장음표시 사용
341쪽
ΡΑRs II. SECTro IIL 339 Callia viri Picardus ti alii. Et quidem sit C centrum telluris L P polus Fig. 37.
EHΡ meridianus. Ex centro C ducatur re-d a GH comprehendens cum C E angulum unius gradus; fingatur EC ma)or quam CP ; arcus terrestris duabus rectis CH, CEcomprehensus maior erit, quam Versus P, quod evidens est, ac proinde gradus major foret verius aequatorem, quam versus Polos; Ergo tantum abest, ut ex graduum mensura colligatur terram esse oblongatam vertus quatorem, quin contra verius Polos oblongataresse debeat . . . . Res p. N. Cons. Alia
lato aut fortasse alio simili paralogismo in errorem inducti fuerunt clarissimi etiam viri,
qui ex tuis observationibus Terram versus P los oblongatam elle concludebant , contra quam facere debuerunt. Totus paralogis uvin eo latet, quod nempe gradus terrestris non eo determinetur angulo, qui duabus lia reis e centro ad circumferentiam ductis co
tinetur, sed gradus definitur duabus perpe dicularibuς , quae ad telluris superficiem ductae angulum unius gradus efficiunt. Distantia stellarum a Lenith, ac proinde Sc illarum altitudo harum perpendicularium respectu aestimatur; porro perpendiculares illae per centrum telluris non transeunt, nisi tellus sit sphaerica, ut antea explicaVimus, atque hice i fons paralogiimi. Pendulorum OoierVationes plurimis objectionibus impugnari solent, sed his abunde satisfactum eli in Phy. sica generali.
342쪽
Do phaenomenis pen tibus ex mutua planetarum aEtione, praefertim deaeseu maris.. I. T. N praecedentibus articulis planetarum X orbitas velut et lypticas consideravimus, quales omnino esse debent, si nulla alia vis agat praeter attractionem in Solem, quae ce- crescat in ratione distantiarum duplicata . At mutua est , atque eadem lege planetarum actio. in te invicem; ita Saturni & J vis actio utriusque planetae motus perturbat
pro diversa Iovis, Sutum i& Solis positione;
Uerum errores ex mutua attractione orlamdi
in motibus lunaribus maxime fiunt conspicui. Massa Solis est circiter centies septuagesies millies major massa telluris, &septeν mille millies ma)or massa Lunae ; cum autem tanta sit solaris massa , si cum tellure & Luna Conferatur , ex theoria Newtoniana in telligitur potentissimam esse in utrumque corpus Solis actionem, qua fieri debet ut minoris corporis motus cc orbita circa corpus majus non parum turbetur. Facile etiam patet errores illos variis de caulis implicari ;orbis annuus telluris est Soli excentricus, bc praeterea orbita Lunae non est in plano orbitae telluris,' sed eam in duobus punctis , seu nodis intersecat, atque deinde hinc & inde deflectit spatio dirciter graduum quinque . Evidens autem est pro cliversa virium directione, diversaque velocitate multas oriri e rorum ambages explicatu difficiles. Huc to- in res reducitur : tiatis sci et imus corpori-
343쪽
sus , eorum mutua postione , massis ρο velocia rate. inυenire cumas destri hemias , posita a traditone in ratione directa massarum s duplicata inυersa di fautiarum e problema illud primus omnium aggressus est 'es sagacitate mirabili latuit celeberrimuς vir D. Clatraui. Tantam calculorum diificultatem hic persequi non licet, sed latis sit moriere, hujus problematis ope comparatas fuisse lunares tabulas coelo apprime contentaneas. Hinc de laudato viro dicere licet quod de Newtono cecinit Halleius: Discimus Nineraridem, qua causa argentea pheber passibus haud aequis eat s cur subdita nulli: hasi
nus afronomo nu roram fraena recuset. Ex mutua planetarum actione generatim amidum motus. Apsides pellant Astronomi duo illa orbitae puncta in
quibus planeta maximam vel minimam a S Je aut Terra distantiam obtinet; punctum maximae distantiae summa apsis dicitur, minimae autem distantiae pundium apisis ima vocatur; tandem linea per centrum orbitae transiens & duo illa puncta conjunsens linea ap*dum nominatur. Jam vero si planeta nulla alia vi urgeatur praeter attractionem in ratione distantiarum duplicata decrescentem , evidens est ex demonstratis lineam apsidum
