장음표시 사용
191쪽
Cia intelligamus, nisi illis explicemus ν quia istae duae voces sie junctae
non habentur in eorum libris classicis, illasque spectant ut non satis eleganies , sicuti ipsemet Imperator Mam ει semel interrogavi E cur non alio elegantiori nomine Deum appellaremus per vocem autem Calum sumae tam pro caesi Domino longe facilius assequuntur quid nos velimus dieere , nempe summam dc incomprehensibilem alicujus primi Entis & supremi Numinis excellantiam- Probatur s. Ab Authoritate Mahometanorum in China degentium. Certum est quod Mahometani pro objecto sui cultus nona abeant caelum materiale seu visibile, nec quamdam caesi virtutem materialem eidem caelo in litam, sed supremum aliquem vivum ac intelligentissimum Caeli, omniumque rerum creatarum Dominum. Atqui illi in China hunc explieant ac significant per vocem Tuo dc Xam Tt , ergo hae voces sic sumptinnon lignificant apud illos cauum materiale. Minor probatur ex eorum libris dogmaticis sit nice impressis, quorum tres tantum affero: Primus dicitur Chim Maochιηι en, id est rectae Religionis vera expositio. In hoc libro reperitur scriptum Ten Cudusimpliciter pro Deo novies ;Xamri supremus Dominus pro Deo decies; Ten Rim Caedi Biblia qui quies , Dan Caeli ratio semel; Domin Cavi mandatum septies. Secundus dicitur Cim ι hin Mas Mo, id est purae ae verae Religionis examen. In hoc libro reperitur scriptum Tlen Caedum simpliciter pro Deo bis δc vigesies et, xamri supremus Dominus pro Deo semel; Tun minCaui Biblia ter , Rim Tim colere Caelum septies , Su Tireservire Cavo bis; Post Lien revereri Caelum lcr. Tertius dicitur Smpten raptao piari mum cien xue, id est quatuor c tulorum doctrinar valde necessariae ad rudiorum captuni explicatio. In hoc reperitur scriptum Tim Caelii simpliciter pro Deo semel; Deneia Caeli, decretum semel , Tim mim Coeli mandatum duodecies , Den o Caeli ratio semel ; Tim xim Caeli scriptura seu Biblia ter. Hi ne igitur vides Mahometanos in China per vocem Tun & Xam Tisgni fi are supremum ac vivum rerum omnium Dominum, Mahometa. nos, inquam, quorum multos & imicarum litterarum gradibus & Magistratibus insignes, Litteratorumque Prae sides videre est.
Prob. 6. Ab Authoritate Judaeorum ; multi enim simi & Peliini & ini Provincia Ha nan. De his P. Joannes Paulus Gorani Societatis JENU. in Metropoli praefatae Provincvc Ho san dicta My fum degen , 3o. Junij
192쪽
anni r os. sequentia sic testatur : testor Iudaeorum Archisynagogum sinice cham Maos in ea quippe urbe Synagogam habent Judaei hebraeo
nomine Phinees, cognomine sinico Lao, hodie coram me in meo cubiculo
scripsisse nomina hebraica Adam, Abraham, II doι nempe Schaddai Elohim, dc Arinai quod ultimum ipse pronuntiat Helonos. decundo eum dixisse haec tria Dei nomina HodM, El im, dc Adonaa a se ec a suis Iudaeis sinice explicari per vocem Caelum, &Timet D caeli Dominum ; Non Τὸ & Tῖen Lia sinice idem significant, nisi quod Tire Te magis adhi-heatur in vulgari sermone . Tertio per vocem Ten dc Den Te a se dc a suis Judaeis non intelligi casum materiale , sed Creatorem caeli dc terrae . qui Adamum primum hominem creavit, qui Abrahae per Angelos circumcisionem praescripsit, qui dedit Legem Moysi in monte Sinai, dic.
ita prae fatus Pater. Haec confirmant tria magna monumenta lapidea intra disti m Synagogam erecta sub diversis Imperatoribus, quae continent compendium ec elogium Legis Mosaicae. In primo monumento erecto sub Imperatore Hum Chi circa annum Christi 148 . legitur Ten Caelum pro Deo sexieον Icim Tim colere Carialum quater.
