장음표시 사용
471쪽
pe hominis indoles aut temperamentum alius rectus, alius perve sus; ideo Ratio illa, quae recipitur, alia fit recta, alia perversa juxta istam aeris diversitatem. Deinde quia etiam aer alius obscurus. alius clarus; ideo&Ratio,quae recipitur, alia sit obscura seu hebes. alia clara seu perspicaX. Ibidem paulo post agens de natura rationali, quae prout a Cael producitur, est clara, sic ait: Ejus originis claritas ac puritas a Caelo est ;ejus curalis obsturitas ac impuritas ab homine procedit. Habentur ibidem multa de hebetis ingenii, & temperamenti seu
H. I o. Idem Lib. e . tom. '. artic. Tμ μ hun lun sq, sic: Natura a Cae-- Io oritur; dotes c nempe hominis ab aere, c nempe ingenio ); si aer sit purus & clarus, dotes erunt clarae I si Brdidus & obseurus, d tes erunt Obsturae. H. II. Lib. tom. 3. Cap. ram LM , Interpres μ' xin sic ait r Si illa, interna naturae rationalis rectitudo explicetur prout infunditur .c nempe a caeli Domino Xam n, de quo ibi agit , tunc ad nullam partem declinat, sive est recta &bona,&c. Si autem explicetur prout recipitur, tunc habetur majoris & minoris claritatis & obsturitatis. puritatis & impuritatis diversitas; ideo Magistro indiget, ut eam dirigat in viam rectam.
Pum a ima nostra usentiam fic explicor Sura: est Spiritus inscrutabilis, intelligem, rectam rationem continens, summe vacuus nempe ab omni re corporea liber,seu incorporeus summe perspicax,capaX Omnium rerum rationes ac naturas comprehendendi,omnibusq; advenient, bus rebuS,aut negotiis occurrendi ac respondendi AJ. Est hominis se ma M. Est rectitudo interior a Caeso infusa, coniplectens pietatis, aequitatis, honestatis , intelligentiae, veritatis rationem . nec ad unam nec ad alteram partem declinans seu tenens mediam Honesti viam qu tenus infunditur . sed quatenus recipitur, concupiscentia plena est. Unde hominis natura, alia perspicatior, alia hebetior, alia obscurior ῆideoque indiget Rege ac Doctore, qui eam dirigat in viam rectam cC).
472쪽
s Tract. III. De Ethica Sinensi.
Dcundo, varia de Animae esseraria fienteηme sic reseruntur apud Memcium t aliqui dicunt naturiam hominis ex se nec esse bonam , nec malam ; adeoque nec hominiS Virtutem, nec vitium ex natura oriri.
hi dicunt naturae humanae substantiam non esse ex se determinatam; sed posse fieri bonam, si bonis moribus; malam, si malis imbuatur; bonis autem moribuS imbutam, tum dici bonam; malis, malam; adeoque virtutem & vitium a moribus oriri. Quidam alii volunt naturam, prout producitur . aliam esse bonam, aliam malam; & illam quidem ita determinatam ad Virtutem , ut vitiis infici; hanc vero ita dete minatam ad vitium, ut Virtutibus exornari non possit. Relatis hike tentiis diveres ac refutatis aut rejectis, ipse Memcius asserit naim cum hominis seu Animam prout producitur, esse ex se bonam, idque probat ex innato Animae appetitu rationali, qui unam rationem, unam morum honestatem , unam cordis rectitudinem spectat. Hieiunatus appetitus rationali S, qui ex natura tanquam proprietas em nat , est bonus ; ergo & ipsa natura est bona. Quod vero attinet ad perditos illos homines , qui estraenate in scelera ruunt, id non debet vitio verti naturali rationalis appetitus facultati, culpaque in potentiam regeri; sed ex prava concupiscentia, quae hominis cor excaecat.& naturae rectitudinem pervertit, id malum oritur D).
