장음표시 사용
451쪽
res, voce & odore expers, sive sensit imperceptibilis, est vere omnium productionum cardo, & omnium sipecierum origo. C. 6. Lib. Sim si Hao ti, seu brevis expositio Naturae & Rationis. rom I.cap.Is ne sic: Dum Tay Me, seu Natura vel primus Terminus spectatur quatenus dividitur in motum Iam& quietem
in ; & motus Tam ac quies di, quatenus dividuntur in quinque primaria Principia ,& quinque primaria Principia quat
nus dividuntur in quatuor anni tempestates,tunc indicatur υνΚie quatenus est rerum Effector. C 7. Lib. Mao his, seu Parvulorum doctrina,cap. I. Interpres ad hunc Libri Chum Tum textum: Caeli lex dicitur natura, sic ait: Canum per quietem & motum Tam ac per quinque elementaria Principia essiciens & producens omnes res , utitur aere, seu aerea vel sensibili materia ad efformandum earum corpus aut figuram visibilem, simulque eis indit rationem. D. 8. Lib. Cheu e Ain Hau tom. I. suembolo Men qua, sic: Virtus primitiva seu magna, est illa, qua res incipiunt produci; communicativa , qua res augestunt seu crestunt; directiva, qua res in fructum tendunt; perfectiva, qua res fructus persecti
E. 9. Lib. Hen hien tum iso, seu universalis inquisitio priscorum tum librorum tum Sapientum, tom. a . agit de omnibus stellis , earum nominibus, locis, declinationibus, astensioni-bUS,&c. Tomo a79. agit de a8. constellationibus Zodiaci sinici. Tom. a8o. agit de Ia. signis caelestibus, quae sol& luna pe currunt ; luna uno mense, sol uno anno. Agit devia lactea; de sole, luna ,& quinque minoribus planetis. Tom. 28I. de variis meteoris. Tom. 28a. de solis eclipsibus ab Imperio Familiae Cheu usque ad Imperium Familiae Han. Tom. 283. de iisdem eclipsibus usque ad Imperium Familiae Sum. TOm. a84. de variis & extraordinariis solis phoenomenis. Tom. 28s.
de lunae eclipsibus & variis ejus phoenomenis. Tom. 286. de
452쪽
cometis. Tom. 287.288. 289.29O. de Vario concursu, occursu,
eclipsi limae cum quinque planetis, & quinque planetarum m-ter se ab Imperio Familiae Cis usque ad Imperatorem Nim um Familiae Sum. Tom. 29L & 292. de variis stellis, de stellis cadentibus, aliisque phoenomenis cani ab Imperio Famia hae αειν usque ad eumdem Imperatorem Nim Mum. Tom. a93. de quinque minoribus planctis, aliisque stellis quae interdiu vis e simi ; quo anno ac mense. Tom. 294. de intraordinariis apparitionibus stellarum ,& Iridis E. io. Lib. Xim schi liber Annalium Imperialium, tom. I. in Lao lien, sic dicitUr: tunc Imperator Lao duobus Praesectis m&Hi, haec injunxit: vos diligcnter curate, ut ea, quae ad λ-lis, lunae, planetarum & stellarum motus, & ad instrumenta pro his obscrvandis pertinent, Vastis cano plane eorrespondeant. Et Capite sequenti Tun tien sic etiam ait: Imperator nn examinavit sphoeram armillarem , aliaque instrumenta mathematica suis tubis instrueta, ad rite coaptandos caelo septem planetarum motus F. H. Lib. Sim li ta eiure guo Iao, seu seleeta magni Commentarii de Natura & Ratione, tom. 8. art. Πν Me sic: Tay Me, inquit Doctor Chu hi, id est ratio ς motus & quies , id est aer
seu aura vitalis. Dum aura Vitalis agit, etiam ratio agit; haec duo sibi invicem cohaercnt, nec a se invicem separantur. Doctor autem Chis ex Si xau oriunduS . Una aeque res, inquit,
suam propriam habet rationem nempe essentialem , &omnes simul ab unica origine procedunt; ideo Tay Me diacitur unica omnium rerum origo. Tau ne est vocabulum, quod omnium rerum rationes comprehendit . diu ne
non est quaedam res constans ex figura & corpore seu in teria; sed est imma Ratio, seu Rationis apex. Idem Liber tona. a. artic. Chim xam sic: Quod est summe verum , vanoque expers , dicitur Chim, hoc est vera ratio
453쪽
quam Canum indit, & res recipiunt; illam quidem omnes homines habent ; sed cur vir sapiens ac excellens sit sapiens ac excellens, non est aliud nisi quod ipse singulariter eam perficiat. est id, quod dicitur Tay Me quod Caelum indit, ac res seu creaturae recipiunt, est ipsa naturalis vera ratio, sine ulla mali admixtione. Idem Lib. torn. 8. art. Tun Ti sic: Caeli ac terrae virtus cst Vacuum; Vacuum a item scu incorporeum est summa Bonitas. Deinde alibi istud Vacuum dicit esse Rationem. Mutita similia habentur in variis ejusdem libri locis.