In secundo erecto sub Imperatore chim Te circa annum Christi isis. lcgitur Den Caelum pro Deo semel, Tim mim Caeli mandatum bis. In tertio erecto sub hoc Imperatore X qm hi anno Christi 1663. legitur Xamri supremus Dominus pro Deo sumet, Ten Caelum simpliciter prGDeo septies ; Κim Tim colere Caelum bis.
Deinde ijdem Judaei Pehini dederunt Patribus Societatis JESU librum de sua Lege sinice scriptum, quo domi ad instructionem utuntur , di cui titulus est Vm Moo Siu, id eli clarae Religionis brevis instructio. In eo libro lcgitur Xam τι pro Deo semel; Ten simpliciter pro Deo octies. Ex h is ergo patet a Judaeis, quorum nonnulli dc Baccha laurei, dc Licentiati, dc Doctores, litterisque sinicis praestimi es sunt, adhiberi in
China voeem Nen dc Xam In ad fignificandum Deum. Probatur 7. Ab Authoritate Sinarum Infidclium. Non tantum Judaei dc Mahometani nunc adhibent istas vocc, Ten de Xam T ad significandum supremum Numen, sed etiam ipsi binae suae sedi litterari u nMri Zelatores idcm praestant, quorum unum dumtaxat librum a paucis annis in urbe dum Mam Provinciae Nankineis contra noliram Religionem Y editum Dissiliam by Cooste
193쪽
Ips Tract. I .cap. I. quaesi. a. De vera Dei H eliatione
editum assero. Ejus titulus est Pie Siram se Mao Lun, id est pratiae Religioni, Europaeorum refulatio. Sic ille ait: esse unum si remum Dominum, qui in nostris libris classicis & I Lim vocctur Trenti xum si, citne hoino qui istud ignoret 8 sed dicere illum incarnatum, hoc niniis rude oc stupidum et t. ille elt alti stimus; cum caelum, terram , homines ipse produCat, in caelis tonet, educat ventos ab extremis mundi,
eni invero quomodo potuerit fieri homo, & indigna patitIdem etiam probat quoddam diploma in favorem Religionis Christianae quondam datum Patri Alphonio I anhoni Societati J ESU Missionario a Gubernatore urbis Mimcheu Provinciae Xan si anno is 3 quando nondum exorta erat controversia de voce Iim, uti supra dixi. Ille Gubernator in suo diplomate utitur vocibus Lien & Gm La ad significandum notirae Religionis Deum.
Recole insuper omnia quae in praecedenti capite dixi de Authoribus modernis; & praecipue vide cap. a. quaest. 3. in textibus num. 6. littera E. denique Probatur 8. & ultimo. Deus potest appellari Xam Tt, uti jam in quaestione praecedenti probavimus & vidimus i ergo etiam potest appellari Tιen seu Caelum; quia vocem Tene&Xam D saepissime pro uno & eodem solent Sinae accipere. Nota; dum dico: Deus potest appellari Tion Caelum, intelligo in modo loquendi; id est dum dicitur ista vox Tini Cadum, per illam potest apud Sinas intelligi & significari Deus , sicut apud Europaeos. Atque haec videntur sussicere ad demonstrandum usum vocis Tun &Xamri pro significando vero di supremo caesi Domino, sicu Deo in China hisce temporibus adhuc vigere, & Sinas aliosque Chinae Incolas per illas voces vere eum significare. Quidni ergo & Christiani in Clima non possint ini subinde ijsdem vocibus ad eum exprimendum & significandum ,
praeserti in cognita illarum tanta utilitate, aptitudine, imo dc necessiate 8O icies i. Omnes libri & commentarij illorum Sinarum recentiorum sum pleni Atheismo; omnia enim referunt ad caelum materiale, aut ad ingenitam ejus virtutem materialem tanquam ad causam primam ; ipsique librorum classicorum commentaris ab hoc Imperatore Mam hi in lucem editi eodem etiam tendunt ι v. gr. in ejus commentario Ge Bam xutim seu Annalium imperialium tomo t. cap. rao Tien dicit in colendo Caeso
nihil majoris momenti eine, quam Kalendarium conficere, di caesi temporum
194쪽