ei se ipsum orbitae ellypticae aXem maJorem. At ponamus, accedere vim aliam, quae tendat quidem ad ellypseos secum, sed Vis tota minor sit quam in ratione duplicata inversa distantiarum ; evidens est planetam in priori orbita manere non posse, sed extra ipsam debet eXcurrere, cum minori vi ad focum urgeatur. Quare fel planeta aliam curvam de ieri bet ii iamque ellypseos circumfersntiam de-
344쪽
seret, vel ipsamiellypsiura circa focum revolvi necesse eli ea lege ut planeta maneat in pristinae orbitae circumferentia In hoc casu, planeta versus apstidem superiorem sit possitus& ad- inferiorem promoveatur manifestum est, superiorem et lypseos apsidem versuS planetam promovendam esse , cum et lypseos puncta versus apsidem hanc sint magis remota a foco qui est centrum virium. Igitur axis major se cundum planetae directionem progredi debet, atque eo ma)ori Velocitate, quo magis decrescit vis centripeta. At contra si crescat vis centripeta, planeta vi majori ast focum tendit; ac proinde intra ipsam ellypsim curvam aliam describeret, nisi et lypsis circa focum
ita revolvi intelligatur, ut planeta in iis maneat orbitae ellypticae punctis, quae austae vicentrali conveniunt. uare apsidem superi rem, quae longius distat a foco, ab ipso planeta recedere oportet; ac proinde in hoc ca sui apsidem progredi necessum est secundum direetionem planetae directioni contrariam ,
atque eoi majori velocitate, quo magis crescit vis centripeta. Itaque absidum motus per et
lypsim mobilem ingeniosilsime reprivsentant
A lironomi. Errores ex mutua attractione iamotibus lunaribus oriundos generatim tantum explicabimus: nihil enim ina universa Astronomia dissicilius. Apsidum motus in planetis fere nullus est ,:
sed in ' Luna maximuς observatur ; tantus nempe est, u . lineae apsidum Lunae eidem coeli puncto non nisi post noVem annoq relpoΠ-dere videatur; hoc scilicet temporis intervallo apogaeum Lunae progreditur ab occidente in orientem seu secundum' ordinem signorum , suamque revolutionem absolvit. Singu- .
345쪽
Ias huius motus circumstantias persequi est dissicillima, neque ad Physices elementa pertinet, sed ex praecedentibus generatim intelligitur . Ex itidem etiam principiis patet.
ratio generalis, cur moveantur orbitae hinarismuit; etenim vires perturbantes luam quoque exercent actionem in orbitae lunaris planum , quod ad planum Ellyptice iub angulo ei Citer novem graduum inclinatum est. Igitur vires illae diverse illarum directione, plani
lunaris positionem situmque no florum mutant.
Porro quamvis pro diversa Telluris, Lunar&Soli positione in diversas partes agant Vires Perturbantes, ac proinde motus directos tire trogrados per vices assicere post uni; si tamen si plures revolutiones motuum directorum
1irmina excedat motus retrogrados, iam motus sit in consequentia seu secundum signorum ordinem; sic apogaeum Lunaen Uem annorum spatio revosvitur in conliquentia, sed nodi regrediuntur seu feruntur in antecedentia. PCrro evidens etiam eis easdem vires Ire i turbantes in periodicis Lunae temporibus inaequalitates aliquas emcere, atque etiam Orbitae lunaris excentricitatem mutare . Hae sunt praecipuae motuum lunarium inaequalitates ex
mutua attractione procul dubio derivandae, sed virium perturbantium quantitatem eXPlicare longius & difficilius foret. II. Breviter iam consideratis lunarium motuum inaequalitatibus, eadem brevitate inaequalitates istas attingemus in Telluris motibus ex Lunae gravitate oriundas. Si Telluc nullum haberet Satellitem, sola vi centripeta in Solem urgeretur . At quia Luna in Terram gravis est, evidens fit, inde turbandum eis e motum Telluris circa Solem. Illae
346쪽
344 INsTITUTIONES ΡHYSIC E . tamen inaequalitates in motu annuo sunt valde exiguae ; alioquin in motu apparenti Solis observarentur . Et quidem recensitae iam inaequalitates lunares, actionibus Solis, Lunae & Telluris productae sunt valde magnae ob Lunae . Tellurisque proximitatem . Verum inaequalitates illae e S te visae apparere debent omnino minimae, ac proinde m tus apparens Solis parum turbatur. Praetem ea cum Lunae massa sit longe minor, quam