F. L Lib. Chum Tum seu immutabile Medium artic.as. sic: Veritas est principium & finis omnium rerum is & res quae veritate caret, jam non est res ; v. gr. amor, addit Interpres Gam iuel iis, obedientia, fidclitas s veritate careant, jam nec amor, nec obedientia, nec fidelitas esse censentur ; idcirco quod in omni re vir sapiens magni aestimat ac spectat, est veritas. Idem Liber in eodem artie. as. uti&inao.aI. 26. multa adhuc similia dicit de veri tace. F. 3. Lib. Rit. tom. q. cap. 9. Da/m sic: Ritus honestatis fundantur in prima seu suprema Veritate. F. q. Lib. xu mum an tom. Is. sic : Hic per primum Vacuum intelligitur Ratio. Idem liber ibidem,& in aliis tomis multa disserit de ratione, veritate, bonitate, M.
454쪽
PARS PRIMA., Ethica Monastica.
EThica Monastica versatur circa actiones humanas, quatenus homo est persbna privata. Istarum igitur actionum humanarum examinabimus aut inquiremus, primo Principia finalia ; secundo Principia est icctiva ; tertio Principia coeflectiva; quarto Propri tates quinto Spcclesia Itaque
De Principiis finalibus humanarum a monum.
Uincipia finalia sunt finis & beatitudo. Fmis & beatitudo sunt bonum relativum. De his ergo tribus ordine dicamus.
De Bono. Bonum aliud absolutum, aliud relativum. Bonum relatIvum juxta Sinas definitur, id quod potest appeti; seu est quid appetibile ac desiderabile; Malum enim qua malum non potest appeti γ, & istud
Bonum consistit in convenientia ac consormitate , quam habet cum Caeli lege. & hominis corde B). Bonum juxta Aristotelem Lib.I.magn. Moral.sumitur diversimode, illudq; sic dividit: Primo in Bonum per essentiam seu Bonum bonitate ab alio non accepta,ut DEus ; & in Bonum per participatione seu Bonum bonitate ab ab alio derivata, ut omnis Creatura. Secundo in facultates seu Bona sortunae ad bonum vel malum usum indifferentia, ut honores, divitiae,&c. Tertio in Bona laudabilia,ut Virtutes. Quarto in Bona honorabilia,seu Bona propter se tantiam expetenda, ut beatitudo oblectiva. Jam veto Sinae sic etiam diversimode de Bono disserunt. Primo juxta illos, Casum seu caeli Dominus est primum ac supre
455쪽
mum Bonum; Caeli enim via caret omni iniquitate, estque semper ra tioni & aequitati conjuncta C). proh quam magnum , inquiunt, est Caelum I ejus rectitudo.aequita risortitudo, Constantia est'longe purissima. integerrima persectissima Do. Deinde ab illa suprema & absbluta boni- rate,quae saepe vocatur Caeli lex aut Ratio, derivatur & infunditur in limmine natura rurionalis virtutum seminibus iscunda E). Haec natura rationalis prout infunditur aut derivatur , uti optime probat Mei, crus, est bona FP ; nempe habet bonitatem derivatam ac participa
Secundo opes, honor, fama sunt quidem Bona fortunae; sed haec Bona sint tantum iis, quo jubemur bene agere seu Bonum exercere; ad hiinc enim finem a Cano dantur GP. Tertio virtus est etiam Bonum: Virtus cnt m est generale Boni nomen ; & Bonum, est verum Virtutis opu&. IJ J Quarto denique summa persectio , in qua animus hominis qui stet ac sistit, est ultimatum Bonum. I. Haec omnia videntur satis cohaerore cum Aristotelis doctrina ἀσBono. Nunc de fine.
A. F. Lib. 2. Memcii cap. 8. Cm sis hia sic ait: Id quod potest appeti,dicitur Bonum. Deinde Interpres Chu bi; quod est bonum, inquit. Communis ratio. dictat id esse appetibile ; quod est malum, id esse odibile.
