장음표시 사용
351쪽
ai tardius movebitur, ideoque centrum, ut itam dicam, fugiet, hoc est, a centro recedet Ui,ὶη quae circiter aequalis sit vi hemispherii ins ii rioris. Igitur intumescet fluidum in duobus is punctis oppositis lineae per Solem & Lunam ' transeuntis, accurrent singulae fluidi partesii ad puncta illa & eo majori velocitate, quoi itidem punctis proximiores sunt. Hinc ma-i nifestum est, cur aquae maris in duobus ejus-e dem meridiani punctis oppositis eodem tem-i pore intumescant atque detumescant. Hinci etiam intelligitur, gestum maris non ex totai Solis & Lunae actione provenire, sed ex dif-i ferentia virium , quas luminaria illa exercenti in centrum Terrae & in fluidum tam sup i rius quam inferius; hanc virium differens tiam appellabimus deinceps actionem sola-l rem, vel lunarem. Vires illas seorsim pestimare, & cum vi gravitatis comparare docuit Newtonus, & ex virium centralium doctrina demonstravit actionem Solis esse ad ,
vim gravitatis ut 1 ad 128682cCO . Quam . Vis autem non ita accurate determinata sit actio lunaris, ut pote quia pendet ex massa Lunae non 3um satis eognita ; attamen ex
quibusdam aestus marini phaenomenis actio lunaris fere quadruplo maior invenitur actione solari: at quidquid si de justa virium illarum differentia, certissimum est, actionem Lunae multo majorem es e amone Solis. Jam praecipua phaenomena persequamur. r Cum aquae intumescere debeant in eo ma-l ris loco, quod Lunae imminet & in Tellu- ris puncto diametraliter opposito, aquas dedi primi necessum sst in distantia graduum 9O
ab iisdem punctis; simili modo actio solaris efficere debet, ut aquae superiores Soli subiectae
352쪽
73o IusTITUTIONES PHYSICAE .ctae intumescant, ac proinde &detumescant
aquae ab itidem punctis distantes gradibusso . Porro si actiones illae duae simul componantur, evidens est, aquarum ascensum in eodem loco varietatibus plurimis esse obnoxium, tum quoad ipsam aestus marini quantitatem , tum quoad horam, pro diveria sc
licet loci positione respectu Solis & Lunae. Generatim in conjunctionibus & oppositionibus luminarium conspirant Vires duae , quibus aqua tendit in Solem & Lunam . Nam in conjunctionibus Solis & Lunae luminaria duo supra meridianum eodem tempore transeunti; in oppositionibus autem , infra meridianum tranteunte altero luminari , supra meridianum transit alterum , ac proinde actuas maris conjunctis viribus trahunt luminaria duo- CDntra autem in quadraturis, aqua, quae vi Solis attollitur, vi Lunae deprimitur. Etenim in quadraturis Luna distat 9o a Sole ; ergo aquae actioni lunari subjectae ab aquis Soli subjectis distant
so . Igitur in hoc casu Luna attollit a- .
quas, Sol eas: deprimit .. Quare in Syetigiis aestio Lunae conspirat cum actione solari ; in
quadraturis autem vires duae opponuntur; ac proinde , caeteris paribus, aestus marini maximi esse debent in Syetigiis, minimi autem in quadraturis ut demonstrant aestus marini
Diei cujuslibet naturalis interva illa duplex contingit fluxus & refluxus Solis actione productus , non secus ac die qualibet lunari duplex aestus celahratur ob assionem Lunae , atque ambo illi aestus iisdem legibus peraguntur , hoc solum observato discrimine , quod astus lunari actione producti majores
353쪽
PΑRs II. SECTIO IU. 33rsint iis qui Solis actioni debentur. Quamvis
enim Solis massa longe major sit massa Lunae', ob maximam tamen Solis distantiam illius actio longe minor fit actione lunari . Evidens etiam est ex attractionis legibus eo 'maiorem esse Solis & Lunae actionem , quo minor est illorum a terra distantia . Si ab strahamus a Solis actione, testus marini altitudo maxima contingere deberet in transitu Lunae per meridianum , non tamen considerata vi inertiae qua aquae' non secus ac alia omnia corpora, donatae sunt, qua nem die impressum motum servare conantur ;auius autem vis duplex effectus esse debet ,.aoram scilicet qua contingeret maXima aquarum altitudo , seclusa vi inertiae, debet retardare & ipsam aquarum altitudinem minuere, ut patet. Etenim ponamus Terram quieseere, & Lunam dato alicui Terrae loco respondentem consideremus ; seposita solari actio , quae lunari longe minor est aqua intumescet loco, qui Lunae imminet . Ponamus deinde, Terram revolvi ,. haec respectu motus lunaris velocissime revolvitur,& praeterea aqua, quae vi Lunae attollitur &simul revolvitur cum Terra , acquisitam altitudinem vi inertiae servare nititur ; interim Vero recedens a Luna aliquam, amittit