Tertio,d ferentia Animae hominis ab ammabus Brutorum, aliorumque vivemtium. Anima hominis non distinguitur ab aliis Viventibus per vitam generi ce sumptam, quae est commimis brutis & plantis ; neque per potentiam loco motivam, sensitivam, & cognoscitivam, utpote quae etiam brutis competit; sed per rectam rationem, qua pietatem, aequistatem, honestiatem, prudentiam amplexatur EIQw1ὸ. Anima hominis stiritualitas. Nostram Animam a Sinis credi spiritualem , non materialem, hinc probatur: dicunt illam esse Spiritum, esse rectam rationem seu habere rectam rationem , esie intelligentem & ratiocinii capacem , ut jam supra vidimus. Dicunt hominis cor seu animum comparatum cum aliis omnibus rebus sensibilibus ,
solum esse spiritualern D : Elum hominem habere superiorem e
cellentiam ac sipiritualitatem , una cum naturali aut innato miserico abe, pudoris, reverentiae, scientiae assectu ci et animi nostri substa tiam esse summe vacuam , c nempe materiae expertem ; Vacuum enim Diuiligeo by Corale
473쪽
enim juxta illos est ratio ; & ratio est ens Verum ac reale . ut supravi limus in Trin. i. de Cognitione primi Entis cap. a. r. Esse spiritu Iem , esse naturali intelligentia praeditam Η : istam animi vacuit rem esse sicut speculi faciem sine imaginibus ; intolligentiam esse sicut speculi splendorem qui res repraesentat ea vacuitate posse omnium rerum rationes recipere I, Dum igitur videntur aliquam do Animam nostiam cum re materiali confundere, dicendo illam eς se aerem seu vitalem auram . di quid simile intelligendi simi, non de ipsa Animae essentia , sed de ejus effectibus & operationibus, ad quas utitur sensibus & spiritibuω materialibus ; vel etiam ista intel-hge similitudinarie & tropice dicta, ad repraesentandas animae peti ctiones; uti intelligendi sint illi antiqui Philosbphi, quorum alii aetherem , ut Diogenes alii ignem ut Democritus alii dammam , ut Heraclius; alii numerum ut Plato ; alii aurem, alii harmoniam, &c. Animam esse didierunt, ut sic nimirum illius siubtilitatem, activitatem.
Vivaciratem, ratiocinationem, capacitatem, ordinationem adumbra
re ac repraesentare postent. Sed nunc videamus quid de ejus lacu, latibus dicanu.
A. I. Lib. D xv che filo tom. 2 s. in Libr. 2. Memcii cap. 7. Cis se xam sic ait: Insicrutabilis ille spiritus intelligens, qui in carneo hominis corde vix digitum lato, residet, dicituΠ cor seu animus. Recta ratio , quae in hoc animo continetur , dicitur natura. Hic noster animus siumine VacuuS seu incorporeus , summe spiritualis, capax omnium rerum rationes comprehendendi, quamvis in se sit omnino persectus; si tamen in pericrutandis ac cognostendis rerum rationibus, quas ipse complectitur, diligenrer non exerceatur, tunc& ratio ossiuscatur,& animus a pravis cupiditatibus illaqueatur. A. 2. Lib. Ge leam si xu tom. 2 s. in Libr. 2. Memcii cap. 7. Cin sin xcis sic rIU quo homo constituitur sivi totius Dominus ac Rector, est cor seu animus p cor est hominis spiritus intelligens, omnes rerum rationcs in se complectens ,& omnibus advenientibus negotiis seu operibus Occurrem ac respondCnS. B. 3. Librio him magnus Commentarius tom. D P cap. Tam olla Chim
474쪽
η sic t omnes isti populi a Cano producti, & constant corpore
quod est materia , & accipiunt rationem seu naturam rationalem quae est fiorma.