B. 2. Lib. Sa xa che wst, seu laterpres his chim tom. 26. ad eumdem textum sic : Siquis in componendis suis moribus se conso
met Caeli rationi d hominis cordi .spectando dumtaxas id quod ostappetibile, &non id quod est odibile, potes inde intelligere ac sci 're vera eum bonitate pollere, & malitia carere. C 3. Lib. Rituum tom. '. cap. 32. nao hi, sic Interpreschin his: Caeli via, inquit Doctor Lin, ab omni iniquitate immunis, semper rationi i& aequitati cohaeret. Princeps ad gerendum vicarium Caeli regimen, quo omnes istos populo, regat , dehet unam tantum Caeli ratio
nem Sc aequitatem sibi proponere. Caedi ordo, Caeli dispositio, lilax, Caeli ultio ,haec omnia sint ipsum Caelum. 9 D. 4.
456쪽
I o Tract. III. De Ethica Sinens
D. 4. Lib. Iecm, seu mutat. ac product. in symbolo nen qua sic: prohiquam magnum est, &c. ut supra in contextu. E. s. Lib. Ge hiam sv xu, seu quotidiana quatuor librorum classicorum explicatio ab hoc Imperatore iam ha in lucem edita, tom. 2. in Librum Chum Tum art. I. sic: Caelum producens hominem, postquam aerem seu materiam sensibilem ei dedit ad corporis compositionem , tunc ei rationem infundit ad constituendam naturam, nemperationalem. Idcirco Natura seu Ratio quatenus in Caelo existit,dicitur virtus magna seu prima, communicati va, directiva, persectiva;& ab hac quatuor anni tempestates, quinque primaria rerum naturalium Principia univctialia , omnes rerum species, omneS rerum mutationeS ac productiones profluunt. Quatenus in homine existit, dicitur congenita pietaS, aequitas, honestas, intelligentia; & in hac quadruplex naturalis assectuS misericordiae, verecundiae, reverentiae , rectitudinis; quintuplex humanae conditionis ordo, omnes hominis res & actiones concluduntur. Hujus rationis infuso ac
receptio est instar legis aut praecepti a CGeso impositi; atque hoc est.
quod vocatur ratio naturae infusa. F. 6. Lib. 2. Menacii cap. s. Mo su x. sic Interpres Cham hu chim tom. 23. : Ingenita naturae rationalis bonitas ad virtutem sequendam, est
ita illi propria, sicut gravitas aquae est illi propria ad currendum
deorsium. Nullus est enim qui ex suae naturae bonitate non sipectet virtutem sequi; sicuti nulla est aqua, quae ex sitiae naturae gravitate non spectet deorsium currere. Jam vero si aqua aut vento aut aliare impellatur, potest quidem fieri, ut clatis subsiliens undis caput tuum transeundat; quin imo si ejus alveus aggcre coerceatur. fieri poterit, ut sursum retorquenS undas, ad montem usque ascendat. eumque cooperiat; sed num forte dic hanc esse naturalem aquae
propensionem & cifectum Z ita etiam potest fieri, ut homo prava
cupiditate abreptus in malum ruat . at ille tunc se haber, ut aqua aut caput transtendens , aut montem cooperiens ; ille enim obsistit innato suae natunae rationalis ductui aut propensoni; quia natura rationalis, utpote ex se bona. innata propensione seu ductu in
bonum tendit. Deinde pauid post, distipulus Κum tu sic intere gat Magistrum sivum Memcium : Natura humana haud dubie habet
457쪽
nrs I. De Ethica Monasica. Cap. I. G.