massa Telluris; manifestum est, inaequalitates ex actione Lunae in Terram oriundas longe minores esse erroribus actione Lunae in Terram productis. Hinc ergo intelligitur actione mutua Lunae & Terrae, motus Solis apparentes leviter tantum mutari, seu quod adem est , motus veri Telluris eodem fere modo se habent ac si tellus nullum haberet
Satellitem. Attamen in Solis theoria aequa- rionem adhibere solent Astronomi his erroribus convenientem, si magna calculorum su
tilitate opus sit. At'gravitas Lunae in Terram effectum alium satis sensibilem producit ; tanta est nempe actio Lunae in Terram, ut in mutua plani AEquatoris & Eclipticae variationem inducat. Quod ut intelligatur, aliqua in m
moriam revocari debent. Poni solet in Astronomia. Tellure circa Solem revolUente, ipsum Telluris axem sibi semper manere parallelum, ita ut cum Ecliptica angulum emeiat ; unde colligitur, planum aequatoris esse inclinatum ad planum Eclipticae
sub angulo 23' L , & planum illud produ
ctum bis tantummodo in qualibet revolutione
347쪽
tione transire per centrum Solis, atque illa duo coeli puncta, quibus in his duobus casi-hus reipondere,videtur centrum Solis, dicuntur puncta aequinotitialia . In alio quolibet calu Sol ad alterutram aequatoris partem iacet, nempe ad partem borealem temp)Ire aestivo , & ad partem australem tempore hyberno. Puncta haec aequinoctialia fixa non manent, sed lentissime inter stellas moveri videntur ab Oriente in Occidentem , atque hoc est phaenomenon quod aeqEiuostitorum praecessionem jam appellavimus . Illud Vero
Phaenomenon eX motu retrogrado nodorum
AEquatoris A Eclipticae intelligitur. Etenim. quemadmodum actio Solis efficit, ut lunares nodi regrediantur , ita etiam si planeta ah quis circa Terram prope illius superficiem re-Volveret in plano AEqqatoris , nodi regrederentur quoque. Iam ponamus, augeri planetarum numerum, donec se invicem tangant S. annulum in aequatore componant; nodi hujus annuli regrediuntur etiam non secus ac singulorum planetarum nodi . Fingamus tandem , hunc annulum Telluri adhaereicere, illius nodi deberent regredi sed lentiori
motu ; cum annulus Tellurem totam, cui adhaerescit, movere deberet. Jam vero quia Tellus est oblongata versus AEquatorem, EX cessus materiae in hoc loco gerit Vices annuli ; sed tardior est: motus nodorum aequato ris, cum partes Telluris accumulatae, quibus
fit ut Tellus non sit sphaerica, per illius superficiem sint dispersae ; ac proinde minorem producunt effeξtum, qui major omnino foret , si addita materia in plano Equatoris sub annuli forma foret dilposita. Luna in hunc annulum Vim majorem exercet, quam Sol,
348쪽
ob minorem illius distantiam , & utriusque actio simul in punctis aequinoctialibus re
gressum inducit , ita ut temporis interuallum inter duo proxima aequinoctia quod an-ntim tropicum Vocant Astronomi, minus sitsnno periodico quo scilicet Tellus ab uno omb'tae lute puncto ad idem punctum regreditur. Itaque generalem explicabimus praece Lsionis aequinoctiorum causam ; si autem ponamus Tellurem proxime sphaericam &vem sus AEquatorem oblongatam quantitas m tus Solis & Lunae viribus in hunc annulum producta, Si accuratiori calculo computata cum observationibus Astronomicis praeclare consentit., quare hic rursus confirmantur , quae
de figura Telluris jam ante ostendimus. Haec di ista sint de Lunae & Solis actione in m tum Telluris, praeter nimis aliorum planetarum actionibus ; si, guli enim planetae in
attractionis generalis systemate telluris m, tum turbare, debent ; sed errores inde oriundi ob maximam planetarum distantiam, vel minorem, illorum massam ab Astronomis. negligi solent; verum actionem Veneris in Terram post detectum ejus Satellitem majori diligentia nunc aestimare licebit.. De liis omnibus mutuae gravitatis effectibus prae-Harissima opuscula tradiderunt magni quidam viri; sed sublimiorem explicarunt doctrinam, quam quae hic locum habere possit. III. Non splum in corporum coelestium motibus sese manifestant mutuae gravitatis effectus, sed in terrestribus quoque phaenemenis , & qui omnium oculis obversantur, facile conspicua est attractio. Ineptissimas de fluxu & refluxu maris Philosopho
rum quorumdam: opiniones referre super-fluum.
