장음표시 사용
401쪽
belli Peloponesiaci, hoc est, interfluere anni 3 non autem 7OO. ut Graeci Script res reIerunt. Hinc concludit Newtonus, AN gonautarum expeditionem anno 9 ante Christum esse affigendam, non autem anno O, ut Vulgo creditur, ac proinde annis circiter θω mundus iunior foret. Huic astronomicae rationi aliam adjungit Newtonus ex generationum aestimatione deductam . gyptii a Menete usque ad Sethonen num rabant generationes 34I, & tres generationes spatio annorum I aestimabant; Graeci autem generationes singulas ad annos revocabant . aegyptios Graecosque erroris reprehendit Newtonus ; verum quidem est tres generationes ad annos IZo vulgo reduci pos-1e, sed generationes sunt Principum imperii
diuturniores; evidens enim est, si rem generatim eonsideremus, homines vivere diutiusquam Reges regnare. inae cum ita sint, Newtonus Regum imperia constituit annorum circiter 2o, hancque iustam aestimationem comprobat descripta longa Regum serie. Haec duplex est, quam adhibet Newtonus probationis genus. Chronologiam hanc, licet excellentis ingenii virum demonstret, impugarunt homines eruditissimi; de argumentorum vi & pondere nostrum non est iudicare , atque in obscurissima factorum temporumque senMute, in tanta opinionum varietate, in densissimis retum antiquisJm rum tenebris nullum inveniri potest chronologicum systema, quod non oppugnetur facilius, quam probetur.
402쪽
GF graphiae nomine intelligitur Telluri descriptio , ex qua definitione statim ,
nascuntur diveris Geographiae partes. Pri- lano enim considerandam lese oneri terrestris fglobi superficies; hanc autem contemplari possumus velut divisam in varias regiones, quae Regum imperia Principumque ditiones constituunt atque terminant. Haec Geogr phiae pars mere' historica est, &ad Physi mnon pertinet; hanc tamen ignorare turpe est viro, cui vel mediocriter excultum est ingenium. Geographia Physica, quam solam hic itra stamus, diverso plane modo telluris su- iperficiem considerat; diversas nempe investigat terrestris superficiei affectiones quae ex Solis positione pendent, & deinde praecipuas corporum species in ipsa telluris superficie potitas expendit; ad telluris viscera descendens, intesti dos rimatur variorum corpus colorum motus ; ex telluris gremio tandem supra superficiem alte assurgens meteora Observat illorumque causam explicat. Temporis brevitate 'lijcitatus tantam rerum c piam duobus capitibus contraham; quod autem deerit, in aliis libris plurimis passim invenient, qui hanc facili orem Physices pamtem maiori studio 'pertequi voluerint.
403쪽
De super sciet terrestris divisione, illiusque variis rupestu solis G
I. T TNiversam telluris superficiem per climatu distinguunt Geograptu . Clima appellant superficiei terrestris porti nem, vel ranam duobus circulis aequatori parallelis comprehensam; talis autem adhiberi solet hujus .etonae latitudo ut longior dies in parallelo qui polo proximior est, data quadam quantitate , E. G. semihora longic .rem diem excedat in parallelo qui prox rhior est aequatori Itaque climata humerrantur ab aequatore ad poHs, &. inter se non differunt, nisi quod in climate proximo dies aestiva longior, iemihorae unius tempore longior sit vel brevior quam in elimate altero. Primi climatis intervallum statuitur 8 grad. 3o', ultimum autem 3' non excedit. Hujus autem inaequalitatis ratio facile. intelligetur, si varias explicaverim sphaerae terretitris
Triplex est sphaerae positio, recta scilicet, obliqua & parallela. Angulum quem aequae tor & horigon comprehendunt, metitur arcus, qui est complementum latitudinis ad Madrantem ex dem. cap. I. Astron. ). Quare si angulus ille rectus sit, latitudo erit
404쪽
ma IusTI TMNES PHYsIC E . nulla, & aequator per verticem incedet omnesque aequatoris paralleli erunt ad horizontem recti, ideoque haec sphaerae positio restia dicitur, In qua paralleli omnes ab horiZonte in partes aequales secantur. Itaque mora cu)uivis syderis supra horirontem tuequalis est tempori, quo infra eumdem deprimitur, & dies noctibus perpetuo sunt c, quales . Si ab aequatore Versus alterutrum polum recedamus, aequator quoque recedet a vertice & ad horizontem accedet, cum