hominis rectitudo, est illa lex quam Caelum insundit,& quae complectitur pietatis, sequitatis, honestatis, intelligentiae, veritatis rationem , c nempe senNn harum Virtutum ) , nec ad ullam partem sive dextram sive sinistram declinat. Id autem quod dicitur natura , est illa Caeli lex , quam homo recipit, complectens cordi congenitam pietatis, aequitatis, honestatis, intelligentiae, Veritatis rationem , scilicet radicem vel principium. Et paulo post sc r Dum dicitur Caelum producere homines cupiditatibus plenos, id intelligitur de affectionibus seu passionibus ; dum autem dicitur caeli Dominus ram n infundere hominibus deorsium degentibus internam rectitudinem, id intelligitur de natura seu ratione. C. Vide praeterea in textibus praecedentis Sectionis litteram ultimam
D. r. Lib. is xu che tom. 2 3. in Libr. 2. Menacii cap. s. rao su xam. Vide supra , Cap. I. Sest. I. litteram F. ibi habes textum. D. 6. Lib. xu che ha' tom. 2 o. in Libr. 2. Memo. cap. 2. Li seu hia sic: quisquis cupit, inquit Memcius, facile de rerum natura disserere . cum haec oculis videri nequeat, expedit ut statim de ejus effectu, qui oculis patet, agat; & inprimis quidem de eme tu , qui ex natura ultro profluit , sic enim poterit ad veram occultae naturae notitiam deVenire. E. T. Libr. 2. Memcii cap. s. Κao su ram, sic Interpres Chu hi: Quod ad me attinet, hoc modo sentio : natura est recta ratio, quam ho- . mo a Caelo hanet; vita est aer, quem idem homo Caelo habet; n, tura est quid superius & primarium; aer est quid inferius & secundarium. Homines, ceteraque omnia viventia habent & naturam &aerem ; sed quamvis quoad ad aerem seu vitam homo in cognoscendo, sentiendo, loco se movendo quasi non disserat ab aliis Animantibus; tamen quoad rationem, quae pietatem, aequitatem, honestatem , intelligentiam vel prudentiam continet, ubinam sane
ista Mimantia eam habent perfectam Z quia nempe habent instinctus
475쪽
nn I. De Ethica Monastica. Cap. II. m. ar
ctus quosdam naturales quasi imperstctae rationis, sue smilitudin riae pietatis, aequitatis,&e. Vel posset forte sic verti: ubinam sane ista Animantia eam habent, Mntque omnino persecta ξ hinc hominis natura est ex omni parte bona, & omnes reliquas res spiritualitate
ac intelligentia transcendit. E. 8. Lib. xu che his tOm. 23. in Libr. 2. Libr. 2. MemC. Cap. s. Dosv xam sic e Ergone, reponit Memcim, natura bovis cui inest vita, non erit diversa a natura hominis, cui etiam inest vitat si vitam
tantum sp ectes, qua homo cognosicit, sentit, se loco movet, vix quidem a brutis discrepat; sed si rectam rationem, qua pietatem aequitatem, honestatem , intelligentiam seu prudentiam sequitu , sp ctaveris ; tunc certe magnum distrimen in istis duobus reperies. F. '. Lib. - am xu him seu quotidiana libri Imperialium Annalium
explicatio tom. 6. cap. TU M sic: QuamVis omnes res canum interti terram aequaliter producantur I solus tamen homo aurae vitalis decus obtinet; dum enim cum aliis omnibus rebus consertur, talum ejus cor seu animus est sipiritualis ac intelligens. Aio. Lib. Xu Κim tom. 4. cap. Tay xi. Interpres Usse sic: Inter omnes res, quae producuntur, λluS homo obtinet singularem excellentiam , estque spiritualis ac intelligens , complectens naturalem misericordiae, pudoris, reverentiae, rectitudinis assectum, capax Omnium honorum ac virtutum; ejus stiendi vis longe diversa est ab aliis Animantibus. II. II. Lib. xu che MI tOm. I. in Libr. Tu his art. I. sic: Hae Voces, ct ra seu rationalufacultas, id est humani cordis vacui seu incorporei, spiritualis. intelligentis, clari,apti ad comprehendendas Onanium rerum rationeS, atque ad omnibus advenientibus negotiis ac rebus o Currendum resipondendumve ipsamet substantia, seu essentia. I. I 2. Lib. Su xu mum In tom. r. in Libri Ta hio art. I. sic: Ista animi vacuitas est sicut speculi facies vacua, seu sine imaginibus; intelligemtia est sicut speculi splendor , res repraesentans.&c. Ratio cur noster animus possit omnium rerum rationes complecti est, quia cst
476쪽
ag Tract. III. De Ethica Sinens.