bet determinatam essentiam ; eccur igitur adeli discrepant hac in re Doctorum Sententiae Z Discipulus enim Kao Uu asserit naturam nec esse bonam, nec malam ; adeoque nec Virtutem, nec vitium hominis ex Ula natura oriri. Alii dicunt naturae humanae essentiam non esse ex se determinatam ; sed posse fieri bonam . si bonis moribus; malam, si malis moribus imbuatur, &c. Quidam alii volunt naturam, prout producitur, aliam esse bonam, aliam malam; aliam ita determinatam ad virtutem , ut vitiis infici; aliam ita determinatam ad vitium, ut Virtutibus exornari nequeat,&c. Tu vero, Magi ster , asseris nostram naturam ex se esse bonam ; ergone omnes illi errant i cui Menacius: Natura, inquit, in se dissicile cognoscitur; ut autem scias illam esse bonam, innatum ejus affectum inspice ; quod attinet ad innatum ejus affectum , non potest non dici bonus; unam enim dumt at spectat rectam rationem, unam morum honestatem . unam cordis rectitudinem. Jam verb quia hic innatus affectus est bonus, ideo ego asstro naturam ipsem et am esse bonam. Quod spectat ad illos perditos homines , qui caece & estraenate in scelera ruunt, id sane non potest vitio verti naturali humani assectus facultati, culpaque in potentiam regeri; sed ex prava cupiditate, quae humanum cor CXCaecat, naturaeque rectitudinem pervertit, id malum orituri G. T. Lib. Sim ti ta ciueri gura Iao tom. et . arta Fu que'. sic: Viri sapientis honor in recta vivendi ratione ac mi victoria situs est; ejus opes in corporis tranquillitate consistimi; hinc semper vivit contentus &laetus ἰ coronaS, aurum, gemmas, tamquam pulverem ac serrum
parvi pendit-Item Libellus M DO hen, seu cordis speculum art. s. CMMXi sic: Qui plus Virtute quam divitiis, sapiens; qui plus divitiis quam
virtute Muit, inspiens dicitur. H. 8. Lib. Xu cm tom. 3. cap. Bien Iea Ie te, Interpres se xin sci Virtus est universale Boni nomen , & Bonum, est Verum Virtutis opus . Virtus complectitur omne bonum; nisi enim spectaret Bonum, non posset illam unicam ac purissimam aequitatem ac rationem tot diversarum rerum continere ; Bonum siquidem ab unico & purissimoente procedit. B Σ I. 9. Disiuroo by Corale
458쪽
h e THE. III. De Ethica Sinensi.
L 9. Lib. che hq tam. I. inLabr. Ta Ilio art I. sc : Adultorum aci magnorum Virorum doctrinae ratio consistit in his tribus: Primo inreparanda rationalis suae facultatis primigenia claritate, M. Secum do in renovandis populis, sive proximo,&c. Tertio in sistendo iusumma honitate ac persectione instar viatoris, qui domum appulsus. tandem sistit ac quiescit. Vir enim sapiens sue suae roparandae, sive alienae renovandae primitivae rationalis facultatis claritati vacet. non lcbet nisi in adopto ultimae & summae persectionit ac bonit ris apice Istere aut quiescere.
De fine. IIIxta Aristotelem mis, est bonum, quod proprer se expetitur, Vel est id, ca-3m gratia aliquid sit. Omne agenS agit propter finem vel materia- 'titer, non cognoscendo rationem finis ac mediorum , neque proportionem mediorum cum fine: sicut bruta, plantae, inanima ; vel forma liter, cognoscendo finem & media , media ut media, finem ut finem: sicuti homo & substantiae intellectuales. Omnia enhn bonum appe-
Deinde finis clividitur in finem agentis & actionis; in finem intermedium & ultimum ;& ultimus in finem ultimum secundum quid &ultimum simpliciter. Finis simpliciter est beatitudo. Jam voro quid Sinae de hoc fine multiplici dicant, videamus. Iuxta illos unaquaeque res habet a Caelo inditam propensionem, ut tendat ad acquirendam dubitam suam persectionem; unde debita illa perscchio prout acquirenda , est finis cujusque rei cA . Homo tendit ad eam acquirendam , ratiocinando ; cetera sire ratiocinio B Finis hominis ultimus simpliciter , cst summum Uerum , ac summum Bonum. Tota enim hominis vita dirigenda est ad acquiremdam summam veritatem tum speculationis in mente , tum affecti nis in corde, tum actionis in opere. Deinde sicut nulla res est, quae non habeat in quo sistat ac quiescat; ita hominis ad sistendum &quiescendum sinis ac locus, est summa bonitas atque summa actionis periectio Finis ultimus secundum quid, est beata omnium p pulorum in toto Imperio vita ac pax ; intermedius est pium & aequum Diuitigoo by Cooste
459쪽
Familiae ac Regni regimen. Finis actionis, qua quis bene agit, est ren vatio sui ; finis agentu est renovatio proximi D . Ita de finibus agit Philos hus Sinensis.