Illo faciens angulum obliquum; quare illa 1phaerae positio dicitur obliqua , polusque superior supra horigontem tantum attollitur quanta est latitudo loci ; alter autem polus tantumdem infra horirontem deprimitur Hinc patet, aequatoris parallelos non secari
hilariam ab horletontei sed paralleli, qui
Iunt verius polum superiorem , maJorem habent partem supra horizontem, minorem vero inita; & quo propior est polo circulus quilibet , eo. maior eius pars supra horizontra eminebit: circuli autem, qui minus
a polo distant, quam est latitudo loci, supra
horizontem toti attolluntur. Contrarium accidit In circulis parallelis versus polum inferiorem positis, quorum portiones. majores Intra horizontem Jacent, minores supra attolluntur, si autem circuli sint polo propiores, quam sit latitudo loci; perpetuo una cum P L 'L, quae in iisdem circulis includuntur . 1 ub horigonte latent, & nunquam fiunt co spicui. Itaque cum Sol parallelum aliquem ' Otidie percurrat, necesse est ut ab aequin sttio verno ad solstitium aestivum dies continuo incremento noctes excedant, post solstitium
405쪽
ΡΑ s II. SECTIO IV. σῖtium decrescant ad aequinoctium autumnale, deinde ad solstitium hyemale dies noctibus continuo breviores fiant ; denique a selstitio
hyberno ad aequinoctium vernum, dies adhuc sunt noctibus breviores, sed rursus continuo augentur, donec in ipso aequinoctio fiant tandem noctibiis aequales . Si sequator nullum angulum cum horironte essiciat, sed cum illo coincidat, in tali positione polus quoque cum Tenith congruet, & sequatoris paralleli omnes erunt norigonti paralleli , atque ideo talis sphaerae positio paraliela dicitur, in qua nullae fixae oriuntur aut occidunt, sed in circulis horizonti parallelis per petuos gyros ducunt. Sol etiam cum ad aequinoctialem pervenerit, horizontem lambit , exinde versus polum superiorem digrediens nusquam occidit, sed diem facit longissimum sex mensium . At ubi ab aequatore recesserit Sol versus oppositum,polum , econtrario nunquam oritur, noxque illis fit per alteros sex menses. Talem iphaerae politionem obtinent, qui sub polis degunt, si qui forte sint, qui has incolant regioneS . Sphaera recta fruuntur, qui sunt sub aequatore. Tandem, qui terras inter polum &aequatorem incolunt , hi habent sphaeram obliquam. Haec omnia nihil continent diruficultatis, & ex elementis Astronomiae antea explicatis statim intelliguntur ; attamen diversas sphaerae positiones in vulgari globo terrestri Tyronum oculis demonstrare debet
Physices Magister. His de triplici sphaerae positione praemissis,
iam climatum inaequalitatem licet intelligere; haec scilicet inaequalitas pendet ex na
406쪽
tura sphaerae. Concipiatur in sphaera recta dimidium tropicum cancri, qui est supra limrigontem, divisum elle in 48 partes aequales , quae singulae aequales sunt 3ο 43', .hae
autem aequi Valent horae unius quadranti . Praeterea consideremus duas ex illis partibus horizonti proximiores quarum una sit ad orientem posita, ad occidentem altera ; duo autem timui sumptae intervallum semihorae efficiunt, & climatis unius interVallo res dent. His postis, evidens est climatum ina qualitatem pendere ex majori vel minori
sectionis tropici & horigontis obliquitate, pro diversa scilicet poli altitudine ; qua sit
ut, horizonte minus oblique tropicum secante versus partes aequales, ῖo 43' ad orientem & occidentem prope hori Zontem pos tas, major inde oriatur altitudinum poli di L ferentia , quam ubi horigon magis oblique
tropicum secat in iisdem punctis, So 43 Quare cum differentia illa altitudinis poli , quae dimidiae horae in primis climatibus respondet, major sit verius sequatorem quam Versus circulos potares, ubi posita sunt ultima climata; hinc oritur intervallorum ina qualitas , quae multo majora sunt Versus a
H. Quoniam climata ab aequatore initium sumimi , primum clima ubi incipit , longiorem habet diem horarum Ia; ubi autem desinit longiorem habet diem hor. Ι2.