altitudinis suae partem; quare cum duo illi effectus sibi sint mutuo contrarii, aqua Telluris motu translata, intumescet versus orientem Lunae magis quam facere debuisset sine
hoc motu, minus tamen ascenderet quam ascendere debuisset sub Luna, quiescente tellure . Igitur Telluris motus aestum marinum: retardare, & aquarum altitudinem minuerae
354쪽
33a INSTITUTIONES. PHYSIC E. Post fluxum & refluxum per aliquod tempus exiguum neque ascendit mare neque deicendit; aquae enim vi inertiae quietem &aequilibrium in utroque itatu vel fluxus vel
refluxus servare conantur praerierea cum Telluris motus aquarum positionem mutet
respectu Lunae, ac proinde & ipsius Lunae in .
aquas actionem; turbatur aquarum a quilibrium, & duae illae vires per aliquod tempus mutuo pugnant. His viribus. jungi e iam debent aquarum tenacitas, Miaque impedimenta plurima , quae aquarum motum retardant; proindeque esticiunt, ut aquae e statu altitudinis ad ita tum depressionis statim non transeant. Luna supra orientales plagas transit, antequam ad occidentales per-Veniat ; quare in prioribus locis fluxus debet citius contingere . Haec omnia cum aestus marini phaenomenis omnino consentiunt. Si Luna in JEquatore semper maneret, eVidens est, eam 9OR. a Polis rem m fore ac proinde sub Polis nullus foret fluxus & refluxus; quare in locis Polo proximis fluxus& refluxus esiet minimus ti nequaquam conspicuus, praeter tim si consideremus.eno nes glacies, quae in his locis maxime obstant aquarum motibus. Uerum quamvis luna non temper maneat in Ecquatore, 28 gradibus dumtaxat ab eo deflectit, ac proindeamirum non est, quod prope Polos in latitudine 61 nullus observetur fluxus & refluxus. Jam ponamus Lunam 24 horarum intervallo describere circulum AEquatori paral- .lelum, aque in Polo per totam hanc diem Quielcet, cum Luna eamdem servet a Polo distantiam. At si die sequenti alterum Pa'rallelum Luna percurrat, aqua eadem quinque
355쪽
t Ve alta , prout Luna minus magisve distat ab incolarum potarium Zenith vel Nadit. Si consideremus locum aliquem inter Lunam ti Polum, Lunae per superiorem Meridiani par-l tem transeuntis distantia ab eodem loco deficiet a gradibus 9O magis, quam excedet gradus 9o, dum Luna transit per inferiorem. partem meridiani. Haec eis ratio generalis, cur restus versus Polum borealem majores
esse soleant in parte luperiori, Luna in hemispherio boreali constituta; contra autem aestus sunt minores in parte inferiori; imo longius progrediendo verius Polum, unicus dumtaxat fluxus & refluxus 24 horarum 1patio contingit; dum enim Luna eis infra m ridianum, a loco dato multo minus distat, quam per gradus 18o, imo di ilantia illa ita parum differt a gradibus 9o, ut aquae deprimi potius debeant quam attolli. Cum bis tantummodo in quolibet mense contingat Solem & Lunam eidem coeli puncto vel ii idem pune is oppositis relpondere, aquae ut plurimum non debent sub Luna vel . Sole immediate alcendere, ted in loco inter haec puncta medio ; ita dum Luna pergit a Syetigiis ad quadraturas, hoc est, dum nondum distat a Sole per gradus 9O, maXima
aquarum altitudo fieri debet verius occide tem Lunae, & contra dum Luna pergit a quadraturis ad Syrigias. Itaque in primo catu, aestus maximus praecedere debet te tiam horam lunarem , nam aquarum inertia iaceret, ut aquae intumescerent tribus horis post transitum Lunae per meridianum, at positio rei pectiva Solis & Lunae aquarum tumorem produceret ante transitum Lunae per