Prima, Intellectus definitio θ actvi juxta Sinas. Intellectus est humani cordis vis intellectiva ac facultas, quae a naturadactetur A . Vocatur etiam cor, quod est sicut speculum. Cordis autem actus est intellectio; sive,ut ait Doctor Sinensis: nostrum cor & substantiam & usium continet; posse complecti omnium rerum rationes, istud est ejus substantia seu essentia; correspondere & occurrere ηmnibus rebus ac operibus, istud est ejus usius. Esse quietum sine motu, est ejus substantia; moveri & statim penetrare seu intelligere, est clus usus. Substantia cst id, quod dicitur natura, quia exprimitur ut est quid quietum. Usus est id, quod dicitur actus, quia exprimitur ut est quid motum B). Quod sine cura potest homo inteligere,id provenit ex ejus naturali intelligendi facultate, seu intellectu . Secundo , Intellectas proprietas. Sicut auris proprietas est audire,& oculi, videre ; ita intellect is proprietas est rerum rationes cognoscere ac penetrare, ut possit in rebus vel auditis vel visis honestatem a tu pitudine distinguere. In bono autem ac stabili hujus intellectivae s cultatis usi maxime consistit sublimis illa virorum sapientium dignitas, qua ab insipientibus homunculis discernuntur D.)Tertio, intellectus persectio. Haec consistit in assequenda persecta Boniae Mali notitia, quae acquiritur, dum studiose perpunduntur ac disti imue penetrantur omnes intimae & extimae , seu intrinsecae & extrinsecae, subtiliores & rudiorcs, altiores & humiliores rerum rationes ac natum, ritu distinguendo vcritatem a falsitate, honestatem a turpitune, lucem ab umbra; tunc enim intellectus noster omnimodam claritatem &suam ultimam perscctionem obtinet Ε . Deinde qui r ' rum naturaS ac rationes rite cognoscit, etiam quid sit Caelum, seu caeli Dominus, statim intelligit O.
Quart), Intellec . s nostra disserentia a Brutorum potentia cognosciti . Sin
tus, inquiunt, homo habet facultatem lucidam, seu rationem vel imtelligentiam; aliae res sensibilus non habent, nec sunt ejusdem cum
eo speciei in Magnam quidem habent bruta cum homine similitudinem, sed carent ratiocinandi facultate in . Solus homo habet dive sam
477쪽
Rurs I. De Etsica Monasica. Cap. II. m. ap
sim cognitionem ab aliis rebus D. Discrimen inter hominem &bruta, cst quod homo intelligat, bruta non intelligant; quod homo habeat rectam rationem, illla non rectam . id est, bruta sint irrati nalia a ; quod homo habeat auram vitalem persectam, bruta impe fectam. Praeterea inter ipsios homines datur etiam differentia ing nil acutioris & obtusioris IJ. Ex his sit patet . quid Sinae sentiant Sinae de hominis intellectu ;Nunc de voluntate.
A. I . Lib. xa mum In tom. q. in Libr. Chum yum are. 2 o. sc r Vis imtelligendi, vis pie seu recte agendi ,& vis fortiter agendi siunt tres facultates nobis a natura comparatae, & nobistum Congenitae. Idcirco nullus est homo , qui cas non habeat; habita autem vi imtelligendi, tunc potest homo illam rem intelligere, &c. Ideo dicitur facultas intelligendi esse id, quo aliquid intelligimus. Et pamlo post sic: Nisi illa vis intelligendi esset nobiscum congenita, ninstraeque naturae insita , licet aliquis multo cum labore animum applicaret ad quidpiam intelligendum, non tamen possiet illud assequi. B. a. Lib. Sim ti ra cis gueι IM tom. '. artic. Sin sic : Nostrum cor, inquit Doctor Chim , seu noster animus est unus : si accipiatur pro ejus substantia, cst quid quietum sine actione; si accipiatur pro ejus usu, est id, quod ubi ab objectis movetur, statim rerum Cau- .ses pervadit seu intelligit. Et paulo infra et est sicut pura speculi facies, quae nullam rerum speciem don admittit. Adhuc ibidem paulo post sic: Nostrum cor, inquit Doctor Chin, & substantiam&usium continet ; posse complecti omnium rerum rationes.&c. ut sinpra in contextu. Q 3. Lib. 2. Memc. cap. 7. Cin βη xam se et Quod homo, inquit Memicius, absque arte & distendi labore potest agere , id naturali ejus agendi facultati seu voluntati tribuitur; quod absque studio & meditandi cura potest intelligere, id naturali cjus intelligendi faculi, ii seu intellectui adscribitur. D. 4. Lib. Su xu che his tom. 2 3. in Libr. 2. Memcii cap. s. rao sv xam sic et Quandoquidem omnes homines quoad substantiam sint pa-D a res, Diuiligod by Coos e
478쪽
σo Tract. III. De Ethica Sinens.