cum dimidia ; & ita deinceps per dimidias
horas progrediuntur alia climata usque ad circulum potarem, in quo desinunt horarum climata, incipiuntque climata mensium, ut vocant Geographi . Quemadmodum clim
407쪽
ΡΑRs II. SECTIO IU. a 3ta horarum sunt spatia, duobus circulis sequatori parallellis comprehensa, in quibus longiorum dierum dimerentia est dimidiae
horae , ita etiam climata mensium dicuntur spatia duobus circulis potari circulo parallelis comprehenia ultra hunc circulum possita, & in quibus longior dies versus initium integro mense superat diem longiorem' ver sus finem . Quamvis autem diveria utcunque climata fingere liceat, universam tamen telluris superficiem in quinque zonas distribuunt Geographi ; nempe quatuor circuli minores in superficie telluris, qui coelestibus ejusdem nominis circulis respondent, duo scilicet tropici, & totidem potares terram dividunt in quinque portiones seu Zonas, quarum una utroque tropico comprehensa Vocatur Torrida , inhabitabilis a veteribus credita ob nimium caloris distum: regiones tamen quae in hac Zona continentur, nunc longe feracissimas esse , vitae commodis incolisque abundare compertum est . Duae sunt
zonae frigidae sub utroque mundi polo arcti- eo & antarctico circulis polaribus inclusae , & ob gelu perpetuum vix habitabiles ; totidem sunt Zonae temperatae inter frigidas &Torridam compreheniae . Zonarum illarum incolae ratione meridianorum & parallelorum comparati dicuntur Periaeci qui sub eodem parallelo, atyoppositis ejusdem meridiani semicirculis degunt ; hi quidem tempestates anni easdem experiuntur, accedente Sole eodem tempore ad utriusque loci verticem & exinde recedente ; at meridiei &mediae noctis vices alternas subeunt . Alii incolae dicuntur Antaeci sub eodem meridiani
408쪽
ni semicirculo, at oppositis parallelis habitantes ; his meridies & media nox simul
contingunt, sed tempestates anni permutant tur. Alii denique dicuntur Antipodes , qui sub oppositis meridianis seque ac parallelis versantes adversis e diametro pedibus inc dunt , ideoque vicissitudines aestatis atque hyemis, nec non meridiei & mediae noctis ortus & occasus siderum omnino adversos sentiunt . Praeter haec nomina, qui in Eona Torrida degunt, dicuntur eo quod
eorum umbra meridiana versus utrumque
polum diversis anni temporibus projiciatur. At dum Sol ipiorum verticibus incumbit, fiunt Ascii, quia nullam projiciunt umbram
meridianam . Qui Zonas temperatas inciniunt , dicuntur Hetro i , quorum umbra meridiana versus alterutrum dumtaXat mundi polum projicitur : qui in zonis frigidis sunt incolae, Per citi vocantur, eo quod Sole non Occidente, umbra illis in orbem circum- l
ΙΙΙ. In unaquaque harum Zonarum calordi frigus certas & constantes habet vicissi tudines, quae a motu Solis in declinationem, aut quod eodem redit, ex diversa Solis altitudine supra horigontem trahunt originem ;nam frigus tunc mitescit in Zona aliqua , quando Sol ad gonam illam accedit; contra calor paulatim minuitur, prout Sol ab ea recedit versus plagam oppositam. Inde fit,
ut dum Zona una calorem experitur, op
sita frigus sentiat; & vicissim dum una fri