A. I . Lib. Cheu Ie chin hia' tom i. symbolo nen pia sic: Caelum in pro ducendis rebus non tantum dat illis initium & augmentum, scunon tantum dat illis esse & conservari , sed etiam cssicit, ut unaquaeque id, quod accepit. perficiat, persectumque conservet. B. 2. Lua. Sim ti ta cluengue'Iao tom. 9. art. Gin ne chi fim sic: Bestiae sunt quidem homini similes, sed non possunt ratiocinari. Sic aintem illarum natura facta est, ut ingenito & ultroneo impetu agant; non opus habent discere, aut doceri, V. gr. ad faciendos sitos nido ad alendos suos pullas,&c. Contra vero homo quamvis intelligendi facultate polleat, continuo tamen debet animum studio fatigare. LInum cit dumtaxat, quod absque discendi labore ultro oper tur ; lac nempe Matris in infantia sugere C. 3. Lib. Chum tam seu immutabile Mudium. sic Interpres Cham Κiachim tom. 2. ait : Quamvis praefatae novem imherandi leges cuili-het Imperatori comm uves, sint inter se omnino dissimiles; modus tamen . quo debet illas omnes in praxim deducere , unus atque idem est; nempe cordis & operis veritas; in corde , affectus VerbiaS ; in opere, effectus veritas. Absit omnis fucus & simultae . Po
In veritaS non tantum ad has novem imperandi leges, sed citam ad alias omnes res se cxwndit ; omnis enim res, quae ad veritatis metam prius dirigitur, feliciter stabilitur ; quae non dirigitur , infeliciter labitur, &c. Duplex est veritas, alia speculationis, alia acti nis; alia cognoscendae, alia exercendae virtutis; illa prior, haec posterior; ad utramque tota hominis vita, ut immutabile recte vivendi Medium possit tenere, dirigenda atque conformanda eae Et paulo plist sic: Ad mores & vitam ita recte componendam.
ut una virtutis veritas sive in corde, sive in opere eluceat, etiam
datur recta via seu modus . qui ex vera Boni cognitione procedit; nisi enim persectam veri Boni cognitionem , sapientiae studio adeptus fuerit, non potest quis mores ac vitam ita recte componere,
460쪽
I Tract. III. De Ethica Sinens.
ut unani sio in corde, sive in opere, virtutis Ueritatem assequatur. Itaque ad Veritatem,tamquam ad primum principium seu ultimum finem, Omnia rescrri debent. C. 4. Lib Tu Bio seu, Adultorum doctrina art. 3. sic Interpres Cham hiuchim tom. I. ait: Nulla res est, quae non habeat, in quo sistat ac
Iicscat. Totus ille, inquit liber Carminum, Imperialis sedis distri- us, etsi amplitudine mille studia complectatur, in hoc tamen te rae spatio nemo est . qui Certum, in quo permanenter consistat ac tranquille quiescat, locum non habeat. Vide , inquit idem liber Carminum. ut siubflaui isti pipientes passerculi ad nidificandum, adsitendum, ad quiescendum belle sibi locum eligant in quodam alto nemorosi montis angulo. Quem locum cum legeret Consucius. sic olim aiebat: quod spectat ad sistendum ac quies cendum, minuta illa animalcula bellissime norunt ; numquid igitur in hac arte smnendi ac quiescendi debet homo praevalere brutis passerculis Z h rum passerculorum ad sistendum locus , est sylva montosa ; hominis autem ad sistendum scopuS, est summa bonitas , atque summa actionis perfectio.
D. r. Lib. Tu Hio, idem Interpres Cham hiu chim tom. i. sic : Hoc habet fere omnis res, ut unum primario, alterum secundario spectet, similis arbori, quae radicem & ramos habet. Deinde Onanc opus ex principio & fine constituitur. Sic hoc Sapientiae seu adultorum hominum studium primario spectat sivi ipsius restaurationem, secundario populi renovationem. Tanti operi, principium,est cognitio ejus, in quo sistendum est; sinis. adeptio ejus,in quo sistitur,&c. Hinc sapientcs Principes olim dum volebant essicere, ut omnes in toto Imperio populi primitivam siuae rationalis facultatis erroribus ac vitiis obscuratae claritatem repararent , ipsi prius enitebantur suum Regnum seu Principatum recte gubernare I volentes autem eric re ut totus suuS Principatus recte gubernaretur,ips prius satagebant suam domum seu Familiam pulchro disciplinae ordine, pace, Conco dia temperare Olenim essicere,ut tota sua domus pulchro disciplinae ordine, pace, Concordia temperaretur, ipsi prius studebant suos mores ac vitam rite componere,&c. Ubi quis Princeps totum suum Principatum recte gubernat, tunc suo exemplo potest totum ipsum