rum rationem habere. Ergo ista vox Tren Cadum, cum pro re materiali Communiter a litteratis Sinis nunc ac Cipiatur, non poteli adhiberi ad lignificandum Deum. Respondeo Neg. Anteced. Isti enim libri & Commentarii , uti jam saepe vidimus in Capite secundo, agnoscunt pro primo rerum Princi pio aliquod Ens Spirituale leu Spiritum, quem modo per Causam unicam , modo per Rationem, modo per Excellentiam , modo per primum Terminum, modo per rem invisibilem & incomprehensibilem explicant, adeoque non ad c um materiale, aut ejusdem virtutem materialem tanquaad causam primam omnia reserunt ι sive agnoscunt unum supremum Numen, quod omnia producit, regit & prospicit, quodque virtutem remunerat, ac vitia calligat. Atque illi commentarii ab hoc Imperatore in hi in lucem editi, uti ali j , eo tendunt ό nec ullus afferri potest lex tus aut locus in quo Atheismum doceat; imo frequenter vari js in locis designat claris verbis dari unum verum & supremum rerum omnium Dominum, maxime in toto decursu istius commentari j Ge Lam xu him; ut isque etiam patet ex diversis istorum commentariorum locis jam saepius a me citatis, & adhuc citandis. Quod attinet ad textum in objectione citatum , haec.sunt ejus verba: cultus Carli & regimen populi in Viro sapiente non tantum ex interioricordis affectu procedit; sed ejus animus,quo Caelum reveretur , singulariter curat res Ephemeridu dc instrumenta promotibus caeleitibus facienda b. ejusque animus, quo populis prospicit, lingulariter curat dandam illis temporum diitributionem, seu Kalendarium. Unde nil aliud ibi dicitur, quam quod cultus Caeli& regimen populi non in solo interiori animi affectu consiliat, sed etiam foras promanare debeat ad curandas res Halandari ita motuum caelestium, atque ad dandam populis temporum distributi
Objicies a. binae gentiles quando dicunt Tiem Caelum, nihil aliud intelbgunt quam vel Caelum istud materiale ac caeruleum, vel quamdam
195쪽
Ira Tract. I .cap. I.ques. a. De vera Dei AR Latione
Respondeo Negando Assum p. Sed isti e voces supponunt pro Subjecto invisibili, spirituali, incomprehensibili, ubique existenti oc omnia
agenti. Vide eap. 2. quaeli. 3.& alibi : postquam enim isti Sinae recentiores omni mentis conatu in varias partes se verterunt ad explicandas illas voces Xam T, CHumdc similes, tandem eo semper deveniunt, ut velint per illas significari aliquod primum Principium occultum , quod in recondita ac mysteriosa caligine assidue agit, omnia invitibili modo producit, omnia sultissime regit: annon vere hoC Deus t an hoc forte de subiecto non supponenter cauum enim materiale non est reconditum,
occultum, invisibile; non est opus tantis ambagibus ad illud explicandum. Unde patet Cadum pro vero caeli Spiritu veroque caeli Domino ab illis sumi, adeoque Deum posse appellari Tιen Cauum, seu vocem L. tum posse pro Deo accipi ac intelligi.
Paragraphus II. Particularis assertio de duabus vocibus Min Tim,
HArum duarum vocum controversarum origo haec suit: Impera. tor Gm in anno sui Imperii decimo quarto, id est Christi 16ν
singulari benevolentia visitans nostrum Pekinente Societatis JESU Collegium , ac Patrum cubicula ὁ cum esset in cubiculo Patris Ludo. vici Bugho, ipse arrepto penicillo has duas voces exaravit Kim Ten, id est revereri Casum, easqne dedit more Sinico in tabella publica exponendas. Pchinentes Patres statim eas apponi iusserunt in Ecclesia Pekinensi ad patefaetendum Imperatoris de nostra Religione animum atque existimationem. Deinde alij Patres Missonari j in alijs Provincijs degentes . easdem Peliino acceptas simili Tabellae inscriptas appendi curarunt, alij intempli veli ibulo seu potius anteriori hospitum atrio, alii intra ipsum templum. Lapsu temporis, advenientes novi Missionarii, Tabellam eonis spicati, ut fieri amat, nunc mirari. nunc despicere, nunc improbare eam in ali Is etiam Patrum Residentiis apponi, quae data suisset tantum uni Patri Ferdinando Verbi est, uti ajebant; nunc istarum dualam vocum sensum arguere, culpare, reprobare , ac tandcin eo deventum est, ut diceretur
196쪽
ab Idololatria excusari non posse, adeoque tollenda Imperatoria Tabella vel ipsa solius periculi siuspicione, ne abominatio desolationis in loco Sacro
collocaretur. Ita 1 rva scintilla magnum eκcitavit incendium. Quo haec omnia motivo, quo eXamine, qua consultatione , qua mora non cshmeum disquirere: nunc tantum videamus utrum ista Tabella seu inscriptio K Ten sit idololatrica, necne
