnibus diebus. eilain sabbathis, nullo diuino praecepto prohiberi, sed perpetuo commendari. Deinde esse in illorum Misnaioth, hoe est Repetitionum libro, aperte exceptum perieulum animae in sabbatho. ibi enim in tractatu De Sabbatho prohibetur omne opus, nisi sit pro anima, hoc est, in salutem animantis alicuius, ut ovis, bovis, asini, dce nedum hominis: atq: haec exeeptio frequeter repetitur in illo libro. ita ut ad salute animae referatur cibi ac porrus exhibitio,& aetio pecorum ad fontem di flumen etiam remotum, de alia. Cum igitur huiusmodi interrogatio esset illis obiecta argumentatione, ut dici solet, ad hominem,illi tacebant. Nolupoterant enim inficiari id quod manifeste exceptum erat in illorum traditionibus. Iam vero eurationem etiam medieam aptius referri ad animae salutem. quam adseruile opus, illi aperte videbant: atque ideo etiam tacebant, conuicti institiae et nee tamen aperte, id quod resierat, respondere volebanri utpote obexeati corde, &inuidentia occupari maxima. Postquam vero illos oratione& argumentatione conuicerat, re ipsa magis etiam oppressit, utpote qui curarit hominem solo verbo & iussu. cum nemo fuerit qui verba Ec orationem aut sermonem die sabbathi prohibita esse unquam putauerit. la a s curasset medicamento apposito, non debebat reprehendi. ex interpretatione iam exposita : nedum eum verbo solo curarit 3c restituerit. e cum Heredia . J eum iis qui Her dis partes agebant, atque Romanorum imperium defendebant. nam Herodes a Romanis constitutus erat Galilaeae tetrarcha: Iesus autem Galilaeus cum esset, in suspicionem adducebatur a Phati tars apud Herodianos,quod populos sibi conciliaret,ianqtiam novas res molituriu: atque ita agebatur pervuosque, ut facto impetu in eum irrueretur, aliquo subito inuento nomine.' Exeuntes autem Pharisaei, statim cum Herodianis consilium faciebant aduem sus eum, quomodo eum perderent. 7 Iesus