res, inquit distipulus Κum tu, Videtur debere inesse in omnibus par paris substantiae cura; eccur igitur alii nobiliorem &potiorem suae substantiae partem, alii ignobiliorem & inscriorem adeo di spari cura & enectu colunt: id ex vi intelligendi seu cx intellectu & cognitione oritur, reponit Menacius. Diligentor adverte , istud fusius explico. AuriS munus, est audire; oculi,videre; sed nec ejus quod audit auris, nec ejus quod videt oculus, rationem cognoscit; hinc fit, ut oculus grato colorum,& auris blando vocum lenocinio facile irretiatur atque pervertatur. Pellax igitur colorum venustas oculos, vocum sua vitra aures cognitione carentes impetens, sine difficultate pravam illis visionem atque auditionem ingerit. Co dis autem munuS , est cognoscere , & rerum rationeS pcnetrare. Si ad res auditas vel visas recte utatur sua cognostendi facultate, tunc absque errore illarum honestatem aut turpitudinem facile assequitur ; si non recte utatur , non assuquitur. Atque ita Vera
rerum notitia & ignorantia ex corde profluit; & idcircb cor dic, tur nobilior & potior humanae substantiae pars. Haec quidem tria, auris, oculus, cor nobis a Caelo donantur ; sed horum maximum. ac primum omnis visionis & auditionis principium est cor. Hinc si istud maximum ac primum visionis & auditionis principium
prius hene stabilitum atque firmatum fuerit adversus omnes rerum videndarum atque audiendarum pravos incursus, nulla turpis postea colorum aut Vocum species poterit pravam oculo visionem, pravam auri auditionem . . minoribus nempe ac secundariis
principiis asserre. In hac autem recte cognoscendi vi firmiter st, bilienda adversus pravos verum videndarum & audiendarum imcursus , praecipue consistit sublimissima illa magnorum Heroum e cellentia , qua a vilibus homunculis iccemuntur. Illa est caelestis dignitas , quae illos supra commune vulgus longe altius evehit.
E. s. Lib. xu che hies tom. I. in Libr. Pa hio arti s. sc r Quod autem asserit Confucius, modiu assequendi perfectam verι Fonι, orerι Mali notitiam consistit in perscrutandu rerum naturu ac rationibis, significat his ve
bis eum, qui vult, ut sua mens persectum intelligendi apicem consequatur atque attingat , debere in quavis re totam illius naturam veramque rationem perscrutari, atque penitus exhaurire. Nul-l Diqitigod by Corale
479쪽
Rura L. De Ethica Monasica. Cap. H. G. II
Ius est enim humani cordis spiritus , qui non habeat vim intelligendi, seu intellectum ; & nulla est in toto orbe reS, quae non habeat naturam. Dum quis autem nondum satis perscrutatus est rerum naturaS, eorumque rationes nondum plena cognitione e
hausit; tunc ejus intellectus seu vis intelligendi, non habet ultimam Ham persectionem , nec persectam claritatem. Idcirco Adultorum doctrina statim in ipso suae institutionis principio m
net suos Alumnos , ut quaecumque in Orbe res exstant, harum omnium naturas atque rationes CXquirant, magiS ac magiS pervestigent ac mente scrutentur, novoque semper conatu ac progressu intimam illorum essentiam rimentur, nec desistant donec ultimum perseste cognitionis terminum assecuti fuerint. Postquam enim longo studio & assidua diligentia in hanc rem incubuerint. aliquando tandem fiet, ut omnia ac singula clare distincteque cognoscant; atque hoc modo omnium rerum rationes intrinsecas &extrinsecas, siubtiliores & crassiores, siublimiores & humiliores pers cta cognitione assequi poterimus, nostrique cordis