Respondeo& Dieo illa Tabella non est magis Idololatrica . quam ipsum Caelum eii ldolum; sed Caelum non est Idolum g ergo nec ista Tabula est Idololatrica. . Prob. minor. Idolum juxta Corn. a Lapidein r cor 8. hebraiee dieitur ' elu, id est vanitas, res vana, inanis ue vel juxta alios, id est Dei culus, sorticulus; sed Caelu pro caeli Rectore ac Domino sumptum non est vanitas, res vana & inanis, ut jam sae pe vidimus a nec Caelum est sorticulum aut Deiculus Sinae enim nihil Caelo majus , excellentius, honorabilius, fortius agnoseunt; ergo Cudum non est Idolum. Deinde idem Cornelius ibidem vocem graecam ει es quae ex
se significat sermulam, explicans dicit quod scriptura & Scriptores Ecclesiastici nomen Idoli arctarint ad imaginem Dei, qui habetur Deus.&revera non est. Sed Caelum, dic quaeso, cujus est imago non est imago caeli materialis alioqui idem esset imago, di simul res per imaginem reprassentata, quod repugnat; imago enim realiter distinguitur a re quam repraesentat; ergo Caelum non est imago cae lilaaterialis. Si autem dicas Caelum este imaginem Cresi ima termiis seu rei immaterialis 3 ergo tunc erit imago casi Domini, Rectoris, Emcctoris invisibilis, Rationis omnia efficientis & gubernantist non enim datur aliud Caelum immateriale aut aliares immaterialis 3 sed Caeli Dominus, Rector, Estector &c. est revera Deus; ergo Caelum sic sumptum non est idolum. Jam vero cum causa arguendae di improbandae praedictae Taheliae seu inscriptionis Rim Den , fuerit illa vox Ten Calum, & ista voκ α - nullo modo Idolum significet; ergo praedicta Tabella lihera est ab illa nota, nec est periculum ut abominatio desolationis ponatur in loco Sancto. Deinde illa di similes Tabellae seu inscriptiones S nicae sunt tantum quaedam verba encomiastica, quae Imperator & Mandar ini alijs largiri selent in occasionibus particularibus ad testandam suam erga illos benevolentiam di existimationem; fllaeque postea ad pilicum conspectum, passim videre est in tota China, appenduntur tum in domibus privatis. tum insatus, non ut aliquia cultus aut honor eis deieratur, sed ut pateat
197쪽
Tract. I XU. I. quaesi. a. De vera Dei A ediatione
donatoris benevolentia & existimatio; adeoque sulit tantum quaedam dona honoraria. Sed quid vetat donum honorarium sive domi ad ornatum , silve in templo ad famam , si nihil ad cultum pertineat) appendi ean etiam fortasse aliquis prohibebit in templo appendi capra Turcarum vexilla, vel alia dona tholis assigi Zan quis arguit olim profanum S. Ignatii ensem in sacra montis Serrati .sside fuisse suspensium t quin imo ego, ut memini, vidi Namurci in AEde B. Virgini sacra antiquum parvum Idolum
men, unde creditur Namurci nomen emanasse, relinqui ad memoriam intra lapideae columnae concavitate. An sorte quis clamabit abominatio desolationas in loco Sancto Sed haec per auxesim dicta sin r. Nam praeterquam quod praedicta tabella seu inscriptio nin Inen sit tantum donum honorarium, ut omnes norunt, qui Sinas norunt; & palam appendatur, non ut cultus signum exiliat, sed tantum ut doni existimatio appareat , etiam continet, uti vidimus , sensum sanissimum di nostrae Religioni valde con
Et quidem quod attinet ad locum templi, non tantum non indecens pro apponenda illa tabella, sed potius videtur quasi aptior quam quivis alius , quia ille locus templi clarius quam alius, & aliquo modo ex se i dicat inscriptionem ibi appensam loqui de Deo Christianorum set in China noto, ac praesertim ob inexistentem Christi Salvatoris imaginem , adeoque ex quacunque parte illam inscriptionem accipias, nullum apparet Idololatriae nec veitigium nec periculum. Denique ut magis adhuc veritas pateat, asseramus ipsiusmet Donatoris publica & authentica testimonia , quibus superius allata de v cibus Tun & Xam Ii efficaciter ta comprobantur di confirmantur.