409쪽
PARs II. SECTIO IT W7ior vel minor radiorum solarium obliquitas:
maior vel minor radiorum quantitas ab at- osphaerae particulis intercepta: tandem major vel minor dierum longitudo. IU. Ut a prima causa ordiamur, in memoriam revocandum est, quod de fluidorum percussitone jam antea demonstravimus; idem enim valere potest ad aestimandam radiorum solarium actionem in superficiem telluris. Itaque cum fluidorum percus io crescat vel decrescat, ut crescit vel decrescit quadratum sinus anguli incidentiar ; hinc colligitur, virtutem radiorum solarium cum . quadam obliquitate in terram incidentium esse ad virtutem radiorum incidentium cum alia obliquitate, ut quadratum sinus prioris inclinationis ad quadratum sinus 'inclinationis posterioris. Jam vero cum altitudines
Solis meridianae in solstitiis aestivo &hyberno sint ut 3 ad I proxime, erit calor hac causa productus in utroque casu, caeteris paribus , ut 9 ad I. Hinc etiam pro diver-1a Solis altitudine supra horirontem, caloris gradum ex hac causa oriundum testimare Iicet; at Sole supra horletontemnascente, calor vix sentitur ob sinum incidentiae nutulum . Inde tamen immerito tota caloris summam ad calculum revocare conati sunt
aliqui ; totum scilicet tempus, quo Sol radiis
suis Terram calefacit, adhibent tanquam basim, ad quam perpendiculares fingunt ordinatas, quae sint ut quadrata sinuum inclinationis'; per aream curvae ordinatis illis comprehens, caloris . summam dato quolibet tempore exhiberi aiunt; at fictilia omnino est talis'curva; etenim huius calculi auctω
410쪽
8 INsrITUTIONES PHYSICn. res tingunt, permanentes caloris gradus sibi perpetuo addi & eosdem conservari ; ac proinde die desinente, vehementior ferderet calor, quod est contra experientiam. Et quidem notum eit, calorem corpori alicui impressum per aliquod tempus tantum servari; ita fervente etiam aritate , calor , labente Sole, languescit & sub vesperam maxime debilitatur. At ignotum omnino est, a quibus legibus calor crescat atque decrescat , ac lproinde talis curvae natur nulla lege definiri potest . Alia est maloiis vel minoris caloris cauta , major nempe Vel. minor quantitas radiorum, quos Atmosphaera intercipit. lIlle autem radiorum interceptorum nume trus pendet maxime ex ipsa radiorum obliquitate. Ita radii Solis tempore hyberno at- .mosphaeram nostram magis oblique traji- lciunt, quam tempore aestivo, ideoque in aere nostro crassiori maius occupant 1patium. Hinc fit, ut radiorum illoriim pars maior intercipiatur, in solidas atmosphaerae particulas majori numero incurrens pars alia diversis refractionibus torqueatur ac debili
Tertia tandem superest causa , quae est maior vel minor dierum noctiumque longitudo; quo longior enim est dies & brevior nox , caloris actio ma)or fit oportet; vicissim quo brevior est dies ti nox longior, frigus erit maius, ut patet. Cum enim calor oriatur ex virtute radiorum solarium, qui agunt i desinenter, atque singulis, ut ita dicam, temporis articulis aliquη caloris addunt , quo dies longior est oc nox brevior, aestus eo major erit & contra. Et certe.corpus durum