349쪽
fluum omnino est, genuinam atque omnino indubitatam hujus phaenomeni causam in ie-quenti conclusione explicabimus. ,
Ex ACTIONE LUM E ET 'So Lis REPETENDA SUNT AEsTUS MARINI PHAENOMENA . -
PROB. Constat 'maris duobus op- possitis motibus fluxu scilicet, ti refluxu. In Oceano, praesertimque subrana torrida, max. xime conspicui sunt hujusmodi motus; ma- ris aquae per horas cir iter sex fluunt veri. sus litora, eaque latissime occupant, perque' horas totidem refluunt inde longissime , est litora sicca relinquunt : horum motuum primus dicitur alter vero refiuxus Ut autem concissionem 'hanet recto ordinου demonstremus, v gri a praemitti debent selliis marini ph: Enomena . 'Niplex observatur aestus marini periodus, diurna, menstrua tk annua
Periodus dinma definitur spatio horarum & minutorum primorum 49 , quo scili
Cet tempore' fluxus' & refluxus bis contingit atque hoc intervallum est tempus i psum inter transitum Lunae per Meridianum oc reditum ad eumderi. Periodus menstruat . in eo posita est, quod aestus sint majores ita noviluniis & seniluniis quam in quadratu ris, sive ut accuratius loquamur,. In qualμhet lunatione aestus contingunt maximi', ubi
Luna I 8 circiter gradibus distat a plenilunta vel novilunio : aestus autem fiunt minimi ubi Luna totidem: gradibus 18 distat a qua draturis. Tandem quod spectat periodum annuam, haec in eo sita est , quod aestus ini P 6 die-
350쪽
diebus aequinoctialibus celebrati sint maximi in noviluniis &. pleniluniis, in quadraturis autem maiores sint quam in aliis lunationiabus. Contra autem in diebus solstitialibus testus minores fiant in pleniluniis & novilumis, quam in aliis lunationibus ; at in quadraturis maiores, quam in lunationibus aliis astus c9ntingunt. Ex his generalibus pha uomenis jain evidens est, talum maris reciprocum magnam cum motibus lunaribus o societatem habere, sed rem totam distincte explicemus. 'Fingamus Lunam quiescere &ponamus, Terram esse globum solidum qui 1 centem ad datam altitudinem immersum
fluido homogeneo & elasticitate destituto, cujus superficies sit sphaerica . Ponamus deinde, hujus fluidi partes singulas ad centrum globi vi gra Vitatis tendere, easque a Sole &. Luna attrahi. Si fluidi & globi immersi pamtes singulae vi aequali & secundum directiones parallelas traherentur; evidens est in hoc casu Lunae & Solis actione moveri dumtaxat totam globi & fluidi massam, eadem manente partium positione respectiva. At secundum attractionis leges, hemispherii su-Ferioris Partes, luminari scilicet proximiores, ma)ori Vi attrahuntur quam centrum globi, & contra vi minori attrahuntur pamtes hemispherii inferioris; quare si actioneciolis vel Lunae centrum globi moveatur, uidum superius vi majori attractum, admotum vi ma ori tendere debet quam centrum , ac proinde ascendere debet fluidum vi, quae aequalis sit differentiae virium, quae fluidum superius & centrum globi attrahunt. Contra hemispherii inferioris fluidum cum minus attrahatur, quam centrum globi,