Paragraphus II LPublica & authentica Imperatoris Tartaro-Sinici Tam hi Testimonia , quibus vocis Ten ac Tam Ti, &quorumdam Rituum circa Desunctos controversorum legitimus sensus declaratur.
198쪽
Um Patres Societatis JESUPPhini degentes viderent tanto ardois
re in China di in Europa inter Europaeos controverti de vero ac legitimo quorumdam Rituum ac vocum Sinicarum sensu , tandem communi consilio decreverunt supplicem libellum, qui has controversias contineret, conficere, illumque Imperatori, utpote & Legislatori & summo legum Rituumque Sinicorum Interpreti offerre, ut quis esset verus ae legitimus eorum sensus veraque ratro, declarare dignaretur. Itaque die 3 o. Novembris troo. libellum supplieem in hunc modum publice obtulerunt: Libellus supplex, quem Praeses tribunalis Matheseos Philippus Gri- maloi, Thomas Peretra, Antonius Thomas , Franciscus Gerbillon &eaeteri Europaei venerabundi offerunt Imperatori, aliquid ab eo edoceri suppliciter postulantes. Nos exteri vestrae Majestatis sit bditi 'accepimus viros Europaeos qui litteras profitentur , audivisse dari in hIc China ritus colendi Confu-eium, litandi Caelo, ac saciendi ceremoniam Su sive cy Majoribus defunctis; horum, inquiunt, procul dubio datur ratio ac causa ι hanc singilla.
Nos Vestrae Majestatis subditi juxta id, quod angustissima nostra
mens capere potest, arbitram ut Consucio cultum exhiberi, non ad petenda ab eo bona, ingenium, dignitates, sed dumtaxat ob praeclara, quae ut hominum Magister reliquit, vitae documenta. Deinde ceremoniam squae defunctis Majoribus fit, proficisci ex intentione testandi suum erga Parentes amorem 1 nec juxta Sinarum, qui Virorum litteris excultorum doctrinam profitentur, ritus, illam explicari aut intelligi de postulatione alicujus auxilii, sed solum eam fieri ad explendam filialis observantiae, qua posteri Parentes defunctos recolunt, mentem; & quamvis erigant deiunctorum Parentum tabellam, non tamen per hoc eos indicare detunctorum Parentum animas in ista lignea tabella residere , sed tantum ext rius aliquod , quo posteri suis progenitoribus gratias agant, diuinrnaque memoria illos recolant perinde ac si praesentes adessent , signum exhibere. Praeterea quod attinet ad litaminis, quod Caelo fit in suburbano teme aggere, ritus, arbitramur illud non fieri caelo caeruleo ae mateualis sed o Terri primo caeli, terrae, ac omnium rerum Principio, Domino ac Rectori; illudque esse, quod Consucius sic ait: litandi Caelo ac Terrae
ritus, est id, quo servitur crii Dotaino ac Rectori seu Xam TF, di hunc quidem
199쪽
quidem modo caeli Dominum Xam Tt, modo Caelum Tim vocari,non secusae veliram Majestatem, quae non summus Dominus, sed modo sub G a.dibus id est sub Imperialis aula gra viministrorum exclabias agentium consuetum verbum, quo imperatorem vocant , modo Imperialis Auia vocatur; quamvis noinina sint diversa, una tamen & cadcm res significatur; hunc que esse verum sensum istarum duarum vocum Lim Tren id eli revereri Caelum vel Caelum colito quas vestra Maiestas hisce annis praeteritis dignata est propria manu exarare, nobisque largiri in publica tabula apponenda , exili imamus. Nos igitur exteri vestrae Majestatis subditi, juxta imbecillem nostrum captum, hoc praedicto modo illis respondemus; sed cum illa pendeant ab his Chinae moribus, non audemus particulari nostro judicio niti ac fidere ; idcirco omni cum reverentia Uestram Majestatem rogamus, ut nos edocere non dedignetur. Itaque nos exteri Vestrae Majestatis subditi summa cum vcneratione ac demissione
Imperatoris Ham hi Anno 39. die ΣΟ. decimi mensis Lunaris, libellus in manus Imperatoris delatus, dc ab ipso eadc die exceptu illius responsium his verbis: ea qua scripsisus, optime scripta fiunt, magna ue Via, seu recta ct
communι ommum hominum Dotirana senatur coharent. Calum colere, Principiis
bus ac Parentibus ιnsemire, Aragistros ae Superiores reverer , ista est orbι umve so communis consuetudo ου sensin. Omnia, qua in hoc se rapto continentur, vera sima sunt; nec es, quod mutari aut emendara debeat.