tota substantia, magnusque ejus usiis omnimodam claritatem obtincbit. Illud, persecta rerum notitia ac comprehensio; hoc, summa nostri inte, lectilis persectio , ultimusque intelligendi apex Vocatur. F. 6. Lib. 2. Memcii cap. 7. Cin sin ram sic : Qui omni diligentia totam sui cordis seu mentis capacitatem explere potest , hic & siseam & rerum omnium naturam cognoscit; qui autem & sitam &rerum omnium naturam cognoscit, hic quid sit Caelum, etiam cognoscit. G. T. Lib. xu mum In tom. I. in Libr. Tu bio art. r. sic: Quod doctrina Adultorum hic vocat claram facultatem, est id quod Liber immutabilis Medii dicite Casi lex, est natura ι sed ista vox natiua in libro immintabilis Medii simul complectitur & hominis ,& aliarum rerum naturam ; sed hic clara facultas indicat tantum hominem I aliae res eam non habent, nec sunt cum eo ejusdem speciei. H. 8. Lib. Sim li ta ciuen guet Iaa tom. 9. artic. Gin ne chi sim sic: Bestiae
sunt quidem homini prorsus similes ; sed non possunt ratiocinari. I. 9. Lib. Xu Κim tom. q. cap. DI xi Interpres har xin sic : Vide ejus verba in Sectione praecedenti, littera G. 'L. Ioa
480쪽
L. Io. Lib. Sim ιι ta ciuengue' Po tom. '. artic. Gin ue chi sim sic : Nulla res est, inquit Doctor Cham, quae non habeat naturam; sed quia alia est per icax, alia non perspicax: alia aperta, alia clausa ; hinc habetur inter homines & alias res disserentia. Deinde quia nat inra non perspicax , alia paulo subtilior . alia paul0 obtusior ; hinc rursius Oritur ititer ignorantem & intelligentem diversitas. Natura quae est clausa , non potest aperiri , c nempe natura brutorum quae non potest uti ratiocinio , sive est irrationalis a ; quae est obtusior, potest quidem apcriti, scd magna cum dissicivitata; quae est subtilior, sine cis ficultate potcst aperiri. Paulo infra sic : Natura quatenus recipitur . alia recta, alia non recta . nempe rationalisti irrationalis ) ; hinc in suo esse constituuntur hominus & aliae res, nempe bestiae, idcoque harum natura diveria est ab homini natura per aliquid subtilissimum; cum enim illorum natura sit clausa . nec aperiri possit; ideo non clare cognoscunt sicut homines;&cum sit non recta, nec possit rectificari,ideo facultatibus vis dotibus non praestant sicut homines. Ibidem paulo instra sic : Quod attinet, inquit Doctor Chu bi, ad illam unicam omnium rerum originem , ratio quidem est ea-dcm , sed aura Vitalis nempe Vita diversa. Et paulo instar Uognostere, sentire. loco se movere, id ex vitali aura provenit ; .exercere autem pietatem, aequitatem, honestatem . intelligentiam .id 'ex ratione oritur. Cognostere, sentire. loco se movere, id & bestiae possunt; quin imo naturaliter habent quamdam pietatem,aequiquitatem, honestatem, intelligentiam ς sed quonam pacto possint eas perficere t c id cst, habent instinctus quosdam naturales similitudinariae pietatis. aequitatis,&c. non vero per secum seu veram pietatem, aequitatem, M. Deinde paulo insta sic pergit: Quila autem Elius hominis cor seu animus in summe spiritualis versumme intulligens , idcirco potest istas quatuor virtutes perficere , integras reddere. & erumpere in quatuor, qui sint connaturales illia Virtutibus, at sectus mi sericordiae, verecundiae,. reverentiae, ac stientia; & quia Bostiarum vitalis aura est non recta, estque mixta nempe materiae ),atque adeo illarum cor obseurum, clausum ac conruium ι hinc non potest caspersiuere, integraque reddereo SE-