356쪽
meridianum . Contra autem in alio casu, aestus maximus tertia hora tardior esse de
bet. Varia aestus marini phaenomena, quae ex privatis Lunae & Solis actionibus pendent, non possunt a se invicem dii tingui, sed simul confunduntur. 2Estus lunaris actione i Solis aliquantulum turbatur, quod quidem singulis diebus contingere necessum eli ob 'diei naturalis & lunaris inaequalitatem. Pom tro quia aquarum inertia & undulatio tuestum marinum retardant ; hinc fit ut aestus maximi non contingant in conjunctione vel oppositione Lunae, ted post duos Vel tres te-sius. Simili ratione aestus minimi contingunt paulo post quadraturas. Tandem cum
hyberno tempore Sol telluri proximior sit, quam tempore aesti 'o ; aestus marini qui soli titio hyberno contingunt, caeteris paribuS, majores observantur, quam solstitio aestivo . Praecipua aestus marini phaenomena Peneratim enuntiare satis sit; alia sunt plurima, quae sublimiorem postulant Algebrae doctrinam atque vix unquam explicanda . Interim concludere licet : Lunae SoIiique actionitribuenda sunt phaenomena illa, quae non sinium generali attractionis doctrina probe conveniunt, sed etiam cum Lunae Solisque
Obile. Si attractioni Lunae referenda sindaestus marini pla nomena, dum attolluntur aquae supra meridianum, eas infra eumdem meridianum deprimi necessum est ; atqui observationibus compertum est, aquas in eodem meridiano seque attolli tum supra, tum infra horizontem . Ergo &c Resp. N. Maj. Hanc objectionem adversias attractionem Nevutonianam iactare non desinunt
357쪽
sinunt Cartesiani: Veram quam frivola sit, ex demonstratis a mtelligitur ; manifestum enim est aquas infiti meridianum vi minori attrahi quam supra meridianum , atque hac attractionum . inaeqmlitate fit, ut aquae in duobus punctis oppositis eodem fere modo
intumescere videantur, ut antea explicavimus. In eo situm est Cartesianorum sophisia ma , Ruod nempe fingant, aquas attolli tota attractione Lunae, cum attollantur clamtaxat attramonum dissemnia , mempe differentia inter attracti em totam & illam attractionem, quam Luna in centrum Telluris
Inst. L Si Luna sepra mare transiens ipsius aquas alliciat, post transitum Uero relaxet , sicque' fluxum & resinxum producat; in Yona torrida ubi actio Lunae eli potentissima , mare potissimum intumescerer. At constat in insula D. Thomae appellata & sub
ipso AEquatore conitituta , mare ViX ad Suaruor pe es inurgere, in Moli cis Ph l opini sque insulis vix ad pedes duos aut tri K, cnmtamen in Belgicis oris, quae ex ira Tonae fineς sunt, ad octodecim utque pedes aquae ev
hantur. Sic ergo obiici potest : In hy thesi Nevaetoniana actio Lunae, ubi potentior
est, aestum majorem produceret atqui &c. Ergo .... Reipia Dalf.. Maio aestum maiorem produceret, si caetera sint paria C. Mai. Secus N. Μaj. & Cons. Itaque in aestimandis aestus marini phaenomenis attendi maxime debet loci conditio, aestus magni tudo ex ipsa marium magnitudine plurimum pendet ; ita nulli ut obnoxia observantur maria angustiori spatio clausa, liberrimus esse debet aquarum fluentium & re
358쪽
33 6 IusTITuTIONES PHYSICAE.fluentium motus, atque ab oriente in Occidentem satis vasto intervallo mare extensum esse oportet , quod quidem ex ipsa attram
ctionis doctrina facile collig itur. Etenim ad
producendum testum necessaria est virium inaequalitas in diversas fluidi partes , attractio scilicet alibi major , alibi minor esse
debet ; porro haec inaequalitas ingentem fatis tractum requirit; in tractu enim exiguo actio Lunae aequalem ad senium addit vel demit gravitatem omnibus fluidi partibuς, quas proinde eodem semper plano hori Ton- tali terminatas esse oportet. Hinc est, quod prope aequatorem, ubi mare inter Africam& Americam angustum est, aestus sint multo minores, quam hinc inde in zonis temperatis, ubi maria late patent. Eadem ratione intelligitur, quare ad li tora major sit aquarum motus, & ad freta angusta ma)orresse soleat aquarum altitudo quam in aperto mari. Etenim motum actione Lunae impressum per longum tempus aquae retinent , quae proinde Iustinentur & novis aquis advenientibus attolluntur magis ac magis, pra sertim si procurrentibus aquis impedimenta objiciantur . Tale phaenomenon observatur