Ex hac ergo clara Imperatoris declaratione & per totum quidem Imperium divulgata, patet utrum possit adhuc Europaeis relinqui controversae aut scrupuli locus, in sequendo rituum ac vocum Sinicarum sentu ab ipsemet summo eoru Inter pro te, dc aliis primae notae viris Sinis de clarato , huic enim Imperatoris dcclarationi accesserunt Primatum ac primariorum Pthini Doctorum testimonia; nempe Fratris natu majoris
ipsiusmet Imperatoris, impense stud ijs dc l:bris legendis dediti ; Princi pis G San , qui decem; Principis Itim, qui quindecim; Magnatis T sangha, qui quatuodecim annis fuerunt primi totius Imperij Ministri seu Colai , Sinica eruditione praestantes; Doctoris dc Colai Cham m. qui Im-
peruoris oc filiorum ejus per multos annos extitit Magister; Doctoris Has Praesidis Collegii Doctorum Regiorum sive Han sin 'uen; celeros omitto. Hi omnes non tantum ea, qvix in praelato libello iuplice approbaverat Imperator, approbaverunt; sed etiam disiori sermone de dili inctiori. Dissilired by Cooste
200쪽
ctioribus verbis tum significationem vocis Tim & Tam T. usurpari pro
Deo, tum Defunctorum cultum Sinensem nihil nisi politicam observa natiam continere testati sunt. Illorum testimonia. quae Pekini in Archivo Collegij SocietatisJ ESU um praefata Imperatoris declaratione asseruantur, hic singillatim recensere supervacaneum duco ; quia cum Jam saepius typis excusa fuerint, facile eit cuilibet ea videre. Sed veniamus ad alia adhuc clariora Imperatoria testimonia circa v cis Ten significationem, ade Queic Xam TF, quia Denti xam Ti solent oriadinarie sumi a Sinis pro uno & eodem: quae testimonra & Romae habentursgillis munita , di in Pekinensi ipsius Imperatoris Archivo asscruantur. Anno I o6. die χχJui . mi sit duos Aulicos Hes en, calio nomine n ramo & Choocham ad Illustrissimum D. Patriarcham Antioche. num tunc Pelami versentem , nunc Eminentissimum S. Rom. Eceleissiae Cardinalem a Iussitque per eos haec illi dici : Vestrae Christianae L gis homines dicunt Rim Tion Chu colere seu colito caesi Dominum , & Sia13ae dicunt mm Tim colere Cadum , di versae quidem sunt voces; at sensus unus idemque est.
Insuper per eorum haec jussit dici dirigendo sermonem ad Domianum Appiani interpretem Illustrissimi Domini Patriarchae: Tu vero mTlen - , Dominus Appiani lic in China vocabatur , , tibi hoe n men assumpsisti , quod is nat idem ac Cali litudo. id caulae est e non volusiii nominari Pi Tien Clis fiam, id est caui Domini similitudo p indicando quod ipsemet Dominus Appiani per vocem IDeum suo nomine
intelligeret caeli Dominum,non caeclum materiale , quandoquidem non velialat dici cani materialis similitudo, sed caeli Domini leo Dei) ; sua est nimiuxum cuilibet regno consuetudo imponendi rebus nomina; nec dici potest propter nomina di voces diversam esse rationem di doctimam. Deinde cum ill ultrissimus Dominus Patriarcha per Qum Interpretem respondis.set, Europaeos in China non uti vocibus Denchu niti bene explicatis: dinos etiam, inquiunt, non utimur voce TDen, nisi pariter bene explicata jam a multis faeculi so Noster autem modus loqvcndi est longe latior
quam vetare, quia vos eum tantum vocatis Dominum caesi ; Nos autem Dominum caeli, terrae, animalium, Plant rum, omnium denique viventium & non viventium.
Postea die a. Augusti ejusdem anni r o6. in colloquio quod hahuit Imperator citra Illustrissimo D. Episcopo Cononcnsii m Tartaria, quo Z eum