ad P0muthum & pontem Chest sol vae in Anglia aliisque locis plurimis. Ex his patet,
accuratam aestuum rationem afferri non poLse nisi certissimis observationibus compertae sint singulae locorum circumstantiae. Itaque quidquid Iemonstravimus in conclusionis probatione, verum est dumtaxat, si maria e dem modo se habeant . Ex his locorum conditionibus pendet, quod mare Caspiium, Mediterraneum . Ballicum nullos aut sere nullos aestus patiantur ; haec enim maria sunt
359쪽
sunt veluti lacus, qui vel nihil vel per angus umfretum cum oceano communicant; eam ob
causam in mare Nigro & mare Caspio fere nullus esse debet fluxus & refluxus, atquere minimus etiam in mari Mediterraneo :Sed minor est in mare Ballico ob maiorem illius ab AEquatore distantiam. In sinu Veneto aestus est manifestissimus & maxime regularis, id vero repetendum est ex ipsa
sinus Veneti figura, quae talis est, ut aquas magis restringat easque ad ascensum cogat . Itaque angultiora quoque maria fluxum &refluxum pati possunt, favente locorum opportunitate. Eadem de causa intelligitur stuminum quorumdam atque etiam nonnullorum puteorum aestus; haec phaeno lena procul dubio repeti debent ex occulta cum mZri communicatione; quia vero incertae &maxime irregulares sunt hujus communicationis vise, tales aestus incertos & maxime irregulares esse Oportet.
Inst. II. Praecedentibus demonstratiqnibus
repugnare omnino Videntur aestus marini pha nomena , quae in portu Tunquini obierVantur .
In hoc portu unicus fluxus & refluxus a horarum spatio absolvitur, & quidem singulari lege. Dum Luna ad Z quatorem accedit, nullus fit astus, & aqua immota manet. At ubi Luna alliquam habet declinationem, jam
deprehenditur aestus aliquis, & fit maximus, dum Lupa ad tropicos accedit. Hoc autem notandum elidiscrimen, quod nempe, Luna ad partem AEquatoris borealem existente, aqua alcendat dum Luna est thpra hori 2qntem , contra autem descendat, si Luna iit infra horigontem ; nempe fluxus contingit iuiartu Lunae, refluxus putem in occasu ; ar si
360쪽
338 INSTITUTIONES PHYSIC E. Luna declinationem australem habeat, contraria omnino lege aestus peragitur, aqua int melcit in occalu Lunae, refluit autem in ortu.
Ergo &c. Reip. N. Ant. & Cons. Ex praemissis principiis phaenomena explicantur. Phaenomenon illud plane singulare repetit Ne Uutonus ex duorum aestuum concursu, quorumael tuum unus ex mari australi per litora Sinensia originem habet, alter autem eX m ri Indico. Cum horum aestuum prior profici lcatur e locis quorum latitudo est bore
lis ; dum Lunae declinatio borealis est, &dum Lunae est lupra horizontem, aestus fit major quam Luna existente sub hori Zonte ; alter autem sellus, qui profici Icitur e regionibus meridionalibus quarum latitudo australis eli, major eit, dum declinatio Lunae australis eli Luna exiliente supra horizontem, minor autem dum Luna est sub horletonte. Itaque inter aestus illos alternis vicibus. majores &minores duo ma)ores & duo minores singulis diebus sint ut recurrunt. Dum Luna accedit ad aequatorem fluxusque alterni aequales fiunt, jam aeilus omnis cessat & aqua quiescit. At dum Luna ad alteram transit AEquatoris partem , fluxus qui antea erant. minimi, fiunt maximi ac proinde ubi antea contingebant aestus maximi , nunc contingunt
alius minimi & contra. Itaque singularis ille aestus, qui ad portum Obler Metur, ex praedictis principiis pendet ; etenim idem aestus in duos vel plures successive ad
Venientes divitus, componere potest alios motus plane di .reri os . Inil. III. Vis attractiva, quae mari com movendo satis esset, in experimentis pendulorum, barometrorum, in corporibus aquae